გოლი ივან
გოლი ივან - (ფრ. GOLL YVAN. 1891 - 1950). ნამდვილი სახელია - ისააკ ლანგი, Isaak Lang გერმანელი პოეტი და დრამატურგი. ექსპრესიონიზმის ერთ-ერთი წარმომადგენელი.
ივან გოლი დაიბადა 1891 წელს გერმანიაში. თავის ლიტერატურულ კარიერას იწყებს ბერლინში, სადაც ექსპრესიონისტებთან გაერთიანდა. ერთნაირად თავისუფლად ფლობდა გერმანულ და ფრანგულ ენებს. გადაწყვეტს, ბედი სცადოს პარიზში, სადაც საკუთარ გზას ეძიებს დადაისტებს, აპოლინერის მიმდევრებს, თანამედროვე უახლეს ლიტერატორთა და დრამატურგთა შორის.
1919 წელს გოლი წერს სატირულ დრამას „მაფუსაილი, ანუ მარადი ბურჟუა“, რომელშიც ცდილობს არსებული ძველი თეატრალური პრინციპები მოარგოს თანამედროვე აღქმას. ამ დრამის ერთ-ერთი გმირი, გოლის აზრით, უნდა განსახიერებულიყო სამი მსახიობის მიერ ერთდროულად, რაც გულისხმობდა იმას, რომ სამი საწყისის სიმბოლო იქნებოდა მასში გაერთიანებული: „მე“ (ნამდვილი, რეალური არსი), „შენ“ (სოციალური არსება) და „ის“ (უცნობი, უკონტროლო ქვეცნობიერი).
1924 წელს გოლი აარსებს სიურრეალისტურ თეატრს, სადაც მისი აზრით უნდა ეთამაშათ ალბერ ბიროს, მაიაკოვსკის, შტრამს და კულტურის სხვა ცნობილ მოღვაწეებს. იმავე წელს გოლი თავად აპოლინერის შთაგონებით აარსებს ჟურნალ სიურრეალიზმს. ანდრე ბრეტონისგან განსხვავებით, გოლი არ აერთიანებს სიურრეალიზმის აღქმა-გაგებას მექანიკურ წერასა და ქვეცნობიერის პრობლემასთან. მისთვის სიურრეალიზმი - რეალიზმის ერთ-ერთი ძლიერი უარყოფაა. იგი აიძულებს რეალობას, გამოგვეცხადოს მოჩვენებითი ნიღბით. თუმც იმავე 1924 წელს ჩნდება ბრეტონის სიურრეალიზმის პირველი მანიფესტი და გოლი ვეღარ უძლებს ასეთ შეჯიბრს: ჟურნალი იხურება, ხოლო თეატრი ვეღარ აგრძელებს მუშაობას. მართალია, 1927 წლის მარტში „მაფუსაილი“ მაინც დაიდგა თეატრ „მიშელში“ თეატრალურ ჯგუფ „თეთრი მგლის“ მიერ, თანაც პირველი სურათის შემდეგ მაყურებელს უჩვენეს მცირე ფორმის ფილმი ანტონენ არტოს მონაწილეობით. 1926 წელს გოლი წერს და დგამს ორ ზედრამას საერთო სახელწოდებით „უკვდავნი“: - „ის, რომელიც არ კვდება“ (გროტესკული ისტორია მხატვარზე, რომელიც არ ქრება ადამიანთა მეხსიერებიდან) და - „საიმედო საშუალება თვითდამკვიდრების ასაცილებლად“ (ფარსი იმის შესახებ, რომ ქალი ყოველთვის მას უკავშირდება, ვინც მის გაოცებას შეძლებს). მთლიანობაში ასეთი რთული სინთეზი ექსპრესიონიზმისა, დადაიზმისა და სიურრეალიზმის ჩანასახისა მაყურებლისგან შესამჩნევ თანაგრძნობას იმსახურებდა, მაგრამ აღიარებას ვერ პოულობდა ფრანგ კრიტიკოსთა და ლიტერატორთა შორის, რომელთათვისაც გოლი მუდამ უცხო - უცხოელად რჩებოდა. 1939 წლიდან 1947 წლამდე გოლი ამერიკაში ცხოვრობდა.
გოლი გარდაიცვალა 1950 წელს პარიზში.
გამოცემები ქართულ ენაზე
- სიურრეალიზმის მანიფესტი / ი. გოლი; გერმანულიდან თარგმნა დ. ჩიხლაძემ. კრიტიკა 1990, N6, გვ.63-69; ნობათი
- დინა კ. ეგზისტენციალური არჩევანი / ი. გოლი. მნათობი თბილისი, 1990. N12, გვ.138-142
- თოვლის ნიღბები: [ლექსები] / ი. გოლი. ნობათი 1990, N5-6, გვ.49
- ქმნილება; პოეტის სიკვდილი: [ლექსები] / ი. გოლი; გერმ. თარგმ. ბ. გუგუშვილმა. საუნჯე 1988, N6, გვ.100-101
- ჩანჩქერი; სევდის ქარავანი; უძველესს ტბებში: [ლექსი] / ი. გოლი; გერმ. თარგმნა ბ. გუგუშვილმა. საუნჯე 1984, N4, გვ.198-200
