კუბიზმი საფრანგეთში
კუბიზმის გავრცელება საფრანგეთში– მას შემდეგ, რაც კუბისტური ნამუშევრები გასცდა ბრაკისა და პიკასოს სახელოსნოების საზღვრებს, სახელოვნებო სამყაროსთვის ნათელი გახდა, რომ მათ შეუქცევადად შეცვალეს მხატვრული დისკურსი. სამყაროს ხედვის კუბისტურმა გზამ მთელ ევროპაში, რუსეთსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებშიც კი ჰპოვა გამოძახილი. იქაურმა მხატვრებმა საკუთარი ინტერპრეტაციით წარმოაჩინეს კუბიზმი, რითიც მნიშვნელოვნად გააფართოვეს და გაახანგრძლივეს მისი ვიზუალური გზავნილები და ის პიკასოსა და ბრაკის იდეებისა და ობიექტების მიღმა გაიტანეს.
რობერ და სონია დელონე
რობერ დელონე და მისი მეუღლე, უკრაინაში დაბადებული სონია დელონე (Sonia Delaunay, 1885-1979) (დაბადებით სონია შტერნი; 1890 წლიდან, როგორც ბიძის შვილობილი, სონია ტერკი, ზოგ შემთხვევაში იხსენიება როგორც სონია დელონე-ტერკი), ახალი მიმართულებით ავითარებენ კუბიზმის შედარებით მონოქრომულ და სტატიკურ ფორმებს. დელონეს ადრეულ ნამუშევრებზე დიდი გავლენა იქონია ფოვისტურმა ფერადოვნებამ. ფერის მეშვეობით სულიერი ურთიერთობების გადმოცემისადმი მისმა სიღრმისეულმა ინტერესმა, ის ლურჯი მხედრის გამოფენების მონაწილე გახადა. ფერისადმი საკუთარი ინტერესისა და კუბიზმის პრინციპების შეთანადებით, 1910 წელს მან დაიწყო ისეთი სურათების შექმნა, რომლებიც თანამედროვე ქალაქსა და ახალ ტექნოლოგიებს განადიდებდა. ნამუშევარში ბლერიოს საპატივცემულოდ, დელონე პატივს მიაგებს ლუი ბლერიოს - ფრანგ მფრინავს, რომელმაც 1909 წელს, პირველმა გადაუფრინა ლა-მანშს. მხატვარმა გამოსახა ბლერიოს აეროპლანი, რომელიც ეიფელის კოშკის — თანამედროვეობის ამ პარიზული სიმბოლოს — თავზე მიფრინავს. ტილოს დარჩენილ ნაწილს ნათელ ფერებში შესრულებული წრიული ფორმები ავსებს, რომლებიც აეროპლანის პროპელერის მოძრაობას, ცაში მოკაშკაშე მზეს და ნოტრ დამის საკათედრო ტაძრის სარკმლის ვარდულს გამოსახავს და წარმოგვიდგენს დელონეს "პროგრესული" მეცნიერებისა და სულიერების იდეას. ამ სურათის დანაწევრებული ფერადოვნება თანამედროვე, სწრაფად მოძრავი ტექნიკის ჩვენების მცდელობაცაა.
კრიტიკოსმა გიიომ აპოლინერმა (Guillaume Apollinaire) რობერ და სონია დელონების ხელოვნებას "ორფიზმი" შეარქვა. სახელწოდება ლეგენდარული ბერძენი პოეტის ორფეოსის სახელიდან მომდინარეობდა და ნიშნავდა იმას, რომ დელონების ხელოვნებას ისეთივე ძალა ჰქონდა, როგორიც ორფეოსს, რომელიც ბარბითზე დაკვრით ნუსხავდა ველურ ცხოველებს. მხატვრები უპირატესობას ანიჭებდნენ ტერმინს — "სიმულტანური". კონცეფცია ეფუძნებოდა მიშელ ეჟენ შევრელის კანონს ფერების სიმულტანური კონტრასტის შესახებ, რომელიც გვთავაზობდა სივრცული მანძილები და დროითი მიმდევრობა სიმულტანურ "აქ" და "ახლა"-დ გარდაგვექმნა, რათა დისჰარმონიული სამყაროსგან ჰარმონიული ერთობა შექმნილიყო. სიმულტანურობა მათ აეროპლანების, ტელეფონებისა და ავტომობილების ახალი სამყაროსა და სულიერების ერთობად წარმოედგინათ. სონია დელონე, რობერთან ერთად მუშაობდა ორფისტულ მხატვრობაზე, მაგრამ დამოუკიდებლადაც ქმნიდა ქსოვილებისა და სამოსის დიზაინს. მან შექმნა კუბისტური მხატვრობის მსგავსი მოდელები, რომლებსაც სიმულტანური სამოსი უწოდა. მკაფიოდ გეომეტრიული სტრუქტურის მქონე, მზა ტანსაცმლის საკუთარი იაფი ხაზი სონიამ 1925 წელს, ძალზე მნიშვნელოვან, ახალი დეკორატიული და ინდუსტრიული ხელოვნების საერთაშორისო გამოფენაზე წარადგინა. მან ასევე გააფორმა სიტროენის სპორტული მანქანა, რომლის დიზაინი თავის ერთ-ერთ საგამოფენო კოსტიუმს მიუსადაგა.
სონიასთვის სპორტული ავტომობილი ახალი, საავტომობილო ეპოქის გამოხატულებას წარმოადგენდა, რადგან მისი სამოსის მსგავსად, ეს მანქანაც არ ღირდა ძვირი და მასობრივი მოხმარების ბაზრისთვის იყო წარმოებული. ასე იყო იმიტომაც, რომ ეს პატარა სამადგილიანი მანქანა საგანგებოდ, იმ დროის დამოუკიდებელი ქალებისთვის იყო განკუთვნილი, მათთვის, ვინც დელონეს ტანსაცმლის ძირითადი მომხმარებელი იყო. სამწუხაროა, რომ აღნიშნულმა მოდელებმა მხოლოდ შავ-თეთრ ფოტოებად მოაღწია ჩვენამდე.
ფერნან ლეჟე
ტექნოლოგიებით ფერნან ლეჟეც (Fernand Léger, 1881-1955) იყო მოხიბლული. მან შემოგვთავაზა კუბიზმის უფრო სტატიკური, მაგრამ ბრწყინვალე ფერადოვნების მქონე ვერსია, რომელიც მექანიკურ, სამანქანო ფორმებს იყო დაფუძნებული. სამი ქალი ნახევრადმიწოლილი შიშველი ნატურის ფრანგული აკადემიური თემის პურისტული, მანქნების ეპოქის ვერსიაა. პურიზმი საფრანგეთში ჩაისახა. მისი ძირითადი იდეა დამფუძნებლებმა - ლე კორბუზიემ (Le Corbusier, შარლ-ედუარ ჟანერე, 1887-1965) და ამედე ოზენფანმა (Amèdée Ozenfant) აღწერეს, თავიანთ 1925 წელს გამოსულ წიგნში - ახალი ხელოვნების დაფუძნება. ავტორები ამტკიცებდნენ, რომ ხელოვნება უნდა დაბრუნებოდა გასაგებ, წესრიგზე დაფუძნებულ ფორმებსა და იდეებს, რათა მანქანური ეპოქის რაციონალური, მარტივად გასაგები ხასიათი გამოეხატა. ლეჟეს სურათში დიდი, მექანიკური ფორმებით კონსტრუირებული ქალთა სხეულები ასიმეტრიულ, გეომეტრიულ ბადეშია მოქცეული. ეს ცივი კლასიციზმის ასოციაციასაც იწვევს და წყალგაყვანილობის სისტემის ნაწილებისაც. ადამიანურობას მოკლებული ქალები, მსგავსი, არაფრით გამორჩეული, მრგვალი სახეებით, თითქოს სტანდარტული, სათადარიგო ნაწილებისგან არიან აწყობილი. მათი გარემომცველი მჭახე ფერები და დეკორატიული ნაოჭები მოწესრიგებულ, ინდუსტრიულ საზოგადოებას წარმოგვიდგენს, რომელშიაც ყველაფერს თავისი ადგილი აქვს მიჩენილი.
