იხილეთ წყარო გვერდისთვის აბულაძე იუსტინე ირაკლის ძე

[[ფაილი:AbulaZe iustine.jpg|200პქ|მარჯვნივ]]
'''აბულაძე იუსტინე ირაკლის ძე''' (დ. 5(17) აპრილი, 1874 – 1962) – რუსთველოლოგი, ძველი ქართული კულტურის სპეციალისტი, ირანოლოგი, სპარსულ-ქართულ ურთიერთობათა მკვლევარი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი. დაიბადა [[იმერეთი]]ს სოფ. როკითში 1874 წლის 1 ივნისს, ნათლობით – 1875 წლის 5(17) აპრილს. მამა – მიწის მუშა იყო, დედა – არგვეთის დავით და კონსტანტინე მხეიძეთა შთამომავალი. სწავლა ოჯახში დაიწყო. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია [[სახელმწიფო]] ხარჯზე (1886-1896) და პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლურ ენათა ფაკულტეტის ქართულ-სომხურ-სპარსული განყოფილება (1900) პირველი ხარისხის დიპლომით და, იმავე წელს, მასწავლებლობა დაიწყო [[თბილისი]]ს (ყოფ. მიხაილოვის) სახელოსნო სკოლასა და 1900 წელს დაარსებულ საკომერციო სასწავლებელში. 1903 წელს, მთელი სეზონი, აღმოსავლურ-დასავლურ ენებისა და ლიტერატურის შესწავლის მიზნით ვენაში, ბერლინსა და პარიზში დაჰყო. ლექციებს ისმენდა პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში და, აგრეთვე, L’écoles des langues orientales vivantes-ის ფარგლებში, არმენისტ პროფ. კარიერთან ([[სომხური ენა|სომხურ ენასა]] და ლიტერატურაზე). ფლობდა ფრანგულ, გერმანულ, ინგლისურ, იტალიურ, [[რუსული ენა|რუსულ]], [[სომხური ენა|სომხურ]], [[ირანული ენები|ირანულ]] და [[თურქული ენები|თურქულ]]-[[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანულ]] ენებს. 

1905 წლის განმათავისუფლებელი მოძრაობის დროს დაარსებულ გაზეთ „Возрожденье“-ში ათავსებდა სომხურიდან და სხვა ენებიდან ნათარგმნ მეთაურებსა და სხვა შენიშვნებს. 

1906 წელს პოლიცმეისტერ მარტინოვისთვის მეფის მთავრობის მომხრეთაგან ყუმბარის სროლის დროს (ამის გამო შავრაზმელებმა ქართული გიმნაზია აიკლეს, საიდანაც ვითომ ყუმბარა გადმოეგდოთ) მძიმედ დაჭრეს.

1907 წელს მხურვალე მონაწილეობა მიიღო თბილისის უმაღლესი კურსების საორგანიზაციო მუშაობაში, სადაც კურსების გახსნისთანავე ქართული ენის ლექტორად მიიწვიეს. მისი მონაწილეობით „საქართველოს საისტორიო-საეთნოგრაფიო საზოგადოება“ დაარსდა, რომლის საბჭოს წევრადაც იყო არჩეული. 1916-1919 წწ. საზოგადოების მუზეუმ-ბიბლიოთეკის გამგის მოვალეობას ასრულებდა, აღნუსხა და შეადგინა მასში არსებულ გამოცემათა კატალოგი. 1918 წელს მიიწვიეს [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ლექტორად. 1924 წელს ლენინგრადის უნივერსიტეტის სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტში დაიცვა დისერტაცია: „შაჰნამეს“ ქართული ვერსიები“. 1927 წელს აირჩიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სპარსული ენისა და ლიტერატურის ისტორიის კათედრის დოცენტად, 1930 წლიდან – ენისა და ლიტერატურის პროფესორად, 1933 წლიდან – „ელხის“ უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1934 წლიდან – ფირდოუსის სექციის გამგედ, 1937 წელს – შ. რუსთაველის სექციის გამგედ და სხვ. უმთავრესად ძველ ქართულ საერო მწერლობის დარგში მუშაობდა: „ვეფხისტყაოსნის“ ზოგიერთი [[სტროფი]] შეასწორა, გადააალაგა, კრიტიკულად შეისწავლა, ბევრი სიტყვა განმარტა, შეუდგინა [[ლექსიკონი]]. არის 150-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.

ი. აბულაძის „შაჰნამეს“ ქართული ვერსიების შესახებ იხ.: ნ. მარი. Вестн. Вост. Отд. Рос. Арх. Общества. – Т. 26. – Из Груз.-персид. связей памяти трех учителей В. Р. Розена, И. Ч. Залемана и В. А. Жуковского.

'''ცალკე გამოცემულია'''<br />
1. სპარსულ-ქართული ლექსიკონი, 1200 გვ.;<br />
2. სპარსულ-ქართული ბგერათა შესატყვისობა, სპარსულის წარმოშობის სიტყვათა მიხედვით ქართულში;<br />
3. ფახრედდინ ჯორჯანელის სპარსული ლექსური რომანის „ვის ო რამინის“ ქართული ვერსიის აწყ. „ვისრამიანის“ კრიტიკული ტექსტი, ძეგლის ვრცელი ისტორიულ-ლიტერატურული მიმოხილვა; კრიტიკა და ბიბლიოგრაფია;<br />
4. მე-XII საუკუნის ქართული მწერლობის ხასიათი და რუსთაველის „ვეფხის-ტყაოსანი“. – თბ., 1908. – 192 გვ.;<br />
5. კურთხევანის დაბეჭდვის გამო: ბბ. კეთილის მოსურნის, ალ. ხახანაშვილის და სხ. წერილების პასუხად. – [თბ, 1912]. – 8 გვ. – ტექსტის ბოლოს: „თავჯდომარე კომისიისა არქიმანდრიტი პიროსი, წევრნი: დეკ. კ. ცინცაძე, კ. კეკელიძე, იუსტ. აბულაძე“. – ცალკე ამონაბეჭდი ჟურნ. „განათლების“ 1912 წ. №2-დან;<br />
6. რუსთაველი, შოთა. ვეფხის-ტყაოსანი / ი. აბულაძის რედაქტორობით [და წინასიტყვაობით; მხატვ.: მ. ზიჩი]. – მე-22 გამოცემა. – თფ.: წიგნობრობის ქვეყანა-ს გამოცემა, 1914. – 67, 266 გვ.;<br />
7. შესწორებანი და შენიშვნები ვეფხის-ტყაოსნის 22-ე გამოცემის შესახებ კრიტიკული ტექსტის რამდენიმე ნიმუშით. – ტფ., 1914. – 112 გვ.;<br />
8. სახელმძღვანელო ვრცელი ქართული ლექსიკონის შესადგენად / წინასიტყვ. ავტ.: ივ. ჯავახიშვილი, კ. კეკელიძე, ი. აბულაძე, ი. ყიფშიძე, ს. გორგაძე, ვ. ღამბაშიძე, ვ. ბერიძე, პ. ინგოროყვა, ა. შანიძე. – ტფ., 1915. – 14 გვ.;<br />
9. შაჰ-ნამეს ანუ მეფეთა წიგნის ქართული ვერსიები / ტექსტი გამოსცა და წინასიტყვაობა და ლექსიკონი დაურთო იუსტინე აბულაძემ. – თბ., 1916. – XXXXI, 888 გვ.;<br />
10. შესწორებანი და შენიშვნანი „ვეფხის-ტყაოსნის“ 22-ე გამოცემის შესახებ. პოემის შესავლის კრიტიკული ტექსტით. ვახტანგ მე-VI-ის გამოცემული „ვეფხისტყაოსნი“-ს რედაქცია. სერია 2. გადაბეჭდილია 1917 წ. ჟურნალ „განათლები“-ს აპრილის ნომერში მოთავსებული წერილითგან შესწორებულად და შევსებულად. – ტფ., 1920. – 40 გვ.; [აბულაძემ „ვეფხისტყაოსნის“ ბევრი გაუგებარი ადგილი ახსნა და მისი შესწავლა-გაგება გააადვილა. ამ შრომისათვის მას ნ. ღოღობერიძის (1839–1911) სახ. პრემია მიენიჭა – 300 მან];<br />
11. მე-XII-ე საუკ. ქართული საერო მწერლობა და „ვეფხვის ტყაოსანი“: ლექსიკონითა და წერილებით: პოემის ხალხურობის, ძეგლის კვლევა-ძიების შედეგებისა და ახალ გამოცემათა შესახებ. – ტფ.: სახელმწ. გამ-ბა, 1922. – [2], 264 გვ.;<br />
12. სინგალევიჩი, ს. პ. შრომობრივი პრინციპი ისტორიის სასკოლო სწავლებაში: ისტორიის შრომობრივი სწავლების მეთოდიკის შესავალი: შრომის სკოლის პრობლემები / ი. ნ. ბოროზდინის რედაქციით; იუსტინე აბულაძის ნათარგმნი. – ტფ.: სახელმწიფო გამ-ბა, 1922. – 42 გვ.;<br />
13. რუსთაველი, შოთა. ვეფხის-ტყაოსანი / მე-26-ე გამოცემა იუსტინე აბულაძის რედაქტორობით; ტექსტი ახლად შეიმუშავა, ვრცელი წინასიტყვაობა, ვარიანტებით და ლექსიკონი საძიებლებით დაურთო და მეორედ გამოსცა იუსტინე აბულაძემ. – მეორე გამოცემა. – ტფ., 1926. – XIXჩ, 348, [9] გვ.;<br />
14. რუსულ-ქართული ლექსიკონი სალიტერატურო, საპოლიტიკო, სატექნიკო და უცხო სიტყვათა და ტერმინთა ჩართვით. – ნაწ. 1. – ტფ.: ავტორის გამოცემა, 1927. – X, 708 გვ.;<br />
15. ქართული სიტყვა-კაზმული მწერლობის ანთოლოგია / რედ.: ია ეკალაძე. – ტ. 1: (V-XII საუკ.) / წინასიტყვ. ავტორები: ია ეკალაძე, იუსტინე აბულაძე. – ტფილისი- ქუთაისი, 1927. – VIII, 199, 1, 8 გვ.;<br />
16. ფირდოუსი, აბუ-ლ-ყასიმ ტუსელი. შაჰ-ნამე: [პოემა] ქართული ვერსიები: ტომი II / რედაქცია, კომენტარები და ლექსიკონი: იუსტინე აბულაძე, ალ. ბარამიძე, კ. კეკელიძე, აკ. შანიძე, პ. ინგოროყვა, სტ. ჩხენკელი; მხატვ.: სოსო გაბაშვილი. – ტფ.: სახ. უნ-ტი, 1934. – X, 649, [3] გვ.; [იუსტინე აბულაძემ დაამუშავა სტროფები 4901-5663, 01-09-16; შეადგინა ლექსიკონი და სპარსული თარგმანი შეასრულა];<br />
17. „ვეფხის-ტყაოსნის“ ორი უმთავრესი გმირის სახელის „ტარიელ“ და „ავთანდილ“ ეტიმოლოგიისათვის. – ტფ., 1936. – 182-184 გვ.
18. ირანული ენის გრამატიკა: [ქრესთომატიით და ლექსიკონით]. – თბ., 1937. – 269 გვ;<br />
19. რუსთაველი, შოთა. ვეფხის ტყაოსანი: [პოემა]. – თბ.: სახელგამი, 1937. – 405 გვ.;<br />
20. სპარსული ლიტერატურის ისტორიის პროგრამა / [რედ.: ი. აბულაძე]. – თბ., 1938. – 4 გვ.

'''გამოქვეყნებულია'''<br />
1. ვეფხისტყაოსნის უძველესი უნიკუმის აშკარა კვალი;<br />
2. Жизнь и труды Евфимия Афонского // Кавказский вестник. – 1901. – № 7;<br />
3. ხუნდაძე, სილ. სალიტერატურო ქართული // მოგზაური. – 1902. – № 6-8;<br />
4. ქართული გერბი // საქართველოს კალენდარი. – 1903. – გვ. 384-390;<br />
5. Чурсин, Г. Ф. Народные обычаи и верования Кахетии // ივერია. – 1905. – № 90;<br />
6. ქართული გრამატიკა მ. ჯანაშვილისა // ისარი. – 1907. – № 5, 6, 8, 10, 11;<br />
7. ქართული მატიანის ძველი სომხური თარგმანის გამო // მოგზაური. – 1901. – 4. – გვ. 317-327 [სადაც შესწორება შეიტანა მ. ბროსეს მიერ გამოცემულ ჯუანშერის მატიანეს ფრანგულ თარგმანში];<br />
8. მე-12 საუკუნის ქართული საერო მწერლობის ხასიათი და რუსთველის „ვეფხისტყაოსანი“ // ძველი საქართველო. – 1909. – I [ეს ნაშრომი ნ. მარმა ასე მოიხსენია: „В литературе по вопросу на грузинском языке работа Ю. И. Абуладзе представляет первый научный шаг вперед. Достаточно сказать, что автор знает персидский язык и умеет судить о грузино-персидских литературных отношениях. Он правомочен да вообще работает с более широким научным горизонтом“];<br />
9. მ. ჯანაშვილის ახალი ნაშრომის შესახებ // სახალხო გაზეთი. – 1911. – № 209, 210, 212 [რომელშიც საერო მწერლობის შესახებ ბევრი საყურადღებო საკითხია განხილული];<br />
10. როსტომიანი შაჰ-ნამედან ქართულად თარგმნილი შემოკლებით // ცხოვრება და ხელოვნება. – 1911. – № 11;<br />
11. კურთხევანის დაბეჭდვის გამო: ბბ. კეთილის მოსურნის, ალ. ხახანაშვილის და სხ. წერილების პასუხად / პიროსი, ცინცაძე, კ., კეკელიძე, კ., აბულაძე, იუსტ. // განათლება. – 1912. – №2. – გვ. 147-155;<br />
12. ღია წერილი ბ. მიხაილ ყიფიანს // განათლება. – 1912. – №8. – გვ. 639;<br />
13. დეკ. მარკოზ ტყემალაძე. ხმა მწყემსისა. (მოძღვრებანი და სიტყვანი): [რეცენზია] // შინაური საქმეები. – 1913. – №9. – გვ. 15-16;<br />
14. პასუხის ნაცვლათ. რობაქიძე-ჯორჯიკიას პოლემიკის გამო // იმერეთი. – 1913. – № 120, 121;<br />
15. „ვისრამიანის“ ახალი ირანული გამოცემა // საბჭოთა ხელოვნება. – 1936. – № 11-12. – გვ. 33-46;<br />
16. ვეფხისტყაოსნის ახალი თარგმანი რუსულად: [რეცენზია] // კომუნისტი. – 1938. – 18 ივნისი. – № 139. – გვ. 4;<br />
17. როგორ უნდა გავიგოთ საბას განმარტება სარატანის შესახებ: [„ვეფხისტყაოსანში“ ნახმარი „სარატანის“ მნიშვნელობის დადგენისათვის] // შრომები / თბ. უნ-ტი. – 1938. – VI. – გვ. 368;<br />
18. ვისრამიანი, ა. ბარამიძის, პ. ინგოროყვას და კ. კეკელიძის რედაქციით და შესავალი წერილით. ლექსიკონი ი. აბულაძისა // სტალინის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შრომები, ტ. XXIV. – 1946. – გვ. 87-100.

'''გამოყენებული ლიტერატურა'''
1. ავტობიოგრაფია;<br />
2. დიპლომი (1900, 4/9, № 2503);<br />
3. შრომების სია, კადრების აღრიცხვის პირადი ფურცელი (რომელშიც დაბადების თარიღად ნაჩვენებია 1874 წლის 1 ივნისი), ი. აბულაძის წერილობითი განცხადება უნივერსიტეტის სახელზე, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედპერსონალის პირადი საქმეები;<br />
4. ქვარიანი, ს. წერილი რედაქციის მიმართ // ივერია. – 1903. – № 255;<br />
5. ცნობის ფურცელი. – 1903. – 14 ოქტომბერი. – № 2292; 15 ოქტომბერი. – 2293;<br />
6. სიმართლე. – 1906. – № 4 (ქართული გიმნაზიის აკლებისა და აბულაძის დაჭრის შესახებ);<br />
7. ვართაგავა, იპ. მოკლე მიმოხილვა ქართულ მწერლობისა უძველეს დროიდგან. დამოუკიდებელი ან ოქროს ხანა: შოთა რუსთაველი. სხვა-და-სხვა აზრი „ვეფ. ტყაოსნის“ სიუჟეტის შესახებ // ერი. – 1910. - №1. – გვ. 12-15; №2. - გვ. 13-15; №3. – გვ. 14-16; №13. – გვ. 13-16; №14. – გვ. 14-16; №15. – გვ. 15-16; №17. – გვ. 12-13;<br />
8. ქართული საეკლესიო წიგნების... // შინაური საქმეები. – 1910. – №8. – გვ. 12-13;<br />
9. როსტომიანი; შაჰ-ნამედან ქართულად თარგმნილი შემოკლებით // ცხოვრება და ხელოვნება. – 1911. – №11;<br />
10. ქართული ბიბლიოგრაფია: 1. ქართულ პერიოდულ გამოცემებში (1852-1910) მოთავსებული სტატიებისა და მასალების მაჩვენებელი. – პეტროგრადი, 1916. – გვ. 107;<br />
11. მეცნიერი იუსტინე აბულაძე ამზადებს... // სიმართლის გზა. – 1917. – №2. – გვ. 8;<br />
12. ჭიჭინაძე, ზაქარია (ზ. ჭ.) – ა) „ვეფხის ტყაოსნის“ გამოცემანი // რუსთაველი. - 1918. – №2. – გვ. 11; ბ) შოთა რუსთველის და „ვეფხის ტყაოსნის“ ნაკრავი წიხლები // რუსთაველი. – 1918. – №3. – გვ. 4-6;<br />
13. კომუნისტი. – 1926. – № 5. – გვ. 6;<br />
14. ბარამიძე, ალ. ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. – თბ., 1940. – გვ.: 52, 53, 73;<br />
15. იმედაშვილი, გაიოზ. რუსთველოლოგია: ისტორიულ-კრიტიკული მიმოხილვა. – თბ., 1941. – გვ.: 201-205, 253;<br />
16. კეკელიძე, კ. ქართული ლიტერატურის ისტორია: ძველი მწერლობა. – მე-2 შევს. და შესწ. გა-მა. – ტ. II. – თბ., 1941. – გვ. 641;<br />
17. ქართული წიგნი: ბიბლიოგრაფია. – ტ. I: 1629-1920. – თბ., 1941. – გვ.: 469, 491;<br />
18. რადიანი, შ. ლიტერატურათმცოდნეობა და სალიტერატურო კრიტიკა // ლიტერატურა და ხელოვნება. – 1947. – № 42-43;<br />
19. კობიძე, დ. ფილოლოგიური შენიშვნები // მნათობი. – 1949. – № 3. – გვ. 184-188;<br />
20. ლიტერატურის ისტორიის გაყალბებისა და ანტიპატრიოტიზმის წინააღმდეგ // კომუნისტი. – 1949. – № 93; ლიტერატურა და ხელოვნება. – 1949. – № 19; ზარია ვოსტოკა. – 1949. – № 94;<br />
21. ძველი ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია. – [ტ.]. II / შედგენილი სოლ. ყუბანეიშვილის მიერ; [რედ. ალ. ბარამიძე]. – თბ., 1949. – გვ. 210.


==წყარო==
[[ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი 1801-1952]]
[[კატეგორია:ქართველი მოღვაწეები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები]]
[[კატეგორია:ქართველი პედაგოგები]]
[[კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები]]
[[კატეგორია:რუსთველოლოგები]]
[[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებლები]]
[[კატეგორია:აბულაძეები]]