იხილეთ წყარო გვერდისთვის თუზლუ-გიუთიუ

'''თუზლუ-გჲუთჲუ''' ''(ბალყ.-ყარაჩ. Тузлу-гюттю – „მლაშე კვერი“)'' – მომავალ ქორწინებასთან, ბედ-იღბლის გამორკვევასთან დაკავშირებული სიზმრის მოგვრის ბალყარულ-ყარაჩული მაგიური წეს-ჩვეულება. [[თუნგუჩი]] ქალიშვილი შვიდი წყაროს წყლით მოზელილი ცომისგან [[რიტუალი]]ს მონაწილეთათვის ორ კვერს აცხობდა, რომელთაგან ერთი ძალზე დამარილებული, მეორე კი უმარილო იყო. გოგო-ბიჭები მარილიან კვერს შეჭამდნენ და შინ მოსულები ჯერ ვირის ჩულზე დასხდებოდნენ, შემდეგ კერიის ჯაჭვს შეეხებოდნენ და კერიის ქვაზე ხელის გატარებით ბედ-იღბლის მფარველებს – [[ბიშიმ-შაფე|ბიშიმ-შაფესა]] და [[ბიშიმ-ხაფე|ბიშიმხაფე]]ს – მიმართავდნენ:
გოი, გოი,
ბიშიმ, ბიშიმ, [[თეირი-ხანი|თეირი-ხან]],
ბიშიმ-შაფე, ბიშიმ-ხაფე,
თავადო ხაფე,
ნაყოფიერო შაფე,
გთხოვ, წინასწარ მაცნობეთ ჩემი ბედი.

ამ მიმართვის შემდეგ უმარილო კვერით ხელში დაწვებოდნენ (ვარიანტი: კვერებს ბალიშქვეშ დადებდნენ, ხელში კი, მარჯვენა ფეხთან, ტირიფის ორად გაყოფილი წნელი ეკავათ, რომელიც მათთვის თუნგუჩს უნდა მოეტანა); სწამდათ, რომ მფარველი სულები მათ თხოვნას აღასრულებდნენ და სიზმარში მომავალ საქმროებსა და საცოლეებს იხილავდნენ. დილით კვლავ შეიკრიბებოდნენ, დაალაგებდნენ თავიანთ კვერებს და ძაღლს მოუხმობდნენ: ვის კვერსაც იგი ყველაზე ადრე შეჭამდა, პირველიც ის დაქორწინდებოდა.

ა. აფანასიევის აზრით, მკითხაობის რიტუალში მარილი წყურვილის აღძვრისთვის გამოიყენებოდა, რამდენადაც სასიყვარულო სიამოვნება „წყლის შესმის მეტაფორული სახით აიხსნებოდა“. გაცილებით სხვაგვარი იყო წეს-ჩვეულება, რომელშიც შვიდი ქალიშვილი მონაწილეობდა. ატარებდნენ რა მთელ დღეს მდუმარედ, ისინი ახალი ფიალით ხელში მთვარიანი ღამით მდინარის ნაპირზე გადიოდნენ, წყალს აიღებდნენ და შიგ ტირიფის ფოთლებს ჩაყრიდნენ: თუ ფოთლები გვერდიგვერდ აღმოჩნდებოდნენ, ეს მალე გათხოვების ნიშანი იყო.



==ლიტერატურა== 
* Шаманов И. М. Обряды и поверья карачаевцев, связанные с рождением ребенка (XIX – нач. XX в.) // Проблемы этнической истории народов Карачаево-Черкесии. Черкесск, 1980;
* Афанасьев А. Н. Древо жизни. М., 1982;
* Каракетов М. Д. Из традиционной обрядово-культовой жизни карачаевцев. М., 1995;
* Каракетов Д. М. Традиционные верования // Карачаевцы. Балкарцы. М., 2014.



==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:რიტუალები]]
[[კატეგორია:ბალყარულ-ყარაჩული რიტუალები]]
[[კატეგორია:მაგიური რიტუალები]]
[[კატეგორია:სარიტუალო პური]]