|
|
| (2 მომხმარებლების 18 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) |
| ხაზი 1: |
ხაზი 1: |
| | [[ფაილი:Atenis sioni.jpg|thumb|250პქ|ატენის სიონი]] | | [[ფაილი:Atenis sioni.jpg|thumb|250პქ|ატენის სიონი]] |
| − | '''ატენის სიონი''' - ტაძარი მდებარეობს [[საქართველო]]ში, შიდა [[ქართლი]]ს მხარეში, [[გორი]]ს მუნიციპალიტეტში, მისგან 12 კმ–ში, სოფელ ატენის ცოტა მოშორებით, მდინარე ტანის მარცხენა ნაპირას, ფრიალო კლდის კიდეზე; საყრდენი კედლით გამაგრებულ ბაქანზე. თარიღდება VII საუკუნის I ნახევრით. | + | '''ატენის სიონი''' - ტაძარი მდებარეობს [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლი]]ს მხარეში, [[გორის მუნიციპალიტეტი|გორის მუნიციპალიტეტში]], მისგან 12 კმ–ში, სოფელ [[ატენი|ატენის]] ცოტა მოშორებით, [[მდინარე]] ტანის მარცხენა ნაპირას, ფრიალო კლდის კიდეზე; [[საყრდენი]] კედლით გამაგრებულ ბაქანზე. თარიღდება VII საუკუნის I ნახევრით. |
| | | | |
| | ====აღწერა==== | | ====აღწერა==== |
| − | ატენის სიონის ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (24X19 მ, სიმაღლე 22 მ.), ტეტრაკონქის (ე.წ. „[[მცხეთის ჯვრის მონასტერი|მცხეთის ჯვრის]]“) ტიპის, ნაგებია მომწვანო-მონქცრისფრო ქვიშაქვის თლილი კვადრებით, გამოყენებუია სხვა ფერის ქვებიც. შესასვლელები სამხრეთით და ჩრდილოეთითაა. ტაძრის გეგმის საფუძველია ტეტრაკონქი, რომლის წამყვან კომპოზიციურ ბირთვს წარმოადგენს გუმბათქვეშა კვადრატი. მასზე აღმართულია სფერული გუმბათის რვაწახნაგა, ოთხსარკმლიანი ყელი, რომელიც [[აფსიდა|აფსიდების]] შვერილებს ეყრდნობა. გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე გადასვლა ფორმით, სამ წყებად განლაგებული კონუსური ფორმის ტრომპების საშუალებით ხდება. გუმბათის სფეროში გამოსახულია რელიეფური [[ჯვარი]]. გუმბათქვეშა სივრცე ოთხმხრივ გახსნილია აფსიდებით – ისინი გეგმაში ჯვარს ქმნიან. ჯვრის მკლავებს შორის, ყოველ კუთხეში, თითო ოთახია, რომლებიც მცირე, წრის სამი მეოთხედი მოხაზულობის სათავსებით უკავშირდებიან ტაძრის ცენტრალურ სივრცეს. საკურთხევლის აფსიდის მიმდებარე ოთახები [[სამკვეთლო]] და სადიაკვნეა, ხოლო დანარჩენი ორიდან სამხრეთ-დასავლეთი საქალებოა. ამ სათავსს დამოუკიდებელი შესასვლელი ჰქონდა სამხრეთიდან. გუმბათქვეშა საბჯენი თაღები ოდნევ ნალისებრია. [[საკურთხეველი]] ამაღლებულია ორი საფეხურით. აღმოსავლეთი აფსიდის შუა სარკმლის ქვეშ დგას [[ტრაპეზი]]ს ქვა, რომლის ორივე მხარეს დასაჯდომი საფეხურებია ღვთისმსახურთათვის. ტაძარი ოთხსართულია ცოკოლზე დგას, რომლის ქვეშ ფართო და დაბალი ცოკოლია. შენობის ძირითადი მასები გუმბათქვეშა კვადრატიდან საფეხურებათ იშლება. გუმბათი ფართო და დაბალია, გუმბათის ყელი – მასიური. გუმბათქვეშა კვადრატის ფუძეს საკმაოდ ამაღლებული კუთხეები აქვს. კვადრატის კუთხის კედლები არასწორადაა ამოყვანილი – ზევით ვიწროვდება (ჩანს შეკეთების კვალი). კვადრატის ყელის მეტი ნაწილი თავიდანაა ამოყვანილი და თანაც ამაღლებულია ერთი კვადრით. | + | ატენის სიონის ტაძარი [[ჯვარ-გუმბათოვანი შენობა|ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა]] (24X19 მ, სიმაღლე 22 მ.), [[ტეტრაკონქი]]ს (ე.წ. „[[მცხეთის ჯვრის მონასტერი|მცხეთის ჯვრის]]“) ტიპის, ნაგებია მომწვანო-მონქცრისფრო ქვიშაქვის თლილი კვადრებით, გამოყენებუია სხვა ფერის ქვებიც. შესასვლელები სამხრეთით და ჩრდილოეთითაა. ტაძრის გეგმის საფუძველია ტეტრაკონქი, რომლის წამყვან კომპოზიციურ ბირთვს წარმოადგენს გუმბათქვეშა კვადრატი. მასზე აღმართულია სფერული [[გუმბათი]]ს რვაწახნაგა, ოთხსარკმლიანი ყელი, რომელიც [[აფსიდა|აფსიდების]] [[შვერილი|შვერილებს]] ეყრდნობა. გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე გადასვლა ფორმით, სამ წყებად განლაგებული კონუსური ფორმის [[ტრომპი|ტრომპების]] საშუალებით ხდება. გუმბათის სფეროში გამოსახულია რელიეფური [[ჯვარი]]. გუმბათქვეშა სივრცე ოთხმხრივ გახსნილია აფსიდებით – ისინი გეგმაში ჯვარს ქმნიან. ჯვრის მკლავებს შორის, ყოველ კუთხეში, თითო ოთახია, რომლებიც მცირე, წრის სამი მეოთხედი მოხაზულობის სათავსებით უკავშირდებიან ტაძრის ცენტრალურ სივრცეს. საკურთხევლის აფსიდის მიმდებარე ოთახები [[სამკვეთლო]] და [[სადიაკვნე]]ა, ხოლო დანარჩენი ორიდან სამხრეთ-დასავლეთი საქალებოა. ამ სათავსს დამოუკიდებელი შესასვლელი ჰქონდა სამხრეთიდან. გუმბათქვეშა [[საბჯენი თაღი|საბჯენი თაღები]] ოდნევ ნალისებრია. [[საკურთხეველი]] ამაღლებულია ორი საფეხურით. აღმოსავლეთი აფსიდის შუა სარკმლის ქვეშ დგას [[ტრაპეზი]]ს ქვა, რომლის ორივე მხარეს დასაჯდომი საფეხურებია ღვთისმსახურთათვის. ტაძარი ოთხსართულია [[ცოკოლი|ცოკოლზე]] დგას, რომლის ქვეშ ფართო და დაბალი ცოკოლია. [[შენობა|შენობის]] ძირითადი მასები გუმბათქვეშა კვადრატიდან საფეხურებათ იშლება. გუმბათი ფართო და დაბალია, [[გუმბათის ყელი]] – მასიური. გუმბათქვეშა კვადრატის ფუძეს საკმაოდ ამაღლებული კუთხეები აქვს. კვადრატის კუთხის კედლები არასწორადაა ამოყვანილი – ზევით ვიწროვდება (ჩანს შეკეთების კვალი). კვადრატის ყელის მეტი ნაწილი თავიდანაა ამოყვანილი და თანაც ამაღლებულია ერთი კვადრით. |
| | [[ფაილი:At sioni gegma.jpg|thumb|150პქ|გეგმა]] | | [[ფაილი:At sioni gegma.jpg|thumb|150პქ|გეგმა]] |
| − | სახურავის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში ცხვრის თავის გამოსახულებებია, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მინიატურული ტაძრის [[გუმბათი]]. გუმბათის ყელი და მთლიანად შენობა მასიურობისა და სიმძიმის შთაბეჭდილებას ქმნის. განსაკუთრებით მორთულია აღმოსავლეთი და სამხრეთი ფასადები.
| + | [[სახურავი]]ს სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში ცხვრის თავის გამოსახულებებია, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მინიატურული ტაძრის გუმბათი. გუმბათის ყელი და მთლიანად შენობა მასიურობისა და სიმძიმის შთაბეჭდილებას ქმნის. განსაკუთრებით მორთულია აღმოსავლეთი და სამხრეთი ფასადები. |
| | | | |
| − | აღმოსავლეთი ფასადის წინ ვიწრო გასავლელია დატოვებული, რაც აძნელებს სარკმლების ზემოთ მოთავსებული სკულპტურული გამოსახულებების აღქმას. სარკმლები შემკულია დეკორატიული რელიეფური სათაურებით. საკურთხევლის სარკმლებს ზემოთ შვიდი რელიეფური გამოსახულებაა. აღმოსავლეთი ფასადის შუა წახნაგზე გამოსახულია [[ქრისტე]] დასალოცად აწეული ხელით, გვერდით წახნაგებზე – ორ-ორი ფრონტალურად მდგომი ფიგურა, ხოლო ქვემოთ – ცხოველები და ფრინველები. | + | აღმოსავლეთი ფასადის წინ ვიწრო გასავლელია დატოვებული, რაც აძნელებს სარკმლების ზემოთ მოთავსებული სკულპტურული გამოსახულებების [[აღქმა]]ს. სარკმლები შემკულია დეკორატიული რელიეფური სათაურებით. საკურთხევლის სარკმლებს ზემოთ შვიდი რელიეფური გამოსახულებაა. აღმოსავლეთი ფასადის შუა წახნაგზე გამოსახულია [[ქრისტე]] დასალოცად აწეული ხელით, გვერდით წახნაგებზე – ორ-ორი ფრონტალურად მდგომი ფიგურა, ხოლო ქვემოთ – ცხოველები და ფრინველები. |
| | | | |
| | ტაძრის მთავარი სამხრეთი შესასვლელი (აქ კარიბჭე მდგარა) მორთულია ორმაგი ბურთულებიანი კაპიტელებით, ბაზისებეთ და დეკორატიული ნახევარსვეტებით. სამხრეთ ფასადზე რელიეფური ფიგურებია გამოსახული. ჩრდილოეთ ფასადზე კარის ტიმპანზე გამოსახულია ორი [[ირემი]], აფსიდის გვერდის ლავგარდნის ქვეშ – [[წმინდანები|წმინდანი]] და მის წინ მდგომი [[ქტიტორი]], ხოლო მარცხენა [[ნიში|ნიშში]] ორი რელიეფური სცენაა წარწერებით: დავით გარეჯელის მოწაფე ლუკიანე ირემს წველის და [[სამსონი]]ს ლომთან შებრძოლება. | | ტაძრის მთავარი სამხრეთი შესასვლელი (აქ კარიბჭე მდგარა) მორთულია ორმაგი ბურთულებიანი კაპიტელებით, ბაზისებეთ და დეკორატიული ნახევარსვეტებით. სამხრეთ ფასადზე რელიეფური ფიგურებია გამოსახული. ჩრდილოეთ ფასადზე კარის ტიმპანზე გამოსახულია ორი [[ირემი]], აფსიდის გვერდის ლავგარდნის ქვეშ – [[წმინდანები|წმინდანი]] და მის წინ მდგომი [[ქტიტორი]], ხოლო მარცხენა [[ნიში|ნიშში]] ორი რელიეფური სცენაა წარწერებით: დავით გარეჯელის მოწაფე ლუკიანე ირემს წველის და [[სამსონი]]ს ლომთან შებრძოლება. |
| ხაზი 16: |
ხაზი 16: |
| | | | |
| | ====ატენის სიონის მოხატულობა==== | | ====ატენის სიონის მოხატულობა==== |
| | + | [[ფაილი:Atenis sioni gankiTxvis dge.JPG|thumb|ატენის სიონი. განკითხვის დღის კომპოზიცია. დეტალი.]] |
| | ტაძრის ინტერიერში ბათქაშის ჩამოცვენის შედეგად, ქვის ზედაპირზე გამოვლინდა უძველესი დეკორის ფრაგმენტები: წითელი საღებავით შესრულებული არქიტექტურული წყობის იმიტაცია, ასეთივე საღებავით შემოხაზული ჯვარი გუმბათში. ტაძარში გაირჩევა აგეთვე პირველ ფენასთან ქრონოლოგიურად ახლო მდგომი, უფრო გვიანდელი დეკორი, რომელიც არაუგვიანეს VIII საუკუნის I ნახევარს მიეკუთვნება – აფსიდის რვა შვერილზედა სამსხვერპლოს კარის ზემოთ, ნაცრისფერი ბათქაშით დაფარულ კედელზე, თეთრი და წითელი საღებავებით გამოსახულია „დამცველობითი ფუნქციის“ ჯვრები. | | ტაძრის ინტერიერში ბათქაშის ჩამოცვენის შედეგად, ქვის ზედაპირზე გამოვლინდა უძველესი დეკორის ფრაგმენტები: წითელი საღებავით შესრულებული არქიტექტურული წყობის იმიტაცია, ასეთივე საღებავით შემოხაზული ჯვარი გუმბათში. ტაძარში გაირჩევა აგეთვე პირველ ფენასთან ქრონოლოგიურად ახლო მდგომი, უფრო გვიანდელი დეკორი, რომელიც არაუგვიანეს VIII საუკუნის I ნახევარს მიეკუთვნება – აფსიდის რვა შვერილზედა სამსხვერპლოს კარის ზემოთ, ნაცრისფერი ბათქაშით დაფარულ კედელზე, თეთრი და წითელი საღებავებით გამოსახულია „დამცველობითი ფუნქციის“ ჯვრები. |
| | | | |
| ხაზი 26: |
ხაზი 27: |
| | მეორე ფენის კომპოზიციები მკაცრი და მონუმენტურია. კოლორიტი აგებულია ცისფრის სხვადასხვა ტონებზე – ბაცი მონაცრისფროდან სუფთა კობალტამდე და ამ ფერების მოვერცხლისფრო მწვანესთან, წითელსა და იისფერთან შეხამებაზე. სახეები მოდელირებულია ბაცი, ოდნავ მოყავისფრო ტონის ფართო მონასმებით. ატენის ტაძრის მოხატულობა ქართული მონუმენტური მხატვრობის მნიშვნელოვანი ნიმუშია. | | მეორე ფენის კომპოზიციები მკაცრი და მონუმენტურია. კოლორიტი აგებულია ცისფრის სხვადასხვა ტონებზე – ბაცი მონაცრისფროდან სუფთა კობალტამდე და ამ ფერების მოვერცხლისფრო მწვანესთან, წითელსა და იისფერთან შეხამებაზე. სახეები მოდელირებულია ბაცი, ოდნავ მოყავისფრო ტონის ფართო მონასმებით. ატენის ტაძრის მოხატულობა ქართული მონუმენტური მხატვრობის მნიშვნელოვანი ნიმუშია. |
| | | | |
| − | ====ბიბლიოგრაფია==== | + | ==იხილე აგრეთვე== |
| − | :1.ალექსიძე ზ. ატენის სიონის სომხური წარწერები.-თბ.,1978.-რეზ. რუსულ და ინგლისურ ენებზე. ტაძრის ფასადსა და ინტერიერში შემორჩენილი სხვადასხვა დროის (X-XVII სს.) სომხური წარწერების მნიშვნელობა ტაძრის ისტორიისა და გენეზისის პრობლემებთან დაკავშირებული საკითხების შესწავლაში.ტექსტს ერთვის ტაბულები. | + | [https://civiledu.wordpress.com/2021/03/10/%e1%83%90%e1%83%a2%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%a1%e1%83%98%e1%83%9d%e1%83%9c%e1%83%98/ ატენის სიონი] |
| − | :2.ატენის სიონი //ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება (დამხმარე სახელმძღვანელო).-თბ.,1987. ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ტაძარში შემორჩენილი XI საუკუნის მეორე ნახევრის მოხატულობისა და წარწერების ანალიზი.
| + | |
| − | :3.აბრამიშვილი გ. ირმების სიმბოლიკა ატენის სიონის ტიმპანის რელიეფზე //ნარკვევები VI (საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი).-2000.-გვ.61-67. მოცემულია ტაძრის ჩრდილოეთი კარის ტიმპანზე დაბალი რელიეფით გამოქანდაკებული დიდ წრიულ წყალსატევს დაწაფებული ორი ირმის სტილისტური ანალიზი.
| + | |
| − | :4.ალექსიძე ზ. ატენის სიონის ოთხი წარწერა.-თბ.,1983.-გვ.40. XI საუკუნის ფრესკების ქვეშ აღმოჩენილი წარწერის ტექსტის ანალიზი.
| + | |
| − | :5.აბრამიშვილი გ. ატენის სიონის რესტავრატორ-ხელოსანთა პორტრეტული ქანდაკებები //ნარკვევები.III (საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი).-თბ.,1997.-გვ.97-103. რეზ. ინგლ. ენაზე. ატენის სიონის მეორე საამშენებლო პერიოდის (X ს-ის მიწურული) მრავალრიცხოვან სკულპტურათა შორის არსებული სამი ხელოსნის პორტრეტული ქანდაკების განხილვა. :6.აბრამიშვილი გ. ატენის სიონის საქტიტორო წარწერა //ძეგლის მეგობარი.- XIX.-1969.-გვ.30-37. ულტრაიისფერი დასხივებით გადაღებისა და ცალკეული დანაწილების მკაფიოდ გამოვლენის შედეგად მიღებული დასკვნები.
| + | |
| − | :7.აბრამიშვილი გ. კიდევ ერთხელ ატენის სიონის მოხატულობის თარიღისა და ქტიტორთა იდენტიფიკაციის საკითხებზე //ნარკვევები V (საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი).-თბ.,1999.-გვ.72-98. სამეცნიერო ლიტერატურაში ატენის მხატვრობის შესახებ გამოთქმული სხვადასხვა თვალსაზრისის მიმოხილვა, ტაძრის აგების თარიღი.
| + | |
| − | :8.ატენის მხატვრობა ღვთიმშობლის "ცხოვრების" აპოკრიფული ციკლით //ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.189-194. ტაძარში შემორჩენილი ფრესკული მოხატულობის ანალიზისა და წარწერების მიხედვით დადგენილია კედელზე გამოსახული საერო პირთა ვინაობა და მოხატვის თარიღი.
| + | |
| − | :9.აბრამიშვილი გ. ატენის სიონის სამი გრაფიტი //მნათობი.-1984.-N9.-გვ.159-168. ტაძრის აგების თარიღის გამო.
| + | |
| − | :10.აბრამიშვილი გ. სტეფანოზ მამფალის ფრესკული წარწერა ატენის სიონში.-თბ.,1971. ატენის სიონის VIII საუკუნის ფრესკული წარწერის შესახებ.
| + | |
| − | :11.აბრამიშვილი გ. ატენის სიონის უცნობი წარწერები //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ისტორიის...სერია.-1976.-N2.-გვ.170-176. ტაძრის ინტერიერში 1969 წელს აღმოჩენილ ორ წარწერის შესახებ.
| + | |
| − | :12.აბრამიშვილი გ. ატენის სიონის რელიეფები //საბჭოთა ხელოვნება.-1965.-N9.-გვ.66-67. დავით გარეჯელის ცხოვრების ამსახველი რელიეფები ატენის სიონში.
| + | |
| − | :13.აბრამიშვილი გ. შენიშვნები ატენის სიონის მხატვრობის დათარიღებისათვის //საქართველოს მეცნერებათა აკადემიის მოამბე. XXX.-1963.-N5.-გვ.685-690. ტაძრის დასავლეთის აფსიდის კედლის მხატვრობის ანალიზი.
| + | |
| − | :14.ბარნაველი თ. ატენის ახალი წარწერები //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე. ტ.VII.-1946.-N1-2.-გვ.83-89. ატენის სიონის ქვაზე ამოკვეთილი წარწერების პალეოგრაფიული ანალიზი.
| + | |
| − | :15.ატენის სიონი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.-თბ.,1975.-გვ.666. ცნობები VII საუკუნის I ნახევრის ხუროთმოძღვრული ძეგლის არქიტექტურისა და მხატვრული გაფორმების შესახებ.
| + | |
| − | :16.ატენი //ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.105. მოკლე ცნობები ქართულ და ინგლისურ ენებზე.
| + | |
| − | :17.ატენის სიონი //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.242-243. ატენის სიონის ხუროთმოძღვრების, მხატვრული გაფორმების, მხატვრობისა და შემორჩენილი წარწერების შესახებ.
| + | |
| − | :18.ბარნაველი თ. ატენის სიონის წარწერები.-თბ.,1957. ატენის სიონის წარწერათა ტექსტის დადგენა, მათი პალეოგრაფიული და ენობრივი ანალიზი.
| + | |
| − | :19. ბარნაველი თ. ატენის სიონის მხატვრობის თარიღის შესახებ //საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე. ტ.17.-1956.-N3.-გვ.281-286. შ. ამირანაშვილისა და რ. შმერლინგის მოსაზრებები ტაძრის აგების თარიღთან დაკავშირებით.
| + | |
| − | :20.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.106-108. ცნობები ატენის სიონის შესახებ. ტექსტს ერთვის გეგმა, ფასადები, განაკვეთი მ.კალაშნიკოვის ანაზომის მიხედვით და ფოტოები (ტაბ.32-34; 36,37.
| + | |
| − | :21.გილდენდორფი ი. რენტგენო-ემისიოგრაფიით შესწავლის ახალი მეთოდი //საბჭოთა ხელოვნება.-1978.-N8.-გვ.82-84. ატენის სიონში ჩატარებული ულტრაიისფერი და ინფრაწითელი სხივებით ფრესკის გამოკვლევის პირველი ექსერიმენტული სამუშაოების შედეგები.
| + | |
| − | :22.გვერდწითელი რ. ნემსაძე თ. ატენის სიონის გუმბათის სახურავის პირვანდელი ფორმის დადგენის ცდა //ძეგლის მეგობარი.-1969.-N7.-გვ.50-56. რეზ. რუსულ ენაზე. ატენის სიონის გუმბათის სახურავის გახსნის შესახებ.
| + | |
| − | :23.დოლიძე ვ. ატენის სიონი.-თბ.,1960. ბუკლ. ატენის სიონის მხატვრობისა და მრავალრიხცოვანი წარწერების შეასახებ. :24.ვირსალაძე თ. ატენის სიონის მხატვრობის დათარიღებისა და ქტიტორთა პორტრეტების იდენტიფიკაციის საკითხისათვის //ქართული ხელოვნება.ტ.X.-1991.-გვ.103-142. ტაძრის დასავლეთ მკლავში წარმოდგენილ ქტიტორთა ჯგუფური პორტრეტის მიმოხილვა.
| + | |
| − | :25.ვირსალაძე თ. ატენის სიონის მოხატულობა.ალბომი.-თბ.,1984.-გვ.5-12. ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. XV საუკუნის მხატვრობის იკონოგრაფიული და სტილისტური ანალიზი.
| + | |
| − | :26.ვირსალაძე თ. ატენის სიონის მოხატულობა // ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XII სამეცნიერო სესია 1958 წლის 5-6 ივნისს. მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1958.-გვ.8-9. ტაძრის მოხატულობის იკონოგრაფიული და სტილისტური ანალიზი.
| + | |
| − | :27.ვირსალაძე თ. ატენის სიონის მხატვრობის დათარიღებისა და ქტიტორთა პორტრეტების იდენტიფიკაციის საკითხისათვის //საბჭოთა ხელოვნება.-1988.-N4.-გვ.123-144.
| + | |
| − | :28.მცხეთა-გორი. ატენის ტაძარი //ზაქარაია პ.თბილისი. ბორჯომი.ვარძია.- თბ.,1977.-გვ.26-28. ტაძრის მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება; ძეგლის შესახებ ხალხში შემორჩენილი თქმულება. ტექსტს ახლავს ტაძრის ფოტო.
| + | |
| − | :29.კანდელაკი ბ. რეპლიკა ატენის სიონის შესახებ //ძეგლის მეგობარი.-1979.-N49.-გვ.62-63. ჟურნალ "საქართველოს ბუნებაში" (1972 წ. N12) გამოქვეყნებული წერილის "ატენის სიონის" შესახებ.
| + | |
| − | :30.ლორთქიფანიძე ი. ქართული ფერწერის ისტორიიდან //ქართული სახვითი ხელოვნების საკითხები.-თბ.,1982.-გვ.57-59. ატენის სიონის მხატვრობის ანალიზი.
| + | |
| − | :31.მაკალათია ს. ატენის სიონი //მომავალი.-1920.-N1.-გვ.22-26. მოკლე ცნობები ტაძრის წარწერებისა და ხუროთმოძღვრების შესახებ.
| + | |
| − | :32.მატერიალური კულტურის ძეგლები //მაკალათია ს. ატენის ხეობა.-თბ.,1957.-გვ.18-19. სოფ. ატენის სიონის მხატვრულ-ისტორიული დახასიათება, წარწერების ანალიზი.
| + | |
| − | :33.ატენის სიონი //მოსულიშვილი ჰ. ქართული ძეგლის სტრუქტურა: IV-XIII სს. გუმბათოვანი არქიტექტურა.-თბ.,1983.-გვ.45-49; VII საუკუნის, ტეტრაკონქის ტიპის ძეგლის კომპოზიციური სტრუქტურის ფორმების კანონზომიერებათა შესახებ. მოცემულია ატენის სიონის გეგმა, შიდა სივრცისა და გარე მოცულობის სქემატური გამოსახულებანი (ანაზომები მ.კალაშნიკოვისა). :34.რჩეულიშვილი ლ. ატენის მცირე გუმბათიანი ეკლესია //ქართული ხელოვნება.-1942.-ტ.1.-გვ.31-40. ეკლესიის შენობის დათარიღების შესახებ.
| + | |
| − | :35.ქანდაურაშვილი ა. ატენის სიონი //საქართველოს ბუნება.-1972.-N12. ატენის სიონის ხუროთმოძღვრული ანალიზი. სტატიაზე რეცენზია იხ. "ძეგლის მეგობარი"-1979 წ. N49, გვ.62-63.
| + | |
| − | :36.ატენი. მცირეგუმბათიანი ეკლესია //ქართული წარწერების კორპუსი.I.: სამხრეთ და აღმოსავლეთ საქართველო (V-XII).თბ., 1980.-გვ.39-45.გვ.201-220. რეზ.რუს ენაზე. ატენისა (მცირეგუმბათიანი) და ატენის სიონზე შემორჩენილი წარწერები. :37.ფრესკული წარწერები: ატენის სიონი //ქართული წარწერების კორპუსი.III.-თბ.,1989. მიკვლეული ყველა ფრესკული წარწერა ფოტოპირებით, გრაფიკული მონახაზებითა და კედლებზე განაწილების სქემებით.
| + | |
| − | :38.ქუთათელაძე ა. არხეოლოგიური მოგზაურობა ატენი 16 ივნისს 1896 წ. //კვალი.-1897.-N15.-გვ.303-304. ატენის სიონის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა და შემორჩენილი წარწერების ანალიზი.
| + | |
| − | :39.ყაუხჩიშვილი თ. ბერძნული წარწერები საქართველოში.-თბ.,1951.-გვ.191-193. ტაძრის სამხრეთ ფასადზე არსებული ბერძნული წარწერის მოკლე აღწერილობა.
| + | |
| − | :40.ატენი //ყაუხჩიშვილი თ. საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი.-თბ.,2004.-გვ.197-199. ტაძარში შემორჩენილი ბერძნული წარწერების მიმოხილვა.
| + | |
| − | :41.შმერლინგი რ. ატენის სიონის დათარიღებისათვის // ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის I სამეცნიერო სესია 1946 წლის 17, 18 და 19 იანვარი. სამუშაო გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-გვ.7.
| + | |
| − | :42.შმერლინგი რ. ატენის სიონის კედლის მხატვრობის დათარიღებისათვის //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე.-ტ.VIII.-1947.-N4.-გვ.261-268. ლაპიდარული, ფრესკული და ვერცხლზე ჭედური წარწერების ატენის სიონის წარწერებთან შეჯერების შედეგები.
| + | |
| − | :43.ატენის სიონის დამოკიდებულება მცხეთის ჯვართან //ჩუბინაშვილი გ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-ტ.1.-ტფ.,1936.-გვ.128-136. ატენის სიონის ხუროთმოძღვრული ანალიზი (შედარება მცხეთის ჯვართან) და სომხურ ენაზე შერულებული წარწერების მიმოხილვა.
| + | |
| − | :44.შუა საუკუნეების ხელოვნება: ატენის სიონი //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.70-71;116. ატენის სიონის XI საუკუნის მეორე ნახევრის კედლის მხატვრობისა და ფასადების სხვადასხვა კატეგორიის რელიეფების ანალიზი. ტექსტს ახლავს სამხ. მკლავის მოხატულობის ფოტო.
| + | |
| − | :45.ჯავახიშვილი ივ. ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია.-თბ.,1948.-გვ.168;გვ. 173. ატენის სიონის შიდა კედლისა(853 წ.) და გარეთა კედლის (1060-1065 წწ.) წარწერათა პალეოგრაფიული დახასიათება.
| + | |
| − | :46.ჯანაშვილი მ. საქართველოს ისტორია.-ტფ.,1906.-გვ.367. ატენის სიონის კედლების შემკულობა.
| + | |
| − | :47."ამა წლის ივლისის 30 დღის..." //ივერია.-1902.-N162.-გვ.1. ატენის სიონის მნიშვნელობა და საისტორიო ძეგლთა სავალალო მდგომარეობა.
| + | |
| − | :48.ახალი ამბავი //ივერია.-1891.-1 ოქტ.(N208).-გვ.1-2. თ. ჟორდანიას შენიშვნა ატენის ტაძრის შესახებ.
| + | |
| − | :49.ბაქარაძე დ. შენიშვნა //დროება.-1882.-13 ნოემბ.(N237).-გვ.3. იოსებ დავითაშვილის მიერ ატენის სიონის წარწერის გადმოღების თაობაზე.
| + | |
| − | :50.დიდი ატენი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.5.-თბ.,1990.-გვ.55-59. ატენის სიონის მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება.1968-1975 წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების მასალები.ტექსტს ერთვის ძეგლის ნახაზები და ფოტოები.
| + | |
| − | :51.ატენის სიონი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.51-55. VII საუკუნის პირველ ნახევარში აგებული ცენტრალურ-გუმბათოვანი ტაძრის არქიტექტურის, ფასადების შემკულობისა და მხატვრობის შესახებ. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ახლავს ტაძრის, რელიეფურ გამოსახულებათა და მხატვრობის დეტალების ფოტოები.
| + | |
| − | :52.ატენის სიონი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის სახელმწიფო პროგრამა.-თბ.,2004-2005.-გვ.80. ტაძრის კონსტრუქციული გამოკვლევებისა და მდგომარეობის სტაბილიზაციის ღონისძიებათა შედეგები. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ახლავს ატენის საერთო ხედის ფოტოები.
| + | |
| − | :53.ციხეები და ციხე-დარბაზები: ატენი //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.71-74. ატენის სიონისა და ციხის მოკლე ისტორია.
| + | |
| − | :54.სამთავისისა და გორის ეპარქია: ატენის ღვთისმშობლის შობის მონასტერი: დედათა //გუნია ირ. საქართველოს მონასტრები:ენციკლოპედიური ცნობარი.-თბ.,2005.-გვ.108-109. მონასტრის დაარსება, საკულტო და საერო ხასიათის ნაგებობების მოკლე აღწერილობა, სამონასტრო ცხოვრების აღდგენა, სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგები. მოხსენიებულნი არიან: ეპისკოპოსი ანდრია (გვაზავა), მონაზონი ნინო (მაზანიშვილი); ა.წერეთელი, ზ.ლიპარტელიანი და სხვები. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა.
| + | |
| − | :55.ფეოდალური ეპოქის არქიტექტურა: ატენის სიონი //ციცშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.45. მცხეთის ჯვრის ტიპის ტაძრის - ატენის სიონის მოკლე აღწერილობა.
| + | |
| − | :56.ატენი. მცირეგუმბათიანი ეკლესია //ქართული წარწერების კორპუსი.I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.201-220. რეზ.რუს.ენაზე. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.72-82, 35 სურ.). ატენის სიონისა და მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერების (IX ს.-მოსახსენებელი ნერსე-სტეფანოზის, ხელოსან ბაგრატის, ზღუდის საამშენებლო, ატენის სარქლის, ზღუდის შემქმნელი ხელოსნისა და პილიგრიმული წარწერების)ვრცელი აღწერილობა და პალეოგრაფიულ-ენობრივი ანალიზი.
| + | |
| − | :57.დიდი ატენი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.5.-თბ.,1990.-55-59. ატენის სიონის ხურომოძღვრული აღწერილობა, სამშენებლო მასალებისა და სარესტავრაციო სამუშაოების შესახებ, ეპიგრაფიკული ძეგლებისა და მოხატულობის ვრცელი მიმოხილვა, კარიბჭის აღწერილობა. მოცემულია საილსტრაციო მასალა.
| + | |
| − | :58.ლორთქიფანიძე ი. ძველი ქართული ფერწერის ისტორიიდან //ქართული სახვითი ხელოვნების საკითხები.-თბ.,1982.-გვ.47-49. ატენის სიონის XIII ს.-ის მხატვრობის ფენის ქვეშ აღმოჩენილი VII ს.-ის დეკორის სტილისტური ანალიზი.
| + | |
| − | :59.ატენის სიონი //შუბითიძე-მაჭარაშვილი ვ., ბოლქვაძე დ. ქართული ციხე-სიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2008.-გვ.14. მოკლე ცნობა ძეგლის მხატვრული ფორმების შესახებ. ტექსტს ერთვის ტაძრის ფოტო.
| + | |
| − | :60.აბრამიშვილი ბ. "სეიფის ზვარი" ატენის სიონის წარწერებში //"ლიახვი.-1988.-გვ.367-373.
| + | |
| − | :61.ბოჭოიძე მ.ატენის სიონი გადარჩენის მოლოდინშია //"დილის გაზეთი".-2003.-19 თებერვალი.-გვ.9.
| + | |
| − | :62.ვაშაკიძე გ. სახლი ატენის სიონის ეზოში //გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა".-2001.-1 მაისი.-გვ.1.
| + | |
| − | :63.ლეკვეიშვილი ი. ერის საუნჯე - შთამომავლობას //გაზ. "თბილისი".-1975.-20 მაისი.-გვ.3.
| + | |
| − | :64.სიმონიშვილი ნ. ნიკოპეას ტიპის ღვთისმშობლის გამოსახულებისა და ქტიტორთა ჯგუფური პორტრეტის ურთმიმართების საკითხისათვის //სამეცნ. შრ. კრებული: ხელოვნებათმცოდნეობა.-2004.-N5.-გვ.189-234. რეზ. ინგლ. ენაზე.
| + | |
| − | :65.სოხაშვილი გ. ატენის სიონი //გაზ. "სტალინელი"(გორი).-1961.-22 აპრილი.
| + | |
| − | :66.ხუციშვილი ს. ქართული ხუროთმოძღვრების შესანიშნავი ძეგლი //გაზ. "სტალინელი"(გორი).-1961.-11 ივნისი.
| + | |
| − | :67.ატენი: წმ. გიორგის ეკლესია, XI ს. //ძეგლთა რეაბილიტაცია საქართველოში.-თბ.,2006. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. XI საუკუნეში, ბაგრატ IV მეფობის დროს, აგებული წმ. გიორგის სახ. ეკლესიაში ჩატარებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგების თაობაზე. ტექსტს ერთვის ფოტომასალა.
| + | |
| − | :68.ატენის სიონი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები.-თბ.,2010.-გვ.99-104. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ეკლესიის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ძეგლისა და ფრესკების ფოტოები.
| + | |
| − | :69.ატენი //ნაკაშიძე ლ. საქართველოსდ საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.106. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. მოკლე ცნობა ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძრის არქიტექტურისა და უნიკალური წარწერების შესახებ. ტექსტს ერთვის ტაძრის ფოტო.
| + | |
| − | :70.Абрамишвили Г. Два строительных периода Атенского Сиона //მაცნე(Вестник). Серия истории, археологии, этнографии и истории искусства.-1972.-N1.-с.32-55.
| + | |
| − | :71.Абрамишвили Г. Ктиторская надпись Атенского Сиона //ძეგლის მეგობარი.-1969.-N19.-с.76.
| + | |
| − | :72.Абрамишвили Г. Неизвестные надписи Атенсского Сиона //მაცნე(Вестник). Серия истории, археологии, этнографии и истории искусства.-1976.-N2.-с.176.
| + | |
| − | :73.Развитие куполов в монументальном зодчестве VI-VII вв. //Агабабян Р. Композиция купольных сооружении Грузии и Армении.-Ереван.,1950.-с.64-73.
| + | |
| − | :74.Алексидзе З. "Мнимое апоминание" одного топонима в армянской надписи Атенского Сиона //თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შრომები.ტ.327.-1998.-გვ.77-79.
| + | |
| − | :75.Амиранашвили Ш. Вклад Грузии в сокровищницу художественной культуры.-Тб.,1963.-с.18-19 с. илл.
| + | |
| − | :76.Амиранашвили Ш. История грузинского искусства.-М.,1963.-с.160-165; 181-185 с табл. и илл.
| + | |
| − | :77.Амиранашвили Ш. История грузинского искусства.-Т.1.-М.,1950.-с.114; 116-117 с илл.
| + | |
| − | :78.Багратиони вахушти История царства Грузинского.-Тб.,1976.-с.28.
| + | |
| − | :79.Бакрадзе Дм. Кавказ в древних памятниках христианства //Записки Общества любителей кавказской археологии.Кн.1.-Тифл.,1875.-с.31-32 с илл.
| + | |
| − | :80.Берже Ад. Кавказ в археологическом отношении.-Тифл.,1874.-с.30.
| + | |
| − | :81.Беридзе В. Архитектура Грузии.-М.,1948.-с.27-28.
| + | |
| − | :82.Беридзе В. Грузинская архитектура с древнейщих времен до начала XX века.-Тб.,1967.-с.33 с табл.
| + | |
| − | :83.Беридзе В. Протв искажения истории грузинского искусства.-Тб.,1949.-90 с.
| + | |
| − | :85.Вейденбаум Е. Путеводитель по Кавказу.-Тифл.,188.-с.373.
| + | |
| − | :86.Вирсаладзе Т. Основные этапы пазвития грузинской средневековой монументальной живописи.-Тб.,1977.-с.3-4; 15-16. :87.Вольская А. Рельефы Шиомгвиме и их место в развитии грузинской средневековой скульптуры.-Тб.,1957.-с.20-21; 62-63 с табл.
| + | |
| − | :88.Гвердцители Р., Долидзе В. Тбилиси. Мцхета. Гори.-Тб.,1977.-2; 30-33 с илл.
| + | |
| − | :89.Гвердцители Р., Долидзе В. Тбилисию Мцхета. Гори._Тб.,1966.-с.22 с илл. Путеводитель.
| + | |
| − | :90.Герценштейн В. Иллюстрированный спутник по Тифлису и его окрестностях.-Тифл.,1899.-с.137. 89.Гильгендорф И. Выявление невидимых фресковых надписей альтрафиолетовыми и инфракрасными лучами //მაცნე.-1970.-N4.-с.161-176. :91.Гильгендорф И. Комплексное исследование фресковых портретов царицы Тамары (Четвертый Международный симпозиум по грузинскому искусству).-Еб.,1983.-с.10-11.
| + | |
| − | :92.Гомелаури И., Кениа Р. Каталог проектов, обмеров и рисунков академика архитектуры Н.П. Северова //Ars Georgia. Серия В-Вопросы нового и советского искусства.-N6.-с.173.
| + | |
| − | :93.Джавахов Ив. К вопросу о времени построения грузинского храма в Атен по вновь обследованным памятникам.-СПБ.,1912ютю1.-вып.3.-с.277-297 с табл. и илл.
| + | |
| − | :94.Джанберидзе Н., Кинцурашвили С. Каталог выставки "Грузинская архитектура".-Тб.,1958.-с.24.
| + | |
| − | :95.Атенский Сион //Джанберидзе Н., Цицишвили И. Архитектурные памятники Грузии.-М.,1996.-с.68-81 с илл.
| + | |
| − | :96.Долидзе в. Атенский Сион.-Тб.,1960.-10 с. с илл.
| + | |
| − | :97.Закарая П. Древние крепости Грузии.-Тб.,1969.-с. илл.
| + | |
| − | :98.Жордания Ф. Состояние древнего Атенского храма. Разные известия и заметки //Прибавления к духовному вестнику грузинского Экзархата.-Тифл.,1891.-N15.-с.24-25.
| + | |
| − | :99.Иоселиани П. Города существовавщие и существующие в Грузии.-Тифл.,1850.-с.23-24.
| + | |
| − | :100.Канделаки Б. Заметка об Атенской Сиони //ძეგლის მეგობარიю-1979/-N49.-с.74.
| + | |
| − | :101."Картлис-Цховреба" - Жизнь Грузии (Из XXXV вып. "Сборника материалов для описания местностей и племен Кавказа")Тифл.,.-с.60-62. Текст надписи на стене Атенского Сиона, прочитанный ученным Д.З. Бакрадзе. Содержание надписи идентично сведениям из "Картлис Цховреба" и "Жития св. Константина".
| + | |
| − | :102.Лафонтен-Дозонь Ж. Исследования по декоративным программам средневековых церквей Грузии в связи с византийской монументальной живописью //Второй Международный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1977.-6-9.
| + | |
| − | :103.МАК.-Вып.IV.-М.,1894.-с.148-153. Архитектурныу украшения церкви. Имеются план памятника, таблица общего вида храма и рисунки с изображением отдельных деталей.
| + | |
| − | :104.Макалатия С. Атенское ущелье (Историко-этнографический очерк).-Тб.,1958.-с.19 с рис.
| + | |
| − | :105.Месхиа Ш. Города и городской строй феодальной Грузии XVII-XVIII დდ/-§,/?1959/-ც/40-43; 69-70. Краткие сведения о постройке города Атени и храма принадлежащий Мцхетскому католикосу. Дается содержание надписи на Атенском храме. :106.Атени: Обитель Сионская //Муравьев А. Грузия и Армения. Кн.III.-С.П.Б.,1848.-с.101-108.
| + | |
| − | :107.Авчинников А. Копия-реконструкция как метод восстановления утраченной иконографии //IV Международный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1983.-20 с.
| + | |
| − | :108.Памятники культуры Грузии. Каталог выставки.-Тб.,1967ю-с.95-96.
| + | |
| − | :109.Привалова Е. Павниси.-Тб.,1977.-с.31; с.48. Образцы костюмов из росписи Атени. 1-9.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-Тифл.,1935.-с.13 с илл.
| + | |
| − | :110.Рознберг Л. Сохраним для народа //Молодежь Грузии.-1972.-19 февр.
| + | |
| − | :111.Северов Н. Памятники грузинского зодчечтва.-М.,1947.-с.173-174.
| + | |
| − | :112.Сидоров В. Кавказ. Путевые заметки и впечатления.-С.П.Б.,1897ю-с.471-472.
| + | |
| − | :113.Сищарулидзе В. Тбилиси. Кутаиси. Поти. Батуми.-Тб.,1974.-с.46 с илл.
| + | |
| − | :114.Толмачевская Н. Декоративное наследие древно-грузинской фрески.-Тб.,1939.-с.33; 36; 48-50ю
| + | |
| − | :115.Толмачевская Н. Фрески древней Грузии.-Тифл.,[б.г.].-с.8-9; 43; 46 с илл.
| + | |
| − | :116.Толстой И., Кондаков Н. Русские древности в памятниках искусства. Вып. IV. Христианские древности Крыма, Кавказа и Киева.-С.П.Б.,1891.-48-49. Краткий обзор архитектурных особенностей Атенского храма. Имеется план церкви.
| + | |
| − | :117.Урушадзе Н. Язические элементы декоративных храмов Грузии //მაცნე.-Серия истории, археологии, этнографии и истории искусства.-1975.-N2.-c.127-138.
| + | |
| − | :118.Чубинашвили Г. Памятники типа Джвари.-Тб.,1948.-с.115-117.
| + | |
| − | :119.Шевякова Т. К вопросу о возникновении и характере фресковых росписей Грузии VIII-X вв. //მოამბე.-1962.-N2.-с.256-264.
| + | |
| − | :120.Шмерлинг Р. Малые формы в архитектуре средневековой Грузии.-Тб.,1962.-с.30-31; 152-154.
| + | |
| − | :121.ლომოური ნ. ხმა პროვინციიდან //მწყემსი.-1889.-N22.-გვ.6-8. ტაძრის სავალალო მდგომარეობის შესახებ.
| + | |
| − | :122.ისტორიული შენიშვნა //გაზ." ივერია".-1886(12 იანვ.).-N8.-გვ.2. მოკლე ცნობა ატენის ეკლესიის შესახებ.
| + | |
| − | :123.სამთავისის და ატენის სიონი //ელიზბარაშვილი,ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2001.-გვ.65. VIII საუკუნეში აგებული ტეტრაკონქის ტიპის ჯვარგუმბათოვანი ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრულმხატვრული ანალიზი, აღნიშნულია წარწერების მნიშვნელობა ენისა და დამწერლობის თვალსაზრისით. ტესტს ერთვის ატენის სიონის, საკურთხევლის მოხატულობის, დეკორატიული ორნამრნტებისა და არაბი სარდლის ბუღა-თურქის ლაშქრობის შესახებ სიონში არსებული წარწერის ფოტოები.
| + | |
| − | :124.ატენის სიონი //არქიტექტურის რესტავრაცია საქართველოში. ისტორიოგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილების ანალიზი.-თბ.,2012.-გვ.55-57. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები.
| + | |
| − | :125.ატენის სიონი//შუბითიძე ვ. "ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები".-თბ.,2012.-გვ.14-15-16. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ატენის სიონის ცენტრალურგუმბათოვანი ტაძრის არქიტექტურულ-მხატვრული თავისებურებანი. :126.ქართული ძეგლის სტრუქტურული ანალიზი. პირველი აყვავების პერიოდი (V1ს. დამლევი და V11ს. დამდეგი).ატენის სიონი // მოსულიშვილი ჰ. ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების სტრუქტურა.-თბ.,2012.-გვ.44-46. ატენის სიონის გეგმის ანალიზი. შიდა სივრცის და გარე მოცულობის აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ნახაზები.
| + | |
| − | :127.ატენის სიონი//გველესიანი გ. საქართველოს ეკლესია-მონასტრები-ქუთაისი.,2013.-გვ.15-17. მოკლე ისტორიული მიმოხილვა.
| + | |
| | | | |
| | ==წყარო== | | ==წყარო== |
| − | [[საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა]] | + | [[საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა]] |
| | | | |
| | [[კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები]] | | [[კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები]] |
| | [[კატეგორია:საქართველოს ეკლესია-მონასტრები]] | | [[კატეგორია:საქართველოს ეკლესია-მონასტრები]] |
| | [[კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები]] | | [[კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები]] |
| | + | [[კატეგორია: ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები]] |
| | + | [[კატეგორია:ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესიები]] |
აღმოსავლეთი ფასადის წინ ვიწრო გასავლელია დატოვებული, რაც აძნელებს სარკმლების ზემოთ მოთავსებული სკულპტურული გამოსახულებების აღქმას. სარკმლები შემკულია დეკორატიული რელიეფური სათაურებით. საკურთხევლის სარკმლებს ზემოთ შვიდი რელიეფური გამოსახულებაა. აღმოსავლეთი ფასადის შუა წახნაგზე გამოსახულია ქრისტე დასალოცად აწეული ხელით, გვერდით წახნაგებზე – ორ-ორი ფრონტალურად მდგომი ფიგურა, ხოლო ქვემოთ – ცხოველები და ფრინველები.
ტაძრის მთავარი სამხრეთი შესასვლელი (აქ კარიბჭე მდგარა) მორთულია ორმაგი ბურთულებიანი კაპიტელებით, ბაზისებეთ და დეკორატიული ნახევარსვეტებით. სამხრეთ ფასადზე რელიეფური ფიგურებია გამოსახული. ჩრდილოეთ ფასადზე კარის ტიმპანზე გამოსახულია ორი ირემი, აფსიდის გვერდის ლავგარდნის ქვეშ – წმინდანი და მის წინ მდგომი ქტიტორი, ხოლო მარცხენა ნიშში ორი რელიეფური სცენაა წარწერებით: დავით გარეჯელის მოწაფე ლუკიანე ირემს წველის და სამსონის ლომთან შებრძოლება.
რელიეფები, აღმოსავლეთის გარდა (აგრეთვე ჩრდილოეთ კარის) თითქმის ყველა ადგილშენაცვლებულია, პერანგი (გარე) – დიდწილად გამოცვლილი.
დასავლეთის ფასადზე შეკეთების შედეგად რელიეფებს შეცვლილი აქვთ ადგილი. ფასადის მარცხენა ნაწილში, სარკმლის ქვემოთ შემორჩენილია რელიეფური კომპოზიციები: სამსონის ლომთან შებრძოლება, წინასწარმეტყველი ამბაკუმი ანგელოზს მიყავს ორმოში მყოფ დანიელთან, ნადირობის სცენა და სხვა.
ტაძრის ინტერიერში ბათქაშის ჩამოცვენის შედეგად, ქვის ზედაპირზე გამოვლინდა უძველესი დეკორის ფრაგმენტები: წითელი საღებავით შესრულებული არქიტექტურული წყობის იმიტაცია, ასეთივე საღებავით შემოხაზული ჯვარი გუმბათში. ტაძარში გაირჩევა აგეთვე პირველ ფენასთან ქრონოლოგიურად ახლო მდგომი, უფრო გვიანდელი დეკორი, რომელიც არაუგვიანეს VIII საუკუნის I ნახევარს მიეკუთვნება – აფსიდის რვა შვერილზედა სამსხვერპლოს კარის ზემოთ, ნაცრისფერი ბათქაშით დაფარულ კედელზე, თეთრი და წითელი საღებავებით გამოსახულია „დამცველობითი ფუნქციის“ ჯვრები.
ტაძრის ინტერიერი მთლიანად მოიხატა XI საკუნის II ნახევარში. წერის მანერის და ტექნიკური ხერხების მიხედვით გაირჩევა რამდენიმე მხატვრის ხელი. მიუხედავად ამისა, მხატვრობის იკონოგრაფიული და მხატვრული ჩანაფიქრი ერთიანია. მოხატულობის იკონოგრაფიული სქემა ნაწილობრივ იმითაც განისაზღვრება, რომ ტაძარი ღვთისმშობლის სახელობისაა. გუმბათის მხატვრობა შემორჩენილია ფრაგმენტულად: გუმბათის კამარაში – ჯვარი, გუმბათის ყელში წინასწარმეტყველები ტრომპებზე – მახარებლები, ტრომპების ნახევარწრეებში სამოთხის 4 მდინარის პერსონიფიკაციებია. აფსიდებში დამოუკიდებელი იკონოგრაფიული ციკლებია შემორჩენილი. საკურთხევლის აფსიდის კონქში გამოსახულია ღვთისმშობელი ნიკოპეა, ბემის კამარაზე – ქრისტე ყოვლისმპყრობელი და 4 წინასწარმეტყველი, აფსიდის კედლებზე – 12 მოციქული, ცენტრში – პატარა ჯვარი. ბემის კედლებზე ზიარების ორნაწილიანი სცენაა; ქვემო რეგისტრში ეკლესიის 10 მამის გამოსახულებაა, შუა სარკმლის წირთხლებზე – 2 მესვეტის, აფსიდის შვერილებზე – 2 დიაკვნისა. სამხრეთ აფსიდი იყოფა ოთხ რეგისტრად. ზედა რეგისტრში გამოსახულია მთავარანგელოზი და აპოკრიფული სცენები ღვთისმშობლის ცხოვრებიდან; კონქის აღმმოსავლეთ ნაწილში – ძღვენის უარყოფა, ვედრება იოაკიმესგან ანასი, ანას ხარება, იოაკიმეს ხარება, მეორე რეგისტრში – შეხვედრა ოქროს კარიბჭესთან, ღვთისმშობლის დაბადება, ღვთისმშობლის შვიდი ნაბიჯი, ტაძრად მიყვანება; მესამეში – ხარება, მარიამის და ელისაბედის შეხვედრა, ღვთისმშობლის წყლით მხილება, იოსების სიზმარი; მეოთხეში – შობა და ღვთისმშობლის მიძინება.
მეორე ფენის კომპოზიციები მკაცრი და მონუმენტურია. კოლორიტი აგებულია ცისფრის სხვადასხვა ტონებზე – ბაცი მონაცრისფროდან სუფთა კობალტამდე და ამ ფერების მოვერცხლისფრო მწვანესთან, წითელსა და იისფერთან შეხამებაზე. სახეები მოდელირებულია ბაცი, ოდნავ მოყავისფრო ტონის ფართო მონასმებით. ატენის ტაძრის მოხატულობა ქართული მონუმენტური მხატვრობის მნიშვნელოვანი ნიმუშია.
