მუსტოფი
(→წყარო) |
|||
| (2 მომხმარებლების 8 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''მუსტოფი''' - (არაბ. mostowfi - საფინანსო კონტროლიორი) აღმოსავლეთ [[საქართველო|საქართველოს]] ცენტრალური სამოხელეო აპარატის საფინანსო მოხელე და | + | '''მუსტოფი''' - (არაბ. mostowfi - საფინანსო კონტროლიორი) აღმოსავლეთ [[საქართველო|საქართველოს]] ცენტრალური სამოხელეო აპარატის საფინანსო მოხელე და [[ირანი]]ს სამეთვალყურეო სისტემის წარმომადგენელი. |
სეფიანთა ირანის სამოხელეო წყობაში განსხვავებული ფუნქციებით არსებობდა სახელმწიფო მუსტოფი (mostowfi al-mamalek) და სასახლის მუსტოფი (mostowfi al-ka ša); იმდროინდელ საისტორიო თხზულებაში - „სამახსოვრო მეფეთათვის“ (Tadhkirat al-muluk) სახელმწიფო მუსტოფის ძირითადი ფუნქცია ასე განისაზღვრება: სახელმწიფო ბიუჯეტის მომზადება და კონტროლი, გადასახადების აკრეფა, ზოგადად, გარე ფისკალური სისტემა. სასახლის მუსტოფი განკარგავდა უშუალოდ სასახლის კარის ადმინისტრაციულ ხარჯებს. | სეფიანთა ირანის სამოხელეო წყობაში განსხვავებული ფუნქციებით არსებობდა სახელმწიფო მუსტოფი (mostowfi al-mamalek) და სასახლის მუსტოფი (mostowfi al-ka ša); იმდროინდელ საისტორიო თხზულებაში - „სამახსოვრო მეფეთათვის“ (Tadhkirat al-muluk) სახელმწიფო მუსტოფის ძირითადი ფუნქცია ასე განისაზღვრება: სახელმწიფო ბიუჯეტის მომზადება და კონტროლი, გადასახადების აკრეფა, ზოგადად, გარე ფისკალური სისტემა. სასახლის მუსტოფი განკარგავდა უშუალოდ სასახლის კარის ადმინისტრაციულ ხარჯებს. | ||
| − | მუსტოფი, ქართველ ლექსიკოგრაფთა განმარტებებით, არის მდივანთა უფროსი (სულხან-საბა ორბელიანი), [[ბეჭედი (საბეჭდავი)|ბეჭდის]] დამსმელი ხელშეკრულებებსა და ვალდებულებებზე (''დ. ჩუბინაშვილი''), ანგარიშის დამწერი მოხელე, მოანგარიშე, მწერლების თავიკაცი (''პ. უმიკაშვილი''). | + | მუსტოფი, ქართველ ლექსიკოგრაფთა განმარტებებით, არის [[მდივანი|მდივანთა]] უფროსი ([[სულხან-საბა ორბელიანი]]), [[ბეჭედი (საბეჭდავი)|ბეჭდის]] დამსმელი ხელშეკრულებებსა და ვალდებულებებზე (''დ. ჩუბინაშვილი''), ანგარიშის დამწერი მოხელე, მოანგარიშე, მწერლების თავიკაცი (''[[პეტრე უმიკაშვილი|პ. უმიკაშვილი]]''). |
| − | მუსტოფის სახელო ქართულ საისტორიო წყაროებში XVI ს-ის 80-იანი წლებიდან მოიხსენიება. სიმონ I-ის მიერ გაცემულ ქართულ-სპარსულ დოკუმენტებში მითითებულია, რომ მუსტოფებს უნდა შეეტანათ შესაბამისი გადაწყვეტილებები თავიანთ დავთრებში, რომლებშიც რეგისტრირებული იყო მამულის სითარხნისა და იჯარადარის წიგნები. ამის გარეშე | + | მუსტოფის სახელო ქართულ საისტორიო წყაროებში XVI ს-ის 80-იანი წლებიდან მოიხსენიება. [[სიმონ I]]-ის მიერ გაცემულ ქართულ-სპარსულ დოკუმენტებში მითითებულია, რომ მუსტოფებს უნდა შეეტანათ შესაბამისი გადაწყვეტილებები თავიანთ დავთრებში, რომლებშიც რეგისტრირებული იყო მამულის სითარხნისა და იჯარადარის წიგნები. ამის გარეშე მურდარს არ შეეძლო ამ დოკუმენეტების დაბეჭდვა. მუსტოფისათვის უნდა წარედგინათ ანგარიში სამეფო ქარხნების (საქონლის საწყობები) [[თავლიდარი|თავლიდარებს]], გადასახადების ამკრეფებს და კარის მოხელეებს. მის მოვალეობას ციხის მეთოფეთა აღწერაც შეადგენდა. ზოგჯერ [[ვეზირი|ვეზირის]] ფუნქციასაც ითავსებდა (ვეზირ-მუსტოფი მირზა რაბი). |
| − | მუსტოფის სარგო შედგებოდა როგორც მეფის „კერძო შესავლიდან“, ისე ირანის რუსუმიდან (ირანული გადასახადის გარკვეული წილი). ამ თანამდებობაზე, უმთავრესად, მუსლიმები ინიშნებოდნენ. მუსტოფის სახელო მემკვიდრეობით გადადიოდა. სასახლის მუსტოფის გარდა, არსებობდნენ [[თბილისი|თბილისის]], | + | მუსტოფის სარგო შედგებოდა როგორც მეფის „კერძო შესავლიდან“, ისე ირანის რუსუმიდან (ირანული გადასახადის გარკვეული წილი). ამ თანამდებობაზე, უმთავრესად, მუსლიმები ინიშნებოდნენ. მუსტოფის სახელო მემკვიდრეობით გადადიოდა. სასახლის მუსტოფის გარდა, არსებობდნენ [[თბილისი|თბილისის]], [[ქართლი]]სა და [[კახეთი]]ს მუსტოფები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ეს თანამდებობა როსტომ მეფის (1632-1658), ვახტანგ V შაჰნავაზის (1658-1675) და ერეკლე I ნაზარალი-ხანის (1688-1703) დროს. XVIII ს-ის მეორე ნახევრიდან, [[ერეკლე II]]-ის მეფობისას, მუსტოფის ფუნქცია, ფაქტობრივად, შინაარსისგან დაიცალა და უბრალო წოდებულებად იქცა. |
==წყაროები და ლიტერატურა== | ==წყაროები და ლიტერატურა== | ||
| − | Taḏkerat al-molūk 1943: 54-55 122-125; Savory 1986: 354; მესხია 1948: 16; ქსის 1955: 458; გაბაშვილი 1958: 404, 406; სურგულაძე 1952: 379-383. | + | Taḏkerat al-molūk 1943: 54-55 122-125; Savory 1986: 354; <br /> |
| + | მესხია 1948: 16; <br /> | ||
| + | ქსის 1955: 458; <br /> | ||
| + | გაბაშვილი 1958: 404, 406; <br /> | ||
| + | სურგულაძე 1952: 379-383. | ||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
| − | ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში | + | [[ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში]] |
| − | [[კატეგორია: | + | [[კატეგორია:მოხელეები ძველ საქართველოში]] |
[[კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში]] | [[კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 01:02, 13 ოქტომბერი 2023 მდგომარეობით
მუსტოფი - (არაბ. mostowfi - საფინანსო კონტროლიორი) აღმოსავლეთ საქართველოს ცენტრალური სამოხელეო აპარატის საფინანსო მოხელე და ირანის სამეთვალყურეო სისტემის წარმომადგენელი.
სეფიანთა ირანის სამოხელეო წყობაში განსხვავებული ფუნქციებით არსებობდა სახელმწიფო მუსტოფი (mostowfi al-mamalek) და სასახლის მუსტოფი (mostowfi al-ka ša); იმდროინდელ საისტორიო თხზულებაში - „სამახსოვრო მეფეთათვის“ (Tadhkirat al-muluk) სახელმწიფო მუსტოფის ძირითადი ფუნქცია ასე განისაზღვრება: სახელმწიფო ბიუჯეტის მომზადება და კონტროლი, გადასახადების აკრეფა, ზოგადად, გარე ფისკალური სისტემა. სასახლის მუსტოფი განკარგავდა უშუალოდ სასახლის კარის ადმინისტრაციულ ხარჯებს.
მუსტოფი, ქართველ ლექსიკოგრაფთა განმარტებებით, არის მდივანთა უფროსი (სულხან-საბა ორბელიანი), ბეჭდის დამსმელი ხელშეკრულებებსა და ვალდებულებებზე (დ. ჩუბინაშვილი), ანგარიშის დამწერი მოხელე, მოანგარიშე, მწერლების თავიკაცი (პ. უმიკაშვილი).
მუსტოფის სახელო ქართულ საისტორიო წყაროებში XVI ს-ის 80-იანი წლებიდან მოიხსენიება. სიმონ I-ის მიერ გაცემულ ქართულ-სპარსულ დოკუმენტებში მითითებულია, რომ მუსტოფებს უნდა შეეტანათ შესაბამისი გადაწყვეტილებები თავიანთ დავთრებში, რომლებშიც რეგისტრირებული იყო მამულის სითარხნისა და იჯარადარის წიგნები. ამის გარეშე მურდარს არ შეეძლო ამ დოკუმენეტების დაბეჭდვა. მუსტოფისათვის უნდა წარედგინათ ანგარიში სამეფო ქარხნების (საქონლის საწყობები) თავლიდარებს, გადასახადების ამკრეფებს და კარის მოხელეებს. მის მოვალეობას ციხის მეთოფეთა აღწერაც შეადგენდა. ზოგჯერ ვეზირის ფუნქციასაც ითავსებდა (ვეზირ-მუსტოფი მირზა რაბი).
მუსტოფის სარგო შედგებოდა როგორც მეფის „კერძო შესავლიდან“, ისე ირანის რუსუმიდან (ირანული გადასახადის გარკვეული წილი). ამ თანამდებობაზე, უმთავრესად, მუსლიმები ინიშნებოდნენ. მუსტოფის სახელო მემკვიდრეობით გადადიოდა. სასახლის მუსტოფის გარდა, არსებობდნენ თბილისის, ქართლისა და კახეთის მუსტოფები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ეს თანამდებობა როსტომ მეფის (1632-1658), ვახტანგ V შაჰნავაზის (1658-1675) და ერეკლე I ნაზარალი-ხანის (1688-1703) დროს. XVIII ს-ის მეორე ნახევრიდან, ერეკლე II-ის მეფობისას, მუსტოფის ფუნქცია, ფაქტობრივად, შინაარსისგან დაიცალა და უბრალო წოდებულებად იქცა.
[რედაქტირება] წყაროები და ლიტერატურა
Taḏkerat al-molūk 1943: 54-55 122-125; Savory 1986: 354;
მესხია 1948: 16;
ქსის 1955: 458;
გაბაშვილი 1958: 404, 406;
სურგულაძე 1952: 379-383.
[რედაქტირება] წყარო
ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში
