ინგილოური დიალექტი

01:18, 15 იანვარი 2024-ის ვერსია

ინგილოური – ქართული ენის დიალექტი. გავრცელებულია საინგილოში, რომელიც ამჟამად აზერბაიჯანის შემადგენლობაშია და მოიცავს კახის, ზაქათალისა და ბელაქნის რ-ნებს. საქართველოში ინგილოურზე მეტყველებს დედოფლისწყაროს რ-ნის სოფელ სამთაწყაროს მოსახლეობა.

X–XVII ს-მდე ეს მხარე ჰერეთის (XVII ს-ში კახეთ-ჰერეთის) შემადგენლობაში შედიოდა. XVII ს-ში ჩნდება ტერმინი „ინგილო“. შესაბამისად, ინგილოთა სამოსახლოს ეწოდა „საინგილო“. ვარაუდობენ, რომ „ინგილო“ მიღებულია ძველი თურქულუ იანგილი ფორმიდან yangili – yangilo „ახალი – ახალმორჯულებული“). თავდაპირველად „ინგილო“ სოციალური შინაარსის ცნება იყო და არა ეთნიკური.ინგილოური იყოფა კაკურ და ალიაბათურ კილოკავებად. კაკურში გამოიყოფა ალიბეგლოური თქმა, ხოლო ალიაბათური იყოფა ალიაბათის, მოსულისა და ითითალის თქმებად.

დაცულია ჴ ფონემა (ჴელი „ხელი“, საჴნავი „სახნავი“), არის ვ ფონემის წყეილბაგისმიერი ვარიანტი (ქაჲ „ქვა“, რდაცულია ჴ ფონემა (ჴელი „ხელი“, საჴნავი „სახნავი“), არის ვ ფონემის წყეილბაგისმიერი აჲ „რვა“, მოკლაჲ „მოკლეა”), დასტურდება სუსტი ხმოვანი ჷ რომელც ა, ე, ი და ო ხმოენების ალოფონია (ჷმოჲ „ამოდი“, შჷმოჲ „შემოდი , კარშჷ „კარში“, კარზჷ „კარზე“, კიდჷბან „კიდობანი“, ყჷსმათ „ყისმათი“). დასტურდება უმლაუტიზებული ხმოვნები (ზლ – „ძველი“, ჩნ – „ჩვენი“, ვზახ || ზახივარ – ვეძახი“) და (კრტ – „კვირტი“, წმაი – „წვიმა“, ვც || ცივარ – „ვიცი“), რომლებიც ზოგჯერ ოპოზიციას ქმნიან ო და უ ხმოვნებთან და სიტყვათგანმასხვავებელ ფუნქციას იძენენ: ზლ „ძველი“ – ზოლ „ძვალი“; კრტ „კეირტი“– კურტ „კრუხი“…, ზოგჯერ კი თავისუფლად მონაცვლეობენ მათ-თან: ჩონ || ჩნ („ჩვენ“). ინგილოურში ქართული ენის მუღერ ჯ და ძ აფრიკატებს ცელის შესაბამისი მჟღერი სჰირანტები ჯ – ჟ (დაჟდა „დაჯდა“). ძ — ზ (ზმაილჲ „ძმა“). დასტურდება ხმოვანთა ფშვინვიერი, მკვეთრი და იოტიხებული (ჰ- || ჸ-|| ჲ-) შემართვა. (ჰეკალ || ჸეკალ || ჲეკალ „ეკალი“): გვხედება გემინირებული ბბ, მმ, შშ, რრ, ლლ, გგ, წწ თანხმოვნები (კამმეჩი „კამეჩები“, სილლაჲ „სილა“, ლობბაზ „მასხარა“ და სხვ.