შანიძე აკაკი
(ახალი გვერდი: '''აკაკი შანიძე''' '''შანიძე აკაკი გაბრიელის ძე'''...) |
(→წყარო) |
||
| (2 მომხმარებლების 9 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | [[ფაილი:Akaki SaniZe.jpg|thumb|'''აკაკი შანიძე''']] | + | [[ფაილი:Akaki SaniZe.jpg|thumb|150პქ|'''აკაკი შანიძე''']] |
| − | '''შანიძე აკაკი გაბრიელის ძე''' (დ. - 1887, სოფ. ნოღა - გ. - 1987, [[თბილისი]]) - [[ქართველები|ქართველი]] ენათმეცნიერი, [[საქართველო]]ს მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1941), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პრაღის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის წევრ-კორესპონდენტი, შილერის სახელობის იენის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ინგლისის ფილოლოგთა საზოგადოების საპატიო წევრი, ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. | + | '''შანიძე აკაკი გაბრიელის ძე''' - (დ. - 1887, სოფ. ნოღა - გ. - 1987, [[თბილისი]]) - [[ქართველები|ქართველი]] ენათმეცნიერი, [[საქართველო]]ს მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1941), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პრაღის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის წევრ-კორესპონდენტი, შილერის სახელობის იენის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ინგლისის ფილოლოგთა საზოგადოების საპატიო წევრი, ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. |
| − | ==ბიოგრაფია== | + | ====ბიოგრაფია==== |
| − | პეტერბურგის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდგომ დატოვეს სომხურ-ქართული ფილოლოგიის კათედრაზე (1913). იყო თბილისის ქართული უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1917 წლის 26 ნოემბრიდან უნივერსიტეტის პროფესორი. 1918 წლიდან უნივერსიტეტის სომხური ენის კათედრის გამგე (1930-მდე). 1919 წლიდან უნივერსიტეტის ქართული ენის კათედრის გამგე (1945-მდე). 1920 იყო | + | პეტერბურგის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდგომ დატოვეს სომხურ-ქართული ფილოლოგიის კათედრაზე (1913). იყო [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის ქართული უნივერსიტეტის]] ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1917 წლის 26 ნოემბრიდან უნივერსიტეტის პროფესორი. 1918 წლიდან უნივერსიტეტის სომხური ენის კათედრის გამგე (1930-მდე). 1919 წლიდან უნივერსიტეტის ქართული ენის კათედრის გამგე (1945-მდე). 1920 იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი დოქტორი, უნივერსიტეტში პირველი დისერტაციის დაცვის ფაქტი რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლებმაც მიულოცეს. გარდა აკადემიური საქმიანობისა, აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობასაც ეწეოდა. იყო წევრი [[სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტია|სოციალ-ფედერალისტური პარტიისა]]. 1919 წელს [[საქართველოს დამფუძნებელი კრების არჩევნები|დამფუძნებელი კრების არჩევნებში]] კენჭს იყრიდა სოციალ-ფედერალისტური პარტიის სიით, იყო საკანდიდატო სიის 33-ე ნომერი. არჩევნების შედეგად კრების წევრის მანდატი ვერ მოიპოვა. |
| − | 1945 წლიდან იყო ძველი ქართული ენის კათედრის გამგე. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით გამოქვეყნდა კრიტიკულად დადგენილი და სამეცნიერო-საინფორმაციო აპარატით აღჭურვილი ძველი ქართული ენის უმნიშვნელოვანესი ძეგლები. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მის მიერ ე. წ. ხანმეტ-ჰაემეტი ტექსტების აღმოჩენა-გამომზეურება, ქართული ოთხთავის აკადემიური | + | 1945 წლიდან იყო ძველი ქართული ენის კათედრის გამგე. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით გამოქვეყნდა კრიტიკულად დადგენილი და სამეცნიერო-საინფორმაციო აპარატით აღჭურვილი ძველი ქართული ენის უმნიშვნელოვანესი ძეგლები. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მის მიერ ე. წ. ხანმეტ-ჰაემეტი ტექსტების აღმოჩენა-გამომზეურება, ქართული ოთხთავის აკადემიური გამოცემა, სვანური მეტყველების ტექსტების პუბლიკაცია და ა.შ. განსაკუთრებით დიდი დამსახურება მიუძღვის „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის დადგენასა და ენობრივი თავისებურებებისა და ლექსიკის კვლევა-ძიებაში. მან საფუძველი ჩაუყარა ქართული ფოლკლორის მეცნიერულ შესწავლას. ა. შანიძის შრომები შეეხება ქართველური ენების სტრუქტურისა და ისტორიული ქართული დიალექტოლოგიის, ქართული ლექსიკოლოგიის, ქართული ტექსტოლოგიის, ქართული ეპიგრაფიკის, ქართული ფოლკლორისტიკის, რუსთველოლოგიის, არმენისტიკის, ალბანოლოგიისა და ქართული სალიტერატურო ენის ნორმალიზაციის პრობლემატიკას. მისმა მონოგრაფიამ „სუბიექტური პრეფიქსი მეორე პირისა და ობიექტური პრეფიქსი მესამე პირისა ქართულ ზმნებში“ (1920) საფუძველი დაუდო ქართული ზმნის ბუნებისა და აგებულების ახალი თვალსაზრისით შესწავლას. |
| − | გამოცემა, სვანური მეტყველების ტექსტების პუბლიკაცია და ა.შ. განსაკუთრებით დიდი დამსახურება მიუძღვის „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის დადგენასა და ენობრივი თავისებურებებისა და ლექსიკის კვლევა-ძიებაში. მან საფუძველი ჩაუყარა ქართული ფოლკლორის მეცნიერულ შესწავლას. ა. შანიძის შრომები შეეხება ქართველური ენების სტრუქტურისა და ისტორიული ქართული დიალექტოლოგიის, ქართული ლექსიკოლოგიის, ქართული ტექსტოლოგიის, ქართული ეპიგრაფიკის, ქართული ფოლკლორისტიკის, რუსთველოლოგიის, არმენისტიკის, ალბანოლოგიისა და ქართული სალიტერატურო ენის ნორმალიზაციის პრობლემატიკას. მისმა მონოგრაფიამ „სუბიექტური პრეფიქსი მეორე პირისა და ობიექტური პრეფიქსი მესამე პირისა ქართულ ზმნებში“ (1920) საფუძველი დაუდო ქართული ზმნის ბუნებისა და აგებულების ახალი თვალსაზრისით შესწავლას. | + | |
მის სამეცნიერო შრომებს შორის საეტაპო მნიშვნელობისაა „უმლაუტი სვანურში“ (1925), „ქართული გრამატიკა, I, „მორფოლოგია“ (1930). ამ წიგნებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ახალი სალიტერატურო ქართულის მყარი საფუძვლის შექმნისა და შემდგომი სამეცნიერო კვლევების საქმეში. ამასთანავე ინტერესი აღუძრა [[ევროპა]]ს ქართული ენის მეცნიერული თვალსაზრისით კვლევა-ძიებით დაინტერესებაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დიდი მეცნიერის მიერ დანერგილი გრამატიკული ტერმინები, რომლებიც დამკვიდრდნენ გრამატიკულ ლიტერატურაში. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით. | მის სამეცნიერო შრომებს შორის საეტაპო მნიშვნელობისაა „უმლაუტი სვანურში“ (1925), „ქართული გრამატიკა, I, „მორფოლოგია“ (1930). ამ წიგნებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ახალი სალიტერატურო ქართულის მყარი საფუძვლის შექმნისა და შემდგომი სამეცნიერო კვლევების საქმეში. ამასთანავე ინტერესი აღუძრა [[ევროპა]]ს ქართული ენის მეცნიერული თვალსაზრისით კვლევა-ძიებით დაინტერესებაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დიდი მეცნიერის მიერ დანერგილი გრამატიკული ტერმინები, რომლებიც დამკვიდრდნენ გრამატიკულ ლიტერატურაში. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით. | ||
| − | + | ''მანანა ლილუაშვილი'' | |
==ლიტერატურა== | ==ლიტერატურა== | ||
| ხაზი 26: | ხაზი 25: | ||
[[კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები]] | [[კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები]] | ||
[[კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები]] | [[კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები]] | ||
| − | [[კატეგორია: | + | [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებლები]] |
| − | [[კატეგორია: | + | [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები]] |
| − | + | ||
[[კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები]] | [[კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები]] | ||
| + | [[კატეგორია:საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები]] | ||
| + | [[კატეგორია:სომხეთის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები]] | ||
| + | [[კატეგორია:პრაღის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის წევრ-კორესპონდენტები]] | ||
| + | [[კატეგორია:შილერის სახელობის იენის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორები]] | ||
| + | [[კატეგორია:საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]] | ||
| + | [[კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები]] | ||
| + | [[კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები]] | ||
| + | [[კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები]] | ||
| + | [[კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები]] | ||
| + | [[კატეგორია:რუსთაველის პრემიის ლაურეატები]] | ||
| + | [[კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები]] | ||
| + | [[კატეგორია:სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის წევრები]] | ||
| + | [[კატეგორია:შანიძეები]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 13:32, 19 აგვისტო 2025 მდგომარეობით
შანიძე აკაკი გაბრიელის ძე - (დ. - 1887, სოფ. ნოღა - გ. - 1987, თბილისი) - ქართველი ენათმეცნიერი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1941), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პრაღის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის წევრ-კორესპონდენტი, შილერის სახელობის იენის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ინგლისის ფილოლოგთა საზოგადოების საპატიო წევრი, ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
სარჩევი |
[რედაქტირება] ბიოგრაფია
პეტერბურგის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდგომ დატოვეს სომხურ-ქართული ფილოლოგიის კათედრაზე (1913). იყო თბილისის ქართული უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1917 წლის 26 ნოემბრიდან უნივერსიტეტის პროფესორი. 1918 წლიდან უნივერსიტეტის სომხური ენის კათედრის გამგე (1930-მდე). 1919 წლიდან უნივერსიტეტის ქართული ენის კათედრის გამგე (1945-მდე). 1920 იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი დოქტორი, უნივერსიტეტში პირველი დისერტაციის დაცვის ფაქტი რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლებმაც მიულოცეს. გარდა აკადემიური საქმიანობისა, აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობასაც ეწეოდა. იყო წევრი სოციალ-ფედერალისტური პარტიისა. 1919 წელს დამფუძნებელი კრების არჩევნებში კენჭს იყრიდა სოციალ-ფედერალისტური პარტიის სიით, იყო საკანდიდატო სიის 33-ე ნომერი. არჩევნების შედეგად კრების წევრის მანდატი ვერ მოიპოვა.
1945 წლიდან იყო ძველი ქართული ენის კათედრის გამგე. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით გამოქვეყნდა კრიტიკულად დადგენილი და სამეცნიერო-საინფორმაციო აპარატით აღჭურვილი ძველი ქართული ენის უმნიშვნელოვანესი ძეგლები. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მის მიერ ე. წ. ხანმეტ-ჰაემეტი ტექსტების აღმოჩენა-გამომზეურება, ქართული ოთხთავის აკადემიური გამოცემა, სვანური მეტყველების ტექსტების პუბლიკაცია და ა.შ. განსაკუთრებით დიდი დამსახურება მიუძღვის „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის დადგენასა და ენობრივი თავისებურებებისა და ლექსიკის კვლევა-ძიებაში. მან საფუძველი ჩაუყარა ქართული ფოლკლორის მეცნიერულ შესწავლას. ა. შანიძის შრომები შეეხება ქართველური ენების სტრუქტურისა და ისტორიული ქართული დიალექტოლოგიის, ქართული ლექსიკოლოგიის, ქართული ტექსტოლოგიის, ქართული ეპიგრაფიკის, ქართული ფოლკლორისტიკის, რუსთველოლოგიის, არმენისტიკის, ალბანოლოგიისა და ქართული სალიტერატურო ენის ნორმალიზაციის პრობლემატიკას. მისმა მონოგრაფიამ „სუბიექტური პრეფიქსი მეორე პირისა და ობიექტური პრეფიქსი მესამე პირისა ქართულ ზმნებში“ (1920) საფუძველი დაუდო ქართული ზმნის ბუნებისა და აგებულების ახალი თვალსაზრისით შესწავლას.
მის სამეცნიერო შრომებს შორის საეტაპო მნიშვნელობისაა „უმლაუტი სვანურში“ (1925), „ქართული გრამატიკა, I, „მორფოლოგია“ (1930). ამ წიგნებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ახალი სალიტერატურო ქართულის მყარი საფუძვლის შექმნისა და შემდგომი სამეცნიერო კვლევების საქმეში. ამასთანავე ინტერესი აღუძრა ევროპას ქართული ენის მეცნიერული თვალსაზრისით კვლევა-ძიებით დაინტერესებაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დიდი მეცნიერის მიერ დანერგილი გრამატიკული ტერმინები, რომლებიც დამკვიდრდნენ გრამატიკულ ლიტერატურაში. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით.
მანანა ლილუაშვილი
[რედაქტირება] ლიტერატურა
- ორიონი, აკაკი შანიძე, საიუბილეო კრებული, მიძღვნილი დაბადების 80 წლისთავისადმი, თბ., 1967;
- აკაკი შანიძე, საიუბილეო კრებული, მიძღვნილი დაბადების 95 წლისთავისადმი, თბ., 1981;
- შ. ძიძიგური, აკაკი შანიძე, თბ., 1977.
[რედაქტირება] იხილე აგრეთვე
[რედაქტირება] წყარო
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921) ენციკლოპედია-ლექსიკონი
- ქართველი ფილოლოგები
- ქართველი ენათმეცნიერები
- თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებლები
- თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
- საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
- საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
- სომხეთის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
- პრაღის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის წევრ-კორესპონდენტები
- შილერის სახელობის იენის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორები
- საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
- შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
- ლენინის ორდენის კავალრები
- საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
- ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
- რუსთაველის პრემიის ლაურეატები
- ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
- სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის წევრები
- შანიძეები
