აბას I
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
'''აბას I''' - შაჰ-აბას დიდად წოდებული (1571–1629), [[ირანი|ირანის]] შაჰი (1587–1629) სეფიანთა დინასტიიდან, შაჰ მუჰამედ ხუდაბანდას ძე, [[მხედართმთავარი]]. | '''აბას I''' - შაჰ-აბას დიდად წოდებული (1571–1629), [[ირანი|ირანის]] შაჰი (1587–1629) სეფიანთა დინასტიიდან, შაჰ მუჰამედ ხუდაბანდას ძე, [[მხედართმთავარი]]. | ||
| − | 1598 წელს აბას I-მა დედაქალაქი ყაზვინიდან ისპაანში გადაიტანა. ირანის ცენტრალური რაიონების აღორძინების მიზნით მშობლიური მიწიდან აყარა და ირანში გადაასახლა სომეხი ვაჭარ-ხელოსნები (1605) და ქართველი გლეხები (1616), ხელს უწყობდა ვაჭრობა-ხელოსნობისა და საქალაქო ცხოვრების განვითარებას. | + | 1598 წელს აბას I-მა დედაქალაქი ყაზვინიდან ისპაანში გადაიტანა. ირანის ცენტრალური რაიონების აღორძინების მიზნით მშობლიური მიწიდან აყარა და ირანში გადაასახლა სომეხი ვაჭარ-ხელოსნები (1605) და [[ქართველები|ქართველი]] გლეხები (1616), ხელს უწყობდა ვაჭრობა-ხელოსნობისა და საქალაქო ცხოვრების განვითარებას. |
| − | აბას I განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას, რისთვისაც საფუძვლიანი რეფორმები გაატარა. კერძოდ, აბას I-ის [[სამხედრო რეფორმა|სამხედრო რეფორმამ]] შეამცირა მომთაბარე ტომებისაგან შედგენილი ლაშქარი და გაზარდა რეგულარული [[ჯარი|ჯარის]] მნიშვნელობა (ქვეითი მეთოფეები, ცხენოსანი [[ღულამები]], [[არტილერია (ჯარების გვარეობა)|არტილერია]]). თავის არმიასა და სახელმწიფო აპარატში აბას I ფართოდ იზიდავდა კავკასიელებს. მაგალითად, ღულამთა [[გვარდია]] (10 ათ. მხედარი) ძირითადად | + | აბას I განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას, რისთვისაც საფუძვლიანი რეფორმები გაატარა. კერძოდ, აბას I-ის [[სამხედრო რეფორმა|სამხედრო რეფორმამ]] შეამცირა მომთაბარე ტომებისაგან შედგენილი [[ლაშქარი]] და გაზარდა რეგულარული [[ჯარი|ჯარის]] მნიშვნელობა (ქვეითი [[მეთოფე|მეთოფეები]], ცხენოსანი [[ღულამები]], [[არტილერია (ჯარების გვარეობა)|არტილერია]]). თავის არმიასა და სახელმწიფო აპარატში აბას I ფართოდ იზიდავდა კავკასიელებს. მაგალითად, ღულამთა [[გვარდია]] (10 ათ. მხედარი) ძირითადად ქართველებისაგან შედგებოდა. მთლიანად შაჰ აბასის [[შეიარაღებული ძალები|შეიარაღებულ ძალებში]] ირიცხებოდა დაახლოებით 120 ათ. მეომარი (45 ათ. – მუდმივ ჯარში და 75 ათ. – ფეოდალურ [[ლაშქარი|ლაშქარში]]). |
| − | აბას I-ის საგარეო პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა საქართველოს საკითხს. | + | აბას I-ის საგარეო პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა საქართველოს საკითხს. [[ამიერკავკასია]]ში ბატონობის უზრუნველსაყოფად აბას I-ს აუცილებლად მიაჩნდა ქართლ-კახეთის ქრისტიანული სამეფოების ყიზილბაშურ-მაჰმადიანურ სახანოებად გადაქცევა. 1614, 1616, 1617 წ. ირანის ლაშქარი აბას I-ის მეთაურობით სამჯერ შემოესია ქართლ-კახეთს და ააოხრა. 1625 წელს კი აჯანყებული ქართველების წინააღმდეგ ისა-ხან [[ყორჩიბაში]]ს სარდლობით კვლავ დიდი ლაშქარი გამოაგზავნა. ქართველთა [[აჯანყება|აჯანყებებმა]] 1615, 1625 წ.წ. და შეუპოვარმა წინააღმდეგობამ აბას I-ის გეგმები ჩაიშალა. შაჰი იძულებული გახდა საქართველოს მიმართ კომპრომისული სავაჭრო-ეკონომიკური და დიპლომატიური ურთიერთობა ჰქონოდა. |
აბას I-ის დროს [[სეფიანთა სახელმწიფო|სეფიანთა სახელმწიფომ]] ძლიერების მწვერვალს მიაღწია. | აბას I-ის დროს [[სეფიანთა სახელმწიფო|სეფიანთა სახელმწიფომ]] ძლიერების მწვერვალს მიაღწია. | ||
| − | + | ==იხილე აგრეთვე== | |
| + | * [[აბას I-ის ლაშქრობები საქართველოში]] | ||
| + | * [[მარაბდის ბრძოლა 1625|მარაბდის ბრძოლა]] | ||
| + | * [[მარტყოფის ბრძოლა 1625|მარტყოფის ბრძოლა]] | ||
| + | * [[გიორგი სააკაძე]] | ||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
* [[საქართველოს ისტორია:ლექსიკონი]] | * [[საქართველოს ისტორია:ლექსიკონი]] | ||
17:23, 19 სექტემბერი 2025-ის ვერსია
აბას I - შაჰ-აბას დიდად წოდებული (1571–1629), ირანის შაჰი (1587–1629) სეფიანთა დინასტიიდან, შაჰ მუჰამედ ხუდაბანდას ძე, მხედართმთავარი.
1598 წელს აბას I-მა დედაქალაქი ყაზვინიდან ისპაანში გადაიტანა. ირანის ცენტრალური რაიონების აღორძინების მიზნით მშობლიური მიწიდან აყარა და ირანში გადაასახლა სომეხი ვაჭარ-ხელოსნები (1605) და ქართველი გლეხები (1616), ხელს უწყობდა ვაჭრობა-ხელოსნობისა და საქალაქო ცხოვრების განვითარებას.
აბას I განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას, რისთვისაც საფუძვლიანი რეფორმები გაატარა. კერძოდ, აბას I-ის სამხედრო რეფორმამ შეამცირა მომთაბარე ტომებისაგან შედგენილი ლაშქარი და გაზარდა რეგულარული ჯარის მნიშვნელობა (ქვეითი მეთოფეები, ცხენოსანი ღულამები, არტილერია). თავის არმიასა და სახელმწიფო აპარატში აბას I ფართოდ იზიდავდა კავკასიელებს. მაგალითად, ღულამთა გვარდია (10 ათ. მხედარი) ძირითადად ქართველებისაგან შედგებოდა. მთლიანად შაჰ აბასის შეიარაღებულ ძალებში ირიცხებოდა დაახლოებით 120 ათ. მეომარი (45 ათ. – მუდმივ ჯარში და 75 ათ. – ფეოდალურ ლაშქარში).
აბას I-ის საგარეო პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა საქართველოს საკითხს. ამიერკავკასიაში ბატონობის უზრუნველსაყოფად აბას I-ს აუცილებლად მიაჩნდა ქართლ-კახეთის ქრისტიანული სამეფოების ყიზილბაშურ-მაჰმადიანურ სახანოებად გადაქცევა. 1614, 1616, 1617 წ. ირანის ლაშქარი აბას I-ის მეთაურობით სამჯერ შემოესია ქართლ-კახეთს და ააოხრა. 1625 წელს კი აჯანყებული ქართველების წინააღმდეგ ისა-ხან ყორჩიბაშის სარდლობით კვლავ დიდი ლაშქარი გამოაგზავნა. ქართველთა აჯანყებებმა 1615, 1625 წ.წ. და შეუპოვარმა წინააღმდეგობამ აბას I-ის გეგმები ჩაიშალა. შაჰი იძულებული გახდა საქართველოს მიმართ კომპრომისული სავაჭრო-ეკონომიკური და დიპლომატიური ურთიერთობა ჰქონოდა.
აბას I-ის დროს სეფიანთა სახელმწიფომ ძლიერების მწვერვალს მიაღწია.
