აბაშიძე ჰაიდარ ალიბეგის ძე
მ (მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „ჰაიდარ აბაშიძე ალიბეგის ძე“ გადაიტანა გვერდზე „[[აბაშიძე ჰაიდარ ა...) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
[[ფაილი:Haidar alibegaSvili.png|200პქ|მარჯვნივ]] | [[ფაილი:Haidar alibegaSvili.png|200პქ|მარჯვნივ]] | ||
| − | '''აბაშიძე ჰაიდარ ალიბეგის ძე''' (დ. 15 აგვისტო, 1893, ბათუმი — გ. 29 დეკემბერი, 1965, თბილისი) – პუბლიცისტი და საზოგადო-პოლიტიკური მოღვაწე, მუსლიმან და ქრისტიან ქართველთა ერთობის მოციქული, ქ. | + | '''აბაშიძე ჰაიდარ ალიბეგის ძე''' (დ. 15 აგვისტო, 1893, ბათუმი — გ. 29 დეკემბერი, 1965, თბილისი) – პუბლიცისტი და საზოგადო-პოლიტიკური მოღვაწე, მუსლიმან და ქრისტიან ქართველთა ერთობის მოციქული, ქ. [[ბათუმი]]ს მკვიდრი მემამულე-ბეგის შვილი, ჩამომავალი სამცხესაათაბაგოს იმ ქართველთა, რომელნიც მე-17 საუკუნის დასაწყისში [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთმა]] [[საქართველო]]ს მოსწყვიტა. |
| − | სწავლა დაიწყო დაახლოებით 1902 წელს, ბათუმის ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სკოლაში. 1906-1908 წწ. ოსმალეთში იმყოფებოდა თურქული ენის შესასწავლად. 1908 წელს შევიდა ბათუმის ექვსკლასიან საქალაქო სასწავლებელში, რომლის კურსიც 1912 წელს დაამთავრა. | + | სწავლა დაიწყო დაახლოებით 1902 წელს, ბათუმის [[ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება|ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების]] სკოლაში. 1906-1908 წწ. ოსმალეთში იმყოფებოდა [[თურქული ენები|თურქული ენის]] შესასწავლად. 1908 წელს შევიდა ბათუმის ექვსკლასიან საქალაქო სასწავლებელში, რომლის კურსიც 1912 წელს დაამთავრა. |
1912-1913 წლებში ბათუმის სანოტარო კანტორაში მსახურობდა. 1913-1916 წწ. ბათუმის ე.წ. „მუსლიმანთა განყოფილების“ მასწავლებელი იყო. | 1912-1913 წლებში ბათუმის სანოტარო კანტორაში მსახურობდა. 1913-1916 წწ. ბათუმის ე.წ. „მუსლიმანთა განყოფილების“ მასწავლებელი იყო. | ||
| − | პოლიტიკური მოღვაწეობის ასპარეზზე 1912 წელს გამოვიდა და მისი მოღვაწეობა გასაბჭოებამდე (1921) მხოლოდ სამუსლიმანო საქართველოს ეროვნულ-საგანმანათლებლო და ორიენტაციის საკითხებით განისაზღვრებოდა: პანისლამიზმ-თურქიზმი, თუ მოძმე საქართველო. ჰ. აბაშიძე მოესწრო იმ დროს, როცა სამუსლიმანო საქართველო (საქართველოს ეს უძველესი ნაწილი: სამცხე-საათაბაგო, ართვინ-აჭარა-ქობულეთი) შეპყრობილი ჰყავდა სულთანიზმ-პანისლამიზმს. აქაურ სკოლებში თითო-ოროლა ფესკიანი აჭარელი მოწაფე თუ დადიოდა, დანარჩენი კი, „ქართველ მუსლიმანთა“ დიდი უმეტესობა, თავმოყრილი იყო მედრესეებში – ხოჯებთან და მოლებთან. სამუსლიმანო საქართველოს ასეთი უმწეო მდგომარეობა ჰ. აბაშიძეს ბავშვობიდანვე ძლიერ აწუხებდა. ამის გამო ტოლ-ამხანაგებს ხშირად ეკამათებოდა; დაახლოებით 19 წლისა იქნებოდა, როდესაც მან, როგორც „ქართველმა მუსლიმანმა“, 1912 წლიდან პირველმა, სიტყვით, კალმით და საქმით სამუსლიმანო საქართველოში სულთანიზმ-პანისლამიზმის და მისგან გამომდინარე, ყოველგვარი ბოროტების წინააღმდეგ გაილაშქრა; ხოლო ქრისტიან ქართველებს მოუწოდებდა, უნუგეშო მუსლიმან ქართველებისთვის ძმობის ხელი გაეწოდებინათ და ეხსნათ სრული გადაგვარებისაგან. | + | პოლიტიკური მოღვაწეობის ასპარეზზე 1912 წელს გამოვიდა და მისი მოღვაწეობა გასაბჭოებამდე (1921) მხოლოდ სამუსლიმანო საქართველოს ეროვნულ-საგანმანათლებლო და ორიენტაციის საკითხებით განისაზღვრებოდა: პანისლამიზმ-თურქიზმი, თუ მოძმე საქართველო. ჰ. აბაშიძე მოესწრო იმ დროს, როცა სამუსლიმანო საქართველო (საქართველოს ეს უძველესი ნაწილი: [[სამცხე]]-საათაბაგო, ართვინ-აჭარა-ქობულეთი) შეპყრობილი ჰყავდა სულთანიზმ-პანისლამიზმს. აქაურ სკოლებში თითო-ოროლა ფესკიანი აჭარელი მოწაფე თუ დადიოდა, დანარჩენი კი, „ქართველ მუსლიმანთა“ დიდი უმეტესობა, თავმოყრილი იყო მედრესეებში – ხოჯებთან და მოლებთან. სამუსლიმანო საქართველოს ასეთი უმწეო მდგომარეობა ჰ. აბაშიძეს ბავშვობიდანვე ძლიერ აწუხებდა. ამის გამო ტოლ-ამხანაგებს ხშირად ეკამათებოდა; დაახლოებით 19 წლისა იქნებოდა, როდესაც მან, როგორც „ქართველმა მუსლიმანმა“, 1912 წლიდან პირველმა, სიტყვით, კალმით და საქმით სამუსლიმანო საქართველოში სულთანიზმ-პანისლამიზმის და მისგან გამომდინარე, ყოველგვარი ბოროტების წინააღმდეგ გაილაშქრა; ხოლო ქრისტიან ქართველებს მოუწოდებდა, უნუგეშო მუსლიმან ქართველებისთვის ძმობის ხელი გაეწოდებინათ და ეხსნათ სრული გადაგვარებისაგან. |
ჰ. აბაშიძე ყველა წერილში ამტკიცებდა, რომ სამუსლიმანო საქართველოს ხსნა, მისი ეკონომიურად და კულტურულად აღორძინება-აყვავება სულთანიზმ-პანისლამიზმის აღმოფხვრით და მოძმე საქართველოსთან გაერთიანებით არის შესაძლებელი, ვინაიდან „სამუსლიმანო საქართველოს კულტურულად, პოლიტიკურად და ეკონომიურად არსებობა დედა საქართველოს გარეშე წარმოუდგენელია, ამიტომ იგი (სამუსლიმანო საქართველო) დედა საქართველოს უნდა ეძმოს, მასთან ერთობა განამტკიცოსო“ („ბათუმის გაზეთი“, 1913, № 9); „რაღად გვიწოდებენ ჩვენ „თათარს“ ჩვენი მოძმე ქართველი ქრისტიანები, ან ჩვენ რაღად ვაღიარებთ თავს თათრებად? ჩვენ „თურქები“, „ოსმალები“ კი არა, ქართველები გახლავართ... მაჰმადიანები რომ ვართ, განა ქართველები აღარა ვართ... რჯული რჯულად იყოს და ეროვნება - ეროვნებად“ („ბათუმის გაზეთი“, 1913, № 88). მანვე სიტყვა წარმოსთქვა ყოროლის სკოლის გახსნის დროს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში პირველი სკოლა იყო სამუსულმანო საქართველოში „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ სკოლის გასხნის შემდეგ („საქართველო“, 1916, № 55). ამას გარდა, გაზეთებში მისი არაერთი მიმართვა დაიბეჭდა. | ჰ. აბაშიძე ყველა წერილში ამტკიცებდა, რომ სამუსლიმანო საქართველოს ხსნა, მისი ეკონომიურად და კულტურულად აღორძინება-აყვავება სულთანიზმ-პანისლამიზმის აღმოფხვრით და მოძმე საქართველოსთან გაერთიანებით არის შესაძლებელი, ვინაიდან „სამუსლიმანო საქართველოს კულტურულად, პოლიტიკურად და ეკონომიურად არსებობა დედა საქართველოს გარეშე წარმოუდგენელია, ამიტომ იგი (სამუსლიმანო საქართველო) დედა საქართველოს უნდა ეძმოს, მასთან ერთობა განამტკიცოსო“ („ბათუმის გაზეთი“, 1913, № 9); „რაღად გვიწოდებენ ჩვენ „თათარს“ ჩვენი მოძმე ქართველი ქრისტიანები, ან ჩვენ რაღად ვაღიარებთ თავს თათრებად? ჩვენ „თურქები“, „ოსმალები“ კი არა, ქართველები გახლავართ... მაჰმადიანები რომ ვართ, განა ქართველები აღარა ვართ... რჯული რჯულად იყოს და ეროვნება - ეროვნებად“ („ბათუმის გაზეთი“, 1913, № 88). მანვე სიტყვა წარმოსთქვა ყოროლის სკოლის გახსნის დროს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში პირველი სკოლა იყო სამუსულმანო საქართველოში „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ სკოლის გასხნის შემდეგ („საქართველო“, 1916, № 55). ამას გარდა, გაზეთებში მისი არაერთი მიმართვა დაიბეჭდა. | ||
| ხაზი 26: | ხაზი 26: | ||
ჰ. აბაშიძემ ბათუმის და ართვინის ოლქებში მოაწყო არჩევნები და შექმნა მეჯლისი, რომელმაც მაშინ ბათუმის და ართვინის საქართველოსთან შემოერთებას დიდი ამაგი დასდო. | ჰ. აბაშიძემ ბათუმის და ართვინის ოლქებში მოაწყო არჩევნები და შექმნა მეჯლისი, რომელმაც მაშინ ბათუმის და ართვინის საქართველოსთან შემოერთებას დიდი ამაგი დასდო. | ||
| − | გამოქვეყნებულია | + | |
| − | 1. მაჰმადიან ქართველთა ფანატიკოსობა და ეროვნული გრძნობა // სახალხო გაზეთი. – 1913. – № 957; | + | '''გამოქვეყნებულია'''<br /> |
| − | 2. ნუ იქნება ჩვეულება სჯულზე უმტკიცესი // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 88; | + | |
| − | 3. როდემდის ვიქნებით ასე? // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 27; | + | 1. მაჰმადიან ქართველთა ფანატიკოსობა და ეროვნული გრძნობა // სახალხო გაზეთი. – 1913. – № 957;<br /> |
| − | 4. სამწუხარო ჩვეულება // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 34; | + | 2. ნუ იქნება ჩვეულება სჯულზე უმტკიცესი // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 88;<br /> |
| − | 5. ქართველ მუსლიმანების საყურადღებოდ // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 43; | + | 3. როდემდის ვიქნებით ასე? // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 27;<br /> |
| − | 6. ხმა ქრისტიან მოძმეებს // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 9; | + | 4. სამწუხარო ჩვეულება // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 34;<br /> |
| − | 7. ამასაც მტკიცება უნდა? // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 38; | + | 5. ქართველ მუსლიმანების საყურადღებოდ // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 43;<br /> |
| − | 8. არაბი და თათრული გაზეთი მაჰმადიან ქართველების შესახებ // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 22; | + | 6. ხმა ქრისტიან მოძმეებს // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 9;<br /> |
| − | 9. კ. დ. ყიფიანის იუბილეზე წარმოთქმული სიტყვა 1914 წ. // საქართველოს სათეატრო მუზეუმი. – 1914; | + | 7. ამასაც მტკიცება უნდა? // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 38;<br /> |
| − | 10. საგულისხმო პროტესტი // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 45 [დაბეჭდილია ხელმოუწერავად, როგორც კოლექტიური წერილი]; | + | 8. არაბი და თათრული გაზეთი მაჰმადიან ქართველების შესახებ // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 22;<br /> |
| − | 11. აჭარის მთებში // სახალხო გაზეთი. – 1915. – № 388; | + | 9. კ. დ. ყიფიანის იუბილეზე წარმოთქმული სიტყვა 1914 წ. // საქართველოს სათეატრო მუზეუმი. – 1914;<br /> |
| − | 12. კვლავ მოწოდება, კვლავ საყვედური // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 234; | + | 10. საგულისხმო პროტესტი // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 45 [დაბეჭდილია ხელმოუწერავად, როგორც კოლექტიური წერილი];<br /> |
| − | 13. მაჰმადის დროშა, საღმთო ომი და ოსმალები // სამშობლო. – 1915. – № 18; | + | 11. აჭარის მთებში // სახალხო გაზეთი. – 1915. – № 388;<br /> |
| − | 14. მცირე შენიშვნა // გაზ. სამშობლო. – 1915. – № 116; | + | 12. კვლავ მოწოდება, კვლავ საყვედური // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 234;<br /> |
| − | 15. როდის გავიგე, მე რომ ქართველი ვარ // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26; | + | 13. მაჰმადის დროშა, საღმთო ომი და ოსმალები // სამშობლო. – 1915. – № 18;<br /> |
| − | 16. სამგლოვიარო დეპეშა აკ. წერეთლის გარდაცვალების გამო // სამშობლო. – 1915. – № 3; | + | 14. მცირე შენიშვნა // გაზ. სამშობლო. – 1915. – № 116;<br /> |
| − | 17. ღია წერილი ჩვენი ძვირფასი, დაუღალავი მუშაკის ბ-ნ ზ. ჭიჭინაძის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 77; | + | 15. როდის გავიგე, მე რომ ქართველი ვარ // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26;<br /> |
| − | 18. წერილი მოძმეთა გულშემატკივარ პაწია გაიოზ იოსების ძე იმედაშვილის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 44; | + | 16. სამგლოვიარო დეპეშა აკ. წერეთლის გარდაცვალების გამო // სამშობლო. – 1915. – № 3;<br /> |
| − | 19. მაჰმადიან ქართველებში // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 582; | + | 17. ღია წერილი ჩვენი ძვირფასი, დაუღალავი მუშაკის ბ-ნ ზ. ჭიჭინაძის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 77;<br /> |
| − | 20. სიტყვა ყოროლის სკოლის კურთხევაზე წარმოთქმული // საქართველო. – 1916. – № 55; | + | 18. წერილი მოძმეთა გულშემატკივარ პაწია გაიოზ იოსების ძე იმედაშვილის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 44;<br /> |
| − | 21. ჰაიდარ აბაშიძის მოხსენება // საქართველო. – 1916. – № 188; | + | 19. მაჰმადიან ქართველებში // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 582;<br /> |
| − | 22. ღია წერილი ჩვენს ერთმორწმუნე კავკასიელ თურქებს // ცხოვრება. – 1917. – № 4; | + | 20. სიტყვა ყოროლის სკოლის კურთხევაზე წარმოთქმული // საქართველო. – 1916. – № 55;<br /> |
| − | 23. ახალციხის მაზრაში // ერთობა. – 1918. – № 231; | + | 21. ჰაიდარ აბაშიძის მოხსენება // საქართველო. – 1916. – № 188;<br /> |
| − | 24. მოღალატე აჭარას // ერთობა. – 1918. – № 81; | + | 22. ღია წერილი ჩვენს ერთმორწმუნე კავკასიელ თურქებს // ცხოვრება. – 1917. – № 4;<br /> |
| − | 25. სამუსლიმანო ახალციხის მაზრაში // ერთობა. – 1918. – № 281; | + | 23. ახალციხის მაზრაში // ერთობა. – 1918. – № 231;<br /> |
| − | 26. სამუსულმანო საქართველო და ოსმალეთი // ერთობა. – 1918. – № 238; | + | 24. მოღალატე აჭარას // ერთობა. – 1918. – № 81;<br /> |
| − | 27. საქართველო და ოსმალეთი // ერთობა. – 1918. – № 238; | + | 25. სამუსლიმანო ახალციხის მაზრაში // ერთობა. – 1918. – № 281;<br /> |
| − | 28. სიტყვა საქართველოს ეროვნულ საბჭოს სხდომაზე // ერთობა. – 1918. – № 107; | + | 26. სამუსულმანო საქართველო და ოსმალეთი // ერთობა. – 1918. – № 238;<br /> |
| − | 29. ახალციხის მაზრის გლეხთა ყრილობა // ერთობა. – 1919. – № 5; | + | 27. საქართველო და ოსმალეთი // ერთობა. – 1918. – № 238;<br /> |
| − | 30. სამუსლიმანო საქართველოს მშრომელი ხალხის მიმართ // განახლებული მესხეთი. – 1919. – № 1; | + | 28. სიტყვა საქართველოს ეროვნულ საბჭოს სხდომაზე // ერთობა. – 1918. – № 107;<br /> |
| − | 31. ხმა სამუსულმანო საქართველოდან // ერთობა. – 1919. – № 232; | + | 29. ახალციხის მაზრის გლეხთა ყრილობა // ერთობა. – 1919. – № 5;<br /> |
| + | 30. სამუსლიმანო საქართველოს მშრომელი ხალხის მიმართ // განახლებული მესხეთი. – 1919. – № 1;<br /> | ||
| + | 31. ხმა სამუსულმანო საქართველოდან // ერთობა. – 1919. – № 232;<br /> | ||
32. სამუსულმანო საქართველოდან // ერთობა. – 1920. – № 49. | 32. სამუსულმანო საქართველოდან // ერთობა. – 1920. – № 49. | ||
| − | მის შესახებ | + | |
| − | 1. ხასან ეფენდი დიასამიძე. ქართული პრესა // სახალხო გაზეთი. – 1914. – № 2245; | + | '''მის შესახებ'''<br /> |
| − | 2. განდეგილი. ქართველო ქალებო // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 235; | + | |
| − | 3. და-ძმა თიკო და დათიკო გორგაძეები. აჭარლებისათვის // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 250; | + | 1. ხასან ეფენდი დიასამიძე. ქართული პრესა // სახალხო გაზეთი. – 1914. – № 2245;<br /> |
| − | 4. ედილი. მოკლე პასუხი დიდ საკითხებზე // სამშობლო. – 1915. – № 130; | + | 2. განდეგილი. ქართველო ქალებო // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 235;<br /> |
| − | 5. იმედაშვილი, იოსებ. საქმე და არა სიტყვა [მეთაური] // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 12. – გვ. 1-2; | + | 3. და-ძმა თიკო და დათიკო გორგაძეები. აჭარლებისათვის // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 250;<br /> |
| − | 6. ს. ა. ჰაიდარ აბაშიძის წერილის გამო // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 264; | + | 4. ედილი. მოკლე პასუხი დიდ საკითხებზე // სამშობლო. – 1915. – № 130;<br /> |
| − | 7. ქართველების გამაჰმადიანება, ანუ ქართველთ გათათრება, აღწერილი და გამოცემული ზ. ჭიჭინაძისაგან. – თბ., 1915. – გვ. 222-225; | + | 5. იმედაშვილი, იოსებ. საქმე და არა სიტყვა [მეთაური] // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 12. – გვ. 1-2;<br /> |
| − | 8. წულაძე, აპ. ძმური სიტყვა ქართველ მუსლიმანებს. – თფ., 1915. – გვ. 28; | + | 6. ს. ა. ჰაიდარ აბაშიძის წერილის გამო // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 264;<br /> |
| − | 9. ჭიჭინაძე, ზ. ვინ რა სწერა ქართველ მაჰმადიანთა შესახებ // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26; | + | 7. ქართველების გამაჰმადიანება, ანუ ქართველთ გათათრება, აღწერილი და გამოცემული ზ. ჭიჭინაძისაგან. – თბ., 1915. – გვ. 222-225;<br /> |
| − | 10. ჭიჭინაძე, ზ. წერილი რედაქციის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 106; | + | 8. წულაძე, აპ. ძმური სიტყვა ქართველ მუსლიმანებს. – თფ., 1915. – გვ. 28;<br /> |
| − | 11. ვინმე ქართველი მაჰმადიანი. სარწმუნოება და ეროვნება // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 738; | + | 9. ჭიჭინაძე, ზ. ვინ რა სწერა ქართველ მაჰმადიანთა შესახებ // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26;<br /> |
| − | 12. კეთილი სანდალა. საჭიროა მეტი ყურადღება // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 701. – გვ. 3; | + | 10. ჭიჭინაძე, ზ. წერილი რედაქციის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 106;<br /> |
| − | 13. შენი ჩაქუჩი. წერილები მეგობართან // თეატრი და ცხოვრება. – 1916. – № 48; | + | 11. ვინმე ქართველი მაჰმადიანი. სარწმუნოება და ეროვნება // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 738;<br /> |
| − | 14. ჩაქუჩი. ქართველ მუსულმანებს ახალი საშიშროება მოელით // საქართველო. – 1916. – № 123; | + | 12. კეთილი სანდალა. საჭიროა მეტი ყურადღება // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 701. – გვ. 3;<br /> |
| − | 15. ლელიანი, ვ. მესხეთისათვის // საქართველო. – 1917. – № 27; | + | 13. შენი ჩაქუჩი. წერილები მეგობართან // თეატრი და ცხოვრება. – 1916. – № 48;<br /> |
| + | 14. ჩაქუჩი. ქართველ მუსულმანებს ახალი საშიშროება მოელით // საქართველო. – 1916. – № 123;<br /> | ||
| + | 15. ლელიანი, ვ. მესხეთისათვის // საქართველო. – 1917. – № 27;<br /> | ||
16. გაზეთი ”ადერბეიჯანი”, ახალციხის აჯანყების გარშემო // ერთობა. – 1919. – № 63. | 16. გაზეთი ”ადერბეიჯანი”, ახალციხის აჯანყების გარშემო // ერთობა. – 1919. – № 63. | ||
| − | წყარო | + | |
| − | 1. ავტობიოგრაფია; | + | '''წყარო'''<br /> |
| − | 2. ზემოთხსენებული წერილები; | + | |
| − | 3. ჩხერიმელისპირელი, ილია. პატარა პოემა (ვუძღვნი ჰაიდარ აბაშიძეს); | + | 1. ავტობიოგრაფია;<br /> |
| − | 4. ჯანაშვილი, მ. ტბეთის სვეტი შავშეთში (ვუძღვნი ჰაიდარ აბაშიძეს) // სახალხო გაზეთი. – 1913. – № 955. – გვ. 2-3; | + | 2. ზემოთხსენებული წერილები;<br /> |
| − | 5. მაჭავარიანი, ლადო. ლექსი ჰაიდარ აბაშიძეს // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26. – გვ. 9; | + | 3. ჩხერიმელისპირელი, ილია. პატარა პოემა (ვუძღვნი ჰაიდარ აბაშიძეს);<br /> |
| − | 6. მე და ქართველი მაჰმადიანი // განათლება. – 1915. – აპრილი. – გვ. 293-295; | + | 4. ჯანაშვილი, მ. ტბეთის სვეტი შავშეთში (ვუძღვნი ჰაიდარ აბაშიძეს) // სახალხო გაზეთი. – 1913. – № 955. – გვ. 2-3;<br /> |
| − | 7. მუსერი, ს. ლექსი ქართველს ხელს აძლევს ქართველი [ძღვნად ჰაიდარ აბაშიძეს] // ძმური სიტყვა ქართველ მუსულმანებს. – 1915. – გვ. 139-140; | + | 5. მაჭავარიანი, ლადო. ლექსი ჰაიდარ აბაშიძეს // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26. – გვ. 9;<br /> |
| + | 6. მე და ქართველი მაჰმადიანი // განათლება. – 1915. – აპრილი. – გვ. 293-295;<br /> | ||
| + | 7. მუსერი, ს. ლექსი ქართველს ხელს აძლევს ქართველი [ძღვნად ჰაიდარ აბაშიძეს] // ძმური სიტყვა ქართველ მუსულმანებს. – 1915. – გვ. 139-140;<br /> | ||
8. თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26; 1917. – № 44; 1918. – № 11; 1919. – № 10. | 8. თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26; 1917. – № 44; 1918. – № 11; 1919. – № 10. | ||
| + | |||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
17:02, 2 აპრილი 2026-ის ვერსია
აბაშიძე ჰაიდარ ალიბეგის ძე (დ. 15 აგვისტო, 1893, ბათუმი — გ. 29 დეკემბერი, 1965, თბილისი) – პუბლიცისტი და საზოგადო-პოლიტიკური მოღვაწე, მუსლიმან და ქრისტიან ქართველთა ერთობის მოციქული, ქ. ბათუმის მკვიდრი მემამულე-ბეგის შვილი, ჩამომავალი სამცხესაათაბაგოს იმ ქართველთა, რომელნიც მე-17 საუკუნის დასაწყისში ოსმალეთმა საქართველოს მოსწყვიტა.
სწავლა დაიწყო დაახლოებით 1902 წელს, ბათუმის ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სკოლაში. 1906-1908 წწ. ოსმალეთში იმყოფებოდა თურქული ენის შესასწავლად. 1908 წელს შევიდა ბათუმის ექვსკლასიან საქალაქო სასწავლებელში, რომლის კურსიც 1912 წელს დაამთავრა.
1912-1913 წლებში ბათუმის სანოტარო კანტორაში მსახურობდა. 1913-1916 წწ. ბათუმის ე.წ. „მუსლიმანთა განყოფილების“ მასწავლებელი იყო.
პოლიტიკური მოღვაწეობის ასპარეზზე 1912 წელს გამოვიდა და მისი მოღვაწეობა გასაბჭოებამდე (1921) მხოლოდ სამუსლიმანო საქართველოს ეროვნულ-საგანმანათლებლო და ორიენტაციის საკითხებით განისაზღვრებოდა: პანისლამიზმ-თურქიზმი, თუ მოძმე საქართველო. ჰ. აბაშიძე მოესწრო იმ დროს, როცა სამუსლიმანო საქართველო (საქართველოს ეს უძველესი ნაწილი: სამცხე-საათაბაგო, ართვინ-აჭარა-ქობულეთი) შეპყრობილი ჰყავდა სულთანიზმ-პანისლამიზმს. აქაურ სკოლებში თითო-ოროლა ფესკიანი აჭარელი მოწაფე თუ დადიოდა, დანარჩენი კი, „ქართველ მუსლიმანთა“ დიდი უმეტესობა, თავმოყრილი იყო მედრესეებში – ხოჯებთან და მოლებთან. სამუსლიმანო საქართველოს ასეთი უმწეო მდგომარეობა ჰ. აბაშიძეს ბავშვობიდანვე ძლიერ აწუხებდა. ამის გამო ტოლ-ამხანაგებს ხშირად ეკამათებოდა; დაახლოებით 19 წლისა იქნებოდა, როდესაც მან, როგორც „ქართველმა მუსლიმანმა“, 1912 წლიდან პირველმა, სიტყვით, კალმით და საქმით სამუსლიმანო საქართველოში სულთანიზმ-პანისლამიზმის და მისგან გამომდინარე, ყოველგვარი ბოროტების წინააღმდეგ გაილაშქრა; ხოლო ქრისტიან ქართველებს მოუწოდებდა, უნუგეშო მუსლიმან ქართველებისთვის ძმობის ხელი გაეწოდებინათ და ეხსნათ სრული გადაგვარებისაგან.
ჰ. აბაშიძე ყველა წერილში ამტკიცებდა, რომ სამუსლიმანო საქართველოს ხსნა, მისი ეკონომიურად და კულტურულად აღორძინება-აყვავება სულთანიზმ-პანისლამიზმის აღმოფხვრით და მოძმე საქართველოსთან გაერთიანებით არის შესაძლებელი, ვინაიდან „სამუსლიმანო საქართველოს კულტურულად, პოლიტიკურად და ეკონომიურად არსებობა დედა საქართველოს გარეშე წარმოუდგენელია, ამიტომ იგი (სამუსლიმანო საქართველო) დედა საქართველოს უნდა ეძმოს, მასთან ერთობა განამტკიცოსო“ („ბათუმის გაზეთი“, 1913, № 9); „რაღად გვიწოდებენ ჩვენ „თათარს“ ჩვენი მოძმე ქართველი ქრისტიანები, ან ჩვენ რაღად ვაღიარებთ თავს თათრებად? ჩვენ „თურქები“, „ოსმალები“ კი არა, ქართველები გახლავართ... მაჰმადიანები რომ ვართ, განა ქართველები აღარა ვართ... რჯული რჯულად იყოს და ეროვნება - ეროვნებად“ („ბათუმის გაზეთი“, 1913, № 88). მანვე სიტყვა წარმოსთქვა ყოროლის სკოლის გახსნის დროს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში პირველი სკოლა იყო სამუსულმანო საქართველოში „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ სკოლის გასხნის შემდეგ („საქართველო“, 1916, № 55). ამას გარდა, გაზეთებში მისი არაერთი მიმართვა დაიბეჭდა.
ამ ნიადაგზე ჰ. აბაშიძეს ხოჯების, მოლების და ბეგების სახით ბევრი მოძულე გაუჩნდა, რომლებიც მოძმე საქართველოსთან დაახლოებაში თავიანთ აღსასრულს ხედავდნენ. ეს ხოჯა-მოლაბეგები, ჰ. აბაშიძის წერილების გამო, არაერთხელ დასცემიან თავს „ბათუმის გაზეთს“, სადაც მისი წერილები იბეჭდებოდა. ასეთი მუშაობისთვის ჰაიდარს ნიკოლოზ მეფის მთავრობაც სდევნიდა, რის გამოც, 1914 წელს, იძულებული გახდა, ბათუმიდან ქუთაისში გადასულიყო. 1916 წელს ჟანდარმთა სამმართველომ კიდეც გადაასახლა.
1916 წლიდან 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამდე, პოლიტიკურ ნიადაგზე გადასახლებული ჰ. აბაშიძე ჭიათურაში, ალექსანდრე და ნესტორ სიკოს ძე ვაშაძეების სახლში იმალებოდა. რევოლუციის შემდეგ საქართველოს ეროვნული საბჭოს, ამიერკავკასიის სეიმისა და საქართველოს პარლამენტის წევრი, ბოლოს, საქართველოს გასაბჭოებამდე, დამფუძნებელი კრების წევრი იყო. 1919 წელს, მისი აქტიური მონაწილეობით ახალციხეში გამოდიოდა გაზეთი „განახლებული მესხეთი“, რომელშიც რამდენიმე წერილი დაბეჭდა.
საქართველოს გასაბჭოების დღიდან, ჭიათურის შავი ქვის მრეწველობაში მუშაობდა (1932 წლის 1 აგვისტომდე), რასაც თავი ავადმყოფობის გამო დაანება. სამუსლიმანო საქართველოს საკითხებში რევოლუციამდე სოციალ-დემოკრატებთან, ფედერალისტებთან და ეროვნულ-დემოკრატებთან მუშაობდა. საქართველოს საკეთილდღეოდ ყველას შეთანხმებისკენ მოუწოდებდა; 1917 წლის რევოლუციიდან გასაბჭოებამდე მენშევიკებთან იყო, მაგრამ არასდროს ვიწრო პარტიულობით არ ყოფილა შეპყრობილი. ერთხელ მოსთხოვეს, ჩვენი თვალსაზრისიც დაიცავიო, მაგრამ ჰ. აბაშიძემ მიუგო: „ღობეებში ძრომას ნუ დამაწყებინებთ, მე ვდგევარ საქართველოს მთლიანობის ნიადაგზეო“.
წერილებს აქვეყნებდა „ბათუმის გაზეთში“, „თეატრი და ცხოვრებაში“, „სახალხო ფურცელში“, „საქართველოში“, „ერთობაში“ და სხვ. მისი ფსევდონიმებია: ქართველი მაჰმადიანი, მაჰმადიანი ქართველი, ქართველი მუსულმანი.
მონაწილეობდა საზოგადო-საქველმოქმედო საქმეებშიც: როდესაც „საქართველოს საქველმოქმედო საზოგადოებამ“ 1915-1916 წლებში აჭარა-ქობულეთში ქართული სკოლები გახსნა (სოფელ ხუცუბანში, აჭარის აგარას ყოროლის თავში) და ამ უკანასკნელთათვის სასკოლო შენობა ვერ აღმოაჩინეს, ჰ. აბაშიძემ თავისი დედის სახლი სრულიად უსასყიდლოდ დაუთმო.
1918 წლის 1 აპრილს ოსმალეთმა ბათუმი დაიკავა, ჰ. აბაშიძე რამდენიმე თანამოაზრე ქართველ მუსლიმანთან ერთად თბილისში გადმოვიდა და „სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტი“ დააარსა. ამ კომიტეტმა იმ დროს ბათუმის და ართვინის ოლქების ოსმალთა ჯარებისგან გასათავისუფლებლად ყოველ ღონესა და საშუალებას მიმართა.
კომიტეტმა სათანადო პროტესტებისთვის საკუთარი დელეგაცია საზღვარგარეთ მიავლინა. გამოსცა გაზეთი „სამუსლიმანო საქართველო“, შექმნა საკუთარი რაზმები, გააბა კავშირი სამუსლიმანო საქართველოს ყოველ კუთხესთან და ორგანიზაციები ბათუმის და ართვინის ოლქების დედა საქართველოსთან შესაერთებლად ადგილებზე ჩამოაყალიბა.
ჰ. აბაშიძემ ბათუმის და ართვინის ოლქებში მოაწყო არჩევნები და შექმნა მეჯლისი, რომელმაც მაშინ ბათუმის და ართვინის საქართველოსთან შემოერთებას დიდი ამაგი დასდო.
გამოქვეყნებულია
1. მაჰმადიან ქართველთა ფანატიკოსობა და ეროვნული გრძნობა // სახალხო გაზეთი. – 1913. – № 957;
2. ნუ იქნება ჩვეულება სჯულზე უმტკიცესი // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 88;
3. როდემდის ვიქნებით ასე? // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 27;
4. სამწუხარო ჩვეულება // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 34;
5. ქართველ მუსლიმანების საყურადღებოდ // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 43;
6. ხმა ქრისტიან მოძმეებს // ბათუმის გაზეთი. – 1913. – № 9;
7. ამასაც მტკიცება უნდა? // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 38;
8. არაბი და თათრული გაზეთი მაჰმადიან ქართველების შესახებ // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 22;
9. კ. დ. ყიფიანის იუბილეზე წარმოთქმული სიტყვა 1914 წ. // საქართველოს სათეატრო მუზეუმი. – 1914;
10. საგულისხმო პროტესტი // ბათუმის გაზეთი. – 1914. – № 45 [დაბეჭდილია ხელმოუწერავად, როგორც კოლექტიური წერილი];
11. აჭარის მთებში // სახალხო გაზეთი. – 1915. – № 388;
12. კვლავ მოწოდება, კვლავ საყვედური // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 234;
13. მაჰმადის დროშა, საღმთო ომი და ოსმალები // სამშობლო. – 1915. – № 18;
14. მცირე შენიშვნა // გაზ. სამშობლო. – 1915. – № 116;
15. როდის გავიგე, მე რომ ქართველი ვარ // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26;
16. სამგლოვიარო დეპეშა აკ. წერეთლის გარდაცვალების გამო // სამშობლო. – 1915. – № 3;
17. ღია წერილი ჩვენი ძვირფასი, დაუღალავი მუშაკის ბ-ნ ზ. ჭიჭინაძის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 77;
18. წერილი მოძმეთა გულშემატკივარ პაწია გაიოზ იოსების ძე იმედაშვილის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 44;
19. მაჰმადიან ქართველებში // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 582;
20. სიტყვა ყოროლის სკოლის კურთხევაზე წარმოთქმული // საქართველო. – 1916. – № 55;
21. ჰაიდარ აბაშიძის მოხსენება // საქართველო. – 1916. – № 188;
22. ღია წერილი ჩვენს ერთმორწმუნე კავკასიელ თურქებს // ცხოვრება. – 1917. – № 4;
23. ახალციხის მაზრაში // ერთობა. – 1918. – № 231;
24. მოღალატე აჭარას // ერთობა. – 1918. – № 81;
25. სამუსლიმანო ახალციხის მაზრაში // ერთობა. – 1918. – № 281;
26. სამუსულმანო საქართველო და ოსმალეთი // ერთობა. – 1918. – № 238;
27. საქართველო და ოსმალეთი // ერთობა. – 1918. – № 238;
28. სიტყვა საქართველოს ეროვნულ საბჭოს სხდომაზე // ერთობა. – 1918. – № 107;
29. ახალციხის მაზრის გლეხთა ყრილობა // ერთობა. – 1919. – № 5;
30. სამუსლიმანო საქართველოს მშრომელი ხალხის მიმართ // განახლებული მესხეთი. – 1919. – № 1;
31. ხმა სამუსულმანო საქართველოდან // ერთობა. – 1919. – № 232;
32. სამუსულმანო საქართველოდან // ერთობა. – 1920. – № 49.
მის შესახებ
1. ხასან ეფენდი დიასამიძე. ქართული პრესა // სახალხო გაზეთი. – 1914. – № 2245;
2. განდეგილი. ქართველო ქალებო // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 235;
3. და-ძმა თიკო და დათიკო გორგაძეები. აჭარლებისათვის // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 250;
4. ედილი. მოკლე პასუხი დიდ საკითხებზე // სამშობლო. – 1915. – № 130;
5. იმედაშვილი, იოსებ. საქმე და არა სიტყვა [მეთაური] // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 12. – გვ. 1-2;
6. ს. ა. ჰაიდარ აბაშიძის წერილის გამო // სახალხო ფურცელი. – 1915. – № 264;
7. ქართველების გამაჰმადიანება, ანუ ქართველთ გათათრება, აღწერილი და გამოცემული ზ. ჭიჭინაძისაგან. – თბ., 1915. – გვ. 222-225;
8. წულაძე, აპ. ძმური სიტყვა ქართველ მუსლიმანებს. – თფ., 1915. – გვ. 28;
9. ჭიჭინაძე, ზ. ვინ რა სწერა ქართველ მაჰმადიანთა შესახებ // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26;
10. ჭიჭინაძე, ზ. წერილი რედაქციის მიმართ // სამშობლო. – 1915. – № 106;
11. ვინმე ქართველი მაჰმადიანი. სარწმუნოება და ეროვნება // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 738;
12. კეთილი სანდალა. საჭიროა მეტი ყურადღება // სახალხო ფურცელი. – 1916. – № 701. – გვ. 3;
13. შენი ჩაქუჩი. წერილები მეგობართან // თეატრი და ცხოვრება. – 1916. – № 48;
14. ჩაქუჩი. ქართველ მუსულმანებს ახალი საშიშროება მოელით // საქართველო. – 1916. – № 123;
15. ლელიანი, ვ. მესხეთისათვის // საქართველო. – 1917. – № 27;
16. გაზეთი ”ადერბეიჯანი”, ახალციხის აჯანყების გარშემო // ერთობა. – 1919. – № 63.
წყარო
1. ავტობიოგრაფია;
2. ზემოთხსენებული წერილები;
3. ჩხერიმელისპირელი, ილია. პატარა პოემა (ვუძღვნი ჰაიდარ აბაშიძეს);
4. ჯანაშვილი, მ. ტბეთის სვეტი შავშეთში (ვუძღვნი ჰაიდარ აბაშიძეს) // სახალხო გაზეთი. – 1913. – № 955. – გვ. 2-3;
5. მაჭავარიანი, ლადო. ლექსი ჰაიდარ აბაშიძეს // თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26. – გვ. 9;
6. მე და ქართველი მაჰმადიანი // განათლება. – 1915. – აპრილი. – გვ. 293-295;
7. მუსერი, ს. ლექსი ქართველს ხელს აძლევს ქართველი [ძღვნად ჰაიდარ აბაშიძეს] // ძმური სიტყვა ქართველ მუსულმანებს. – 1915. – გვ. 139-140;
8. თეატრი და ცხოვრება. – 1915. – № 26; 1917. – № 44; 1918. – № 11; 1919. – № 10.
