თოფი
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
[[ფაილი:Tofi.jpg|thumb|თოფი]] | [[ფაილი:Tofi.jpg|thumb|თოფი]] | ||
| − | '''თოფი ''' | + | '''თოფი ''' - ''(თუფანგ (თურქ.), ხელმეხი (ქართ.)'' - ცეცხლ სასროლი იარაღის ტიპი, შედგება კონდახის, ჩახმახის, ლულის, ზუმბის და საპირისწამლისაგან. |
ევროპული ისტორიული დოკუმენტები ცეცხლსასროლი იარაღის წარმოშობას XIV ს-ის პირველი ათწლეულით ათარიღებენ. მიუხედავად ამისა, XIII ს-ში არსებობდა არაბული ცეცხლსასროლი იარაღი „მოდფა“. ქართული წერილობითი წყაროების მიხედვით კი ცეცხლსასროლი იარაღი პირველად მოხსენიებულია XVს. უკანასკნელი მეოთხედის მოვლენებთან დაკავშირებით. აქვე აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ თემურ ლენგის ლაშქარი პირველი შემოსევის დროს იყენებდა ე.წ. „რადანდაზებს“. | ევროპული ისტორიული დოკუმენტები ცეცხლსასროლი იარაღის წარმოშობას XIV ს-ის პირველი ათწლეულით ათარიღებენ. მიუხედავად ამისა, XIII ს-ში არსებობდა არაბული ცეცხლსასროლი იარაღი „მოდფა“. ქართული წერილობითი წყაროების მიხედვით კი ცეცხლსასროლი იარაღი პირველად მოხსენიებულია XVს. უკანასკნელი მეოთხედის მოვლენებთან დაკავშირებით. აქვე აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ თემურ ლენგის ლაშქარი პირველი შემოსევის დროს იყენებდა ე.წ. „რადანდაზებს“. | ||
| ხაზი 12: | ხაზი 12: | ||
# სახაზინო დასატენი ნემსიანი შაშხანა, რომელმაც სათავე დაუდო თანამედროვე იარაღის ჩამოყალიბებას. | # სახაზინო დასატენი ნემსიანი შაშხანა, რომელმაც სათავე დაუდო თანამედროვე იარაღის ჩამოყალიბებას. | ||
| − | [[საქართველო|საქართველოსა]] და მთლიანად კავკასიაში, ფითილიანი (პატრუქიანი) თოფები თითქმის არ იწარმოებოდა. ადგილობრივი მოსახლეობა (ძირითადად წარჩნებულნი) იყენებდა ოსმალეთიდან შემოტანილ ცეცხლსასროლ იარაღს. ხოლო XVII-XVIII ს-დან ვითარება იცვლება, საქართველოში და ზოგადად კავკასიაში იწყება ცეცხლსასროლი იარაღის დამზადება და XVIII ს-ში უკვე ყალიბდება კაჟიანი თოფების კავკასიური ტიპი, რომლის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა იქონია თურქულმა ცეცხლსასროლმა იარაღმა. ამ პერიოდის საქართველოში უკვე ვხვდებით სხვადასხვა დასახელების კაჟიან და ფისტონიან (XIX) თოფებს, ისეთს როგორიცაა: | + | [[საქართველო|საქართველოსა]] და მთლიანად კავკასიაში, ფითილიანი (პატრუქიანი) თოფები თითქმის არ იწარმოებოდა. ადგილობრივი მოსახლეობა (ძირითადად წარჩნებულნი) იყენებდა ოსმალეთიდან შემოტანილ ცეცხლსასროლ იარაღს. ხოლო XVII-XVIII ს-დან ვითარება იცვლება, [[საქართველო|საქართველოში]] და ზოგადად კავკასიაში იწყება ცეცხლსასროლი იარაღის დამზადება და XVIII ს-ში უკვე ყალიბდება [[თოფი კაჟიანი|კაჟიანი თოფების]] კავკასიური ტიპი, რომლის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა იქონია თურქულმა ცეცხლსასროლმა იარაღმა. ამ პერიოდის საქართველოში უკვე ვხვდებით სხვადასხვა დასახელების კაჟიან და ფისტონიან (XIX) თოფებს, ისეთს როგორიცაა: |
| − | * სიათა | + | * სიათა; |
| − | * მაჟარი | + | * მაჟარი; |
| − | * ოსტამული | + | * ოსტამული; |
| − | * მაჭახელა | + | * მაჭახელა; |
| − | * თოფხანე | + | * თოფხანე; |
| − | * ნალფარა | + | * ნალფარა; |
| − | * ერეჯიბი | + | * ერეჯიბი; |
| − | * ბაზალა | + | * ბაზალა; |
| − | * ჯაზაირი | + | * ჯაზაირი; |
| − | * ხარა | + | * ხარა; |
* ჩარმა, | * ჩარმა, | ||
| − | * ხორასანი | + | * ხორასანი; |
| − | * ქოფაჩი | + | * ქოფაჩი; |
| − | * ფილთა | + | * ფილთა; |
| − | * არშავიანი | + | * არშავიანი; |
| − | * ბურა | + | * ბურა; |
| − | * ძეგლიგი | + | * ძეგლიგი; |
| − | * თურგანი | + | * თურგანი; |
| − | * [[ხირიმი]] | + | * [[ხირიმი]]; |
| − | * ყარაბინი | + | * ყარაბინი; |
* უნგრული და ინგლისური თოფები. | * უნგრული და ინგლისური თოფები. | ||
| ხაზი 42: | ხაზი 42: | ||
[[ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი]] | [[ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი]] | ||
| − | [[კატეგორია:საბრძოლო იარაღები]] | + | [[კატეგორია:საბრძოლო იარაღები]][[კატეგორია:ცეცხლსასროლი იარაღები]][[კატეგორია:ეთნოგრაფია]] |
| − | + | ||
| − | [[კატეგორია:ეთნოგრაფია]] | + | |
11:49, 18 ოქტომბერი 2016-ის ვერსია
თოფი - (თუფანგ (თურქ.), ხელმეხი (ქართ.) - ცეცხლ სასროლი იარაღის ტიპი, შედგება კონდახის, ჩახმახის, ლულის, ზუმბის და საპირისწამლისაგან.
ევროპული ისტორიული დოკუმენტები ცეცხლსასროლი იარაღის წარმოშობას XIV ს-ის პირველი ათწლეულით ათარიღებენ. მიუხედავად ამისა, XIII ს-ში არსებობდა არაბული ცეცხლსასროლი იარაღი „მოდფა“. ქართული წერილობითი წყაროების მიხედვით კი ცეცხლსასროლი იარაღი პირველად მოხსენიებულია XVს. უკანასკნელი მეოთხედის მოვლენებთან დაკავშირებით. აქვე აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ თემურ ლენგის ლაშქარი პირველი შემოსევის დროს იყენებდა ე.წ. „რადანდაზებს“.
ცეცხლსასროლი იარაღის (თოფის) განვითარების ისტორია შეიძლება დაიყოს რამდენიმე ეტაპად
- თოფი ფითილიანი
- თოფი გორგოლაჭიანი
- თოფი კაჟიანი
- თოფი ფისტონიანი
- სახაზინო დასატენი ნემსიანი შაშხანა, რომელმაც სათავე დაუდო თანამედროვე იარაღის ჩამოყალიბებას.
საქართველოსა და მთლიანად კავკასიაში, ფითილიანი (პატრუქიანი) თოფები თითქმის არ იწარმოებოდა. ადგილობრივი მოსახლეობა (ძირითადად წარჩნებულნი) იყენებდა ოსმალეთიდან შემოტანილ ცეცხლსასროლ იარაღს. ხოლო XVII-XVIII ს-დან ვითარება იცვლება, საქართველოში და ზოგადად კავკასიაში იწყება ცეცხლსასროლი იარაღის დამზადება და XVIII ს-ში უკვე ყალიბდება კაჟიანი თოფების კავკასიური ტიპი, რომლის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა იქონია თურქულმა ცეცხლსასროლმა იარაღმა. ამ პერიოდის საქართველოში უკვე ვხვდებით სხვადასხვა დასახელების კაჟიან და ფისტონიან (XIX) თოფებს, ისეთს როგორიცაა:
- სიათა;
- მაჟარი;
- ოსტამული;
- მაჭახელა;
- თოფხანე;
- ნალფარა;
- ერეჯიბი;
- ბაზალა;
- ჯაზაირი;
- ხარა;
- ჩარმა,
- ხორასანი;
- ქოფაჩი;
- ფილთა;
- არშავიანი;
- ბურა;
- ძეგლიგი;
- თურგანი;
- ხირიმი;
- ყარაბინი;
- უნგრული და ინგლისური თოფები.
ლიტერატურა
Э. Аствацатурян, оружие народов кавказа, Москва 1995г. მ. ქაფიანიძე, XV-XIX სს. ცეცხლსასროლი იარაღი 2000. მ.ქ.
