ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა

NPLG Wiki Dictionaries გვერდიდან
(სხვაობა ვერსიებს შორის)
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
(→‎ბათუმის კონფერენცია)
(→‎ისტორია)
 
(3 მომხმარებლების 10 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.)
ხაზი 1: ხაზი 1:
−
'''ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა''' - სახელმწიფო კავკასიაში, რომელმაც შეიქმნა [[ქართველები|ქართველი]] მენშევიკების, სომეხი დაშნაკების და აზერბაიჯანელი მუსავატების მიერ. [[ამიერკავკასია|ამიერკავკასიის]] რესპუბლიკამ 1918 წლის 22 აპრილიდან 1918 წლის 26 მაისამდე იარსება.  
+
'''ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა''' - სახელმწიფო [[კავკასია|კავკასიაში]], რომელმაც შეიქმნა [[ქართველები|ქართველი]] მენშევიკების, სომეხი დაშნაკების და აზერბაიჯანელი მუსავატების მიერ. [[ამიერკავკასია|ამიერკავკასიის]] რესპუბლიკამ 1918 წლის 22 აპრილიდან 1918 წლის 26 მაისამდე იარსება.  
  
 
===== ისტორია =====  
 
===== ისტორია =====  
−
1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის გამარჯვებისთანავე ამიეკავკასიაში უფლებამოსილება შეწყვიტა [[რუსეთის დროებითი მთავრობა|რუსეთის დროებითი მთავრობის]] მიერ დანიშნულმა სამხაეო ორგანომ - [[ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი (ოზაკომი)|ოზაკომმა]].
+
ამიერკავკასიის დამოუკიდებლობის საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა [[ბრესტის ზავი|ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო ხელშეკრულების]] გაფორმების შემდეგ. [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]] სულ უფრო დაჟინებით მოითხოვდა ამიერკავკასიის დე ფაქტო ხელისუფლებისაგან, რომ დამოუკიდებლობა გამოეცხადებინა და ეცნო ბრესტ-ლიტოვსკის ზავის პირობები - ყარსის, არდაგანის და ბათუმის ოლქების ოსმალეთის ხელში გადასვლა. მას შემდეგ, რაც ოსმალეთის [[ჯარი|ჯარმა]] 1918 წლის მარტ-აპრილში დაიკავა ზემოაღნიშნული ტერიტორიები და ამიერკავკასიის ფარგლებში შემოიჭრა, ამიერკავკასიის ხელისუფლება იძულებული გახდა, დათმობებზე წასულიყო. 1918 წლის 22 აპრილს რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის (მენშევიკების)
 +
ამიერკავკასიის საოლქო კომიტეტის სხდომამ დამოუკიდებლობის გამოცხადებას დაუჭირა მხარი, თუმცა [[ჟორდანია ნოე|ნ. ჟორდანიამ]] თავი შეიკავა. იმავე დღეს შეიკრიბა [[ამიერკავკასიის სეიმი]] [[ჩხეიძე კარლო|ნ. ჩხეიძის]] თავმჯდომარეობით. [[ონიაშვილი დავით|დ. ონიაშვილმა]] წაიკითხა მოხსენება ამიერკავკასიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შესახებ, რომელსაც სეიმის უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა. სეიმის მიერ მიღებული დადგენილების მიხედვით გამოცხადდა ამიერკავკასიის დამოუკიდებელი დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა. იმავე სხდომამ [[გეგეჭკორი ევგენი|ევ. გეგეჭკორის]] მთავრობის გადადგომა დაადასტურა და ახალი მთავრობის შედგენა [[ჩხენკელი აკაკი|აკ. ჩხენკელს]] დაავალა. 26 აპრილს სეიმმა დაამტკიცა ა. ჩხენკელის მიერ შედგენილი ამიერკავკასიის რესპუბლიკის მთავრობა.
  
−
„მიმდინარე მსოფლიო ომის პირობებში, როცა რეგიონში ერთმანეთს ეჯახებოდა დიდ სახელმწიფოთა ინტერესები, ხოლო ფრონტის ხაზი თბილისიდან არც ისე შორს გადიოდა, უაღრესად ფრთხილი და წინდახედული მოქმედება იყო საჭირო. ნ. ჟორდანიას აზრით, ასეთ ვითრებაში [[საქართველო]] ისევ რუსეთის ორბიტაში უნდა დარჩენილიყო, ოღონდ არა საბჭოურ-ბოლშევიკურის, არამედ დემოკრატიული რუსეთისა, რომლის დამფუძნებელ კრებას საქართველოსთვის ეროვნულ-ტერიტორიული ავტონომია უნდა დაეკანონებინა“. ''(ო. ჯანელიძე „საქართველო და ქართველები“)''
+
====ამიერკავკასიის რესპუბლიკის მთავრობა====
 +
[[ჩხენკელი აკაკი|აკ. ჩხენკელი]] - მთავრობის თავმჯდომარე და საგარეო საქმეთა მინისტრი; ნ. რამიშვილი - შინაგან საქმეთა მინისტრი;
 +
ა. ხატისოვი - ფინანსთა მინისტრი;
 +
ხ. ბ. მელიქ-ასლანოვი - გზათა მინისტრი;
 +
ფ. ხ. ხოისკი - იუსტიციის მინისტრი;
 +
[[გიორგაძე გრიგოლ|გრ. გიორგაძე]] - სამხედრო მინისტრი;
 +
[[ხომერიკი ნოე|ნ. ხომერიკი]] - მიწათმოქმედების მინისტრი;
 +
ნ. ბ. უსუბეკოვი - სახალხო განათლების მინისტრი;
 +
მ. ჰაჯინსკი - ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრი;
 +
ა. სააკიანი - სასურსათო საქმეთა მინისტრი;
 +
რ. კაჩაზნუნი - სახელმწიფო მზრუნველობის მინისტრი;
 +
ა. ერზინკიანი - შრომის მინისტრი;
 +
ი.ბ. ჰაიდაროვი - სახელმწიფო კონტროლიორი.
  
−
ქართველი სოციალ-დემოკრატების ძალისხმევით, ვიდრე საბჭოთ მთავრობა ამიერკავკასიაში თავისი ძლაუფლებას გაავრცელებდა, ამიერკავკასიის პოლიტიკურმა ძალებმა შექმნეს სამხარეო ხელისუფლების ორგანო - [[ამიერკავკასიის კომისარიატი]], რომელიც  რუსეთში კანონიერი ხელისუფლების აღდგენამდე იარსებებდა. ხაზი გაესვა იმას, რომ ამიერკავკასია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ არ ცხადდებოდა.  
+
====ამიერკავკასიის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო კომისია====
 +
ამიერკავკასიის მთავრობის მომავალი საქმიანობის მიზნები და ამოცანები იმავე სხდომაზე აკ. ჩხენკელის მიერ წაკითხულ დეკლარაციაში იქნა გაცხადებული. ახალი ფედერაციული გაერთიანების წინაშე თავიდანვე დაისვა მის სუბიექტებს შორის უფლებამოსილებათა გამიჯვნის პრობლემა, რაც ახალ კონსტიტუციას უნდა დაერეგულირებინა. შეიქმნა ერთიანი კავკასიური [[სახელმწიფო|სახელმწიფოს]] საკონსტიტუციო კომისიის 24 კაციანი შემადგენლობა. ამიერკავკასიის მთავრობის რეკომენდაციით, კომისიაში 9 კაცი იქნა შეყვანილი, ხოლო 5-5 წევრის წარდგენის უფლება [[ქართველები|ქართველების]], სომხების და აზერბაიჯანელების ეროვნულ საბჭოებს მიეცა. [[საქართველოს ეროვნული საბჭო]]ს 1918 წლის 2 მაისის სხდომის გადაწყვეტილებით, კომისიაში შეყვანილ იქნენ: [[გვაზავა გიორგი|გ. გვაზავა,]] [[საყვარელიძე პავლე|პ. საყვარელიძე]], შ. მესხიშვილი, [[არსენიძე რაჟდენ|რ. არსენიძე]], ი. გობეჩია. რაც შეეხება საქართველოს კონსტიტუციის შექმნის საკითხს, იგი საქართველოს ეროვნული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1918 წლის 9 მაისის სხდომაზე იქნა დასმული, მაგრამ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღება ვერ მოხერხდა.  
  
−
ბოლშევიკების მიერ რუსეთის სათათბიროს დაშლის შემდეგ  ამიერკავკასიის კომისარიატმა შეცვალა თვისი პოლიტიკური კურსი და 1918 წლის 10 თებერვალს მოიწვია [[ამიერკავკასიის სეიმი]]. თუმცა ამიერკავკასიის დამოუკიდებლობა არ გამოუცხადებია.  
+
საქართველოს ეროვ-ნული საბჭოს 1918 წლის 12 მაისის სხდომაზე მოხსენება საქართველოსა და ამიერკავკასიის კონსტიტუციის პროექტის მომზადების შესახებ [[ჯაფარიძე სერგი|ს. ჯაფარიძემ]] წაიკითხა. მის მიერ წარმოდგენილი პროექტის მიხედვით, ქვეყნის სასიცოცხლო ინტერესების განმსაზღვრელი (საგარეო პოლიტიკა, სამხედრო საქმე, ფინანსები, ფოსტა-ტელეგრაფი, განათლება, სამოქალაქო და სისხლის სამართალი, შრომის უფლებების დაცვა) უფლებები ამიერკავკასიის სეიმის პრეროგატივად რჩებოდა. ამავდროულად, უნდა შემუშავებულიყო [[საქართველო|საქართველოს]], [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანის]] და [[სომხეთი|სომხეთის]] კონსტიტუციები. 9 მაისს გამართულმა საქართველოს ეროვნული საბჭოს მორიგმა კრებამ დაადასტურა, რომ გართულებული პოლიტიკური ვითარების გამო, ძნელი იყო ცალკეული ერების ინტერესების შეთანხმება, განსაკუთრებით, ტერიტორიული გადამიჯვნა. ამიერკავკასიის ერთიანობა შეუძლებელი გახადა სამივე ერის განსხვავებულმა პოზიციამ საგარეო პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხში. აზერბაიჯანელები აშკარად პროოსმალურ ორიენტაციას ღიად აფიქსირებდნენ; თანდათან იკვეთებოდა საქართველოს პროგერმანული ორიენტაცია, მაშინ როდესაც სომხები [[ანტანტა|ანტანტის]] ორიენტაციის ერთგულნი რჩებოდნენ. ამავდროულად, სულ უფრო ძლიერდებოდა დამოუკიდებლობის გამოცხადების განწყობა საქართველოს ეროვნულ საბჭოში. ამგვარი წინააღმდეგობების ფონზე,ამიერკავკასიის ერთიანი სახელმწიფოს არსებობა სულ უფრო ფორმალური ხდებოდა. მის არსებობას საბოლოო საფუძველი გამოაცალა საქართველო-გერმანიის ფარულმა შეთანხმებამ და საქართველოს ეროვნული საბჭოს გადაწყვეტილებამ, გამოეცხადებინა დამოუკიდებლობა.  
  
−
1918 წლის 3 მარტს ვლადიმერ ლენინმა ბრესტ-ლიტოვსკში გერმანიასა და მის მოკავშირეებთან დადო სეპარატისტული ზავი. ზავის პირობებით თურქეთმა მიიღო ბათუმის, ყარსისა და არდაგანის ოლქები. 11 მარტს ამიერკავკასიის სეიმმა თურქეთის მოთხოვნა უარყო. 14 მარტს ქ. ტრაპიზონში დაიწყო ამიერკავკასია-თურქეთის მოლაპარაკება. ამიერკავკასიის დელეგაციას ხელმძღვანელობდა [http://www.nplg.gov.ge/emigrants/ka/222/ აკაკი ჩხენკელი]. მოლაპარაკებები უშედეგოდ წარიმართა, მეტიც თურქეთის არმიამ გადმოკვეთა ამიერკავკასიის საზღვრები და დაიკავეს ბათუმი, ოზურგეთი და მესხეთი.
+
1918 წლის 26 მაისის 11 სთ-ზე დაიწყო ამიერკავკასიის სეიმის უკანასკნელი სხდომა, რომელზეც [[წერეთელი ირაკლი (კაკი)|ირ. წერეთელმა]]
 +
თავისი მეორე გამოსვლის დროს განაცხადა: რადგან ამიერკავკასიის მუსლიმები თურქებს ემხრობიან, ამიერკავკასია წყვეტს არსებობას, და რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის დრო დადგა. უკანასკნელი რეზოლუციით, სეიმმა ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა დაშლილად გამოაცხადა.
 +
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::'''შოთა ვადაჭკორია'''
  
−
ასეთ მძიმე პოლიტიკურ ვითრებაში 1918 წლის 22 აპრილს მოწვეულ იქნა ამიერკავკასიის სეიმი, რომელმაც ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.  
+
==ლიტერატურა==
 +
* ფ. ქაზემზადე, ბრძოლა ამიერკავკასიისათვის 1917-1921, მთარგმნელი ქ. ქანთარია, თბ., 2016;
 +
* შ. ვადაჭკორია, ამიერკავკასიის ერთიანი დემოკრატიულ-ფედერაციული სახელმწიფოს შექმნის საკითხი და ქართული პოლიტიკური აზრი, თბ., 2008;
 +
* ა. ბენდიანიშვილი, საქართველოს პირველი რესპუბლიკა (1918- 1921 წწ.), თბ., 2001.
  
−
ამიერკავკასიის სეიმმა იმავე სხდომაზე მოისმინა საზავო დელეგაციის მოხსენება და მიიღო დადგენილება საზავო მოლაპარაკების გაგრძელების შესახებ.
 
  
−
===== ამიერკავკასიის დემოკრატიულ-ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობის შემადგენლობა =====
 
−
 
−
* [http://www.nplg.gov.ge/emigrants/ka/222/ აკ. ჩხენკელი] მთავრობის თავმჯდომარე და საგარეო საქმეთა მინისტრი;
 
−
* [http://www.nplg.gov.ge/emigrants/ka/216/ ნ. რამიშვილი] – შინაგან საქმეთა მინისტრი;
 
−
* ა. ხატისოვი – ფინანსთა მინისტრი;
 
−
* ხ-ბ. მელიქ-ასლანოვი – გზათა მინისტრი;
 
−
* ფ-ხ. ხოისკი – იუსტიციის მინისტრი;
 
−
* [[გიორგაძე გრიგოლ ტიმოთეს ძე|გრ. გიორგაძე]] – სამხედრო მინისტრი;
 
−
* ნ. ხომერიკი – მიწათმოქმედების მინისტრი;
 
−
* ნ-ბ. უსუბეკოვი – სახალხო განათლების მინისტრი;
 
−
* მ. გაჯინსკი – ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრი;
 
−
* ა. სააკიანი – სასურსათო საქმეთა მინისტრი;   
 
−
* რ. კაჩაზნუნი – სახელმწიფო მზრუნველობის მინისტრი;
 
−
* ა. ერზინკიანი – შრომის მინისტრი;
 
−
* ი-ბ. ჰაიდაროვი – სახელმწიფო კონტროლიორი.
 
−
 
−
===== ბათუმის კონფერენცია =====
 
−
ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრობლემა, რომელიც ახალჩამოყალიბებული სახელმწიფოს წინაშე იდგა, იყო ოსმალეთთან ურთიერთობის მოგვარების საკითხი, ვინაიდან მიმდინარეობდა I მსოფლიო ომი და ამიერკავკასია,
 
−
როგორც ყოფილი რუსეთის იმპერიის ნაწილი, ჯერ კიდევ ითვლებოდა ცენტრალური სახელმწიფოების მოწინააღმდეგედ.
 
−
 
−
სწორედ ოსმალეთთან საზავო მოლაპარაკებების დროს გამოჩნდა, როგორი არამყარი იყო ამიერკავკასიური გაერთიანება. ხელისუფლების ქართულ, სომხურ და აზერბაიჯანულ ნაწილებს შორის მუდმივი უთანხმოება
 
−
სუფევდა.
 
−
 
−
ამიერკავკასიის სეიმმა 1918 წლის 22 აპრილს სხდომაზე მოისმინა საზავო დელეგაციის მოხსენება და მიიღო დადგენილება საზავო მოლაპარაკების გაგრძელების შესახებ.
 
−
 
−
ამიერკავკასიის რესპუბლიკაში შემავალი ერთეულები ვერ ახერხებდნენ შეთანხმებას საგარეო ორიენტაციის არჩევაში. საქართველო კურსს გერმანიაზე იღებდა, სომხეთი ანგლოფილურად იყო განწყობილი ხოლო აზერბაიჯანის ფავორიტს ოსმალეთი წარმოადგენდა. ასეთ სინამდვილეში ძნელი წარმატების მიღწევა ოსმალეთთან სამშვიდობო მოლაპარაკებაზე. რომელიც 1918 წლის  11 მაისს ბათუმში განახლდა.
 
−
 
−
მოლაპაკებებზე ამიერკავკასიის დელეგაციას აკაკი ჩხენკელი ხელმძღვანელობდა, თურქეთისას ჰალილ ბეი.
 
−
 
−
რაც შეეხება გერმანიას, ამ ქვეყნის წარმომადგენლობა გენერალ ფონ ლოსოვოს მეთაურობით ბათუმის მოლაპარაკებებში შუამავლის სტატუსით ჩერთო. გერმანიის დელეგაციაში შედიოდნენ საქართველოს განთვისუფლების კომიტეტთნ დაკავშირებული გრაფ შულენბურგი, ო. ვეზენდოკი და სხვ. გერმანელებს, როგორც მრჩველი, თან ახლდათ საქართველოს განთვისუფლების კომიტეტის თავმჯდომარე პეტრე სურგულაძე, რაც სრულიად არ იყო შემთხვევითი.
 
−
 
−
თურქებმა ბათუმის კონფერენციის კულუარებში საიდუმლო მოლაპარაკება გააჩაღეს აზერბაიჯანისა და ჩრდილოეთ კავკასიის წარმომადგენლებთან. განიხილავდნენ კავკასიის ერთიან პროოსმალურ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებისა და სხვა გეგმებს.
 
−
 
−
აზერბაიჯანისათვის მისაღები მოვლენათა ამგვარი განვითრება საქართველოსა და სომხეთისათვის დამღუპველი იქნებოდა. ქვეყნის მთლიანობის დაცვა, რაც ამიერკავკასიის დელეგაციის მათვარ ამოცანას წარმოადგენდა, შეუძლებელი ხდებოდა. ახლა ქართველებს, სომხებსა და აზერბაიჯანელებს თავის გადასარჩენად. ცალ-ცალკე უნდა ეზრუნათ.
 
−
 
−
1918 წლის 26 მაისს დილით გაიმართა ამიერკავკასიის საკანონმდებლო ორგანოს - სეიმის უკანასკნელი სხდომა. მან დაადასტურა ამიერკავკასიის რესპუბლიკის დაშლა და გამოაცხადა სეიმის თვითლიკვიდაცია. ''(ო. ჯანელიძე „საქართველო და ქართველები“)''
 
−
 
−
იმავე დარბაზში, სადაც თავისი უკანასკნელი სხდომა გამართა ამიერკავკასიის სეიმმა [[საქართველოს ეროვნული საბჭო|საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ]] ერთხმად, ყოველგვარი შესწორების გარეშე, მიიღო და დაამტკიცა „საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტი“.
 
  
 
=== წყარო ===
 
=== წყარო ===
 +
[[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921) ენციკლოპედია-ლექსიკონი]]
  
−
* [http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94+%E1%83%96&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D+%E1%83%93%E1%83%90+%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98+&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 აბაშიძე, ზაზა საქართველო და ქართველები]: (საკითხავი წიგნი): [სახელმძღვ.]  / ზაზა აბაშიძე, მიხეილ ბახტაძე, ოთარ ჯანელიძე; ზაზა აბაშიძის რედ.; რუკების ავტ. მანანა შეყილაძე; მხატვ. ეკა ტაბლიაშვილი. - თბილისი, 2013 (შპს "ფავორიტი პრინტი"). – 676 გვ.  რუკ.; 22 სმ. - ყდაზე: ქართველ მეფეთა ხელრთვები და ნიშნები.
+
[[კატეგორია:საქართველოს ისტორია]]
−
 
+
[[კატეგორია:ამიერკავკასიის ისტორია]]
−
* [http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94+%E1%83%90&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%98+%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%90%E1%83%A6%E1%83%93%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90+%281917-1918%29&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 სილაგაძე, აპოლონ საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა (1917-1918)] / [რედ.: მერაბ ვაჩნაძე]. - თბ., 2000. - 64გვ.; 20სმ
+
−
 
+
−
 
+
−
[[კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია]]
+
 
[[კატეგორია:ამიერკავკასიის რესპუბლიკა]]
 
[[კატეგორია:ამიერკავკასიის რესპუბლიკა]]
−
[[კატეგორია:ამიერკავკასია]]
+
[[კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები]]

მიმდინარე ცვლილება 12:26, 16 სექტემბერი 2019 მდგომარეობით

ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა - სახელმწიფო კავკასიაში, რომელმაც შეიქმნა ქართველი მენშევიკების, სომეხი დაშნაკების და აზერბაიჯანელი მუსავატების მიერ. ამიერკავკასიის რესპუბლიკამ 1918 წლის 22 აპრილიდან 1918 წლის 26 მაისამდე იარსება.

სარჩევი

[რედაქტირება] ისტორია

ამიერკავკასიის დამოუკიდებლობის საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ. ოსმალეთი სულ უფრო დაჟინებით მოითხოვდა ამიერკავკასიის დე ფაქტო ხელისუფლებისაგან, რომ დამოუკიდებლობა გამოეცხადებინა და ეცნო ბრესტ-ლიტოვსკის ზავის პირობები - ყარსის, არდაგანის და ბათუმის ოლქების ოსმალეთის ხელში გადასვლა. მას შემდეგ, რაც ოსმალეთის ჯარმა 1918 წლის მარტ-აპრილში დაიკავა ზემოაღნიშნული ტერიტორიები და ამიერკავკასიის ფარგლებში შემოიჭრა, ამიერკავკასიის ხელისუფლება იძულებული გახდა, დათმობებზე წასულიყო. 1918 წლის 22 აპრილს რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის (მენშევიკების) ამიერკავკასიის საოლქო კომიტეტის სხდომამ დამოუკიდებლობის გამოცხადებას დაუჭირა მხარი, თუმცა ნ. ჟორდანიამ თავი შეიკავა. იმავე დღეს შეიკრიბა ამიერკავკასიის სეიმი ნ. ჩხეიძის თავმჯდომარეობით. დ. ონიაშვილმა წაიკითხა მოხსენება ამიერკავკასიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შესახებ, რომელსაც სეიმის უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა. სეიმის მიერ მიღებული დადგენილების მიხედვით გამოცხადდა ამიერკავკასიის დამოუკიდებელი დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა. იმავე სხდომამ ევ. გეგეჭკორის მთავრობის გადადგომა დაადასტურა და ახალი მთავრობის შედგენა აკ. ჩხენკელს დაავალა. 26 აპრილს სეიმმა დაამტკიცა ა. ჩხენკელის მიერ შედგენილი ამიერკავკასიის რესპუბლიკის მთავრობა.

[რედაქტირება] ამიერკავკასიის რესპუბლიკის მთავრობა

აკ. ჩხენკელი - მთავრობის თავმჯდომარე და საგარეო საქმეთა მინისტრი; ნ. რამიშვილი - შინაგან საქმეთა მინისტრი; ა. ხატისოვი - ფინანსთა მინისტრი; ხ. ბ. მელიქ-ასლანოვი - გზათა მინისტრი; ფ. ხ. ხოისკი - იუსტიციის მინისტრი; გრ. გიორგაძე - სამხედრო მინისტრი; ნ. ხომერიკი - მიწათმოქმედების მინისტრი; ნ. ბ. უსუბეკოვი - სახალხო განათლების მინისტრი; მ. ჰაჯინსკი - ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრი; ა. სააკიანი - სასურსათო საქმეთა მინისტრი; რ. კაჩაზნუნი - სახელმწიფო მზრუნველობის მინისტრი; ა. ერზინკიანი - შრომის მინისტრი; ი.ბ. ჰაიდაროვი - სახელმწიფო კონტროლიორი.

[რედაქტირება] ამიერკავკასიის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო კომისია

ამიერკავკასიის მთავრობის მომავალი საქმიანობის მიზნები და ამოცანები იმავე სხდომაზე აკ. ჩხენკელის მიერ წაკითხულ დეკლარაციაში იქნა გაცხადებული. ახალი ფედერაციული გაერთიანების წინაშე თავიდანვე დაისვა მის სუბიექტებს შორის უფლებამოსილებათა გამიჯვნის პრობლემა, რაც ახალ კონსტიტუციას უნდა დაერეგულირებინა. შეიქმნა ერთიანი კავკასიური სახელმწიფოს საკონსტიტუციო კომისიის 24 კაციანი შემადგენლობა. ამიერკავკასიის მთავრობის რეკომენდაციით, კომისიაში 9 კაცი იქნა შეყვანილი, ხოლო 5-5 წევრის წარდგენის უფლება ქართველების, სომხების და აზერბაიჯანელების ეროვნულ საბჭოებს მიეცა. საქართველოს ეროვნული საბჭოს 1918 წლის 2 მაისის სხდომის გადაწყვეტილებით, კომისიაში შეყვანილ იქნენ: გ. გვაზავა, პ. საყვარელიძე, შ. მესხიშვილი, რ. არსენიძე, ი. გობეჩია. რაც შეეხება საქართველოს კონსტიტუციის შექმნის საკითხს, იგი საქართველოს ეროვნული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1918 წლის 9 მაისის სხდომაზე იქნა დასმული, მაგრამ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღება ვერ მოხერხდა.

საქართველოს ეროვ-ნული საბჭოს 1918 წლის 12 მაისის სხდომაზე მოხსენება საქართველოსა და ამიერკავკასიის კონსტიტუციის პროექტის მომზადების შესახებ ს. ჯაფარიძემ წაიკითხა. მის მიერ წარმოდგენილი პროექტის მიხედვით, ქვეყნის სასიცოცხლო ინტერესების განმსაზღვრელი (საგარეო პოლიტიკა, სამხედრო საქმე, ფინანსები, ფოსტა-ტელეგრაფი, განათლება, სამოქალაქო და სისხლის სამართალი, შრომის უფლებების დაცვა) უფლებები ამიერკავკასიის სეიმის პრეროგატივად რჩებოდა. ამავდროულად, უნდა შემუშავებულიყო საქართველოს, აზერბაიჯანის და სომხეთის კონსტიტუციები. 9 მაისს გამართულმა საქართველოს ეროვნული საბჭოს მორიგმა კრებამ დაადასტურა, რომ გართულებული პოლიტიკური ვითარების გამო, ძნელი იყო ცალკეული ერების ინტერესების შეთანხმება, განსაკუთრებით, ტერიტორიული გადამიჯვნა. ამიერკავკასიის ერთიანობა შეუძლებელი გახადა სამივე ერის განსხვავებულმა პოზიციამ საგარეო პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხში. აზერბაიჯანელები აშკარად პროოსმალურ ორიენტაციას ღიად აფიქსირებდნენ; თანდათან იკვეთებოდა საქართველოს პროგერმანული ორიენტაცია, მაშინ როდესაც სომხები ანტანტის ორიენტაციის ერთგულნი რჩებოდნენ. ამავდროულად, სულ უფრო ძლიერდებოდა დამოუკიდებლობის გამოცხადების განწყობა საქართველოს ეროვნულ საბჭოში. ამგვარი წინააღმდეგობების ფონზე,ამიერკავკასიის ერთიანი სახელმწიფოს არსებობა სულ უფრო ფორმალური ხდებოდა. მის არსებობას საბოლოო საფუძველი გამოაცალა საქართველო-გერმანიის ფარულმა შეთანხმებამ და საქართველოს ეროვნული საბჭოს გადაწყვეტილებამ, გამოეცხადებინა დამოუკიდებლობა.

1918 წლის 26 მაისის 11 სთ-ზე დაიწყო ამიერკავკასიის სეიმის უკანასკნელი სხდომა, რომელზეც ირ. წერეთელმა თავისი მეორე გამოსვლის დროს განაცხადა: რადგან ამიერკავკასიის მუსლიმები თურქებს ემხრობიან, ამიერკავკასია წყვეტს არსებობას, და რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის დრო დადგა. უკანასკნელი რეზოლუციით, სეიმმა ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა დაშლილად გამოაცხადა.

შოთა ვადაჭკორია

[რედაქტირება] ლიტერატურა

  • ფ. ქაზემზადე, ბრძოლა ამიერკავკასიისათვის 1917-1921, მთარგმნელი ქ. ქანთარია, თბ., 2016;
  • შ. ვადაჭკორია, ამიერკავკასიის ერთიანი დემოკრატიულ-ფედერაციული სახელმწიფოს შექმნის საკითხი და ქართული პოლიტიკური აზრი, თბ., 2008;
  • ა. ბენდიანიშვილი, საქართველოს პირველი რესპუბლიკა (1918- 1921 წწ.), თბ., 2001.


[რედაქტირება] წყარო

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921) ენციკლოპედია-ლექსიკონი

მოძიებულია „https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&oldid=87666“-დან
პირადი ხელსაწყოები
სახელთა სივრცე

ვარიანტები
მოქმედებები
ნავიგაცია
ხელსაწყოები