გეზი (ზმნა)
(→წყარო) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''გეზი''' – ზმნის კატეგორია, რომელიც | + | '''გეზი''' – ზმნის კატეგორია, რომელიც გვიჩვენებს, თუ როგორია ზმნით გამოხატული მოქმედების მიმართება სივრცეში მდებარე სხვა პუნქტებთან. |
| − | გეზი ორია ქართულში: მიუმართავი და მიმართული. მიუმართავი ფორმით გამოხატული მოქმედება არ | + | გეზი ორია ქართულში: მიუმართავი და მიმართული. მიუმართავი ფორმით გამოხატული მოქმედება არ აღნიშნავს მიმართულებას სივრცეში მდებარე რომელიმე პუნქტისაკენ, მიმართული ფორმა კი გვიჩვენებს მოქმედების მიმართულებას. მიუმართავი გეზიის ფორმები უზსმნისწინოა, მიმართულისა – ზმნისწინიანი. მიმართულება ქართულში რამდენიმე სახისაა: <br /> |
1. ქვეეიდან ზევით: ა) ა- (აღ) – აფრინდა, ბ) ამო – ამოფრინდა; <br /> | 1. ქვეეიდან ზევით: ა) ა- (აღ) – აფრინდა, ბ) ამო – ამოფრინდა; <br /> | ||
| − | 2. ზევიდან | + | 2. ზევიდან ქვევით: ა) და – დაფრინდა, ბ) ჩა – ფრინდა; <br /> |
3. შიგნიდან გარეთ: ა) გა – გაფრინდა, ბ) გამო – გამოფრინდა; <br /> | 3. შიგნიდან გარეთ: ა) გა – გაფრინდა, ბ) გამო – გამოფრინდა; <br /> | ||
4. გარედან შიგნით: ა) შე – შეფრინდა, ბ) შემო – შემოფრინდა; <br /> | 4. გარედან შიგნით: ა) შე – შეფრინდა, ბ) შემო – შემოფრინდა; <br /> | ||
5. დაბრკოლების გადალახვა: ა) გადა – გადაფრინდა, ბ) გადმო – გადმოფრინდა. | 5. დაბრკოლების გადალახვა: ა) გადა – გადაფრინდა, ბ) გადმო – გადმოფრინდა. | ||
| − | ჩა- ზმნისწინი მიღებულია შედა და- ზმნისწინთა | + | ჩა- ზმნისწინი მიღებულია შედა და- ზმნისწინთა შერწყმით, მაგრამ თანამედროვე ქართულში იგი არ წარმოადგენს მასში შემავალ ზმნისწინთა ფუნქციების ჯამს (არ |
| − | გამოხატავს ორმაგ მიმართულებას). იგი ზემოდან ქვემოთ, ამასთან, სიღრმეში მიმართული მოქმედების | + | გამოხატავს ორმაგ მიმართულებას). იგი ზემოდან ქვემოთ, ამასთან, სიღრმეში მიმართული მოქმედების აღმნიშვნელია. |
| − | ზმნა, რომელიც ზმნისწინს არ დაირთავს, | + | ზმნა, რომელიც ზმნისწინს არ დაირთავს, მოკლებულია გეზის გამოხატვის უნარს. ამასთან, ყეელა ზმნისწინიანი ფორმა არ გამოხატავს გეზს, მაგ., გა-და-ხატა, შე-კერა და ა. შ. |
''მ. მანჯგალაძე'' | ''მ. მანჯგალაძე'' | ||
==ლიტერატურა== | ==ლიტერატურა== | ||
| − | * შანიძე ა. ქართული ენისგრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953 (1973, 1980); | + | * [[შანიძე აკაკი|შანიძე ა]]. ქართული ენისგრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953 (1973, 1980); |
* კვაჭაძე ლ. ქართული ენა, ნაწ. I, თბ., 1981. | * კვაჭაძე ლ. ქართული ენა, ნაწ. I, თბ., 1981. | ||
20:21, 4 დეკემბერი 2023-ის ვერსია
გეზი – ზმნის კატეგორია, რომელიც გვიჩვენებს, თუ როგორია ზმნით გამოხატული მოქმედების მიმართება სივრცეში მდებარე სხვა პუნქტებთან.
გეზი ორია ქართულში: მიუმართავი და მიმართული. მიუმართავი ფორმით გამოხატული მოქმედება არ აღნიშნავს მიმართულებას სივრცეში მდებარე რომელიმე პუნქტისაკენ, მიმართული ფორმა კი გვიჩვენებს მოქმედების მიმართულებას. მიუმართავი გეზიის ფორმები უზსმნისწინოა, მიმართულისა – ზმნისწინიანი. მიმართულება ქართულში რამდენიმე სახისაა:
1. ქვეეიდან ზევით: ა) ა- (აღ) – აფრინდა, ბ) ამო – ამოფრინდა;
2. ზევიდან ქვევით: ა) და – დაფრინდა, ბ) ჩა – ფრინდა;
3. შიგნიდან გარეთ: ა) გა – გაფრინდა, ბ) გამო – გამოფრინდა;
4. გარედან შიგნით: ა) შე – შეფრინდა, ბ) შემო – შემოფრინდა;
5. დაბრკოლების გადალახვა: ა) გადა – გადაფრინდა, ბ) გადმო – გადმოფრინდა.
ჩა- ზმნისწინი მიღებულია შედა და- ზმნისწინთა შერწყმით, მაგრამ თანამედროვე ქართულში იგი არ წარმოადგენს მასში შემავალ ზმნისწინთა ფუნქციების ჯამს (არ გამოხატავს ორმაგ მიმართულებას). იგი ზემოდან ქვემოთ, ამასთან, სიღრმეში მიმართული მოქმედების აღმნიშვნელია.
ზმნა, რომელიც ზმნისწინს არ დაირთავს, მოკლებულია გეზის გამოხატვის უნარს. ამასთან, ყეელა ზმნისწინიანი ფორმა არ გამოხატავს გეზს, მაგ., გა-და-ხატა, შე-კერა და ა. შ.
მ. მანჯგალაძე
ლიტერატურა
- შანიძე ა. ქართული ენისგრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953 (1973, 1980);
- კვაჭაძე ლ. ქართული ენა, ნაწ. I, თბ., 1981.
