ნიკე სამოთრაკიელის ქანდაკება
15:06, 16 ოქტომბერი 2025-ის ვერსია
ნიკე სამოთრაკიელი − ქალღმერთ ნიკეს ელინიზმის ხანის ერთ-ერთი უმშვენიერესი ბერძნული მარმარილოს ქანდაკება,რომელიც ძვ.წ. 190 წელს კუნძულ სამოთრაკიაზე როდოსელთა მიერ აღიმართა, მათი ეგვიპტის სახელმწიფოს ფლოტზე 306 წელს მოპოვებული გამარჯვების აღსანიშნავად.
პაროსის მარმარილოსაგან გამოქანდაკებული ფრთოსანი ნიკეს — გამარჯვების ქალღმერთის - უზარმაზარი ფიგურა ზღვის პირას მაღალი კლდის ქიმზე იდგა და მისი პოსტამენტი საბრძოლო გემის ცხვირს (კიჩოს) განასახიერებდა. სამწუხაროდ, ქანდაკებამ ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია, მას მომტვრეული აქვს. თავი და ხელები. მონეტებზე შემორჩენილი მისი გამოსახულების მიხედვით ქალღმერთი საომარ საყვირს აგუგუნებდა. ესაა გამარჯვების ქალღმერთის მეტად მღელვარე სახე, რომელშიც ძალზე მძაფრადაა გადმოცემული გამარჯვების აღტკინება. ამას თვით ფიგურის გადაწყვეტა განაპირობებს. ნიკეს მკვეთრად წინგადახრილი პოზა, ფართოდ გადადგმული ნაბიჯი, უკან გაშლილი მძლავრი ფრთები, აფრიალებული სამოსი მთელი არსებით წინსწრაფვას გამოხატავს; ფიგურა თითქოს წინიდან მონაბერი ქარის ძლიერ ტალღას მიაპობს, საცაა უკანასკნელად დაიქნევს ფრთებს და ჰაერში აიჭრება. ეს მოძრაობა მეტად ენერგიული, მძლავრი და დინამიკურია, განწყობილება კი – საზეიმო და ამაღლებული.
ნიკე სამოთრაკიელის ქანდაკებაში მღელვარება, დინამიზმი, შინაგანი თუ გარეგნული ძალა, ემოცია საგანგებოდ გაძლიერებულ-გაზვიადებულია და ქალღმერთის ერთგვარ ტიტანურ ხატ-სახეს ქმნის. ეს ელინიზმის კულტურის ნიშანია, თუმცა, ერთი რამ აშკარაა, რომ აქ ჯერ კიდევ ძალზე ძლიერია კლასიკის ტრადიცია, რაც ნათლად მჟღავნდება ქილი სხეულის უნაკლო ფორმებსა და პროპორციებში, სამოსის დამუშავებაში. უზადოდაა გადმოცემული ნიკეს სამოსის თხელი ქსოვილის ფაქტურა, ნაოჭები, რომლებიც ერთდროულად კიდეც ფარავს და კიდეც „აშიშვლებს“ ფორმებს, სხეულის სტრუქტურას. ეს ნაოჭები უნაზესი შუქ-ჩრდილის მდიდარ ნიუანსებსა და, შესაბამისად, ეფექტურ ფერწერულ ზედაპირს ქმნის, რაც აძლიერებს და ამძაფრებს ფიგურის საერთო დინამიკურობას, მხატვრული სახის ემოციურობას. განსაცვიფრებელი ოსტატობითაა გადმოცემული სველი აბრეშუმის ფაქტურა ქვაში - უთხელესი ქსოვილი თითქოს წყლის შხეფებისაგან დასველებულა და მჭიდროდ მიკვრია სხეულს.
კლასიკურ ხანაშიც, როგორც ვიცით, მრავლად იქმნებოდა დიდი ზომის მონუშენტური ქანდაკებები, გათვლილი ხედვის შორი წერტილებიდან აღსაქმელად და ყოველი მხრიდან მოსახილველად. ამ მხრივ, ნიკეს ფიგურა ორგანულად აგრძელებს მაღალი კლასიკის ტრადიციას. გარდა ამისა, კლასიკის ტრადიციის უწყვეტობა ჩანს ამ ქანდაკების საერთო ოპტიმისტურ, ხალისიან ჟღერადობაშიც, მაშინ როდესაც ელინიზმის ხელოვნების ნიმუშები საზოგადოდ, უფრო დრამატულ ხასიათს ატარებენ. მაგრამ კლასიკის მშვიდსა და შინაგანად გაწონასწორებულ ოპტიმიზმს ნიკეს ზღვარსგადასული სიხალისე და აღტკინება, ემოციური დაძაბულობა და პათეტიკა ცვლის. ამგვარად, როგორც ვხედავთ, ნიკე სამოთრაკიელი თავისი დროის ტიპური წინააღმდეგობრივი ნიმუშია, რომელიც, ერთი მხრივ, ორგანულად აგრძელებს ბერძნული კლასიკური ხელოვნების ტრადიციებს და, მეორე მხრივ, თავისი დროის ნიშნებსაც ატარებს.
