კარსტული მღვიმეები
(ახალი გვერდი: '''კარსტული მღვიმეები''' − კარსტვად ქანებში (კირქვა, დ...) |
(→კარსტული მღვიმეების წარმოშობის პირობები) |
||
| ხაზი 11: | ხაზი 11: | ||
3. ცხადია, რომ კარსტის განვითარებისათვი აუცელებელია თხიერ მდგომარეობაში მყოფი წყლის რეგულარულად მოდენა ატმოსფერული ნალექის, ლანქერის (თოვლის ნადნობის) ან ზედაპირული მდინარის სახით. ეს პირობა დედამიწის უმეტეს ნაწილშია დაცული; მხოლოდ ცივ უდაბნოებში (ყინვარებისა და ფირნის ველებს ქვეშ) და მშრალ უდაბნოებშე მცირდება წყლის რაოდენობა იმდენად, რომ ეს გავლენას ახდენს კარსტზე, ანელებს კარსტული პროცესის მსვლელობას. წყალში გახსნილი ნახშირმჟავა გაზი აჩქარებს ქანის ქიმიურ გახსნას, ამიტომაც, რაც უფრო მეტი რაოდენობითაა ეს გაზი წყალში, მით უფრო ინტენსიურად იკარსტება ქანი. | 3. ცხადია, რომ კარსტის განვითარებისათვი აუცელებელია თხიერ მდგომარეობაში მყოფი წყლის რეგულარულად მოდენა ატმოსფერული ნალექის, ლანქერის (თოვლის ნადნობის) ან ზედაპირული მდინარის სახით. ეს პირობა დედამიწის უმეტეს ნაწილშია დაცული; მხოლოდ ცივ უდაბნოებში (ყინვარებისა და ფირნის ველებს ქვეშ) და მშრალ უდაბნოებშე მცირდება წყლის რაოდენობა იმდენად, რომ ეს გავლენას ახდენს კარსტზე, ანელებს კარსტული პროცესის მსვლელობას. წყალში გახსნილი ნახშირმჟავა გაზი აჩქარებს ქანის ქიმიურ გახსნას, ამიტომაც, რაც უფრო მეტი რაოდენობითაა ეს გაზი წყალში, მით უფრო ინტენსიურად იკარსტება ქანი. | ||
| − | 4. კარსტის განვითარებისათვის აუცილებელია წყლის გამუდმებული მიწისქვეშა ცირკულაციაც. ამგვარი ცირკულაციისათვის საჭირო პირობები არსებობს როგორც ხმელეთზე, ისევე ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის განსაზღვრულ ნაწილებშიც. ცირკულაციას ხელს უწყობს ნაპრალთა სისტემის | + | 4. კარსტის განვითარებისათვის აუცილებელია წყლის გამუდმებული მიწისქვეშა ცირკულაციაც. ამგვარი ცირკულაციისათვის საჭირო პირობები არსებობს როგორც ხმელეთზე, ისევე ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის განსაზღვრულ ნაწილებშიც. ცირკულაციას ხელს უწყობს ნაპრალთა სისტემის წყლისაგან განტვირთვა მდინარეთა ხეობებში, ზღვის ნაპირზე ან ფსკერზე. კარსტული პროცესი და კერძოდ მიწისქვეშა სიღრუვეების გამომუშავება ხდება არა მარტო ზედაპირზე გაშიშვლებულ, არამედ არაკარსტვადი ქანებით დაფარულ ხსნად წყებებშიც (ამის დადასტურებაა არაკარსტვადი ქანების გავრცელების არეებში ტრავერტინის მლექავი წყაროების არსებობა და ზღვების ფსკერქვეშ გამავალი წყლები, რომლებიც ხმელეთის ერთ ნაწილში ჩადიან და მეორე ნაწილში, კუნძულზე ამოდიან). |
| − | წყლისაგან განტვირთვა მდინარეთა ხეობებში, ზღვის ნაპირზე ან ფსკერზე. კარსტული პროცესი და კერძოდ მიწისქვეშა სიღრუვეების გამომუშავება ხდება არა მარტო ზედაპირზე გაშიშვლებულ, არამედ არაკარსტვადი ქანებით დაფარულ ხსნად წყებებშიც (ამის დადასტურებაა არაკარსტვადი ქანების გავრცელების არეებში ტრავერტინის მლექავი წყაროების არსებობა და ზღვების ფსკერქვეშ გამავალი წყლები, რომლებიც ხმელეთის ერთ ნაწილში ჩადიან და მეორე ნაწილში, კუნძულზე ამოდიან). | + | |
კარსტი ეწოდება ადვილხსნად ქანებში მიმდინარე პროცესების ერთობლიობას და მათ შედეგად წარმოქმნილ ბუნებრივ საგნებს. სიტყვა „კარსტი“ მრავლობით რიცხვში არ იხმარება. კარსტული პროცესების შემადგენელ მოვლენებს, რომლებიც მიწის ქვეშ წარმოებს და იწვევს მღვიმეთა წარმოშობა განვითარებას და გადაგვარება-მოსპობას სპელეოპროცესებს ვუწოდებთ. კარსტული პროცესების და კერძოდ სპელეოპროცესების ასპარეზს წარმოადგენს ე. წ კარსტოსფერო —დედამიწის ნალექი გარსის ანუ სტრატისფეროს ის ნაწილი, რომელიც კარსტვადი ქანებითაა აგებული და მოიცავს არამარტო კონტინენტებისა და კუნძულების, არამედ ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის ნაწილებსაც. კარსტოსფერო არის გეოიდური მოყვანილობის წყვეტილი გარსი, რომლითაც დაფარულია დედამიწის მთელი ფართობის დაახლოებით 25%. მისი ფრაგმენტები ერთმანეთისაგან გაყოფილია ოკეანური ღრმულების ფსკერით, გრანიტული ფარებითა და სტრატისფეროს უკარსტველი უბნებით. | კარსტი ეწოდება ადვილხსნად ქანებში მიმდინარე პროცესების ერთობლიობას და მათ შედეგად წარმოქმნილ ბუნებრივ საგნებს. სიტყვა „კარსტი“ მრავლობით რიცხვში არ იხმარება. კარსტული პროცესების შემადგენელ მოვლენებს, რომლებიც მიწის ქვეშ წარმოებს და იწვევს მღვიმეთა წარმოშობა განვითარებას და გადაგვარება-მოსპობას სპელეოპროცესებს ვუწოდებთ. კარსტული პროცესების და კერძოდ სპელეოპროცესების ასპარეზს წარმოადგენს ე. წ კარსტოსფერო —დედამიწის ნალექი გარსის ანუ სტრატისფეროს ის ნაწილი, რომელიც კარსტვადი ქანებითაა აგებული და მოიცავს არამარტო კონტინენტებისა და კუნძულების, არამედ ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის ნაწილებსაც. კარსტოსფერო არის გეოიდური მოყვანილობის წყვეტილი გარსი, რომლითაც დაფარულია დედამიწის მთელი ფართობის დაახლოებით 25%. მისი ფრაგმენტები ერთმანეთისაგან გაყოფილია ოკეანური ღრმულების ფსკერით, გრანიტული ფარებითა და სტრატისფეროს უკარსტველი უბნებით. | ||
| − | სპელეოპროცესებს შორის მთავარი, წამყვანი როლი ეკუთვნის კოროზიას, ე. ი. წყლის მიერ ქიმიურად გახსნას ამ პროცესი მონაწილეობის გარეშე კარატი არ წარმოიშობა. კოროზია მღვიმის განვითარების საწყის სტადიებში ამ განვითარების ერთადერთ ფაქტორს წარმოადგენს. ვიწრო ნაპრალების გაფართოებით იგი ქმნის მნიშვნელოვან სიღრუვეებს და იწვევს ამ უკანასკნელებშე წყლის მნიშვნელოვანი ნაკადების წარმოშობას. ამის შემდეგ კოროზია მიმდინარეობს მის მიერ გამოწვეული ეროზიული და ნგრევითი პროცესების თანხლებით და აღწევს მღვიმური ციკლის ბოლო სტადიებამდე. | + | სპელეოპროცესებს შორის მთავარი, წამყვანი როლი ეკუთვნის '''კოროზიას,''' ე. ი. წყლის მიერ ქიმიურად გახსნას ამ პროცესი მონაწილეობის გარეშე კარატი არ წარმოიშობა. კოროზია მღვიმის განვითარების საწყის სტადიებში ამ განვითარების ერთადერთ ფაქტორს წარმოადგენს. ვიწრო ნაპრალების გაფართოებით იგი ქმნის მნიშვნელოვან სიღრუვეებს და იწვევს ამ უკანასკნელებშე წყლის მნიშვნელოვანი ნაკადების წარმოშობას. ამის შემდეგ კოროზია მიმდინარეობს მის მიერ გამოწვეული ეროზიული და ნგრევითი პროცესების თანხლებით და აღწევს მღვიმური ციკლის ბოლო სტადიებამდე. კარსტვადი ქანები (კირქვა CaC0<sub>3</sub>), დოლომიტი CaMg(C0<sub>3</sub>)<sub>2</sub>, თაბაშირი CaS0<sub>4</sub> 2H<sub>2</sub>0, ქვამარილი NaCl და სხვ. წყალში სხვადასხვა ინტენსივობით იხსნება როგორც თვით ქანის ქიმიური შედგენილობის, ისევე გარემო პირობების მიხედვით. ხსნადობის მიხედვით პირველ ადგილხეა ქვამარილი, შემდეგ თაბაშირი, კირქვა და ბოლოს დოლომიტი. კირქვის, როგორც კარსტწარმომქმნელი ქანის უპირატესობა სხვა კარსტვად ქანებთან შედარებით გამოწვეულიa საკმაოდ მაღალი ხსნადობის, დიდი გეოგრაფიული გავრცელების (40 მლნ კვ. კმ ხმელეთზე), სიმძლავრისა და მექანიკური მდგრადობის შეთანაწყობით. |
| − | კარსტვადი ქანები (კირქვა CaC0<sub>3</sub>), დოლომიტი CaMg(C0<sub>3</sub>)<sub>2</sub>, თაბაშირი CaS0<sub>4</sub> 2H<sub>2</sub>0, ქვამარილი NaCl და სხვ. წყალში სხვადასხვა ინტენსივობით იხსნება როგორც თვით ქანის ქიმიური შედგენილობის, ისევე გარემო პირობების მიხედვით. ხსნადობის მიხედვით პირველ ადგილხეა ქვამარილი, შემდეგ თაბაშირი, კირქვა და ბოლოს დოლომიტი. კირქვის, როგორც კარსტწარმომქმნელი ქანის უპირატესობა სხვა კარსტვად ქანებთან შედარებით გამოწვეულიa საკმაოდ მაღალი ხსნადობის, დიდი გეოგრაფიული გავრცელების (40 მლნ კვ. კმ ხმელეთზე), სიმძლავრისა და მექანიკური მდგრადობის შეთანაწყობით. | + | |
კირქვის გახსნაში მონაწილეობას იღებს ნახშირორჟანგი, რომელიც ბუნებრივ წყლებში თითქმის ყველგან და ყოველთვის არის. კირქვის გახსნის პროცესს შემდეგი სახე აქვს: | კირქვის გახსნაში მონაწილეობას იღებს ნახშირორჟანგი, რომელიც ბუნებრივ წყლებში თითქმის ყველგან და ყოველთვის არის. კირქვის გახსნის პროცესს შემდეგი სახე აქვს: | ||
| ხაზი 29: | ხაზი 27: | ||
თაბაშირის ხსნადობა გაცილებით მეტია კირქვისაზე. დედამიწის ხმელეთის ფარგლებში თაბაშირით აგებულია 7 მილიონი კმ² ფართობი. ბუნებრივი მიწისქვეშა წყლების ტემპერატურულ ვითარებაში თაბაშირი 5-9-ჯერ მეტი რაოდენობით იხსნება, ვიდრე კირქვა ნახშირორჟანგით გაჯერებულ წყალში. 20°C ტემპერატურის დროს ერთ ლიტრ ქიმიურად სუფთა წყალში იხსნება 2.05 გრამი CaSO<sub>4</sub>. კიდევ უფრო ძლიერია წყლის გამხსნელობითი უნარი მარილის NaCl-ის მიმართ. ქვამარილს და სხვა მარილებს კონტინენტებისა და კუნძულების ზედაპირზე უკავიათ 4 მილიონი კმ². | თაბაშირის ხსნადობა გაცილებით მეტია კირქვისაზე. დედამიწის ხმელეთის ფარგლებში თაბაშირით აგებულია 7 მილიონი კმ² ფართობი. ბუნებრივი მიწისქვეშა წყლების ტემპერატურულ ვითარებაში თაბაშირი 5-9-ჯერ მეტი რაოდენობით იხსნება, ვიდრე კირქვა ნახშირორჟანგით გაჯერებულ წყალში. 20°C ტემპერატურის დროს ერთ ლიტრ ქიმიურად სუფთა წყალში იხსნება 2.05 გრამი CaSO<sub>4</sub>. კიდევ უფრო ძლიერია წყლის გამხსნელობითი უნარი მარილის NaCl-ის მიმართ. ქვამარილს და სხვა მარილებს კონტინენტებისა და კუნძულების ზედაპირზე უკავიათ 4 მილიონი კმ². | ||
| − | მნიშვნელოვან მღვიმეთწარმომქმნელ ფაქტორს წარმოადგენს ეროზია. ესეიგი მდინარე წყლის მექანიკური ზემოქმედება ქანზე. ეროზიის მსვლელობისათვის საჭიროა წყლის ნაკადი. მოძრავი წყლის ეროზიული უნარი (ცოცხალი ძალა) დამოკიდებულია წყლის მასაზე და მისი მოძრაობის (დინების) სიჩქარეზე. ეროზია მღვიმეში იწყება მას შემდეგ, რაც კოროზია გააფართოებს ნაპრალებს და წყლის მოძრაობა მიიღებს მნიშვნელოვან სიჩქარეს განსაკუთრებით ინტენსიურად წარმოებს ეროზია ნგრეულ ქანებში - კონგლომერატებში და კირქვებში. ეს დაკავშირებულია ამ ქანების გახსნის შედეგად ქანის მექანიკურ დაშლასა და ამის შედეგად მღვიმური ნაკადისთივის ადვილად გადასაზიდი მასალის დამზადებასთან. ეროზია მიისწრაფვის მღვიმის ფსკერის გასწვრივი პროფილის გაწონასწორებისაკენ, ესე იგი ნაკადის დინების მიმართულებით სუსტად დახრილი, დამრეცი პროფილის გამომუშავებისაკენ. წყლის მექანიკური ენერგია თითქმის ნულამდე მცირდება და ეროზია წყდება. მღვიმური ნაკადის ეროზიული ბაზისის დადაბლებას შეუძლია კვლავ გააძლიეროს ეროზია და განაახლოს მღვიმის ფსკერის გაღრმავება. | + | მნიშვნელოვან მღვიმეთწარმომქმნელ ფაქტორს წარმოადგენს '''ეროზია'''. ესეიგი მდინარე წყლის მექანიკური ზემოქმედება ქანზე. ეროზიის მსვლელობისათვის საჭიროა წყლის ნაკადი. მოძრავი წყლის ეროზიული უნარი (ცოცხალი ძალა) დამოკიდებულია წყლის მასაზე და მისი მოძრაობის (დინების) სიჩქარეზე. ეროზია მღვიმეში იწყება მას შემდეგ, რაც კოროზია გააფართოებს ნაპრალებს და წყლის მოძრაობა მიიღებს მნიშვნელოვან სიჩქარეს განსაკუთრებით ინტენსიურად წარმოებს ეროზია ნგრეულ ქანებში - კონგლომერატებში და კირქვებში. ეს დაკავშირებულია ამ ქანების გახსნის შედეგად ქანის მექანიკურ დაშლასა და ამის შედეგად მღვიმური ნაკადისთივის ადვილად გადასაზიდი მასალის დამზადებასთან. ეროზია მიისწრაფვის მღვიმის ფსკერის გასწვრივი პროფილის გაწონასწორებისაკენ, ესე იგი ნაკადის დინების მიმართულებით სუსტად დახრილი, დამრეცი პროფილის გამომუშავებისაკენ. წყლის მექანიკური ენერგია თითქმის ნულამდე მცირდება და ეროზია წყდება. მღვიმური ნაკადის ეროზიული ბაზისის დადაბლებას შეუძლია კვლავ გააძლიეროს ეროზია და განაახლოს მღვიმის ფსკერის გაღრმავება. |
| − | მესამე პროცესი, რომელიც მონაწილეობს კარსტული სიღრუვეების მოცულობის ზრდაში, არის ქანის ნგრევა და ცვენა, რასაც ალფრედ ბიოგლის ინკაზიას უწოდებენ. ეს პროცესი მწყობრში შედის მღვიმის განვითარების საკმაოდ მწიფე სტადიებში, როდესაც პირველი ორი პროცესის - კოროზიისა და ეროზიის - მიერ ნგრევითი მოვლენების გამოვლინებისათვის მომზადებულია პირობები, ესე იგი როდესაც სიღრუვის მოცულობის ზრდის შედეგად მღვიმის განსაზღვრულ ნაწილებში ირღვევა მღვიმის ჭერისა და კედლების ამგები ქანების მასათა წონასწორობის პირობები. ნგრევა ხშირად უკავშირდება მიწისძვრებს, რომლებიც აჩქარებენ მის განხორციელებას. ნგრევითი პროცესების მიმდინარეობისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ქანის ლითოლოგიურ-სტრუქტურულ თვისებებს. მაგალითად, არაბიკას მასივის ამგები თხელი და საშუალოშრიანი კირქვები, რომლებიც საკმაოდ ინტენსიურადაა დანაოჭებული და ჩარღვეული, ადვილად ინგრევა. ამიტომაც დასახელებული ვრცელი და მაღალი მასივი თითქმის მოკლებულია დიდი სიგრძისა და სიღრმის მქონე თავისუფალ სიღრუვეებს. საქართველოს უგრძესი მღვიმეები შესასვლელიდან რამდენიმე ასეული მეტრის მანძილზე, ხოლო უფსკრულები 100-200 მეტრის სიღრმეზე დაკეტილია ჩამონგრეული მასალით. დასავლეთ ევროპის იმ რაიონებში, სადაც სქელშრიანი კირქვებია გავრცელებული, არსებობს 100 კილომეტრზე მეტი სიგრძისა და 1000 მეტრი სიღრმის მქონე მღვიმეები. როდესაც ქანის სხვადასხვა განზომილების ნატეხები დროგამოშვებით მცირე რაოდენობით სწყდება მღვიმის ჭერსა და კედლებს და ცვივა მის ფსკერზე, ეს მიუთითებს ქვათაცვენის პროცესზე, მისი გამომწვევი მიზეზი გამოფიტვისა და კოროზიის პროცესებია, რომლებიც არღვევენ ქანის მთლიანობას. | + | მესამე პროცესი, რომელიც მონაწილეობს კარსტული სიღრუვეების მოცულობის ზრდაში, არის ქანის '''ნგრევა''' და ცვენა, რასაც ალფრედ ბიოგლის ინკაზიას უწოდებენ. ეს პროცესი მწყობრში შედის მღვიმის განვითარების საკმაოდ მწიფე სტადიებში, როდესაც პირველი ორი პროცესის - კოროზიისა და ეროზიის - მიერ ნგრევითი მოვლენების გამოვლინებისათვის მომზადებულია პირობები, ესე იგი როდესაც სიღრუვის მოცულობის ზრდის შედეგად მღვიმის განსაზღვრულ ნაწილებში ირღვევა მღვიმის ჭერისა და კედლების ამგები ქანების მასათა წონასწორობის პირობები. ნგრევა ხშირად უკავშირდება მიწისძვრებს, რომლებიც აჩქარებენ მის განხორციელებას. ნგრევითი პროცესების მიმდინარეობისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ქანის ლითოლოგიურ-სტრუქტურულ თვისებებს. მაგალითად, არაბიკას მასივის ამგები თხელი და საშუალოშრიანი კირქვები, რომლებიც საკმაოდ ინტენსიურადაა დანაოჭებული და ჩარღვეული, ადვილად ინგრევა. ამიტომაც დასახელებული ვრცელი და მაღალი მასივი თითქმის მოკლებულია დიდი სიგრძისა და სიღრმის მქონე თავისუფალ სიღრუვეებს. საქართველოს უგრძესი მღვიმეები შესასვლელიდან რამდენიმე ასეული მეტრის მანძილზე, ხოლო უფსკრულები 100-200 მეტრის სიღრმეზე დაკეტილია ჩამონგრეული მასალით. დასავლეთ ევროპის იმ რაიონებში, სადაც სქელშრიანი კირქვებია გავრცელებული, არსებობს 100 კილომეტრზე მეტი სიგრძისა და 1000 მეტრი სიღრმის მქონე მღვიმეები. როდესაც ქანის სხვადასხვა განზომილების ნატეხები დროგამოშვებით მცირე რაოდენობით სწყდება მღვიმის ჭერსა და კედლებს და ცვივა მის ფსკერზე, ეს მიუთითებს ქვათაცვენის პროცესზე, მისი გამომწვევი მიზეზი გამოფიტვისა და კოროზიის პროცესებია, რომლებიც არღვევენ ქანის მთლიანობას. |
ზემოთ ჩამოთვლილი სამი სპელეოლოგიური პროცესი - კოროზია, ეროზია და ნგრევა ერთად შეადგენენ დეპორტაციულ პროცესთა ჯგუფს, რომლის შედეგადაც ხდება მღვიმის სიღრუვის გამომუშავება-ზრდა. მათ შეიძლება დაემატოს მეოთხე დეპორტაციული პროცესი - ანთროპოგენული - მღვიმის მოცულობის გადიდება, რაც ვლინდება რიგი მღვიმეების ხელოვნური გაფართოება-კეთილმოწყობის ნიშნებით. | ზემოთ ჩამოთვლილი სამი სპელეოლოგიური პროცესი - კოროზია, ეროზია და ნგრევა ერთად შეადგენენ დეპორტაციულ პროცესთა ჯგუფს, რომლის შედეგადაც ხდება მღვიმის სიღრუვის გამომუშავება-ზრდა. მათ შეიძლება დაემატოს მეოთხე დეპორტაციული პროცესი - ანთროპოგენული - მღვიმის მოცულობის გადიდება, რაც ვლინდება რიგი მღვიმეების ხელოვნური გაფართოება-კეთილმოწყობის ნიშნებით. | ||
ღვიმეებში მიმდინარეობს პროცესთა მეორე ჯგუფიც - ადვექტური და აკუმულაციური პროცესები, რომელთა არსი მდგომარეობს მღვიმის ამგები ქანის მასიდან, წყლის სიმძიმის ძალის, ცხოველების ან ადამიანის მიერ გადაადგილებულ-მოტანილი მასალის დაგროვებაში. მღვიმეში მიმდინარე აკუმულაციური პროცესებიდან ყველაზე თავისებური და მხოლოდ მღვიმეებისთვის დამახასიათებელი არის ჰიდროქიმიური აკუმულაცია, რომელიც კოროზიასთან შერწყმით ქმნის ქემოგენურ პროცესთა წყვილს. კალციუმის კარბონატის (CaCO3) შემცველი წყალი, ნაპრალთა სისტემის გავლის შემდეგ, შეიძლება გამოვიდეს მღვიმეში ნაპრალებიდან, აქ წყალში გახსნილი ბიკარბონატი Ca(CO3)2 განიცდის დაშლას მონოკარბონატად. წყლად და თავისუფალ ნახშირორჟანგად და გამოიყოფა CaCO3-ის ნალექი. ეს უკანასკნელი ეწებება მღვიმის ჭერს, კედლებსა და ფსკერს და ქმნის ნაღვენთ ფორმებს. ქემოგენური აკუმულაცია ჩვეულებრივად იწყება მღვიმის არსებობის საკმაოდ მწიფე სტადიაში. სხვადასხვა ქვეყნებში ჩატარებულია დაკვირვებები ჰიდროქიმიური აკუმულაციის სიჩქარეზე. რისთვისაც რამდენიმე მეთოდი არსებობს. ერთი მათგანი დამყარებულია მზარდი ნაღვენთების უშუალო გაზომვებზე, მეორე-ნაღვენთთა შრეების დათვლაზე და ასე შემდეგ. ნალექის გამოყოფის ინტენსივობა დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორებზე - ქანის შედგენილობაზე, წყლის შედგენილობაზე და მის მიერ ქანის მასაში განვლილი გზის სიგრძე-ხასიათზე, მღვიმური ჰაერის ტემპერატურასა და სინოტივეზე. ამიტომაც იგი ფართო დიაპაზონით ცვალებადობს და თითქმის ყოველ მღვიმეში განსხვავებულია. ზოგან სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების საგრძნობი გაზრდა ერთი წლის განმავლობაშიც შესამჩნევია, ზოგან კი რამდენიმე წლის მანძილზეც არ შემიჩნევა. დიდი ნაღვენთების და კერძოდ, სტალაგმიტების განვითარება ზოგ შემთხვევაში ათეული და ასეული წლების ნაგმავლობაში მიმდინარეობს. მაგალითად, საფრანგეთში - ლოზერის დეპარტამენტში მდებარე არმანდის უფსკრულის დიდი, 30 მეტრის სიმაღლის მქონე, სტალაგმიტის გაჩენას 150 000 - 300 000 წელი დასჭირდა. ჰიდრომექანიკური აკუმულაცია ეროზიასთან ერთად ქმნის ჰიდრომექანიკურ პროცესთა წყვილის, მაგრამ აკუმულაციის პროცესის ამ სახეობისათვის მასალის მომზადებას აწარმოებენ აგრეთვე კოროზიაც და ნგრევაც. მღვიმეებში, ისევე, როგორც ზედაპირზე, ჰიდრომექანიკური აკუმულაცია ხდება მიმდინარე ან დამდგარ წყალში, პირველ რიგში ილექება მხოლოდ მსხვილი მასალა - ღორღი, ქვიშა, მეორე რიგში კი უმთავრესად წვრილი - წვრილი თიხა, თიხნარი მასალა. | ღვიმეებში მიმდინარეობს პროცესთა მეორე ჯგუფიც - ადვექტური და აკუმულაციური პროცესები, რომელთა არსი მდგომარეობს მღვიმის ამგები ქანის მასიდან, წყლის სიმძიმის ძალის, ცხოველების ან ადამიანის მიერ გადაადგილებულ-მოტანილი მასალის დაგროვებაში. მღვიმეში მიმდინარე აკუმულაციური პროცესებიდან ყველაზე თავისებური და მხოლოდ მღვიმეებისთვის დამახასიათებელი არის ჰიდროქიმიური აკუმულაცია, რომელიც კოროზიასთან შერწყმით ქმნის ქემოგენურ პროცესთა წყვილს. კალციუმის კარბონატის (CaCO3) შემცველი წყალი, ნაპრალთა სისტემის გავლის შემდეგ, შეიძლება გამოვიდეს მღვიმეში ნაპრალებიდან, აქ წყალში გახსნილი ბიკარბონატი Ca(CO3)2 განიცდის დაშლას მონოკარბონატად. წყლად და თავისუფალ ნახშირორჟანგად და გამოიყოფა CaCO3-ის ნალექი. ეს უკანასკნელი ეწებება მღვიმის ჭერს, კედლებსა და ფსკერს და ქმნის ნაღვენთ ფორმებს. ქემოგენური აკუმულაცია ჩვეულებრივად იწყება მღვიმის არსებობის საკმაოდ მწიფე სტადიაში. სხვადასხვა ქვეყნებში ჩატარებულია დაკვირვებები ჰიდროქიმიური აკუმულაციის სიჩქარეზე. რისთვისაც რამდენიმე მეთოდი არსებობს. ერთი მათგანი დამყარებულია მზარდი ნაღვენთების უშუალო გაზომვებზე, მეორე-ნაღვენთთა შრეების დათვლაზე და ასე შემდეგ. ნალექის გამოყოფის ინტენსივობა დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორებზე - ქანის შედგენილობაზე, წყლის შედგენილობაზე და მის მიერ ქანის მასაში განვლილი გზის სიგრძე-ხასიათზე, მღვიმური ჰაერის ტემპერატურასა და სინოტივეზე. ამიტომაც იგი ფართო დიაპაზონით ცვალებადობს და თითქმის ყოველ მღვიმეში განსხვავებულია. ზოგან სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების საგრძნობი გაზრდა ერთი წლის განმავლობაშიც შესამჩნევია, ზოგან კი რამდენიმე წლის მანძილზეც არ შემიჩნევა. დიდი ნაღვენთების და კერძოდ, სტალაგმიტების განვითარება ზოგ შემთხვევაში ათეული და ასეული წლების ნაგმავლობაში მიმდინარეობს. მაგალითად, საფრანგეთში - ლოზერის დეპარტამენტში მდებარე არმანდის უფსკრულის დიდი, 30 მეტრის სიმაღლის მქონე, სტალაგმიტის გაჩენას 150 000 - 300 000 წელი დასჭირდა. ჰიდრომექანიკური აკუმულაცია ეროზიასთან ერთად ქმნის ჰიდრომექანიკურ პროცესთა წყვილის, მაგრამ აკუმულაციის პროცესის ამ სახეობისათვის მასალის მომზადებას აწარმოებენ აგრეთვე კოროზიაც და ნგრევაც. მღვიმეებში, ისევე, როგორც ზედაპირზე, ჰიდრომექანიკური აკუმულაცია ხდება მიმდინარე ან დამდგარ წყალში, პირველ რიგში ილექება მხოლოდ მსხვილი მასალა - ღორღი, ქვიშა, მეორე რიგში კი უმთავრესად წვრილი - წვრილი თიხა, თიხნარი მასალა. | ||
| − | |||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
მიმდინარე ცვლილება 21:39, 10 ივნისი 2026 მდგომარეობით
კარსტული მღვიმეები − კარსტვად ქანებში (კირქვა, დოლომიტი) შექმნილი სიღრუე, უმთავრესად ქიმიური მოქმედებით წარმოქმნილი მღვიმეები.
[რედაქტირება] კარსტული მღვიმეების წარმოშობის პირობები
კარსტული მღვიმეები დედამიწაზე ყველგან არ ვითარდება, მათი წარმოშობა–განვითარებისათვის საჭიროა განსაზღვრული პირობები. ეს გარემოება კარსტული მღვიმეების წყვეტილი გეოგრაფიული გავრცელების მიზეზია. მაგრამ ეს არ ნიმშნავს იმას, თითქოს კარსტული მოვლენები და მათ შედეგად წარმოქმნილი მღვიმეები უმნიშვნელო სივრცეზე გვხვდება. გ. მაქსიმოვიჩის გაანგარიშებით, კარსტვად ქანებს ჩვენი პლანეტის ხმელეთის ფარგლებში უჭირავს დაახლოებით 50 მლნ კვ. კმ ფართობი ანუ მთელი ხმელეთის მესამედი, ამას უნდა დაემატოს ოკეანეებისა და ზღვების ფსკერქვეშ არსებული კარსტვადი უბნები, რომელთა ფართობი ჯერჯერობით უცნობია. იმისათვის. როი წარმოიქმნას კარსტული მღვიმე, საჭიროა შემდეგი პირობები:
1. კარსტული მღვიმის გაჩენის მთავარ პირობას წარმოადგენს ადვილხსნადი ქანის მნიშვნელოვანი მთლიანი მასის არსებობა. წყალში ბევრი ქანი განიცდის მეტ-ნაკლები სიჩქარით გახსნას, მაგრამ კარსტული პროცესები ისეთი მასშტაბით, როგორიც მღვიმის გაჩენისათვის არის საჭირო, მიმდინარეობს მხოლოდ ყველაზე უფრო ხსნად ქანებში — ქვამარილში, თაბაშირში, კირქვაში, დოლომიტში, კარბონატული ცემენტის მქონე ნგრეულ ქანებში, ტრავერტინებში. ესაა კარსტვადი, ე. ი. კარსტული პროცესისადმა დაქვემდებარებული ქანები. ასეთი ქანების წყებაში უხსნადი ანუ არაკარსტრადი ქანის შრეების არსებობა აბრკოლებს, ხელს უშლის კარსტული პროცესიას მსვლელობას და კარსტული რელიეფის ფორმების წარმოშობას. კარსტვადი ქანის მიერ დაკავებული სივრცის სიდიდე (ფართობი და სისქე) გავლენას ახდენს კარსტული ფორმების განზომილებაზე რაც უფრო მეტია ეს სივრცე, მით უფრო მსხვილი ზედაპირული და მეწისქვეშა კარსტული ფორმები შეიძლება განვითარდეს მასში.
2. კარსტული პროცესის და კერძოდ მღვიმეთწარმოქმნის მსვლელობისათვის, გარდა ლითოლოგიური პირობისა, საჭიროა სტრუქტურულ-გეოლოგიური პირობებიც, სახელდობრ, ქანის შრეებრიობის, შრეთა წოლის და ნაპრალოვნების განსაზღვრული ხასიათი. სქელი შრეები უფრო ხელშემწყობია კარსტისათვის, ვიდრე თხელშრიანი წყება. შრეთა პორიზონტალური ან ზომიერად დახრელი წოლა უფრო უწყობს ხელს დაკარსტვას, ვიდრე ციცაბოდ და ვერტეკალურად დაქანებული შრეები. სავალდებულოა კარსტვადი წყებისათვის აგრეთვე პირველადი ნაპრალოვნება, ე. ი. ურთიერთმკვეთი ნაპრალთა სისტემა. რაც წარმოიშობა ნალექი ქანის გამოშრობა–გამაგრებისა და ტექტონიკური დეფორმაციების, აგრეთვე გამოფიტვის პროცესში.
3. ცხადია, რომ კარსტის განვითარებისათვი აუცელებელია თხიერ მდგომარეობაში მყოფი წყლის რეგულარულად მოდენა ატმოსფერული ნალექის, ლანქერის (თოვლის ნადნობის) ან ზედაპირული მდინარის სახით. ეს პირობა დედამიწის უმეტეს ნაწილშია დაცული; მხოლოდ ცივ უდაბნოებში (ყინვარებისა და ფირნის ველებს ქვეშ) და მშრალ უდაბნოებშე მცირდება წყლის რაოდენობა იმდენად, რომ ეს გავლენას ახდენს კარსტზე, ანელებს კარსტული პროცესის მსვლელობას. წყალში გახსნილი ნახშირმჟავა გაზი აჩქარებს ქანის ქიმიურ გახსნას, ამიტომაც, რაც უფრო მეტი რაოდენობითაა ეს გაზი წყალში, მით უფრო ინტენსიურად იკარსტება ქანი.
4. კარსტის განვითარებისათვის აუცილებელია წყლის გამუდმებული მიწისქვეშა ცირკულაციაც. ამგვარი ცირკულაციისათვის საჭირო პირობები არსებობს როგორც ხმელეთზე, ისევე ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის განსაზღვრულ ნაწილებშიც. ცირკულაციას ხელს უწყობს ნაპრალთა სისტემის წყლისაგან განტვირთვა მდინარეთა ხეობებში, ზღვის ნაპირზე ან ფსკერზე. კარსტული პროცესი და კერძოდ მიწისქვეშა სიღრუვეების გამომუშავება ხდება არა მარტო ზედაპირზე გაშიშვლებულ, არამედ არაკარსტვადი ქანებით დაფარულ ხსნად წყებებშიც (ამის დადასტურებაა არაკარსტვადი ქანების გავრცელების არეებში ტრავერტინის მლექავი წყაროების არსებობა და ზღვების ფსკერქვეშ გამავალი წყლები, რომლებიც ხმელეთის ერთ ნაწილში ჩადიან და მეორე ნაწილში, კუნძულზე ამოდიან).
კარსტი ეწოდება ადვილხსნად ქანებში მიმდინარე პროცესების ერთობლიობას და მათ შედეგად წარმოქმნილ ბუნებრივ საგნებს. სიტყვა „კარსტი“ მრავლობით რიცხვში არ იხმარება. კარსტული პროცესების შემადგენელ მოვლენებს, რომლებიც მიწის ქვეშ წარმოებს და იწვევს მღვიმეთა წარმოშობა განვითარებას და გადაგვარება-მოსპობას სპელეოპროცესებს ვუწოდებთ. კარსტული პროცესების და კერძოდ სპელეოპროცესების ასპარეზს წარმოადგენს ე. წ კარსტოსფერო —დედამიწის ნალექი გარსის ანუ სტრატისფეროს ის ნაწილი, რომელიც კარსტვადი ქანებითაა აგებული და მოიცავს არამარტო კონტინენტებისა და კუნძულების, არამედ ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის ნაწილებსაც. კარსტოსფერო არის გეოიდური მოყვანილობის წყვეტილი გარსი, რომლითაც დაფარულია დედამიწის მთელი ფართობის დაახლოებით 25%. მისი ფრაგმენტები ერთმანეთისაგან გაყოფილია ოკეანური ღრმულების ფსკერით, გრანიტული ფარებითა და სტრატისფეროს უკარსტველი უბნებით.
სპელეოპროცესებს შორის მთავარი, წამყვანი როლი ეკუთვნის კოროზიას, ე. ი. წყლის მიერ ქიმიურად გახსნას ამ პროცესი მონაწილეობის გარეშე კარატი არ წარმოიშობა. კოროზია მღვიმის განვითარების საწყის სტადიებში ამ განვითარების ერთადერთ ფაქტორს წარმოადგენს. ვიწრო ნაპრალების გაფართოებით იგი ქმნის მნიშვნელოვან სიღრუვეებს და იწვევს ამ უკანასკნელებშე წყლის მნიშვნელოვანი ნაკადების წარმოშობას. ამის შემდეგ კოროზია მიმდინარეობს მის მიერ გამოწვეული ეროზიული და ნგრევითი პროცესების თანხლებით და აღწევს მღვიმური ციკლის ბოლო სტადიებამდე. კარსტვადი ქანები (კირქვა CaC03), დოლომიტი CaMg(C03)2, თაბაშირი CaS04 2H20, ქვამარილი NaCl და სხვ. წყალში სხვადასხვა ინტენსივობით იხსნება როგორც თვით ქანის ქიმიური შედგენილობის, ისევე გარემო პირობების მიხედვით. ხსნადობის მიხედვით პირველ ადგილხეა ქვამარილი, შემდეგ თაბაშირი, კირქვა და ბოლოს დოლომიტი. კირქვის, როგორც კარსტწარმომქმნელი ქანის უპირატესობა სხვა კარსტვად ქანებთან შედარებით გამოწვეულიa საკმაოდ მაღალი ხსნადობის, დიდი გეოგრაფიული გავრცელების (40 მლნ კვ. კმ ხმელეთზე), სიმძლავრისა და მექანიკური მდგრადობის შეთანაწყობით.
კირქვის გახსნაში მონაწილეობას იღებს ნახშირორჟანგი, რომელიც ბუნებრივ წყლებში თითქმის ყველგან და ყოველთვის არის. კირქვის გახსნის პროცესს შემდეგი სახე აქვს:
კალციუმის ბიკარბონატი გაცილებით უკეთესად იხსნება წყალში. ვიდრე მონოკარბონატი. ზემომოყვანილი რეაქცია უკუქცევადია, ე. ი. ფიზიკურ-ქიმიური ვითარების შეცვლისას (ხსნადობის „თვალსაზრისით გაუარესებისაკენ) კალციუმის კარბონატი ისევ იშლება მონოკარბონატად, წყლად და ნახშირორჟანგად.
ქიმიურად სუფთა დესტილირებულ წყალში, რომელიც არ შეიცავს თავისუფალ ნახშირორჟანგს, კირქვის ხსნადობა სუსტია. ერთ ლიტრ წყალში იხსნება 12-15 მილიგრამი კალციუმის მონოკარბონატი. იმ შემთხვევაში, როდესაც წყალი ნახშირორჟანგის შემცველობის მიხედვით ჰაერთანაა გაწონასწორებული, კალციუმის მონოკარბონატის ხსნადობა იზრდება 50-60 მილიგრამამდე. დადგენილია, რომ ნახშირორჟანგის რაოდენობა ბუნებრივ წყალში ჩვეულებრივად გაცილებით მეტია იმ წყალთან შედარებით, რომელიც ატმოსფეროსთანაა გაწონასწორებული. ამიტომაც კარსტული პროცესის დროს კირქვა შედარებით ინტენსიურად იხსნება წყალში. წყალში გახსნილი თავისუფალი ნახშირორჟანგის ჭარბ რაოდენობას, რომელსაც გააჩნია კალციუმის მონოკარბონატთან რეაქციის უნარი, აგრესიული ნახშირორჟანგი ეწოდება.
თაბაშირის ხსნადობა გაცილებით მეტია კირქვისაზე. დედამიწის ხმელეთის ფარგლებში თაბაშირით აგებულია 7 მილიონი კმ² ფართობი. ბუნებრივი მიწისქვეშა წყლების ტემპერატურულ ვითარებაში თაბაშირი 5-9-ჯერ მეტი რაოდენობით იხსნება, ვიდრე კირქვა ნახშირორჟანგით გაჯერებულ წყალში. 20°C ტემპერატურის დროს ერთ ლიტრ ქიმიურად სუფთა წყალში იხსნება 2.05 გრამი CaSO4. კიდევ უფრო ძლიერია წყლის გამხსნელობითი უნარი მარილის NaCl-ის მიმართ. ქვამარილს და სხვა მარილებს კონტინენტებისა და კუნძულების ზედაპირზე უკავიათ 4 მილიონი კმ².
მნიშვნელოვან მღვიმეთწარმომქმნელ ფაქტორს წარმოადგენს ეროზია. ესეიგი მდინარე წყლის მექანიკური ზემოქმედება ქანზე. ეროზიის მსვლელობისათვის საჭიროა წყლის ნაკადი. მოძრავი წყლის ეროზიული უნარი (ცოცხალი ძალა) დამოკიდებულია წყლის მასაზე და მისი მოძრაობის (დინების) სიჩქარეზე. ეროზია მღვიმეში იწყება მას შემდეგ, რაც კოროზია გააფართოებს ნაპრალებს და წყლის მოძრაობა მიიღებს მნიშვნელოვან სიჩქარეს განსაკუთრებით ინტენსიურად წარმოებს ეროზია ნგრეულ ქანებში - კონგლომერატებში და კირქვებში. ეს დაკავშირებულია ამ ქანების გახსნის შედეგად ქანის მექანიკურ დაშლასა და ამის შედეგად მღვიმური ნაკადისთივის ადვილად გადასაზიდი მასალის დამზადებასთან. ეროზია მიისწრაფვის მღვიმის ფსკერის გასწვრივი პროფილის გაწონასწორებისაკენ, ესე იგი ნაკადის დინების მიმართულებით სუსტად დახრილი, დამრეცი პროფილის გამომუშავებისაკენ. წყლის მექანიკური ენერგია თითქმის ნულამდე მცირდება და ეროზია წყდება. მღვიმური ნაკადის ეროზიული ბაზისის დადაბლებას შეუძლია კვლავ გააძლიეროს ეროზია და განაახლოს მღვიმის ფსკერის გაღრმავება.
მესამე პროცესი, რომელიც მონაწილეობს კარსტული სიღრუვეების მოცულობის ზრდაში, არის ქანის ნგრევა და ცვენა, რასაც ალფრედ ბიოგლის ინკაზიას უწოდებენ. ეს პროცესი მწყობრში შედის მღვიმის განვითარების საკმაოდ მწიფე სტადიებში, როდესაც პირველი ორი პროცესის - კოროზიისა და ეროზიის - მიერ ნგრევითი მოვლენების გამოვლინებისათვის მომზადებულია პირობები, ესე იგი როდესაც სიღრუვის მოცულობის ზრდის შედეგად მღვიმის განსაზღვრულ ნაწილებში ირღვევა მღვიმის ჭერისა და კედლების ამგები ქანების მასათა წონასწორობის პირობები. ნგრევა ხშირად უკავშირდება მიწისძვრებს, რომლებიც აჩქარებენ მის განხორციელებას. ნგრევითი პროცესების მიმდინარეობისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ქანის ლითოლოგიურ-სტრუქტურულ თვისებებს. მაგალითად, არაბიკას მასივის ამგები თხელი და საშუალოშრიანი კირქვები, რომლებიც საკმაოდ ინტენსიურადაა დანაოჭებული და ჩარღვეული, ადვილად ინგრევა. ამიტომაც დასახელებული ვრცელი და მაღალი მასივი თითქმის მოკლებულია დიდი სიგრძისა და სიღრმის მქონე თავისუფალ სიღრუვეებს. საქართველოს უგრძესი მღვიმეები შესასვლელიდან რამდენიმე ასეული მეტრის მანძილზე, ხოლო უფსკრულები 100-200 მეტრის სიღრმეზე დაკეტილია ჩამონგრეული მასალით. დასავლეთ ევროპის იმ რაიონებში, სადაც სქელშრიანი კირქვებია გავრცელებული, არსებობს 100 კილომეტრზე მეტი სიგრძისა და 1000 მეტრი სიღრმის მქონე მღვიმეები. როდესაც ქანის სხვადასხვა განზომილების ნატეხები დროგამოშვებით მცირე რაოდენობით სწყდება მღვიმის ჭერსა და კედლებს და ცვივა მის ფსკერზე, ეს მიუთითებს ქვათაცვენის პროცესზე, მისი გამომწვევი მიზეზი გამოფიტვისა და კოროზიის პროცესებია, რომლებიც არღვევენ ქანის მთლიანობას.
ზემოთ ჩამოთვლილი სამი სპელეოლოგიური პროცესი - კოროზია, ეროზია და ნგრევა ერთად შეადგენენ დეპორტაციულ პროცესთა ჯგუფს, რომლის შედეგადაც ხდება მღვიმის სიღრუვის გამომუშავება-ზრდა. მათ შეიძლება დაემატოს მეოთხე დეპორტაციული პროცესი - ანთროპოგენული - მღვიმის მოცულობის გადიდება, რაც ვლინდება რიგი მღვიმეების ხელოვნური გაფართოება-კეთილმოწყობის ნიშნებით.
ღვიმეებში მიმდინარეობს პროცესთა მეორე ჯგუფიც - ადვექტური და აკუმულაციური პროცესები, რომელთა არსი მდგომარეობს მღვიმის ამგები ქანის მასიდან, წყლის სიმძიმის ძალის, ცხოველების ან ადამიანის მიერ გადაადგილებულ-მოტანილი მასალის დაგროვებაში. მღვიმეში მიმდინარე აკუმულაციური პროცესებიდან ყველაზე თავისებური და მხოლოდ მღვიმეებისთვის დამახასიათებელი არის ჰიდროქიმიური აკუმულაცია, რომელიც კოროზიასთან შერწყმით ქმნის ქემოგენურ პროცესთა წყვილს. კალციუმის კარბონატის (CaCO3) შემცველი წყალი, ნაპრალთა სისტემის გავლის შემდეგ, შეიძლება გამოვიდეს მღვიმეში ნაპრალებიდან, აქ წყალში გახსნილი ბიკარბონატი Ca(CO3)2 განიცდის დაშლას მონოკარბონატად. წყლად და თავისუფალ ნახშირორჟანგად და გამოიყოფა CaCO3-ის ნალექი. ეს უკანასკნელი ეწებება მღვიმის ჭერს, კედლებსა და ფსკერს და ქმნის ნაღვენთ ფორმებს. ქემოგენური აკუმულაცია ჩვეულებრივად იწყება მღვიმის არსებობის საკმაოდ მწიფე სტადიაში. სხვადასხვა ქვეყნებში ჩატარებულია დაკვირვებები ჰიდროქიმიური აკუმულაციის სიჩქარეზე. რისთვისაც რამდენიმე მეთოდი არსებობს. ერთი მათგანი დამყარებულია მზარდი ნაღვენთების უშუალო გაზომვებზე, მეორე-ნაღვენთთა შრეების დათვლაზე და ასე შემდეგ. ნალექის გამოყოფის ინტენსივობა დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორებზე - ქანის შედგენილობაზე, წყლის შედგენილობაზე და მის მიერ ქანის მასაში განვლილი გზის სიგრძე-ხასიათზე, მღვიმური ჰაერის ტემპერატურასა და სინოტივეზე. ამიტომაც იგი ფართო დიაპაზონით ცვალებადობს და თითქმის ყოველ მღვიმეში განსხვავებულია. ზოგან სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების საგრძნობი გაზრდა ერთი წლის განმავლობაშიც შესამჩნევია, ზოგან კი რამდენიმე წლის მანძილზეც არ შემიჩნევა. დიდი ნაღვენთების და კერძოდ, სტალაგმიტების განვითარება ზოგ შემთხვევაში ათეული და ასეული წლების ნაგმავლობაში მიმდინარეობს. მაგალითად, საფრანგეთში - ლოზერის დეპარტამენტში მდებარე არმანდის უფსკრულის დიდი, 30 მეტრის სიმაღლის მქონე, სტალაგმიტის გაჩენას 150 000 - 300 000 წელი დასჭირდა. ჰიდრომექანიკური აკუმულაცია ეროზიასთან ერთად ქმნის ჰიდრომექანიკურ პროცესთა წყვილის, მაგრამ აკუმულაციის პროცესის ამ სახეობისათვის მასალის მომზადებას აწარმოებენ აგრეთვე კოროზიაც და ნგრევაც. მღვიმეებში, ისევე, როგორც ზედაპირზე, ჰიდრომექანიკური აკუმულაცია ხდება მიმდინარე ან დამდგარ წყალში, პირველ რიგში ილექება მხოლოდ მსხვილი მასალა - ღორღი, ქვიშა, მეორე რიგში კი უმთავრესად წვრილი - წვრილი თიხა, თიხნარი მასალა.
