ბიოსფერო

ბიოსფერო – დედამიწის თხელი ფენა, რომელიც აერთიანებს მცენარეთა და ცხოველთა სამყაროებს და მეტად ვიწრო შრის სახით გარს ეკვრის მთელ დედამიწის ზედაპირს. თანამედროვე მცენარეების სახეობათა საერთო რაოდენობა აღემატება 200000-ს, ხოლო ცხოველებისა – 1500000–ს. ვარაუდობენ, რომ მცენარეთა სამყაროს საერთო მასა დაახლოებით 10000 მილიარდ ტონამდე აღწევს, ხოლო ცხოველთა სამყაროს მასა – 10 მილიარდ ტონამდე. როგორც ვხედავთ, ბიოსფერო შედგება მინერალური ფუძისა და ცოცხალ ორგანიზმთა კომპლექსისაგან, რასაც გეომერიდი ეწოდება.

ტერმინი „ბიოსფერო“ ცნობილია XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან. 1875 წელს ცნობილი ავსტრიელი გეოლოგი ე. ზიუსი ამუშავებდა რა დედამიწის ზედაპირის გარსებს, მათ შორის იხილავდა ბიოსფეროსაც. მაგრამ მან ვერ შეძლო დედამიწის ცხოვრებაში ბიოსფეროს მნიშვნელობის განსაზღვრა. ბიოსფეროს პლანეტური მნიშვნელობა პირველად დაადგინა და მის გეოქიმიურ შესწავლას საფუძველი ჩაუყარა ვ. ი ვერნადსკიმ.

ბიოსფერო აღწევს ატმოსფეროს ქვედა ფენებამდე, იჭრება ლითოსფეროს ზედა ფენებში და ვრცელდება ჰიდროსფეროს მთელ სიღრმეზე. ბიოსფეროს ზედა საზღვარი აღწევს 10-15 კმ-მდე, სადაც მოპოვებულია ცოცხალი ორგანიზმები. ბიოსფერო ლითოსფეროში იჭრება 2-3 კმ-ის სიღრმემდე, სადაც ნავთობიან შრეებში ვპოულობთ ბაქტერიებს. ჰიდროსფეროში ბიოსფერო აღწევს უდიდეს, სიღრმემდე (10 კმ-ის სიღრმეზე მეტს).

ბიოსფეროს ასაკად თვლიან სამ მილიარდ წელს, რაც დაკავშირებულია დედამიწის ზედაპირის კანონზომიერ განვითარებასთან.

წყარო

ზოოგეოგრაფია