რუდენკო ბორის

ბორის რუდენკო – (1896, თბილისი, – 1942, ლენინგრა�დი), რუსი ენათმეცნიერი. დაამთავ�რა თბილ. ეაჟთა გიმნაზია (1914), თბილ. პოლიტექნიკური ინ-ტის ეკონ. ფაკ-ტი (1924) და სადიპლომოდ წარმოდგენილი ნაშრომის „История и деятельность Кахетинского союза кредитных и ссудосберегательных товаров“) სა�ფუძველ“სე მიენიჭა ეკონ. მეცნ. კანდ. სამეცნ. ხარისხი. 1933 ჩაირი– ცხა სსრკ მეცნ. აკად. ასპირაჩტუ�რაში ლეჩინგრადში, ენათმეცნი�ერების (კერძოდ, ქართ. ენის) გან�ხრით, რ-იც დაამთავრა 1935 და და�იცვა დისერტაცია ფილოლ. მეცნ. კანდ. სამეცნ. ხარისხის მოსაპო�ქეებლად („Опыт систематизации грамматических явлений современного литературного грузинского языка“), იმავე წლიდან მუშაობდა ლენინგრ. აღმოსავლეთმცოდჩეობის ინ-ტის კავკ. კაბინეტის უფრ. მეცნ. თანამ�შრომლად

1940 ლენინგრადში გამოიცა რ-ს „Граматика грузинского языка“ (დაიბეჭდა სსრკ მეცნ. აკად. აღმო�სავლეთმცოდნეობის ინ-ტის შრო�მების XXXII ტომში). გრამატიკა ქართ. ენის შემსწავლელი რუსი მკითხველისათვისაა გათეალისწი�ნებული. წიგნი (275გე.) შედგება ოთხი ძირითადი ნაწილისაგან და საკითხების მიხედეით დაყოფი�ლია I27 პარაგრაფად. ნაშრომს წიჩ უძღეის წინასიტყვაობა წიგ�ნის დანიშნულების შესახებ. შე�საეალ ნაწილში სოგადად და�ხასიათებულია ქართველური ენე�ბი, ძე. და ახ, ქართ. ენა და დია�ლექტები და მიმოხილულია მათი შესწაელის ისტორია. ნაშრომში ყველაზე ვრცლად წარმოდგენი- ლია მორფოლოგია, რ-შიც განხი�ლოულია არსებითი სახელი, სედ�სართავი სახელი, ჩაცეალსახე�ლი, რიცხეითი სახელი. განხილუ�ლია ბრუნვათა ფუნქციები და მა�თი გამოყენება. სმნასთან დაკავ�შირებით განხილულია მოქმედე�ბითი და ენებითი გვარის სმნათა უღლება, საშუალი გვარის ზმჩე�ბი, უღლების ობიექტ. წყობა, იძუ�ლებითი გვარი (კაუზატივი), ნასა�ხელარი ზმნები; შემდეგ – “სმნი�სედა, თანდებულები, კავშირები, შორისდებულები, ძახილები და სი�ტყვაწარმოება. სინტაქსის საკი�თხები აქა-იქ არის განხილული მო�რფოლოგიასთან დაკავშირებით.

აგებულებისა დღა შედგენილო- ბის მიხედვით გრამატიკა ძირითა�დად აღწერითი და კომპილაციუ�რი ხასიათისაა. აეტორს გარკეე�ული წყაროებით უსარგებლია, თუმცა არც ერთი გრამატიკა ზსუს�ტად არ გაუმეორებია. იმ შრომე�ბიდან, რ-ებითაც რ-ს უსარგებლია, უპირველეს ყოელისა, აღსანიშნა�ვია ნ. მარისა და მ. ბრიერის მიერ 1931 პარიზში ფრანგ. ენაზე გამო�ცემული ,,ქართული ენა“. საერთოდ, რ. ნ6. მარის სწავლების დიდ გავლე�ნას განიცდიდა და ეს გავლენა წიგ�ნშიც იჩენს თაეს. ამის შედეგია, მაგ» ის, რომ გრამატიკაში მარისტუ�ლად არის გადაწყვეტილი ქართვე- ლური ენების წარმოშობის საკი�თხი, მისი სემიტურ ენებთან დაკავ- 'შირება, ქართ. ენის პერიოდიზაცია და სხვ.

რ- როგორც ჩანს, ითვალისწინებ�და ი. ყიფშიძის მეგრული ენის გრა�მატიკასაც. ხელმძღვანელობდა აგ�რეთვე აკ. შანიძის შრომებით და, უპირველესად, მისი 1930 გამოცე�მული ქართ. ენის გრამატიკით. იგი იცნობდა ი. სიხარულიძის, არნ. ჩი�ქობავას, ს. იორდანიშეილისა და სხეა თანამედროეე ენათმეცნიერ�თა შრომებს. წიგნში დამოწმებუ�ლია 1936 გამოქვეყნებული ქართ. სალიტ. ენის ნორმებიც.

რ-ს გრამატიკა დამოუკიდებლად აგებული და შედგენილი სახელ- მძღვაჩელოა, რაც განსაკუთრებით იგრძნობა მასალის შერჩევა-და�ლაგებასა და სოგი ტერმინის და�დგენაში. იგი კარგად იცნობს გა�საანალიზებელ მასალას და ცდი�ლობს, რომ რუს მკითხველს შე�უქმნას გარკვეული წარმოდგენა ქართ. ენის რთული აგებულების შე�სახებ

მსჯელობისას ავტორი არ არის ყოეელთვის თანამიმდევრული. წიგნში შეინიშნება ცალკეული შე�ცდომები და უზუსტობანი. ზოგი სა�კითხის ახსნა სადაეოა, ზოგს სის�რულე აკლია. ხშირად იგი ურევს ლიტ. და დიალექტურ ფორმებს, სა�ნიმუშო მასალა ყოეელთეის სათა�ნადოდ ეერაა შერჩეული, ზოგჯერ კი მაგალითების თარგმნისას და�შეებულია შეცდომებიც.

მიუხედავად ამისა, წიგნმა იმ დროისათვის გარკეეული დადები�თი როლი შეასრულა და რუს მკი�თხეელს მიაწოდა არაერთი საჭი�რო ცნობა ქართ. ენის აგებულების შესახებ, დაეხმარა მას ქართ. ენის ბუნებისა და მისი გრამატ. სტრუქ�ტურის გაგებაში.

თ. ზურაბიშვილი

ლიტ.მეგრელიძე ი. რუდენკო და მისი „ქართული ენის გრამატიკა“. – «სტალინირის სახელმწ. პედ. ინ-ტის შრომები». II. 1955: