ქვაფთკარი
ქვაფთკარი – ვრცელი ტყის მასივია მთიან რაჭაში (სოფ. საკაო, ონის მუნიციპალიტეტი).
ტრადიციული ხალხური გადმოცემა ტოპონიმ ქვაფთკარის წარმოშობას სიტყვა აფთარს უკავშირებს. ამის გამო ხალხს ასეთი ლეგენდაც შეუქმნია: „ერთ წყემს გოგონას აფთარი გამოჰკიდებია. ქალიშვილი გამოქცეულა თავის შეყვარებულთან, რომელიც ცხვარს იქვე ახლოს აძოვებდა, მაგრამ შეშინებულს თურმე მუხლი მოკვეთია და გულწასული მიწაზე დავარდნილა. საქმროს ეს გაუგია და მისკენ გაქცეულა. ვაჟს ქალიშვილი მოუსულიერებია. ამ დროს დაუნახავს აფთარი, რომელიც გოგონას კვალზე მოსდევდა. ქალი საქმროს გულში ჩაჰკვრია და უნატრია: ნეტავ ახლა აფთარი ქვად იქცეს და როცა საქმროს სიყვარული მობეზრდება, მხოლოდ მაშინ გააცოცხლოს ღმერთმაო. გოგონას ნატვრა ღმერთს შეუსმენია და აფთარი იქავე გაუქვავებია. ახლაც ქე აგდია ის ლოდი მიდორში“.
ამ შესანიშნავ ლეგენდას ტოპონიმ ქვაფთკარი-ს წარმოშობასთან საერთო, რა თქმა უნდა, არაფერი აქვს. ქვაფთკარი ნიშნავს ქვაბთ-კარი („კლდეში ნაკვეთი ადგილები“), ოღონდ მას მცირე ფონეტიკური ცვლილება განუცდია (მჟღერი ბ ყრუ თ-ანის მეზობლობაში ასიმილაციის წესით დაყრუებულა და ფ თანხმოვნად ქცეულა. აქ ზუსტად ისეთი პროცესი მომხდარა, როგორც ეს სახელწოდება გუფთა-ში და ქოფთაში დავადასტურეთ. ანალოგიური შემთხვევა ქართულ ტოპონიმიაში სხვაც არაერთი გვხვდება. შეიძლება, მაშასადამე, დავასკვნათ, რომ ქვაფთკარი სხვა არაფერია, თუ არა ქვაბთ კარი – („გამოქვაბული ადგილები“).
