ახალი ათონი
ახალი ათონი, (ფსირცხა) – (ინგლ, Akhali Aphoni, რუს. Новый Афон), (ინგლ. Psirtskha, რუს. Псырцха), ზღვისპირა ქალაქი და კლიმატური კურორტი საქართველოში, აფხაზეთში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, ქ. გუდაუთიდან 7 კმ-ში, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, შავი ზღვის სანაპირო ზოლში, კოლხეთის დაბლობზე, ივერიის მთის კალთებზე, ზღვის დონიდან 7-80 მ-ის სიმაღლეზე. რელიეფი – გორაკ-ბორცვიანი.
ისტორია
VI ს. ბიზანტიელ ავტორთა ცნობით, ამ ადგილას ციხე-ქალაქი ტრაქეა მდებარეობდა. მისი სახელწოდება ძველი ქართული „უღაღის“ (გაუვალი, ძნელად სავალი ადგილი) ბერძნულ თარგმანს წარმოადგენს. შუა საუკუნეებში მას ანაკოფია ეწოდებოდა. ეს სახელწოდება საისტორიო წყაროებში პირველად „ქართლის ცხოვრებაში“ VIII ს. 30-იანი წლების ამბებთან დაკავშირებით იხსენიება. XIX ს. დასაწყისიდან მას ფსირცხა ეწოდება (აფხ. „მდინარის შესართავი“), თუმცა ზოგიერთ რუკაზე კვლავ არის აღნიშნული სახელწოდება ანაკოფია. 1875 წელს რუსეთის ხელისუფლებამ აქ ათონის მთის წმ. პანტელეიმონის რუსული მონასტრის ფილიალი დააარსა და მონასტერს „ნოვი აფონი“ ეწოდა. ეს სახელწოდება დასახლებულ პუნქტზეც გავრცელდა. „ახალი ათონი“ ამ სახელის ქართული თარგმანია.
1921 წლიდან ახალი ათონის თემი გუდაუთის მაზრაში შედიოდა. 1925 წელს ნოვი აფონს ფსირცხა ეწოდა. 1938 წელს გუდაუთის რაიონის ფსირცხის სასოფლო საბჭოს გამოეყო კურორტი ფსირცხა, რომელიც დაბად გარდაიქმნა. 1948 წელს დაბა ფსირცხას ახალი ათონი ეწოდა. 1952 წლის დეკემბერი – 1953 წ. სექტემბერში დაბა ახალი ათონი ახალი ათონის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. 1953 წ. სექტემბრიდან ახალი ათონი გუდაუთის რაიონში შემავალი დაბაა. 1967 წელს დადგინდა სახელწოდების დაწერილობის ფორმა ქართულ და რუსულ ენებზე ახალი ათონი, Новый Афон. 1987 წელს რაიონული დაქვემდებარების ქალაქის სტატუსი მიენიჭა (ხორავა, ჭანტურია, 2019: 68).
ჰავა – ზღვისპირა, სუბტროპიკული, ზომიერად ნოტიო. ზამთარი რბილია. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 6,4°C. ზაფხული თბილია. აგვისტოს საშუალო ტემპერატურაა 23,8°C. ჰაერის წლიური ფარდობითი ტენიანობა 70%-ია, ნალექების წლიური რაოდენობა 1598 მმ-ია, ხოლო მზის ნათების ხანგრძლივობა წელიწადში 2130 საათია. ზაფხულში ზღვის წყლის ტემპერატურაა 22-26°C.
გორაკები ახალ ათონში დაფარულია ციტრუსების ნარგავებითა (მანდარინი, ფორთოხალი, ლიმონი) და ზეთისხილის კორომებით, რომლებიც შემოფარგლულია კვიპაროსებით. ზღვის სანაპირო ზონას ამშვენებს განსაცვიფრებელი სილამაზის პარკი, მდიდარი დეკორატიული სუბტროპიკული მცენარეულობით (პალმები, დაფნები, ევკალიპტები, მაგნოლიები, ოლეანდრები და სხვ.).
ახალი ათონის ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორებია: ზღვისპირა ნოტიო, სუბტროპიკული ჰავა; ზღვის მარილებით გაჯერებული ზღვისპირა ჰაერი და ზღვის წყალი; კარსტული გამოქვაბულის მიკროკლიმატი.
ახალი ათონის ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორების გამოყენების მეთოდებია: თალასოთერაპია (ჰაერისა და მზის აბაზანები, ბანაობა ზღვაში წელიწადის თბილ პერიოდში; პასიური კლიმატოთერაპია მთელი წლის განმავლობაში და სხვ.) და სპელეოთერაპია.
ჩვენებები ახალ ათონში წასასვლელად: დასვენება; ფილტვების ქრონიკული, არასპეციფიკური და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებები; ნივთიერებათა ცვლის, ცენტრალური ნერვული და ენდოკრინული სისტემების ფუნქციური დარღვევები.
ტურისტული ობიექტები:
კურორტ ახალ ათონსა და მის მიდამოებში მართლმადიდებლური ეკლესია ივერიის მთაზე, ახალი ათონის მიდამოებში (IX-X საუკუნეები); მოციქულ სვიმეონ კანანელის სახელობის მართლმადიდებლური გუმბათიანი ეკლესია ახალ ათონში (IX-X საუკუნეები); რიწის ტბა; ახალი ათონის მღვიმე და სხვ.).
