ბურთაობა
ბურთაობა – ქართულ მოძრავ თამაშობათა შორის ბურთაობა ერთ-ერთი უძველესი სახეობის ზოგადი სახელწოდებაა. მოძრავ თამაშთა ამ სახეობაში გაერთიანებულია ლელო, ცხენბურთი, გაკვრაბურთი, ღორობია, გაქცევ- ბურთაობა, ხელბურთი, საყებურთი, შეხლაბურთი, ბიბინაბურთი, ბურთი კალათში, ბურთი შეჯიბრში, წრებურთი და ხაზბურთი.
ერთ-ურთი ადრინდული ცხობა „ბურთაობის“ შესახებ დაცულია შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანში“ და მომდევნო წერილობით წყაროებში. ქართული ბურთაობა ასახულია თანამედროვე მწერალთა, მხატვრების მიერ შექმნილ ნაწარმოებში და ჭედურ ხელოვნებაში. ამასთანავე, არის ბურთაობის ერთი კონკრეტული სახეობა, რომელიც ამავე ტერმინით აღინიშნება. ბურთით თამაშების მრავალფეროვნებამ, მისმა მაღალმა დონემ და მყარმა ეროვნულმა ტრადიციებმა, განსაკუთრებით პატარებს შორის, ბურთაობის ცალკე ჯგუფად ჩამოყალიბება განაპირობა. ბურთით თამაშები განსაკუთრებით პატარებს შორის იყო დიფერენცირებული. იგი გამოირჩევა სიუჟეტური მრავალფეროვნებითა და ემოციური დატვირთვით. ამიტომ გახდა იგი ბავშეთა ერთ-ერთი უსაყვარლესი გართობა. იგი ხელს უწყობს მთელ რიგ ფიზიკურ, ნებელობით და წმინდა მორალური თვისებების განვითარებას. ბურთაობდნენ სხვადასხვა ხასიათის თავყრილობის, დღესასწაულებისა და ქორწილების დროს. მის დიდ პოპულარობაზე ლაპარაკობს აგრეთვე ამ მიზნით ბურთაობის მეტწილ სახეებში შეჯიბრების ჩასატარებლად სპეციალური მოედნების არსებობა საქართველოში. თბილისში დღემდე შერჩენილია ქალაქის ერთ-ერთი მიკრორაიონის დასახელება – „საბურთალო“. ამაზევე მეტყველებს ხალხური თქმულება – „ყველა თამაშობაში ბურთაობა მეფეა და ჯირითიი დედოფალიო. ჩვენში ბურთაობის მხედრული სახეობანიც იყო, რომლებიც მხედრისა და ცხენის შეთანხმებული მოქმედება-მოძრაობების ერთ-ერთი საუკეთესო საშუალებაა. ცხენით ბურთაობაა ადრე მხოლოდ გაბატონებული კლასისათვის იყო ხელმისაწვდომი.
ბურთაობდნენ ჩვენში როგორც შიშველი ხელებით (ეს უფრო მეტად იყო გავრცელებული), ასევე რაიმე საგნის (მაგალითად, ჩოგნის) გამოყენებით.
ბურთაობას საქართველოში სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობაც ჰქონდა. იგი ემსახურებოდა ხალხის სამხედრო-ფიზიკურ მომზადებას. ბურთაობის დიდ მნიშვნელობაზე საქართველოში, როგორც მეომართა სამხედრო მომზადების, მათ შორის ფსიქოლოგიური განწყობის ერთ- ერთ საშუალებაზე, ლაპარაკობს ისიც, რომ შუასაუკუნოვან საქართველოში ბრძოლის წინ ბურთს თამაშობდნენ.
მოთამაშეთა ასაკის გათვალისწინებით ბურთაობის სხვადასხვა სახეობებს იყენებდნენ. დროთა განმავლობაში ერთნი იცვლებოდნენ, ვითარდებოდნენ, იქმნებოდა ახალი თამაშები. მათ შორის მრავალმა საუკეთესომ ჩვენამდე მოაღწია დახვეწილი სახით. ლელო და ცხენბურთი დიდი ხანია, რაც ქართული სპორტის მეტად საინტერესო და წარმტაც სახეობებადაა აღიარებული.
ბურთაობის მრავალი ქართული ტრადიციული სახეობა, ისტორიულ-ეთნოგრაფიული წყაროების მიხედვით აღდგენილი და გადამუშავებულ-რეგლამენტირებული, დღესაც წარმოადგენს სხვა მოძრავ თამაშთა შორის ფიზიკური აღზრდის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საშუალებას.
