საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბლიოგრაფიული ლექსიკონი

საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა


ბოლო 10 განმარტება

სიტყვა განმარტება
აგუბედიის ციხესიმაგრე (ოჩამჩირის რ-ნი) აგუბედია //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.46. მოხსენიებულია სოფელ აგუბედიის მიდამოებში "ტყაურის" სახელით ცნობილი ციხესიმაგრე.
მათხოჯი (ხონის რ-ნი) 1.ბოჭორიძე გ. იმერეთის ისტორიული ძეგლები.-თბ.,1995.-გვ.18-19. წმინდა ბასილის სახელობის ეკლესიის სიძველეთა აღწერილობა. ტექსტს ერთვის ძეგლის აღმოსავლეთის ხედის ფოტო (სურ.2). 2.[დავითაშვილი იოსებ] გლეხი . "აქნობამდისაც უნდა მომეხსენებია ეს მცირე შენიშვნა..." //დროება.-1882(21 მარტი).-გვ.3. სოფ. მათხოჯის ეკლესიის დაცვის აუცილებლობის შესახებ. 3.მათხოჯი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია ტ.VI.-თბ.,1983.-გვ.357. სოფ. მათხოჯის მატერიალური კულტურის ძეგლების მოკლე აღწერილობა. 4.ფაილოძე ა. სოფ. მათხოჯის სიძველენი //ძეგლის მეგობარი.კრ.83.-1989.-გვ.68-73. სოფ. მათხოჯის ციხის, ეკლესიისა და წმინდა ნინოს სახელობის დედათა მონასტრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 5.მათხოჯის დედათა სავანის ქვიტკირის ეკლესიის გეგმა //ჟ.”მწყემსი”.-1897.-N20.-გვ.15. მონასტრის მშენებლობის შესახებ და თხოვნა მრევილისადმი მშენებლობისათვის დახმარების გაწევის გამო. 6.ხონისა და სამტრედიიდ ეპარქია: მათხოჯის წმ. ნინოს მონასტერი: დედათა //გუნია ირ. საქართველოს მონასტრები:ენციკლოპედიური ცნობარი.-თბ.,2005.-გვ.160-161. მოკლე ისტორია, აღწერილობა, მშენებლობის ეტაპები,რესტავრაციის შედეგები, სამონასტრო ცხოვრების აღდგენა - ზოგადი მიმოხილვა. მოხსენიებულნი არიან: საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი ილია II, მღვდელმთავარი გრიგოლ ბეჟანის ძე ლორთქიფანიძე (XVII ს.),ეპისკოპოსი საბა(გიგიბერია), მონაზონი ბარბარე(გოგოხია); ა.ფარულავა, გ.ჯანელიძე. ტექსტს ახლავს ტაძრის ფოტო. 7.მათხოჯის წმიდა ნინოს დედათა მონასტერი //ხონისა და სამტრედიის ეპარქიის ისტორია 1996-2011 წწ.-თბ.,2011.-გვ.94-96. თეთრი ქვით ნაშენი, XIX საუკუნის (გადმოცემით, XII ს.-ში მდგარა ხის ეკლესია)წმ. ნინოს სახ. დედათა მონასტრის მოკლე ისტორია, გარე სივრცის აღწერილობა (ტექსტის ავტორი მონასტრის წინამძღვარი იღუმენია ბარბარე წიკლაური). მოხსენიებულია იმერეთის ეპისკოპოსი (1915 წ.) გიორგი ალადაშვილი, მღვდელ-მონაზონი იოანა ხოშტარია(1907 წ.). ტექსტს ერთვის ილუსტრაციები. 8.მათხოჯის წმიდა ბასილი დიდის ეკლესია //ხონისა და სამტრედიის ეპარქიის ისტორია 1996-2011 წწ.-თბ.,2011.-გვ.98-100. ისტორიული წყაროები ტაძრის აგების შესახებ; რესტავრაციის ეტაპები. მოხსენიებულნი არიან: იმერეთის ეპისკოპოსი გაბრიელ ქიქოძე (1864 წ.), მღვდლები: იოანე მელაძე, გიორგი ჩიმაკაძე, ანდრია ჩიმაკაძე, პროფესორი სარგის კაკაბაძე.ტექსტს ერთვის ტაძრის ფოტოები. 9.მათხოჯის ციხე და ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესიები.-თბ.,2012.-გვ.168. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 10.წმინდა ბასილის ეკლესია //ფაილოძე ა. ნარკვევები.ნაწილი მესამე.-ქუთაისი.,2015.-გვ.169-171. 11.წმ. ნინოს დედათა მონასტერი//ფაილოძე ა. ნარკვევები. ნაწილი მესამე.-ქუთაისი.,2015.-გვ.171-172.
ალის მონასტერი (თურქეთი) 1.ალი, სოფელი ისტორიულ საქართველოში //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.108. ფოცხოვის ხეობაში (თურქეთი) მდებარე სოფ. ალის წმ. გიორგის მონასტერი-მოკლე ისტორიული ცნობები. 2.სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XIII-XV სს.).-თბ.,1982.-გვ.8-9., გვ.10-64. მიმოხილულია ხეობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლის -ალის მონასტრის შესახებ არსებული საისტორიო მასალა.წარმოდგენილია ხელნაწერთა ინსტიტუტში დაცული ალის მონასტრის საბუთებსა და აღაპებში არსებული ისტორიული მნიშვნელობის შესწავლისადმი მიძღვნილი ქრისტინე შარაშიძის გამოკვლევა. 3.ალის მონასტრის ნაშთები//ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბილისი.,2015.-გვ.10-13. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
მუხაყრუას ეკლესია ბოჭორიძე გ. იმერეთის ისტორიული ძეგლები.-თბ.,1995.-გვ.45-46. მუხაყრუას ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის მოკლე ისტორია, სიძველეთა აღწერილობა. 2.გვენეტაძე ე. ყუბანეიშვილი ს. მუხაღრუას წმინდა გიორგის ეკლესია//სოფელ მუხაყრუას//მუხაღრუას ეკლესიების ისტორიიდან.-თბ.,2015.,გვ.24-26. 3.გვენეტაძე ე. ყუბანეიშვილი ს. მუხაღრუას წმ. კვირიკესა და ივლიტას ეკლესია//სოფელ მუხაყრუას//მუხაღრუას ეკლესიების ისტორიიდან.-თბ.,2015.,გვ.26-28. 4.გვენეტაძე ე. ყუბანეიშვილი ს. მუხაღრუას ღვთისმშობლის შობის ეკლესია//სოფელ მუხაყრუას//მუხაღრუას ეკლესიების ისტორიიდან.-თბ.,2015.,გვ.28..
ქიაჩის ეკლესია (ოჩამჩირის რ-ნი) 1.მიბჩუანი თ. აფხაზეთი.ნაწ.I.-თბ.,2003.-გვ.211. მოკლე ცნობა ნახევრად დანგრეული, დარბაზული ტიპის, ქიაჩის ტაძრის შესახებ. 2.ზუხბაია ვ. დავიცვათ არქიტექტურული ძეგლები //ძეგლის მეგობარი.-1965.-N4.-გვ.53-55. ქიაჩის ეკლესიის დაცვის თაობაზე. 3.ბერძენიშვილი ი. აფხაზეთის ”სამეკლესიანი ბაზილიკები” //საქართველოს ქრისტიანობის გავრცელება 2000 წელი.ამეცნიერო კონფერენცია. მართლმადიდებლობა აფხაზეთში და ეროვნული თვითიდენტიფიკაციიც საკითხები. მოხსენებების კრებული.I.-თბ.,2005.-გვ.56-62. მოკლე ინფორმაცია ”სამეკელსიანი ბაზილიკის” ტიპის ტაძრების ყველაზე გვიანდელი ნიმუშის - ქიაჩის ტაძრის შესახებ. ტექსტი ქართ. და რუს. ენებზე. მოხსენიებულია ლ. რჩეულიშვილი. 4.ხვისტანი რ. ქიაჩის წმ. მთავარანგელოზია სახელობის სამეკლესიანი ბაზილიკა//ენგურ-მოქვისწყალის აუზის(აფხაზეთი)ქრისტიანული ძეგლები.-თბ.,2015.-გვ.76.
ილორი (ოჩამჩირის რ-ნი) 1.ისტორიული სამურზაყანოს წარწერები: ილორის წარწერები //ახალაძე ლ. აფხაზეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო:ლაპიდარული და ფრესკული წარწერები. I.-თბ.,2005.-გვ.96-108. ილორის ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, შემორჩენილი ლაპიდარული წარწერების ენობრივ-პალეოგრაფიული ანალიზი. 2.ილორი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.V.-თბ.,1980.-გვ.108. სოფ. ილორის წმინდა გიორგის სახელობის XI საუკუნის ეკლესიის ხუროთმოძღვრებასა და მხატვრულ გაფორმებაზე. 3.ილორის ეკლესია //მიბჩუანი თ. აფხაზეთი ნაწ.I.-გვ.215-217. მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 4.მაკალათია ს. სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია.-თბ.,1941.-გვ.348-349. ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია-მხატვრულ-არქიტექტურული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ფოტო. 5.კასტელი დონ კრისტოფორო დე. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ.-თბ.,1976.-გვ.450. მოცემულია ილორის ტაძრის ერთი ნახატი და წარწერების თარგმანი (გვ.173-174). 6.ქართველთა უძველესი ეკლესია ილორში //სახალხო გაზეთი.-1912(25 ივლ.).-გვ.3. მოკლე ცნობები. 7.ილორი //ქართული ლაპიდარული წარწერების კორპუსი.II.: დასავლეთ საქართველოს წარწერები. ნაკვ.I (IX-XIII სს.).-თბ.,1980.-გვ.159-161. ილორის ეკლესიის XI-XII საუკუნეების წარწერების პალეოგრაფიული ანალიზი. 8.ილორის ეკლესია //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა. აფხაზეთი .ტ.I.-თბ.,2007.-გვ.16-17. წმინდა გიორგის სახელობის ილორის ეკლესიის მდებარეობა, მოკლე არქიტექტურული დახასიათება. მოხსენიებულნი არიან: ოდიშის მთავარი ლევან II დადიანი (XVII ს.), ვახუშტი ბატონიშვილი, ფეოდალი გიორგი გურგენიძე, მთავარეპისკოპოსი გიორგი, მღვდელი გიორგი ქოჩოლავა, მშენებლები: გიორგი გ[კ]ალატოზი და მიქაელი. ტექსტს ერთვის ეკლესიის სამი ფოტო. მოცემულია ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ხატის მოკლე აღწერილობა და ფოტო - გვ.52-53. ტექსტი ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. 9.წმიდა დიდმოწამე გიორგის მახვილი. ილორი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.ი.-თბ.,2005.-გვ.182-184. გადმოცემები XI საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის შესახებ. მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასითება. ტექსტი ართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ტაძრის საერთო ხატისა და კარედის ხატის ფოტოები. 10.ილორი //როგავა გ. რელიგია და ეკლესია აფხაზებში.-თბ.,2007.-გვ.157-158 //როგავა გ. აფხაზეთის ისტორიის საკითხები.-თბ.,2009.-გვ.158. მოკლე ცნობა ეკლესიის ხატების წარწერების შესახებ. 11.ილორის ეკლესია //მიბჩუანი თ. აფხაზეთი.ნაწ.I.-თბ.,2003.-გვ.215-216. XI საუკუნით დათარიღებული, წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის მოკლე აღწერილობა და ისტორია. 12.მივხედოთ ილორის წმ. გიორგის ეკლესიას //"კოლხური დიადემა".-1991(ოქტ.).-N8-9.-გვ.10. XI საუკუნის ძეგლის მდგომარეობის გამო. 13.ქობალია ნ. "ყურესა მცირესა დაშთომილ ვართ..." //გაზ. "კომუნისტი".-1990(8 აგვ.).-გვ.4. წმ. გიორგის სახ. ეკლესიაზე - მოკლე ცნობა . 14.ზუხბაია ვ. ქართული კულტურის ძეგლები აფხაზეთში //ძეგლის მეგობარი.-2000.-N1(108).-გვ.29-34. რეზ. ინგლ. ენაზე. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 15.მოქვი, ილორი და დრანდა //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.თბ.,2011.-გვ.112. მოკლე ინფორმაცია XI საუკუნის ილორის წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის შესახებ. მოხსენიებულია ლევან II დადიანი. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 16.Памятники Илори //Пачулия В. По древней, но вечно молодой Абхазии.-Сухуми.,1969.-с.77-78. 17.ილორის ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.213. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 18.ხვისტანი რ.ილორის წმ.გიორგის სახელობის ეკლესია//ენგურ-მოქვისწყალის აუზის(აფხაზეთი)ქრისტიანული ძეგლები.-თბ.,2015.-გვ.73-74.
მოქვის ტაძარი (ოჩამჩირის რ-ნი) 1.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1961.-გვ.256-257. ტაძრის გეგმა, აგების თარიღი და ხუროთმოძღვრული სახე. 2.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.243-245. კათედრალური ტაძრის აირქიტექტურული დახასიათება. ტაძრის ამგებად მოხსენიებულია აფხაზეთის მეფე ლეონ III(957-967). 3.ისტორიულ სამურზაყანოს წარწერები. მოქვის სამრეკლოს წარწერა //ახალაძე ლ. აფხაზეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო:ლაპიოდარული და ფრესკული წარწერები.I.-თბ.,2005.-გვ.109-116. ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება, სამსტრიქონიანი ლაპიდარული წარწერის ენობრივ-პალეოგრაფიული ანალიზი, ძეგლის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა. 4.თოდუა ნ. აბულაძე თ. იაქაშვილი თ. მოქვის სამონასტრო კომპლექსი და ბიოტური ეროზიის გამომწვევი მცენარეები //ძეგლის მეგობარი.-1988.-N81.-გვ.61-62. სამონასტრო კომპლექსზე გავრცელებულ ბიოტური ეროზიის გამომწვევი მცენარეებზე და მათ წინააღმდეგ ბრძოლის მეთოდებზე. 5.კასტელი დონ კრისტოფორო დე. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ.-თბ.,1976.-გვ.176. სოფ.მოქვის საეპისკოპოსო ეკლესიის ნახატი და არსებული წარწერების თარგმანი. 6.მოქვის ტაძარი (სურათებით) //ჟ.”მწყემსი”.-1893.-N8.-გვ.13-14. მოქვის ტაძრის გეოგრაფიული სივრცე, დ.ბაქრაძისეული აღწერილობა. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 7.მოქვი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.VII.-თბ.,1984.-გვ.148. მოკლე ცნობები მოქვის საკათედრო ტაძრის შესახებ. 8.ნიკოლეიშვილი ი., იაკობაშვილი ი. რელიეფური ფილა მოქვის ტაძრიდან //სამეცნიერო შრომების კრებული.-2000.-გვ.151-159. ტაძრის მოკლე ისტორია, 1986 წელს ჩატარებული რესტავრაციის შედეგები, რელიეფური ფილის კომპოზიციურ-სტილისტური ანალიზი, ძეგლის აგების სავარაუდო თარიღი. 9.ჟორდანია თ. მოქვის ეკლესიის (აფხაზეთი) ომოფორი ისტორიული წარწერებით //ივერია.-1902(2 მაისი).-N92.-გვ.3-4. 10.ს.მოქვი //ივერია.-1903(22 ივლ._.-N155.-გვ.2. ტაძრის მდგომარეობაზე. 11.[წერეთელი გ.]მოქვის ტაძარი //კვალი.-1893.-N16.-გვ.9-10. მოქვის ტაძრის აღწერილობა ისტორიული წყაროების მიხედვით. ტექსტს ერთვის სურათი. 12.ფაჩულია ვ. თქმულება ხუროთმოძღვარზე //გაზ. "კოლხეთი" (სენაკი).-1967(28 თებ.). ხალხში გავრცელებული თქმულება მოქვის ტაძრის აგების შესახებ. 13.მოქვის ტაძარი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა. აფხაზეთი.ტ.I.-თბ.,2007.-გვ.20-21. მოქვის ტაძარი, როგორც ქართული კულტურის ძლიერი კერა, ჯვარგუმბათოვანი ტაძრის მდებარეობა, დაარსების ისტორია, სამეცნიერო და ისტორიული წყაროები ძეგლის შესახებ. ტექსტს დართული აქვს ტაძრის საერთო ხედის ფოტო. მოცემულია ტაძრის სიძველეთა მოკლე აღწერილობა და ფოტოები: მოქვის საწინამძღვრო ჯვარი(გვ.62-63), მოქვის ოთხთავი(გვ.72-73). მოქვის ეპისკოპოს ანდრია საყვარელიძის დაკვეთით შესრულებული კარედი ხატი(გვ.66-67). ტექსტი ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. 14.მოქვი //იამბე, ციხის ნაშალო.-თბ.,2007.-გვ.125-126. მოქვის ტაძრის შესახებ ხალხში გავრცელებული თქმულება. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 15.განვითარებული ფეოდალიზმი: მოქვის ტაძარი //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.91-92. აფხაზთა მეფის ლეონის მიერ აგებული მოქვის ხუთნავიანი ტაძრის მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული ანალიზი. ტექსტს ახლავს ტაძრის სარეთო ხედის ფოტო. 16.ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.64. აღწერილია მოქვის, ბიჭვინთისა და ლიხნის ტაძრები. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა(ტაბ. XXVIII. ნახ.1-4). 17.ყაუხჩიშვილი თ. ბერძნული წარწერები საქართველოში.-თბ.,1951.-გვ.30-31. მოქვის ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ბერძნული წარწერების მიმოხილვა. 18.მოქვი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.128-129. X საუკუნის მოქვის საკათედრო ტაძრის ხუროთმოძღვრებისა და აქ მიმდინარე საგანმანათლებლო მოღვაწეობის შესახებ. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ტაძრის საერთო ხედის ორი ფოტო. 19.მოქვის ტაძარი //როგავა გ. რელიგია და ეკლესია აფხაზებში.-თბ.,2007.-გვ.153-155 //როგავა გ. აფხაზეთის ისტორიის საკითხები.-თბ.,2009.-გვ.154-156. ტაძრის ისტორიისა და აქ დაცულ სიძველეთა შესახებ. მოხსენიებულია ვ.ბერიძე, პლ. იოსელიანი, თევდორე ელჩინი, პავლე ზახარიევი,იერუსალიმის პატრიარქი დოსითეოსი (1659 წ.), მიხეილ შარვაშიძე, გიორგი შარვაშიძე, მოქველი ეპისკოპოსი დანიელი. აღსანიშნავია მინიატურებით დამშვენებული (152 მინიატურაა) მოქვის ოთხთავი გადაწერილი ვინმე ეფრემის მიერ. 20.მობჩუანი თ. აფხაზეთი.ნაწ.I.-თბ.,2003.-გვ.211-213. მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. მნიშვნელობა ქართული კულტურის განვითარებაში. ტაძრის დღევანდელი სავალალო მდგომარეობის თაობაზე. 21.დოდელია ლ. კაცობრიობას კულტურა იხსნის // გაზ. "აფხაზეთის ხმა".-1991(19 თებ.).-გვ.4. მოქვის ტაძრის მოვლა-პატრონობაზე. 22.მუზეუმი ღია ცის ქვეშ // გაზ. "კომუნისტი".-1968(28 ოქტ.).-გვ.4. მოქვის ტაძრის ათასი წლისთავის გამო. 23.ფაჩულია ვ. ათასწლოვან ტაძარში - ხანდაზმულობის მუზეუმი //გაზ. "საბჭოთა აფხაზეთი”.-1981(24 ოქტ.).-გვ.3. 24.ფაჩულია ვ. მოქვის ტაძარი // გაზ. "საბჭოთა აფხაზეთი".-1956(20 ივნ). 25.ფაჩულია ვ. შუა საუკუნეების არქიტექტურის მარგალიტი // გაზ. "საბჭოთა აფხაზეთი".-1979(24 ოქტ.).-გვ.4. 26.ზუხბაია ვ. დავიცვათ არქიტექტურული ძეგლები //ძეგლის მეგობარი.-1965.-N4.-გვ.53-55. მოქვის ტაძრის დაცვის თაობაზე. 27.Асеев Ю., Джулай В. Давнина грузинська i давнина украiнська //Хронiка.-2000-2001-Вип.44.-с.5-9. ინტერვიუ უკრაინელ არქიტექტორ იური ასეევთან საქართველოსა და უკრაინის სიძველეებზე. მოცემულია მოქვის ტაძრის არქიტექტურის მოკლე განხილვა. 28.ზუხბაია ვ. ქართული კულტურის ძეგლები აფხაზეთში //ძეგლის მეგობარი.-2000.-N1(108).-გვ..29-34. რეზ. ინგლ. ენაზე. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 29.მოქვი, ილორი და დრანდა //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.112. აფხაზთა მეფის, ლეონ III -ის მიერ (967-975) აგებული ტაძრის მოკლე დახასიათება. აღნიშნულია მდიდარი წიგნთსაცავის შესახებ, რომელშიც ინახებოდა მოქვის სახარება (1301 წ.). ტექსტს ერთვის მოქვის საკათედრო ტაძრისა და მოქვის სახარების ფოტოები. 30.Моквский собор //Пачулия В. По древней, но вечно молодой Абхазии.-Сухуми.,1969.-с.81-84. 31.მოქვი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.213. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 32.ხვისტანი რ. მოქვის ღვთისმშობლის სახელობის საკათედრო ტაძარი//ენგურ-მოქვისწყალის აუზის(აფხაზეთი)ქრისტიანული ძეგლები.-თბ.,2015.-გვ.65-68.
ბედია (ოჩამჩირის რ-ნი) 1.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.242. მოკლე ცნობები ბედიის ტაძრის ხუროთმოძღვრებაზე. 2.ახალაძე ლ.ბედიის ტაძრის ფრესკული წარწერა და დადიანთა მანდატურთუხუცესის საკითხი //საისტორიო ძიებანი.II.-თბ.,199.-გვ.61-67. რეზ. რუსულ ენაზე. ერისთავთ-ერისთავი გიორგი დადიანისა და დედოფალთ-დედოფლის მარიხის მოხსენება ფრესკულ წარწერაზე (XIV-XV სს.) 3.ახალაძე ლ. აღმაშენებელი პალატისა //აფხაზეთის რეგიონალური მეცნიერებათა აკადემია. მაცნე: ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა სერია.-2000.-N1.-გვ.196-201. რეზ. რუსულ ენაზე. ბედიის საეპისკოპოსო ტაძრის აღმაშენებელ ანტონ ბედიელის , იგივე ანტონ ჟუანისძის მოღვაწობაზე. 4.ბედიის ტაძრის ეპიგრაფიკა //ახალაძე ლ. აფხაზეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო:ლაპიდარული და ფრესკული წარწერები.I.-თბ.,2005.-გვ.21-74. ქართული ისტორიული წყაროები ბედიის ტაძრის შესახებ; წარწერების ვრცელი ენობრივ-პალეოგრფიული ანალიზი. 5.ახალაძე ლ. "...მეოხ ექმენ საყდრის აღმაშენებელს" //საისტორიო ძიებანი.-2000.-N3.-გვ.54. ბედიის ტაძრის ეპიგრაფიკა. 6.ახალაძე ლ. სვიმეონის წარწერის დათარიღების საკითხი და ძველი ქართული სამოხელეო ტერმინი //აფხაზეთის მოამბე .-1998.-N1.-გვ.64-68. ტაძარში შემორჩენილი წარწერის ენობრივი ანალიზი. 7.ბედიის ტაძარი //მწყემსი.-1893.-N12.-გვ.4-5;N13.-გვ.12-14. ბედიის ტაძრის გეგმა, ხუროთმოძღვრული ფორმები, ბარძიმზე შემორჩენილი წარწერების განხილვა, ტაძრის ისტორია. 8.ბედიის მონასტერი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.II.-თბ.,1977.-გვ.265-266. მოკლე ცნობები ბედიის სამონასტრო კომპლექსის შესახებ. 9.ბედია //გაბაშვილი ც. პორტალები ქართულ არქიტექტურაში.-თბ.,1955.-გვ.38. X-XI საუკუნის ღვთისმშობლის სახელობის ბედიის ტაძრის შესახებ. 10.გუნია ბედიის ტაძარი: ათასს უძლო, კვლავ გაუძლების.-2000.-N3.-გვ.55-59. რეზ. რუსულ ენაზე. ტაძრის მნიშვნელობა შუა საუკუნეების საქართველოში. 11.ბედიის ეკლესიის წარწერა //დანელია კ. სარჯველაძე ზ. ქართული პალეოგრაფია.-თბ.,1997.-გვ.71. ტაძრის დასავლეთ კედელზე ამოკვეთილი X საუკუნის ასომთავრული წარწერის განხილვა. 12.ვარსიმაშვილი ი. ბედია //ძეგლის მეგობარი.-1973.-N31-32.-გვ.50-55. ბედიის ხუროთმოძღვრულ ანსამბლში 1968-1971 წლებში ჩატარებულ სარესტავრაციო სამუშაოებზე. 13.კალანდია გ. ბედიელ ეპისკოპოსთა ქრონოლოგიური რიგი //არტანუჯი.-1995.-N4.-გვ.33-37. ეპისკოპოსთა ქრონოლოგიური რიგი ისტორიული წყაროების მიხედვით. 14.კასტელი დონ კრისტოფორო დე. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ.-თბ.,1976.-გვ171-172. წიგნში 443-ე ნომრით წარმოდგენილი ბედიის ტაძრის ნახატზე გამოსახული წარწერის თარგმანი. 15. კვაშილავა ი. სულიერი კულტურის ძეგლები სამურზაყანოში (ბედია) //საქართველო და ქრისტიანობა.-თბ.,2001.-გვ.45-51. რეზ. ინგლისურ ენაზე. ტაძრის ისტორია, ხუროთმოძღვრული დახასიათება, მხატვრობის განხილვა. 16.კილანავა ბ. ბედიის ტაძარი //დროშა.-1981.-N11.-გვ.22-23. ბაგრატ მესამის მეფობის დროს სასახლის კარის ეკლესიად აგებული ბედიის ტაძრის მოკლე აღწერილობა. 17.ბედიის ტაძარი //მიბჩუანი თ. აფხაზეთი.ნაწ.I.-თბ.,2003.-გვ.217-223. ძეგლის ისტორია, ხუროთმოძღვრული დახასიათება, მოკლე ცნობები ბედიის ბარძიმზე. 18.პაპასკირი ზ. ბედიის ტაძარი-ერთიანი ქართული სახელმწიფოებრიობის სიმბოლო // საისტორიო ძიებანი.-2000.-N3.-გვ.3-8. რეზ. რუსულ ენაზე. ბაგრატ მესამის მიერ ქართული ტაძრის აფხაზეთში აშენების მიზეზები და მისი მნიშვნელობა. 19.ბედია //ქართული ლაპიდარული წარწერების კორპუსი.II.: დასავლეთ საქართველოს წარწერები .ნაკვ.I.-თბ.,1980.-გვ.38; გვ.172; გვ.175-176. ბედიის ტაძრის სვიმეონ გალატოზთუხუცესის , ნიკოლოზ კათალიკოსის, სოფრონ ბედიელის წარწერების აღწერილობა. მოხსენიებულია მ.ბროსე. 20.შმერლინგი რ. ბედიის ტაძრის მოხატულობის ქრონოლოგიური განაწილების საკითხისათვის //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის IV სამეცნიერო სესია 1949 წლის 9-11 ივნისს მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1949.-გვ.9. სესიაზე წაკითხული მოხსენებათა თეზისები. 21.შმერლინგი რ. ბედიის ტაძრის დათარიღების საკითხისათვის //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე.ტ.XVIII.-1957.-N4.-გვ.503-511. სამი ქრონოლოგიური ეტაპის გამოყოფა ტაძარში შემორჩენილი მხატვრობის სტილისტური ანალიზის საფუძველზე. 22.ჩხეიძე თ. ბედია- საქართველოს ბედზე სალოცავი ტაძარი //ქრისტიანობა და მედიცინა:ბედია-1000.-თბ.,2000.-გვ.20-21. ტაძრის ისტორიიდან. 23.ჩხეიძე თ. ბედიის ტაძარი //მნათობი.-2000.-N11-12.-გვ.112-114. ტაძრის აშენების ისტორია, აფხაზეთში შემორჩენილი ქართული ტოპონიმები. 24.წერეთელი გ. ბედიის ტაძარი //კვალი.-1893.-N22.-გვ.7-10. ტაძრის ხუროთმოძღვრული ფორმების, მხატვრული დეტალების, წარწერების ვრცელი განხილვა. ძეგლის დათარიღება. 25.წურწუმია ზ. ბედია //ცისკარი.-1993.-N2.-გვ.150-154. ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 26.ხვისტანი რ. ბედიის სამონასტრო კომპლექსი //აფხაზეთის მოამბე.-1998.-N1.-გვ.56-60. რეზ. რუსულ და ინგლისურ ენებზე. ძეგლის მოკლე აღწერილობა. 27.ბედიის ტაძარი //ხვისტანი რ. მასალები საქართველოს ქრისტიანული არქეოლოგიისათვის.-თბ.,2009.-გვ.25-38. ტექსტი ქართ., რუს. და ინგლ. ენებზე. ისტორიული წყაროები ბედიის ტაძრის შესახებ, სამონასტრო კომპლექსის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება, მხატვრული ფორმებისა და წარწერათა ანალიზი, დაწვრილებითი ცნობები ბედიის ბარძიმის შესახებ, ბედია, როგორც შუა საუკუნეების საქართველოს რელიგიურ-პოლიტიკური ცენტრი. მოხსენიებულნი არიან: ლ.ხიმშიაშვილი, ვახუშტი ბაგრატიონი, მიტროპოლიტი გერმანე ჩხეტიძე, გ. ჩუბინაშვილიმ. ბარამიძე.ტექსტს ერთვის საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.IV). ხორავა ბ. ბედიის საეპისკოპოსო //ქრისტიანობა და მედიცინა:ბედია-1000.-თბ.,20000.-გვ.24-25. ბედიის საეპისკოპოსოს შექმნის შესახებ (X ს.) 27.ხიმშიაშვილი ლ. რესტავრაციის ზოგიერთი საკითხი //ძეგლის მეგობარი.-1968.-N14.-გვ.78-79. ბედიის ტაძრის რეკონსტრუქციისათვის მოსამზადებელი და ძეგლის თარიღის დადგენისათვის ჩატარებული სამუშაოები. 28.აბ. აფხაზეთ-სამურზაყანო //ივერია.-1894.-N52(10 მარტი.-გვ.3. ბედიის ტაძრის შესახებ. 29.არდაშელია ც. არ არსებობს აფხაზეთი უსაქართველოდ , არც საქართველო არსებობს უაფხაზეთოდ //ჯვარი ვაზისა.-1996.-N1.-გვ.34-40. ბედიის ტაძრის ისტორია, მისი დახასიათება. 30.ბედია (სამურზაყანო).-ცნობის ფურცელი.-1896.-N65(23 დეკ.).-გვ.2. ბედიის ტაძრის რუსი ბერების ხელში გადასვლის გამო. 31.ჭოჭუა მ. დავიცვათ ბედიის მონასტრის კომპლექსი //საბჭოთა აფხაზეთი.-1972.-8 იანვარი. ძეგლის მდგომარეობის შესახებ. 32.ბედიის სამონასტრო კომპლექსი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა. აფხაზეთი.ტ.I.-თბ.,2007.-გვ.14. მოკლე ცნობები ბედიის სამონასტრო კომპლექსის(ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი, საეპისკოპოსო სასახლე და სამრეკლოს ნაწილი) მდებარეობის, აგების ისტორიისა და ტაძრის ლაპიდარული წარწერების შესახებ. მოხსენიებულია მეფე ბაგრატ მესამე, მიტროპოლიტი ანტონ ჟუანისძე (XV ს.) ტექსტს ერთვის ტაძრის საერთო ხედის ფოტო. მოცემულია ტაძრის სიძველეთა აღწერილობა და ფოტოები (ბედიის ბარძიმი-გვ.48-49; გულანი-გვ.68-69. ფრესკა-ქტიტორების ოჯახი-გვ.80). ტექსტები ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. 33.ეკლესია-"დიდშუენიერ გუმბათიანი". ბედიის მონასტერი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.301-302. ბაგრატ III-ის მიერ (X-XI სს.)დაარსებული საკათედრო ტაძრის (ახლანდელი ნაგებობა XIII-XIV აუკუნეებს განეკუთვნება) მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ბედიელ ბერთა მიერ წიგნსაცავის შექმნის შესახებ. მოხსენიებულა მიტროპოლიტი გერმანე ჩხეტიძე (XVI ს.). ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. დართული აქვს ტაძრის ორი ფოტო. 34.ბედიის ტაძარი //როგავა გ. რელიგია და ეკლესია აფხაზებში.-თბ.,2007.-გვ.155-157 //როგავა გ. აფხაზეთის ისტორიის საკითხები.-თბ.,2009.-გვ.156-157. ბაგრატ III-ის მიერ X-XI საუკუნეებში აგებული (ახლანდელი ნაგებობა XIII-XIV საუკუნეებს განეკუთვნება), გუმბათიანი, სწორკუთხა მოხაზულობის ტაძრის აგების მოკლე ისტორია, ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული აღწერილობა. მოხსენიებულნი არიან: ბაგრატ III, ეპ.ბედიელი, გრიგოლ დადიანი, მეფე კონსტანტინე (XIV ს.)). 35.არდაშელია ბ. ბედიის ტაძარი //გაზ. "სტალინური გზით" (გალი).-1956.-9 თებერვალი. 36.გიორგობიანი ბ. ბედიის სამონასტრო კომპლექსი //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1988.-9 ივლ.-გვ.4 ძეგლის აღდგენითი სამუშაოების შესახებ. 37. დადიანი ც. მიუტევებელი გულგრილობა //გაზ. "სახალხო განათლება.-1951.-8 აგვ.-გვ.4. 38.ზუხბაია ვ. ათასი წელი, ვითარცა ერთი წამი //დილის გაზეთი.-199.-19 აპრ.-გვ.13 (ჩართულია გალის დამოუკიდებელი გაზეთი "სათანჯო" N16). 39.კილანავა ბ. ბედია //გაზ. "ლენინერლი"(გალი).-1970.-21 თებერვალი. 40.კორსანტია ნ. ბადიის ტაძარი - სიმბოლო ერთიანობისა //დილის გაზეთის დამატება "სათანჯო".-2004.-N38.-გვ.1,4-6. 41.კუკავა ვ. ისტორიული ძეგლი - უყურადღებოდ //გაზ. "საბჭოთა აფხაზეთი".-1978.-5 დეკ.-გვ.4. 42.მიბჩუანი თ. საქართველოს ერთიანობის სიმბოლო - ბედიის ტაძარი 1000 წლისაა //გაზ. "საქართველოს,რესპუბლიკა".-2000.-6-7 თებ.-გვ.7. 43.პაპასკირი ზ. ბედიის ტაძარი ერთიანი საქართველოს სახელმწიფოებრიობის სიმბოლო //გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა".-2001.-24 აპრ.-გვ.6. 44.ფაჩულია ვ. ბედიის ტაძარი //გაზ. "საბჭოთა აფხაზეტი".-1956.-4 სექტემბერი. 45.ქიქავა თ. ბედია //გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა".-2002.-5 მაისი.-გვ.8. მონასტრის მდებარეობისა და აგების თარიღის შესახებ. 46.შონია ჯ. ბედია საქართველოს ერთიანობის სიმბოლო //იბერია-სპექტრი.-2000.-13-19 დეკ.-გვ.9. 47.ზუხბაია ვ. დავიცვათ არქიტექტურული ძეგლები //ძეგლის მეგობარი.-1965.-N4.-გვ.53-55. ბედიის ტაძრის დაცვის თაობაზე. 48.Шервашидзе Л. Некоторые средновековые стенные росписи на территории Абхазии.-Тб.,1971.-187 с. Главной задачей исследования является попытка создать специальное искусствоведческое исследование и найти средневековым стенным росписям на территории Абхазии соотвествующее место среди памятников Грузии а также Византии и стран находившимся в сфере ее влияния. 49.Ардзинба И. Архитектурные памятники Абхазии.-Сухуми,1958.-155 с. Автор знакомит с архитектурой сел. Агу-Бедия, окружееного крепостной оградой, с воротами и руинами колокольни с западной стороны. План храма, его архитектурные формы и оформление фасадов имеют типичные черты церковной архитектуры Грузии средних веков. Строителем храма был царь абхазский и карталинский Баграт III (978-1014), погребенный там же. С западной стороны храма находится руины колокольни с надписью XII-XIV вв.и развалины дворцовой постройкис сохранившимися сводами и коллонами нижнего этажа. 50.თორაძე ვ., თორაძე ნ. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორია.-თბ.,[2006].-გვ.122-123. ხალხური გადმოცემა ტაძრის შესახებ; ძეგლის აგების ისტორია; ქრისტეფორე კასტელის ცნობა ბედიიდ შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ნ. ბერძენიშვილი, მ. ჩუბინაშვილი. 51.ზუხბაია ვ. ქართული კულტურის ძეგლები აფხაზეთში //ძეგლის მეგობარი.-2000.-N1(108).-გვ.29-34. რეზ. ინგლ. ენაზე. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 52.გუნია ი. ბედიის ტაძარი: ”ათასს უძლო, კვლავ გაუძლებს ათას წელს” //საისტორიო ძიებანი.-2000.-N3.-გვ.55-59. რეზ. რუს. ენაზე. ბედიის ტაძრის მნიშვნელობა შუა საუკუნეების საქართველოს სულიერ ცხოვრებაში. 53.ხვისტანი რ. ბედია - შუა საუკუნეების საქართველოს რელიგიურ-პოლიტიკური ცენტრი //საისტორიო ძიებანი.-2000.-N3.-გვ.10-14. რეზ. რუს. ენაზე// ქრისტიანობა და მედიცინა: ბედია-1000.-თბ.2000.-გვ.23. ძეგლის სტარატეგიული და პოლიტიკური მნიშვნელობა; ტაძრისათვის შეწირული ოქროს ბარძიმის აღწერილობა. 54.ხორავა ბ. ბედიის საეპისკოპოსო //ქრისტიანობა და მედიცინა: ბედია-1000, ბედიის ტაძრის 1000 წლისთავისადმი მიძღვნილი სამეცნიერო კონფერენცია: კონფერენციის მასალები.-თბ.,2000.-გვ.24-25. ტექსტი ქართ. და რუს. ენებზე. 55.ბედიის ტაძარი //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.111. ერთიანი საქართველოს პირველი მეფის - მაგრატ III -ს მიერ, სავარაუდოდ, 999 წელს აგებული ღვთისმშობლის სახ. მთავარი ტაძრის მხატვრობის სამი ფენის დათარიღება, ეკლესიის სი[ელის - ოქროს ბარძიმის აღწერილობა. მოხსენიებულია: ბაგრატ III ბაგრატიონი, ბედიელი მიტროპოლიტი ანტონ ჟუანისძე. ტექსტს ერთვის ბედიის ტაძრის, ბაგრატ III-ის ფრესკისა და ბედიის ბარძიმის ფოტოები. 56.Архитектурный комплекс Бедиа //Пачулия В. По древней, но вечно молодой Абхазии.-Сухуми.,1969.-с.89-90. 57.Амиранашвили Ш. История грузинского искусства.-М.,с.203. 58.Анчабадзе З. Из истории средневековой Абхазии.-Сухуми.,1959.-с.197. 59.Бакрадзе Дм. Кавказ в древних памятниках христианства //Заметки Общества любителей кавказской археологии.Кн.1.-Тифл.,1875.-с.39. 60.Берже А. Кавказ в археологическом отношении.-Тифл.,1874.-с.18. 61.Вирсаладзе А. Основные этапы развития грузинской средневековой монументальной живописи.-Тб.,1977.-с.23. 62.Габашвили Ц.Порталы в грузинской архитектуре.-Тб.,1955.-с.66. 63.Гомелаури И., Кениа Р. Каталог проектов, обмеров и рисунков академика Н.П. Северова //Ars Georgica. Серия-В.-1964.-N6.-с.215. 64.Доброхотов Ф.Черноморское побережье Кавказа. Справочная книга.-М.,1916.-с.449. 65.Иоселиани П. Города, существовавщие и существующие в Грузии.-Тифл.,1850.-с.34-35. 66.Левинтас В. Бедийский храм //Газ. "Советская Абхазия".-1979(1 Февр.). 67.Материалы по археологии Кавказа. Вып.II.-М.,1893.-с.26-29.ПаПаскири З. Бедийский храм - символ единой грузинской государственности //ქრისტიანობა და მედიცინა: ბედია -1000.-თბ.;2000.-გვ.7-8. 68.Северов Н. Памятники грузинского зодчества.-М.,1947.-с.193. 69.Толстой И., Кондаков Н. Русские древности в памятниках искусства. Вып. IV. Христианские древности Крыма, Кавказа и Киева.-СПБ.,1891.-с.53-55. 70.Чхеидзе Т. Храм Бедиа - судьбонсный памятник земли Грузинской //ქრისტიანობა და მედიცინა: ბედია - 1000.-თბ.,2000.-გვ.21-23. 71.Шмерлинг Р. Малые формы в архитектуре средневековой Грузии.-Тб.,1962.-с.109-111. 72. ბედიის მონასტერი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.210. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 73.ხვისტანი რ. ბედიის სამონასტრო კომპლექსი//ენგურ-მოქვისწყალის აუზის(აფხაზეთი)ქრისტიანული ძეგლები.-თბ.,2015.-გვ.49-64. ტაძრის მდებარეობა, რელიგიურ-პოლიტიკური მნიშვნელობა,გუმბათიანი მონასტრის სამკაულები, სიწმინდეები, ფრესკები და წარწერები.
გუდავის ეკლესია (გალის რ-ნი) 1.ზაქარაია პ. ლექვინაძე ვ. ჭაქვინჯისა და გუდავის 1968-1969 წწ. ექსპედიციის წინასწარი ანგარიში //საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიციები II.-თბ.,1971.-გვ.1000-102. ცნობები სოფ. გუდავაში შემორჩენილ დარბაზული ტიპის ეკლესიაზე. 2.ისტორიული სამურზაყანის წარწერები: გუდავის ეკლესიის წარწერები //აცხალაძე ლ. აგხაზეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო: ლაპიდარული და ფრსეკული წარწერები.I.-თბ.,2005.-გვ.133-138. გუდავის ეკლესიის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება; ლაპიდარული და ფრესკული წარწერების ენობრივ-პალეოგრაფიული ანალიზი. 3.ხვისტანი რ. გუდავა//ენგურ-მოქვისწყალის აუზის (აფხაზეთი)ქრისტიანული ხუროთმოძღვრული ძეგლები.-თბ., 2015.-გვ.37-40. მოკლე ცნობები გუდავის ეკლესიის მდებარეობასა და სამშენებლო ხელოვნებაზე.
ჩხორთოლის ეკლესია (გალის რ-ნი) 1.ჩხორთოლის ეკლესია //ხვისტანი რ. მასალები საქართველოს ქრისტიანული არქეოლოგიისათვის.-თბ.,2009.-გვ.13-24. ტექსტი ქართ., რუს. და ინგლ. ენებზე. სოფ. ჩხორთოლის მდებარეობა, სახელის წარმოშობა, სამნაწილიანი ეკლესიის ნაშთების აღწერილობა; სამშენებლო პერიოდები მასალის, სამშენებლო ტექნიკისა და კომპოზოციური სქემის მიხედვით, შედარება ერედვის, კუსირეთის, დისევის ეკლესიებთან. მოხსენიებულნი არიან: ნ. მარი, ივ. ჯავახიშვილი, ვახუშტი ბაგრატიონი, ნ. შონია. ტექსტს ერთვის საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.III). 2.ხვისტანი რ. ჩხორთოლის ეკლესია //აფხაზეთის არქეოლოგიური ძეგლები და პრობლემები.-2006.-ტ.1.-გვ.128-132. რეზ. ინგლ. ენაზე. 3.ხვისტანი რ. ჩხორთოლი//ენგურ-მოქვისწყალის აუზის (აფხაზეთი)ქრისტიანული ხუროთმოძღვრული ძეგლები.-თბ.,2015.-გვ. 40-49.
 
 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა