საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბლიოგრაფიული ლექსიკონი

საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა


ბოლო 10 განმარტება

სიტყვა განმარტება
კაწრეთის სამება იხ. ხაშმი (საგარეჯოს რ-ნი)
უჯარმა (საგარეჯოს რ-ნი) 1.არჯევანიძე ი. თბილისიდან ალაზნის ველისაკენ.-თბ.,1958.-გვ.113-117. უჯარმის ციხის სამხედრო-სტრატეგიული მნიშვნელობა. 2.უჯარმა //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.36;გვ.114-115. ციხე-ქალაქის ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერილობა. უჯარმა ქართულ ისტორიულ წყაროებში, 1950-1952 წლის გათხრების შედეგები. ტექსტს დართული აქვს კოშკის ნახატი - მხატვარი ავთო ვარაზი. 3.ქალაქები: უჯარმა //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.28-31. უჯარმის დაარსებისა და ისტორიის შესახებ. ტექსტს ახლავს ციხის ჩანახატი (არქ.ირ.ციციშვილი). 4.თამარაშვილი ლ. უჯარმა //გაზ. "სტალინური სიტყვა" (საგარეჯო).-1951.-1 მაისი. ციხე-ქალაქის ისტორია. 5.ლომთათიძე დ. უჯარმა.-თბ.,1961. ბუკლეტში აღწერილია ციხე-ქალაქი უჯარმა. 6.მუსხელიშვილი დ. ციხე-ქალაქი უჯარმა.-თბ.,1966. კახეთის პოლიტიკური ცენტრის-უჯარმის წარმოქმნა, განვითარება და დაცემა. 7.ციციშვილი ირ. უჯარმა //ძეგლის მეგობარი.-1966.-N6.-გვ.26-29. უჯარმიის შიდა ციხის ნაგებობების, ზღუდე-კოშკების, წყალსაცავი სისტემის აღწერილობა, ძეგლის ისტორია, მოკლე ცნობა "ჯვარპატიოსნის" ძველი ეკლესიის შესახებ (არქიტექტურული ფორმებისა და მშენებლობის ტექნიკის მიხედვით დათარიღებულია V საუკუნით). 8.ციხე-ქალაქები: უჯარმა //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.35-38. ქართული წყაროები უჯარმის შესახებ. ციხის ისტორია, მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ნაქალაქარის რეკონსტრუქციის ნახატი. 9.ქალაქები: უჯარმა //ზაქარაია პ. საქართველოს საერო ხუროთმოძღვრების ძეგლები.-თბ.,1960.-გვ.6-8. მემატიანე ჯუანშერის ცნობა უჯარმის შესახებ, ძეგლის მდებარეობა, მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მოხსენიებული არიან: გ.ჩუბინაშვილი, ვახტანგ გორგასალი და მისი ვაჟი დაჩი. ტექსტს ახლავს უჯარმის გეგმა. 10.ადრეშუასაუკუნეების ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები (V-X სს.)აღმოსავლეთ საქართველო: უჯარმა //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.56-60. რეგულარული გეგმარებითა და მასშტაბებით გამორჩეული ციხე-ქალაქის ისტორია; მემატიანეთა ცნობები უჯარმის შესახებ. ციტადელისა და სასახლის აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.20,21; ტაბ.8). 11.ქალაქები: უჯარმა //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.27-29. მდ.იორის მარჯვენა ნაპირას აგებული , ნანგრევების სახით შემორჩენილი ციხის მდებარეობა, მემატიანეთა ცნობები მის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: მეფე მირიანი (IV ს.), მისი ძე რევი, ვახტანგ გორგასალი, მემატიანე ჯუანშერი, ტექსტს ახლავს ციხის ჩანახატი. 12.შუა საუკუნეების ხელოვნება: უჯარმა //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.47-49. ქალაქის მოკლე ისტორია, ციხის, გალავნის, კოშკის მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (უჯარმა-რეკონსტრუქცია, გეგმა). 13.ქალაქები: უჯარმა //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.–თბ.,1955.–გვ.50–51. საისტორიო წყაროები უჯარმის შესახებ. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა. 14. ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.129-130. წმინდა ნიკოლოზის სახელობის (ავალიშვილების ეკლესია)ეკლესიის შემორჩენილი წარწერების პალეოგრაფიული ანალიზი. 15.უჯარმა //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.X.-თბ.,1986.-გვ.202. ციხე-ქალაქ უჯარმის ისტორია და ქალაქის ტერიტორიაზე აგებული ციხესიმაგრის (ამჟამად ნანგრევებია)მოკლე აღწერილობა. 16.ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.129-131. უჯარმის ციხის ეკლესიის - ჯვარპატიოსნის აღმ.ფასადზე შემორჩენილი წარწერის თაობაზე. 17.წმინდა გიორგის ეკლესია //"მადლი".-1993(სექტ.).-N14.-გვ.5. უჯარმის წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის აღდგენის თაობაზე. 18.ჯანაშვილი მ. მოგზაურობა კახეთში //გაზ. ”დროება”.-1881(4 ივნ.).-N115.-გვ.1-3; (7ივნ.).-N116, გვ.2-3; (9 ივნ.).-N117, გვ.203. 19.მაღაროელი. თბილისიდამ თელავამდე მგზავრის შთაბეჭდილებანი //გაზ. ”დროება”.-1885(13 ივლ.).-N149.-გვ.2-3. 20.X. ჩვენებური(გაკვრითი სენიშვნები მგზავრისა //გაზ. ”შრომა”.-1883(26 მაისი).-N20.-გვ.1-3. 21.ციციშვილი ი. უჯარმა.-თბ.,1982.-64 გვ. ციხე-ქალაქის ისტორია; ციხესიმაგრის საერთო კომპოზიცია, ძეგლთა მხატვრული დამუშავების ნიმუშები. ტექსტს ერთვის საილუსტრაციო მასალა. 22.როსტომაშვილი ი. გორგასლანის ციხე-დარბაზი //ჟ. ”მოგზაური”.-1901.-N3.-გვ.217-220. 23.უჯარმა //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.124. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 24.უჯარმა//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.4-9. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ციხე-ქალაქ უჯარმის ისტორიულ-პოლიტიკური მნიშვნელობა. ჯვარპატიოსნის ეკლესიის მოკლე მიმოხილვა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
ალავერდი (ახმეტის რ-ნი) 1.აბრამიშვილი შ. ალავერდის ახლად გახსნილი კედლის მხატვრობა //ძეგლის მეგობარი.-X-XI.-თბ., 1967. ალავერდის გადათეთრებული კედლების გახსნითი სამუშაოების შედეგად გამოვლენილი მონუმენტური მხატვრობის ნიმუშები (XV ს.). 2.ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება (დამხმარე სახელმძღვანელო).-თბ.,1987.-გვ.45-47. სამონასტრო კომპლექსის მოკლე ისტორია, საკათედრო ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება და ცნობები კომპლექსში შემავალ XVII-XVIII საუკუნეთა ნაგებობებზე. 3.ალავერდი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.I.-თბ.,1975.-გვ.260-261. ცნობები ალავერდის სამონასტრო კომპლექსის ხუროთმოძღვრებასა და ისტორიაზე. 4.ალავერდი //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.86-87. მოკლე ცნობები ტაძრის შესახებ. 5.ალავერდი //ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ქალები.-თბ.,2003.-გვ.108. მოკლე ცნობები ძეგლის შესახებ ქართულ და ინგლისურ ენებზე. 6.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ., 1971.-გვ.236-237. 7.ანდღულაძე ნ. ალავერდი (ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე).-თბ.,1984. ტაძრისა და ანსამბლში შემავალი ნაგებობების შესახებ. 8.არჯევანიძე ი. თბილისიდან ალაზნის ველისაკენ.-თბ.,1958.-გვ.237-239. ალავერდის მონასტრის დაარსების, დაზიანებისა და აღდგენის შესახებ. 9.ალავერდი //ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.10-31. ალავერდის წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის კედლებზე გარედან შემორჩენილი სამი ისტორიული ხასიათის წარწერის, აგრეთვე, საფლავის ქვებსა და საეკლესიო ნივთებზე შემორჩენილი წარწერების სტილისტურ-პალეოგრაფიული ანალიზი. 10.ალავერდი //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.53-54; 134-136. ალავერდის ტაძრის აგების მოკლე ისტორია, სამშენებლო მასალები, მიწისძვრის შემდგომი აღდგენითი სამუშაოები - ზოგადი მიმოხილვა. ერთვის ნახაზები (ნ.სევეროვი)და ილუსტრაციები. 11.ბერიძე ვ. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1983.-გვ.162. ცნობები ალავერდის ტაძრის გალავნის შესახებ. 12.ბერიძე ბ. ხელოვნება (XI-XII სს.) //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.- ტ.III.-თბ.,1979.-გვ.481. დახასიათებულია XI საუკუნეების პირველ მეოთხედში აგებული ალავერდის კათედრალური ტაძრის ხუროთმოძღვრება. 13.გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში.- ტ.I.-თბ.,გვ.35-37. მოკლე ცნობები ალავერდის ტაძრის შესახებ. 14.გოგებაშვილი ი. საგანძური.-თბ.,1982.-გვ.230-231. ალავერდის ტაძრის მოკლე დახასიათება. 15.გრიგოლია გ. ალავერდის ტაძრის კომპლექსის ერთი სატკივრისათვის //ძეგლის მეგობარი.- კრ.81.-1988.-გვ.26-29. ალავერდის ტაძრის კომპლექსის გალავნის გასწვრივ მდინარის კალაპოტის შეცვლის შესახებ. 16.ვირსალაძე თ. ალავერდის კათედრალის ახლად გახსნილი მხატვრობა //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტი. XXII სამეცნიერო სესია.-1967 წლის 22 და 23 ივნისი მუშაობის გეგმა და თეზისები.-თბ.,1967. საქართველოს კულტურის სამინისტროს, ხელოვნებისა და კულტურის ძეგლთა დაცვის სამმართველოს მიერ ალავერდის ტაძრის შეთეთრებული მოხატულობის გაწმენდის თაობაზე. 17.ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობები.-თბ.,1962.-გვ.95-101. რეზ.რუს.ენაზე. ალავერდის ტაძრის გეგმა და ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ერთვის საილუსტრაციო მასალა (სურ.27,28; ტაბ.XIX/1,2; XX/1,2) 18.ქართული ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები XVI-XVIII საუკუნეებში გამაგრებული ეკლესია-მონასტრები: ალავერდის გალავანი //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.501-504. გალავნის გეგმა და ხუროთმოძღვრული ფორმები. ძეგლის შესახებ არსებული ისტორიული ცნობები (XVII-XVIII სს.). მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბატონიშვილი, გორგიჯანისძე; მ.ბროსე. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.256,257; ტაბ.191,192). 19. კ.კოხისა და ო. სპენსერის ცნობები საქართველოსა და კავკასიის შესახებ.-თბ.,1981. ალავერდის ტაძრის კ.კოხისეული (XIX ს. გერმანელი მოგზაური) დახასიათება და ამ ძეგლის შესახებ არსებული ხალხური თქმულება. 20.ლაგაჩიძე ვ. ქართული ხუროთმოძღვრული ხელოვნების უნიკალური ქმნილება //ექო.-1971.-N3.-გვ.22-23. ალავერდის ისტორია საისტორიო წყაროების მიხედვით. 21.ალავერდის ტაძარი //მოსულიშვილი ჰ. ქართული ძეგლის სტრუქტურა.-თბ.,1983.-გვ.84-89. XI საუკუნის პირველ მეოთხედში აგებული ალავერდის საეპისკოპოსო ტაძრის კომპოზიციური სტრუქტურის ფორმების კანონზომიერებათა შესახებ. მოცემულია ტაძრის გეგმის, შიდა სივრცისა და გარე მოცულობის სქემატური გამოსახულებები. 22.სილოგავა ვ. XII საუკუნის ქტიტორული წარწერის ფრაგმენტები ალავერდის ტაძრის საკურთხეველში დავით აღმაშენებლის მოხსენიებით //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემისს მაცნე: ენის...სერია, 1992, N4.-გვ.83-96.რეზ. რუს. და ინგლ.ენებზე. 23.ღვინეფაძე ნ. შუქი ალავერდს ჩადგება //დროშა.-1969.-N1.-15. ალავერდის ტაძრის ფრესკების აღდგენას თაობაზე. 24.ალავერდი //ყაუხჩიშვილი თ. ბერძნული წარწერები საქართველოში.-თბ.,1951.-გვ.327. მოკლე ცნობები ალავერდის ტაძრის ბერძნული წარწერების შესახებ. 25.ალავერდი //ყაუხჩიშვილი თ. საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი.-თბ.,2004,-გვ.317. განხილულია ტაძრის მოკლე აღწერილობა, რესტავრაციის დროს გამოვლენილი XI,XV-XVI საუკუნეების ფრესკული წარწერების ფრაგმენტები. 26.ჩუბინაშვილი გ. ქართული ხუროთმოძღვრება საშუალო საუკუნეებში //არილი.-თბ.,1925.-გვ.107-126. საშუალო საუკუნეების სამი ტაძრის:ალავერდის, სვეტიცხოველისა და ბაგრატის შედარებითი ანალიზი. 27.ჩუბინაშვილი გ. ქართული არქიტექტურის გზები.-თბ.,1936.-გვ.83-95. მოცემულია სამი კათედრალის: ალავერდის, ბაგრატისა და სვეტიცხოველის ხუროთმოძღვრული ანალიზი. 28.ჩხარტიშვილი ა. ალავერდი //ფრესკა.-1977.-გვ.8-10. კახეთის კათედრალური ტაძარის მოკლე ხუროთმოძღვრულ-ისტორიული დახასიათება. 29.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.90-91. ალავერდის ხუროთმოძღვრული და მხატვრული ფორმების მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ტაძრის საერთო ხედის ფოტო. 30.განვითარებული ფეოდალიზმი: ალავერდი //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.62. მოკლე ცნობები ალავერდის ტაძრის შესახებ. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციოპ მასალა (ტაბ.XXV. სურ.2) 31.ციხიშვილი ზ. ალავერდი //საქართველოს ბუნება.-11973.-გვ.22. ალავერდის ტაძრის მოკლე აღწერილობა. 32.ხელაევი მ. საისტორიო მასალა ალავერდის სობორს //მწყემსი.-1885.-N3.-გვ.6-8. ალავერდის ტაძრის ისტორია. აღწერილია მასში დაცული საეკლესიო ნივთები, წიგნები და ხელნაწერები. 33.სულხანოვი ი. ეკლესია ალავერდისა და წმინდა მოწამე დედოფალი ქეთევანი //საქართველოს სასულიერო მახარობელი.-1865.-იანვარი. ტაძრის აღწერილობა და ისტორია. მასში დაცული საეკლესიო ნივთები და მთავარი სიწმინდე-დიდი ტრაპეზის ქვეშ მდებარე წმინდა მოწამე ქეთევანის ნაწილები. 34.ახალი ამბავი //ცნობის ფურცელი.-1901.-N1527.-გვ.3. ცნობა ალავერდის ტაძრის გადახურვის შესახებ. 35.დღიური //დროება.-1879,1 ნოემბ.(N226).-გვ.2. ალავერდის ეკლესიის დაზიანების შესახებ. 36.თელავი //ივერია.-1899.-N82.-გვ.2. ეპისკოპოს კირიონის მიერ ალავერდის ტაძრის შეკეთება. 37.თელავიდან გვწერენ //ცნობის ფურცელი.-1900.-N1241.-გვ.3. ეპისკოპოს კირიონის განკარგულება ალავერდის ტაძრის კედლის მხატვრობის აღდგენის შესახებ. 38.ი[ნასარიძე] ტ[რიფონ] წერილი თელავიდგან //ივერია.-1897.-N222.-გვ.3. ალავერდობა და ალავერდის ტაძარი. 39.მაღაროელი. თბილისიდამ თელავამდე მგზავრის შთაბეჭდილებანი....ალავერდის ტაძარი //დროება.-1885.-13 ივლ.- ი(N149).-გვ.2-3. 40.მგზავრის შენიშვნებიდან (კახეთში) //დროება.-1884.-22 მაისი(N109).-გვ.1-2. ალვერდის ტაძრის მდგომარეობის შესახებ. 41.ჩხიკვაძე ზ.[ნალბანდი]კახეთი //დროება.-1884.-10 ოქტ.(N218).-გვ.2-3. უბედური შემთხვევა ალავერდის ტაძარში. 42.ძამსაშვილი [ცამცევი] რ[ომან] ზოგიერთი რამ //დროება.-1880.- 21 სექტ.(N200).-გვ.1-3. ძველი ქართული ძეგლების დაცვის აუცილებლობისა და ალავერდის ტაძრის დაზიანების შესახებ. 43.მთაწმინდელი[ჭიჭინაძე ზ.] ალავერდობა კახეთში //დროება.-1879.-12 ოქტ.(N211)გვ.1-3.13 ოქტ.(N212).-გვ.1-3. 44.ვადაჭკორია მ. XI საუკუნის ქართული ჯვარ-გუმბათოვანი ძეგლების გარე მოცულობათა პროპორციების ზოგიერთი საკითხი //ქრისტიანობა: წარსული, აწმყო, მომავალი. საერთაშორისო სიმპოზიუმი.-თბ.,2000.-გვ.40. ალავერდის, სვეტიცხოველის, სამთავისისა და სამთავროს გარე მოცულობათა და დეკორის პროპორციების ანალიზი. 45.ციცხვაია ხ. ალავერდის ტაძარი //ბახტრიონი.-ახმეტა.-1968.-18 მაისი. ალავერდის ტაძრის ისტორია. 46.ბურჭულაძე ნ. მეფეთა პორტრეტები ალავერდის ტაძრის მოხატულობაში //ალავერდის ეპარქიის ისტორიის ფურცლები ნაწ.1: საეცნიერო კონფერენციის მასალები.-თბ.,2007.-გვ.53-63. წმ. გიორგის სახ. ტაძრის ფრესკული დეკორის ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: თ.ვირსალაძე, შ. აბრამიშვილი. ტექსტს ერთვის ფრესკების ათი ფოტო(გვ.60-62). 47.გაგოშიძე გ. ალავერდის ტაძრის თავდაპირველი კანკელის ფრაგმენტები //ალავერდის ეპარქიის ისტორიის ფურცლები ნაწ.1:სამეცნიერო კონფერენციის მასალები.-თბ.,2007.-გვ.9-17. ალავერდის მონასტერში შემონახული სხვადასხვა დროის ქვაზე კვეთილობისა და ეპიგრაფიკის ნიმუშთა აღწერილობა. ტექსტს ერთვის კანკელის ფრაგმენტების ფოტოები (სურ.1-8). 48.მერკვილაძე დ. ალავერდის სავანის დაარსების ისტორიიდან და მისი სახელწოდების შესახებ //ალავერდის ეპარქიის ისტორიის ფურცლები ნაწ. 1:სამეცნიერო კონფერენციის მასალები.-თბ.,2007.-გვ.9-17. ასურელი მამის-ამბა იოსების მიერ VI საუკუნის 30-იან წლებში დაარსებული ალავერდის ტაძრის ისტორია, ისტორიული და ლიტერატურული წყაროები ძეგლის შესახებ, სახელის ეტიმოლოგია. 49.სილოგავა ვ. XII საუკუნის ქტიტორული წარწერის ფრაგმენტები ალავერდის ტაძრის საკურთხეველში დავით აღმაშენებლის მოხსენიებით //ალავერდის ეპარქიის ისტორიის ფურცლები ნაწ.1:სამეცნერო კონფერენციის მასალები.-თბ.,2007.-გვ.32- 1967 წელს გამოვლენილი საკურთხევლის ფრესკული წარწერის ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან:ი.გილგენდორფი, შ. აბრამიშვილი. ტექსტს ერთვის წარწერების ფოტოები (სურ.22-9). 50.იამბე, ციხის ნაშალო....-თბ.,2007.-გვ.15-17. ტაძრის შესახებ არსებული ლეგენდები. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 51."მარადის იქმს სასწაულთა საკვირველთა". ალავერდი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.167-171. წმინდა ამბა იოსების დამკვიდრება ალავერდში, ძეგლის ისტორია, ხუროთმოძღვრული დახასაითება, შემკულობა. მოხსენიებული არიან: ფილიპე ალავერდელი (XVI-XVII სს.), ნიკიფორე ირბახი(ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი, XVIII ს.) და სხვები. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებეზე. დართულია ტაძრისა და სიძველეების ფოტოები. 52.ალავერდის სამონასტრო კომპლექსი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის სახელმწიფო პროგრამა.-თბ.,2004-2005.-გვ.84-85. კომპლექსში შემავალი XVI საუკუნის სასახლის სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგები. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ახლავს კომპლექსის ფოტოები. 53.ალავერდის ეპარქია: ალავერდის წმ. გიორგის მონასტერი //გუნია ირ. საქართველოს მონასტრები ენციკლოპედიური ცნობარი.-თბ.,2005.-გვ.9-11. იოსებ ალავერდელის მიერ VI საუკუნეში დაარსებული მცირე ტაძრის მოკლე ისტორია, მშენებლობის ეტაპები, მის ტერიოტორიაზე ჩატარებული გაწმედითი სამუშაოები და სიძველეები-ზოგადი მიმოხილვა. მოხსენიებულნი არიან: მარიამ-მაკრინე ბაგრატიონი, ვახუშტი ბატონიშვილი, ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი (ნიკიფორე ირბახი), მღდელმთავარი პიროსი (ოქროპირიძე, რომელიც საჯაროდ მოკლეს 1921 წ.)ტექსტს ახლავს სამონასტრო კომპლექსის ფოტო. 54.ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.10-34. ალავერდის ტაძრის წარწერების ვრცელი პალეოგრაფიული ანალიზი. 55.ალავერდი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.45-53. კომპლექსში შემავალი ნაგებობების: VI საუკუნეში იოსებ ალავერდელის მიერ დაარსებული წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის ადგილზე კვირიკე კახთა მეფის მიერ XI საუკუნეში აგებული ტაძრის, გალავნის , სამრეკლოს, პალატის(ორსართულიანი, მოგრძო მოგრძო ნაგებობა), სასახლის (აგებულია XVII ს.-ში, მარნისა და აბანოს (გეგმით რთული მოხაზულობის) ვრცელი ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება. ტექსტს დართული აქვს მდიდარი საილუსტრაციო მასალა. 56.ალავედრის ახალი ცხოვრება //გაზ. "კომუნისტი".-1988.-5 ნოემბ.-გვ.4. 57.ანდღულაძე ნ. თეთრი გედივით დგას ალავერდი //გაზ. "სოფლის ცხოვრება".-1988.-30 ნოემბ.-გვ.3 58.ბიწაძე დ. ღმერთო და ალავერდის წმ. გიორგი! //გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა".-1992.-29 იანვ.-გვ.1. 59.ვარდოსანიძე ო. წარსული დიდების ცოცხალი მოწმე //გაზ. "ლენინური გზა"(თეთრიწყაროს რ-ნი).-1963.-13 ოქტომბერი. 60.ლაბაძე თ. ალავერდი - "დიდშენი, ზღუდე პალატებიანი, გუმბათიანი.." //გაზ. "ახალი 7 დღე".-2000.-29 სექტემბერი-6 ოქტომბერი.-გვ.15. 61.ლაგაზიძე ვ. ალავერდის ტაძარი //გაზ. "გამარჯვება"(ახმეტა).-1960.-25, 28 სექტემბერი. 62.ლომაშვილი ჯ. რას ნიშნავს სიტყვა ალავერდი //გაზ. "კომუნისტი".-1970.-2 სექტ.-გვ.2. 63.მაისურაზე ი. გამოიყენეთ ჩვენი მზადყოფნა //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1988.-28 მაისი.-გვ.4. 64.მაკარაძე ზ. ალავერდის განსაცდელი //გზა. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1989.-1 აგვ.-გვ.3. 65.ქებურია ს. ალავერდის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის კარედი ხატი //"მადლი".-1994.-N3.-გვ.7. 66.შათირიშვილი გ. ალავრდის ფრესკები //გაზ. "ლიტერატურული საქართველო".-1966.-9 დეკ.-გვ.4. 67.ჩიგოგიძე ნ. ცას სვეტად შედგომია ალავერდი //გაზ. "ავტოტრანსპორტელი".-1969.-26 აპრილი. 68.ციცხვაია ხ. ალავერდის ტაძარი //გაზ. "ბახტრიონი"(ახმეტა).-1968.-18 მაისი. 69.წულეისკირი ნ. მტერი შორიდან არ მოვა //გაზ. "ლიტერატურული საქართველო".-1975.-10 ოქტ.-გვ.3. 70.ჭიჭინაძე ე. მოვუაროთ ჩვენც ჩუქურთმას //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი'.-1963.-7 მარტი. 71.ჯავახიშვილი გ. ალავერდის "მარად საუვიწყოისა" სახელთათვის //სახალხო გაზეთი.-1997.-14-20 ოქტ.-გვ.33. ტაძრის საძვალეში დაცული რამდენიმე ეპიტაფია გადმოწერილი ექვ. თაყაიშვილის მიერ. 72.ალავერდის ტაძარი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები.თბ.,2010.-გვ.203-207. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, მხატვრული მორთულობის თავისებურება.ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 73.Абрамишвили Ш. Раскрытие фресковой стеннописи Алаверди //ძეგლის მეგობარი.-1967.-N10-11/-с.89. 74.Новый расцвет архитектуры в Грузии // Агабабян Р. Композиция купольных сооружении Грузии и Армении.-Ереван.,1950.-с.86-87. 75.Алаверди //Джанберидзе Н., Цицишвили И. Архитектурные памятники Грузии.-М.,1996.-203-210. С илл. 76.Алавердский собор //Записки общества любителей Кавказской археологии.Кн.1.-Тфл.,1875.-с.22-23. 77.Алавердский собор //Пастырь.-1900.-№11-12.-11. 78.Амиранашвили Ш. История грузинского искусства.Т.1.-М.,1950.-с.161-163. С.274-275. С.203-204. 79.Амиранашвили Ш. История грузинского искусства.-М.,1963.-с.197-200; с.231; с.308-309. 80.Андгуладзе Н. Алаверди.-Тб.,1984.-22с. 81.Бабуров А. Архитектурно-планировочные проблемы сохранения гродостроительного наследия Грузии //2-ой Международный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1977.-13 с. 82.Бакрадзе Д. Кавказ в древних памятниках христинства //Записки общества любителей кавказской археологии. Кн.1.-Тфл.,1875.-с.22-23. С илл. 83.Берже Ад. Кавказ в археологическом отношении.-Тфл.,1874.-с.34. 84.Алаверди // Беридзе В. Грузинская архитектура.-Тб.,1967.-с.48. 85.Алаверди, кафедрал //Беридзе В. Некоторые аспекты грузинской купольной архитектуры со второй половины 10-ого в. до конца 13-ого в.-Тб.,1976.-с.52. 86.Беридзе В. Архитектура Грузии.-М.,1948.-с.56. 87.Беридзе В. Древнегрузинсая архитектура.-Тб.,1959.-с.18. 88.Беридзе В. Некоторые аспекты грузинской купольной архитектуры со второй половины 10-ого в. до конца 13-ого в. //Доклад на междуранодном симпозиуме по грузинскому искусству в г. Бергамо.-1976.-13 с. Табл., илл. 89.Беридзе В. Памятники культуры Грузии и их охрана //Литературная Грузия.-1970.-№11.-с.70-80. 90.Вейденбаум Е. Путеводитель по Кавказу.-Тфл.,1898.-с.385-386. 91.Гелашвили М. Алаверди // газ. "Молодежь Грузии".-1989.-29апр.-с.6. 92.Герценштейн. В. Илюстрированный спутник по Тифлису и его окрестностях.-Тфл.-1899.-с.139. С илл. 93.Григолия Г. Об одном пороке сооружения собора Алаверди //ძეგლის მეგობარი/-1988.-N3(981).-с.73. 94.Джанберидзе Н. Архитектурные памятники Грузии .-Л.-1973.-100 с. с илл. 95.Джорбенадзе В.Из Алазани в Тушетию //ж. "Декоративное искусство".-1966.-N8.-с.25. 96.Иоселиани П. Алавердский храм в Кахетии //ж "Кавказский календарь".-СПБ.-1846.-с.148-153. 97.Иоселиани П. Путевые записки по Кахетии .-Тфл.-1846.-144 с. 98.Карбелашвили М. Тбилиси-Телваи.-Тб.-1966.-с.8-13 с илл. 99.Каспари А. Покоренный Кавказ.-СПБ.-1904.-с.598-599. 100.Кахетия.-Тфл.-1891.-с.52-54. 101.Материалы по археологии Каказа. Вып. 7.-М.-1898.с.8-20. 102.Муравьев Грузия и Армения. Ч.1.-СПБ.-1848.-с.156-190. 103.Мухранели М. Сквозь время //газ. "Молодежь Грузии".-1976.-29 янв. 104.Мшвениерадзе Д. Строительное искусство в древней Грузии.-Тб.-1959.-с.72-73. 105.Полиевктов М. Новые данные о московских художниках XVI-XVII вв. в Грузии.-Тб.-1941.-22 с. с илл. 106.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-ТФЛ.-1935.-32 с.с илл. 107.Природа и люди на Кавказе и за Кавказом.-СПБ.-1869.-с.183. 108.Толстой И., Кондаков Н. Русские древности в памятниках искусства. Вып.IV. Христианские древности Крыма, Кавказа и Киева.-СПБ.-1891.-с.76 с илл. 109.Саникидзе Т. Памятники зодчества Кахетии //ж. "Агитатор Грузии".-1968.-N14.-с.31-32. 110.Султанов Н. Русские шатровые церкви и их соотношение к грузино-армянским пиромидальным покрытиям //Труды 5-ого Археологического съезда в Тифлисе.-М.-1887.-с.230-244. 111.Розенберг Л.Сохраним для народа //газ. "Молодежь Грузии".-1972.-19 февр. 112.Уманец С. В Кахетии.-с.219-234. С илл. 113.Хаханов А. Христианские памятники. Телавский уезд //Материалы по археологии Кавказа.-М.-1898.-вып.7.-с.1-20. 114.Чарквиани Г. Белый лебедь //газ. "Заря Востока.-1975.-12 окт. 115.Чубинашвили Г. Архитектура Кахетии. Исследование развития архитектуры в восточной провинции Грузии в IV-XVIII вв.-Тб.-1956.-с.417-425, с илл. 116.Чубинашвили Г. Вопросы истории искусства. Исследования и заметки. Т.1.-Тб.-1970.-320 с. с таб 117.Чубинашвили Г. Крепости, замки и дворцы Кахетии.-Тб.-1959.-с.262-278. 118.ჯაბუა ნ. ტრიკონქის ტიპის შესახებ სამხრეთ კავკასიის ხუროთმოძღვრებაში //სამეცნიერო შრომების კრებული: თსუ ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის კათედრა.-2000.-გვ.333-345. 119.ჯამბურია ზ. ალავრდის საეპისკოპო შუა საუკუნეებში //კლიო.-2004.-N21.-გვ.36-47. რეზ. რუს. ენაზე. ალავერდის ეპარქიისა და მისი ცენტრის - ალავერდის ტაძრის ისტორია. 120.ს[ულხანოვი] ი. ეკკლესია ალავერდისა და წმინდა მოწამე დედოფალი ქეთევან //საქართველოს სასულირო მახარებელი.-1865(იანვ.).-გვ.177-187. 121.ალავერდი //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.37. ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული აღწერილობა, აღდგენითი სამუშაოების ეტაპები. მოხსენიებულნი არიან: ასურელი წმინდა მამა იოსებ ალავერდელი, რანთა და კახთა მეფე კვირიკე მესამე (1010-1037), ერეკლე მეორე, ალექსანდრე პირველი (1476-1511). ტექსტს ერთვის ალავერდის მონასტრის საერთო ხედის, ინტერიერისა და წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის ფოტოები. 122.ალავერდი //არქიტექტურის რესტავრაცია საქართველოში. ისტორიოგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილების ანალიზი.-თბ.,2012.-47-49. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 123.ალავერდი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.100-102. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 124.ქართული ხუროთმოძღვრების მეორე აყვავების პერიოდი (X1 საუკუნის პირველი მესამედი). ალავერდის ტაძარი // მოსულიშვილი ჰ. ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების სტრუქტურა.-თბ.,2012.-გვ.91-98. ალავერდის ტაძრის შიდა სივრცისა და გარე მოცულობის ანალიზი. ტექსტს ახლავს ნახაზები. 125.ალავერდი//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.52-60. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ასურელი მამის-ამბა იოსების მიერ დაარსებული ალავერდის ტაძრის ისტორია, მშენებლობის ეტაპები, წმ.გიორგის სახელობის ეკლესიის მხატვრული და ხუროთმოძღვრული თავისებურებები. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
კვეტერა (ახმეტის რ-ნი) 1.ბარდაველიძე ვ. დღიური //ენიმკის მოამბე. XI.-1941.-გვ.179-181. ხუროთმოძღვრული კომპლექსის სტრატეგიული მნიშვნელობის შესახებ. 2.ვაჩნაძე დ. სასახლე კვეტერაში // ძეგლის მეგობარი.-1989.-N84.-გვ.37-45. კვეტერის ციხე-დარბაზის ანსამბლის (ორსართულიანი სასახლე, კარის ეკლესია, გალავანი ჭიშკრითა და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობანი) შესახებ არსებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა და აგების თარიღის დადგენა საერთო სტილისტური ნიშნების მიხედვით. 3.კვეტერა // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.V.-თბ.,1980.-გვ.496. მოკლე ცნობა კვეტერის ციხესიმაგრეზე. 4.კვეტერა // ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.96. მოკლე ცნობა ციხის შესახებ ქართულ და ინგლისურ ენებზე. 5.ნადირაშვილი შ. ლეგენდად ქცეული ამბავი // გაზ. "ბახტრიონი" (ახმეტა).-1966(17 მაისი). ხალხში შემორჩენილი თქმულებები ციხეში დატრიალებული ტრაგედიის შესახებ. 6.კვეტერა // იამბე, ციხის ნაშალო...-თბ.,2007.-გვ.92-93. თქმულება კვეტერის ციხის შესახებ. ტექსტს ერთვის ფოტო. 6.როსტომაშვილი შ. და სხვ. საოცარი კვეტერა // საბჭოთა ხელოვნება.-1969.-N3.-გვ.22-24. ციხე-ქალაქი კვეტერა-აღწერილობა და აქ წარმოებული არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები. 7.განვითარებული ფეოდალიზმის არქიტექტურა (X-XIV სს.): ციხეები: კვეტერის ციხე // ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.71. მოკლე ცნობები კვეტერის ციხის შიგნით დაცული ფეოდალის სასახლის შესახებ. 8.განვითარებული ფეოდალიზმი: კვეტერის ციხე // ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.80-81. ციხის მოკლე აღწეილობა. 9.ციცხვაია ხ. კვეტერა // გაზ."ბახტრიონი"(ახმეტა).-1966(24 დეკ.). ციხე-ქალაქი კვეტერა და მისი ისტორია. 10.ჩხიკვაძე ზ. დიდებული კვეტერას ციხე // სახალხო გაზეთი.-1912.-N737.-გვ.2-3. 11.ჩუბინაშვილი გ. ქართული საერო ხუროთმოძღვრების რამდენიმე ნიმუში // ტფილისის უნივერსიტეტის მოამბე .III.-1923.-გვ.115-117. კახეთის ადრეული ხანის საერო არქიტექტურული ძეგლის-კვეტერის დახასიათება. ტექსტს ახლავს ციხის სასახლის სართულების გეგმები. 12. ციხესიმაგრეები: კვეტერა // ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.90. ციხის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 13.კვეტერა // საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.136-137. ძეგლის მდებარეობა, ისტორია, ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობები მის შესახებ, მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ძეგლის ორი ფოტო. 14.კვეტერა // საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.97-101. კვეტერის (კუეტერის, კვეტარის) ციხე-ქალაქის მოკლე ისტორია, 1968-1970 წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო-საკონსერვაციო სამუშაოების შედეგების შესახებ; შიდა და ქვედა ციხეების, გუმბათოვანი ეკლესიის, სასახლის, კარიბჭისა და რვაკუთხა კოშკის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა. 15.კიკილაშვილი ვ. კვეტერა // გაზ. "ახალი ეპოქა".-2003(15-21 აგვ.).-გვ.3 // ჩვენი მწერლობა.-2003.-N32(162). კვეტერაზე ჩატარებული 1968 წლის სტუდენტური ექსპედიციის შესახებ. 16.ჭიჭინაძე ჟ. მოვუაროთ ჩვენს ჩუქურთმას //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1963.-7 მარტი). კვეტარის ეკლესიაზე. 17.კვეტერას ციხე //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები.-თბ.,2010.-გვ.199-201. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. საეკლესიო ხუროთმოძღვრების თვალსაზრისით საყურადღებოა პატარა გუმბათიანი ეკლესია. მოცემულია მისი მოკლე არქიტექტურული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 17.გურჯაანის ყველაწმინდა და კვეტერა //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.29. ძეგლის აგების სავარაუდო თარიღი, არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები, გარე ტერიტორიის მოკლე აღწერილობა. მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილი. ტექსტს ერთვის კვეტერის საერთო ხედის ფოტო. 18.Чубинашвили Г. Крепости, замки и дворцы Кахетии //Чубинашвили Г. Архитектура Кахетии.-Тб.,1959.-С.411-416; С.543-546 //Чубинашвили Г. Архитектура Кахетии. Исследование развития архитектуры в восточной провинции Грузии в IV-XVIII вв.-Тб.,1956.-С.318-322 с табл. 19.Путешествие в глубь веков //Газ. "Заря Востока".-1968(13 сент.). 20.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-Тифл.,1935.-С.19-20 с илл. 21.Никель Г. Происхождение и развитие фигурных колонок и пристенных опор с сдвоенными колонками в грузинской архитектуре развитого средневековья //IVМеждународный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1983.-7 с. 22.Гомелаури И., Кения Р. Каталог проектов, обмеров и рисунков академика Н.П. Северова //Ars Georgica. Серия В.-1964.-N6.-С.157-222. 23.Беридзе В. Грузинская архитектура переходгого периода (с середини VII в. до II половины X-го в.).-Тб.,1983.-С.20. 24.Агабабиян Р. Композиция купольных сооружении Грузии и Армении.-Ереван.,1950.-С.88 с илл. 19. 26.კვეტერა //არქიტექტურის რესტავრაცია საქართველოში. ისტორიოგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილებია ანალიზი.-თბ.,2012.-გვ.114-115. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 27.კვეტერა //უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.50-51. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ციხე-ქალაქის მოკლე ისტორია. კვეტერის დარბაზული ეკლესიის მხატვრული თავისებურებანი. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
მატანი (ახმეტის რ-ნი) 1.ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.115-116. სოფ. მატანის მიდამოებში მდებარე "ცხრაკარას" მონასტრის - მთავარი ეკლესიის -ბაზილიკის კანკელზე მოთავსებული წარწერის სტილისტური ანალიზი. მოკლე ცნობა მეორე -წმინდა მარინეს სახელობის- ეკლესიის წარწერათა შესახებ. 2.ციხეები და ციხე-დარბაზები: მატანი //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.161-167. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება და აგების თარიღი. ტექსტს ახლავს ძეგლის ფოტო. 3.მატანი //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.135-139. მატანის ციხის ტერიტორიაზე მდგარი ნაგებობების აღწერილობა, მათი აგების სავარაუდო თარიღი. ციხის მფლობელებად დასახელებულნი არიან ჩოლოყაშვილები. ტექსტს ახლავს ციხის ჩანახატი. 4.მატანი : "ცხრაკარა" //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის სახელმწიფო პროგრამა.-თბ.,2004-2005.-გვ.42. 1980 წელს კომპლექსური სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგები. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ახლავს სამი ფოტო. 5.ქართული ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები XVI-XVIII საუკუნეებში ციხე-დარბაზები: მატანი (ჩოლოყაშვილების ციხე-დარბაზები)//ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.394. გეგმით კვადრატს მიახლოებული, ჩოლოყაშვილების ციხისა და ციხე-დარბაზის შემორჩენილი ნაშთების ხუროთმოძღვრული ანალიზი. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.168,169; ტაბ.133,134). 6.მატანი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია. ტ.VI.თბ.,1983.-გვ.487. მოკლე ცნობები მატანში შემორჩენილ, "ცხრაკარას" სახელით ცნობილ, კომპლექსის თაობაზე. 7.თუმანიშვილი დ. "გუმბათიანი საყდარი" სოფ. მატანის მიდამოებში //ძეგლის მეგობარი.-1982.-N60.-გვ.28-24. 8.თაყაიშვილი ექვ. ქართული ხუროთმოძღვრების ალბომი.-ტფ.1924. მატანის წმ. ნიკოლოზის სახ. ეკლესიის გეგმა . 9.რამიშვილი რ. იაღსარის გორის ნამოსახლარი და მლაშეების გორის მარანი//ფეოდალური საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლები II.-თბ.-1974.-გვ.139-151. არქეოლოგიური ექსპედიციის შედეგები. 10.საქართველოს სიძველენი //სახალხო საქმე.-1917.-N33.-გვ.4. წმ. ნიკოლოზის სახ. ეკლესიისა და აქ დაცულ სიძველეთა შეახებ. 11.მატანის ეკლესია //იამბე, ციხის ნაშალო...-თბ.,2007.-გვ.112. თქმულება მატანის ეკლესიის შესახებ. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 12.კახეთი //ბერიძე ვ. XVI-XVIIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1994.-გვ.135-137. განხილულია ძეგლის გეგმა, ხუროთმოძღვრული ფორმები, შიდა სივრცე, ფასადები. ტექსტს დართული აქვს ფოტომასალა (სურ.118-119;ტაბ.180). 13.სიმაგრეები: მატანი //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები.-თბ.,1973.-გვ.126-130. რიყის ქვით ნაგები ციხის ანსამბლის ნაშთების აღწერილობა. მოხსენიებულა ციხის მფლობელები ჩოლოყაშვილები. ტექსტს ერთვის სურ.8 და ტაბ.38. 14.ციხე-დარბაზები: მატანი //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.177-180. XVIII საუკუნის ციხე-დარბაზის, ცალნავიანი ეკლესიის, წრიული ფორმის კოშკების ვრცელი აღწერილობა. მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილი, ციხის მფლობელები ჩოლოყაშვილები. ტექსტს დართული აქვს ციხის რეკონსტრუქციის ჩანახატი. 15.ციხეები და ციხესიმაგრეები: მატანი //ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი.-თბ.,1062.-გვ.69-80. ციხის, გალავნის, საცხოვრებელი სახლების, კოშკების, ცალნავიანი ეკლესიის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ცნობები ციხის მფლობელთა-ჩოლოყაშვილთა შესახებ. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა (სურ.16,17,18;ტაბ.XII, XIII, XIV). 16.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.22. მატანის ცხრაკარას ბაზილიკის შედარება ძველი შუამთის ბაზილიკურ ეკლესიასთან. 17.მატანი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.102-121. სოფ.მატანსა და მის მიდამოებში ნაგები ძეგლების: ახალი ხატის (XVI-XVII საუკუნეების, დარბაზული ტიპის, დგას სოფლის დას.-ით, შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები-ვედრების კომპოზიცია), ბათურაანთ ეკლესიის (სოფლის ჩრდ.-ით მდგარი ძლიერ დაზიანებული, დარბაზული ტიპის), ბერების საყდრის (მდებარეობს სოფლის დას.-ით, ნატეხი ქვით ნაგები, დარბაზული ტიპის), გუმბათოვანი საყდრის (დათარიღებულია IX საუკუნის მეორე ნახ.-ით, მდებარეობს კურტანიძეულის ხეობაში, ჯვარგუმბათოვანი, ნაგები რიყის ქვითა და შირიმით), დამასტის ეკლესიის (XVIII-XIX საუკუნეების, დარბაზული ტიპის, რიყის ქვითა და აგურით ნაშენი), დიდბატონის ეკლესიის (მდებარეობს მთის ტყიან ფერდობზე, გვინდელი შუა საუკუნეების, დარბაზული ტიპის), სოფლის მიდამოებში ნაგები დარბაზული ტიპის ოთხი ეკლესიის, წმ. ელიას სახ. ეკლესიის (აშენებულია ტყით დაფარულ მთის ფერდობზე რიყის ქვით, დარბაზული ტიპის), ერელაანთ საყდრის (მდებარეობს სოფლის სამხ.-დას.-ით, განეკუთვნება V-VI საუკუნეებს, გუმბათოვანია, სარესტავრაციო სამუშაოები ჩატარდა 1960 წელს, შემორჩენილია საკურთხევლის მხატვრობის ფრაგმენტები), თეთრი გიორგის სახ. ეკლესიის (დგას სოფლის დას.-ით, დარბაზული ტიპის, შეკეთებულია 1977-1978 წლებში), იახსრის საყდრის (შეიცავს სხვადასხვა პერიოდის ორ ნაგებობას: IX-X საუკუნეებში აგებულ კოშკსა და გვინდელ შუა საუკუნეებში მიშენებულ ეკლესიას), კლდეთაუკანი საყდრის (შედგება დარბაზული ტიპის ეკლესიის, კოშკისა და სწორკუთხა ნაგებობებისაგან), მერებაანთ საყდრის (გვინდელი შუა საუკუნეების, დარბაზული ტიპის), მთავარანგელოზთა სახ. ეკლესიის (გვინდელი შუა საუკუნეების, კომპლექსში შედის: მთავარანგელოზთა ეკლესია, კოშკი, სამეურნეო ნაგებობა, გალავანი), ჟამთა საყდრის (მდებარეობს სოფლის ჩრდ.დას.-ით, ნაგებია სხვადსახვა ზომის რიყის ქვით, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს), სამების სახ. ეკლესიისა (განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, მდებარეობს კურტანიძეულების ხევის პირას), სასახლის (კომპლექსში შედის: ეკლესია, სასახლე, სამეურნეო ხასიათის ნაგებობა), ღვთისმშობლის სახ. ორი ეკლესიის (დარბაზული ტიპის, XIX საუკუნის), ციხის (XVIII საუკუნეში აგებული, ჩოლოყაშვილების კუთვნილი, გეგმით არასწორი ოთხკუთხედი), ცხრაკარას მონასტრის (მდებარეობს სოფლის დას.-ით, შედგება რამდენიმე ეკლესიისა და ნაგებობისაგან, შემორჩენილია მხატვრობა), წმ. ბარბარეს სახ. ეკლესიის (დგას ილიქეთის უბანში, სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დარბაზული ტიპისაა), წმ. ნიკოლოზის სახ. ეკლესიის (გუმბათოვანია, მდებარეობს სოფლის განაპირას, დათარიღებულია XVI საუკუნით) ვრცელი ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება. ძეგლები დაზიანებულია. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა. 18.კუჭავა ნ. გუმბათიანი საყდარი //გაზ. "სახალხო განათლება".-2001(23 მაისი).-გვ.XII. 19.ჯაბუა ნ. ქრისტიანული ტაძრის არქიტექტორული ტიპები შუა საუკუნეების საქართველოში. მატანის ცხრაკარას სამნავიანი ბაზილიკის არქიტექტორული თავისებურებანი. 20.მატანის ეკლესია (ცხრაკარა) და ციხე //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.118. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 21.მატანის "ცხრაკარა"//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.46-49. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე.
ოჟიო (ახმეტის რ-ნი) 1.კოშკები: ოჟიო //ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობები.-თბ.,1962.-გვ.174-175. რეზ. რუს. ენაზე. სოფ.ოჟიოს XVIII საუკუნის ცილინდრული კოშკის აღწერილობა. 2.სოფ.ოჟიოს ძეგლების: კოშკის (დგას ანდრონიკაშვილების ნასახლარად წოდებულ ადგილზე, გეგმით მრგავლია, დათარიღებულია XVIII საუკუნით), წმ. ნინოს (ნაგებია რიყის ქვით, დათარიღებულია გვიანდელი შუა საუკუნეებით), კვირაცხოვლისა (განეკუთვნება XVIII საუკუნეს, ორშესასვლელიანი, კონქში შემორჩენილია XIX საუკუნის ფრესკული მხატვრობა) და წმ. თომას (ძლიერ დაზიანებულია, დარბაზული ტიპის, ნაგებია რიყის ქვით) სახ. ეკლესიების , სამების ეკლესიის (დგას ნასოფლარ ბაიხოს ტერიტორიაზე, განეკუთვნება VII საუკუნეს, დაზიანებულია, 1967-1968 წლებში ჩატარდა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები)ღვთაების სახ. ეკლესიის (დგას სოფლის დას.-ით ვენახებში, დარბაზული ტიპისაა, აღნიშნულია მოგვიანებით , ეკლესიის დას. კედელზე დადგმული ოთხწახნაგა სამრეკლო)) მოკლე ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული აღწერილობა. მოხსენიებულია სარესტავრაციო სამუშაოების ხელ-ი ო.თორთლაძე. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა. 3.ოჟიოს ციხე//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.44-45. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე.
იყალთო (თელავის რ-ნი) 1.არჯევანიძე ი. თბილისიდან ალაზნის ველისაკენ.-თბ.,1958.-გვ.228-230. მოკლე ცნობები იყალთოს აკადემიისა და ღვთაების სახელობის სამონასტრო კიმპლექსის შესახებ. 2.ბარნაველი თ. ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.96-106. იყალთოს ფერისცვალების, ღვთისმშობლის, წმინდა სტეფანეს, წმინდა შიოს სახელობის ეკლესიებისა და მათ მიდამოებში საფლავის ქვებზე შემორჩენილი წარწერების პალეოგრაფიული ანალიზი. 3.გიორგაძე მ. იყალთოს მონასტერი.-თბ.,1985. ტექსტი ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. ფოტოალბომი. 4.ციხე-გალავნები: იყალთო //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.156-157. იყალთოს კომპლექსის მახლობლად მდებარე იყალთოს ციხე-გალავნის ნანგრევების აღწერილობა. 5.ციხე-გალავნები: იყალთო //ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი.-თბ.,1962.-გვ.132-134. რეზ. რუს. ენაზე. ცნობები იყალთოს ციხე-გალავნისა და სათოფურების სისტემის აღწერილობა.ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა (სურ.39). 6.იყალთო //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.V.-თბ.,1980.-გვ.286-287. მოკლე ცნობები იყალთოს სამონასტრო კომპლექსსა და იყალთოს აკადემიაზე. 7.იყალთო //ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.3. მოკლე ცნობები ქართულ და ინგლისურ ენებზე. 8.ლომიძე ზ. იყალთო.-თბ.,1963.-16 გვ. ასურელი მამის-ზენონის მიერ დაარსებულ ხუროთმოძღვრულ კომპლექსზე. 9.მამულაშვილი ა. იყალთოს აკადემია.-თბ.,1948.-32 გვ. 1938 წელს ჩატარებული არქეოლოგიური სამუშაოების შედეგები (საწნახლისა და სამჭედლოს აღმოჩენა). 10.იყალთოს მცირე მონასტერი //მოსულიშვილი ჰ. ქართული სტრუქტურა: IV-XIII სს. გუმბათოვანი არქიტექტურა.-თბ.,1983.-გვ.33-35;გვ.133-134// კომპოზიციური აგების კანონზომიერებანი ქართულ ხუროთმოძღვრებაში //ძეგლის მეგობარი.-1976.-კრ.41.-გვ.51-60. იყალთოს მცირე მონასტრის გეგმისა და შიდა სივრცის ანალიზი; ძეგლის კომპოზიციური სტრუქტურის ფორმირების კანონზომიერებათა შესახებ. მოცემულია სქემატური ჩანახატები. (ანაზომები: ჰ.მოსულიშვილი). 11.იყალთო. ფერისცვალების ეკლესია //ქართული წარწერების კორპუსი.I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-XII).-თბ.,1980.-გვ.310-312. მოკლე ცნობები იყალთოს ფერისცვალების სახელობის ეკლესიის შესახებ. ძეგლის აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილი IX-X საუკუნეების ორი წარწერის განხილვა, შესრულების სავარაუდო თარიღი. 12. განვითარებული ფეოდალიზმი: იყალთოს აკადემია //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.107-108. აკადემიის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 13.შმერლინგი რ. კანკელის ფრაგმენტი სოფ.იყალთოდან //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XII სამეცნერო სესია. 1957 წლის 21,22 მაისი. მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1957.-გვ.9. თელავის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში დაცული მწვანე ქვის ფილის ორნამენტული ფრაგმენტის ანალიზი: კომპოზიცია, კვეთისა და ფიგურების დამუშავების სტილი(ჩატანებული იყო ფერისცვალების ეკლესიის კედლებში). 14. ჩუბინაშვილი გ. ქართული ხელოვნების ისტორია.ტ.I.-ტფ.,1936.-გვ.62. VI საუკუნეში ასურელი მამის-ზენონის მიერ დაარსებული იყალთოს მონასტრის პატარა ეკლესიის მოკლე აღწერილობა. 15. ჯანაშვილი მ. მოგზაურობა კახეთში //დროება.-1881(4 ივნ.).-N113.-გვ.1-3;N113(5ივნ.).-N1-3;N114(6ივნ.).-გვ.1-3;N115(7 ივნ.).-N116(9 ივნ.).-გვ.2-3;N117.-გვ.2-3. ცნობები იყალთოს შესახებ. 16.იყალთო //თაყაიშვილი ექვ. არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი. წიგნი პირველი.-ტფ.,1907.-გვ.253-258. იყალთოს მონასტერში დაცული სიძველეების აღწერილობა. 17.ციხე-გალავნები: იყალთო //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხსიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.197-198. კვადრატული გეგმის მქონე ციხე-გალავნის ნანგრევების მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 18.იყალთო //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.274-276. ასურელი მამის, ზენონის მიერ დაარსებული იყალთოს სამონასტრო კომპლექსის სამშენებლო პერიოდები. იყალთოს აკადემიის მწიგნობრულ-საგანმანათლებლო მუშაობის შესახებ. მოხსენიებულია არსენ იყალთოელი. ტექსტი ქართულ და ინგლ. ენებზე. დართული აქვს ტაძრის საერთო ხედისა და აკადემიის ნანგრევების ფოტოები. 19.იყალთო //გაზ. "სამშობლო".-1988(ნოემბ.).-გვ.6. 20.შათირიშვილი გ. იყალთოს ტაძარი ანთებს სანთლებს //გაზ. "კომუნისტი'.-1990(6 მაისი).-გვ.6. მღვდელმცახურების აღდგენა იყალთოს ტაძარში. 21.ჩხიკვაძე ზ. ღვთაების ტაძარი იყალთოში //"სახალხო გაზეთი".-1912.-700-703. 22.იყალთოს მონასტერი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები.-თბ.,2010.-გვ.195-197. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. მონასტრის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 23.იყალთო //ნაკაშიძე ლ. საქართველო0ს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.94. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. მოკლე ცნობა ასურელი მამის - ზენონ იყალთოელის მიერ VI ს. დაარსებულ სამონასტრო კომპლექსზე (სამების, ღვთისმშობლისა და ყველაწმინდის სახ. ტაძრები). ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 24.იყალთო და შუამთა //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.36. მოკლე ცნობა ასურელი მამის - ზენონ იყალთოელის მიერ დაარსებული მონასტრის, სამონასტრო კომპლექსის (მაცხოვრის ფერისცვალების სახ. მთავარი ეკლესია - ”ღვთაება”, სამების გუმბათოვანი მცირე ეკლესია, ყველაწმინდის ერთნავიანი ეკლესია, იყალთოს აკადემიის შენობა) საკულტო და საერო ნაგებობათა შესახებ. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 25.იყალთო //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.114-115. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 26.იყალთო//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.40-43. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. მოკლე ცნობები ასურელი მამის, ზენონის მიერ დაარსებული სამონასტრო კომპლექსის, იყალთოს აკადემიისა და წმ. სამების ეკლესიის შესახებ. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
რუისპირი (თელავის რ-ნი) 1.ელიზბარაშვილი ი. რუისპირის ყველაწმინდის ეკლესია //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ისტორიის ...სერია.-1984.-გვ.130-144. ყველაწმინდის სამეკლესიანი ბაზილიკისა და წმინდა თევდორეს სახელობის ეკლესიათა მხატვრულ-სტილისტური ანალიზი, აგების სავარაუდო თარიღი. 2.ლეჟავა გ. ქტიტორთა გამოსახულებები რუისპირის წმინდა შიოს ეკლესიაში //ახალგაზრდა მეცნიერთა რესპუბლიკური კონფერენცია მიძღვნილი პროფესორ ლევან რჩეულიშვილისდაბადების 80 წლისთავისადმი სამუშაო გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-1989 წლის 27-28 აპრილი.-თბ.,2001.-გვ.20. ეკლესიის აგების თარიღი მხატვრობის ანალიზის საფუძველზე. 3. რუისპირი: ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობები.-თბ.,1962.-გვ.83-91. რეზ. რუს. ენაზე. სოფ.რუისპირის ორი ციხისა და ეკლესიის აღწერილობა. ტექსტს ერთვის საილუსტრაციო მასალა (სურ.19-23; ტაბ.XVI, XVII/1,2;XVIII/1). 4.ქართული ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები XVI-XVIII საუკუნეებში ციხე-დარბაზები: რუისპირი (მაყაშვილების ციხე-დარბაზი) //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.399-402;გვ.416-498. ციხე-დარბაზის, სხვადასხვა ფორმის კოშკებისა და ეკლესიის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მოხსენიებულაი მოგზაური გიულდენშტედტი. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.170-172; ტაბ.135,136). 5.რუისპირი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.VIII.-თბ.,1984.-გვ.468. მოკლე ცნობები სამეკლესიანი ბაზილიკისა და ციხესიმაგრის შესახებ. 6.სიმაგრეები: რუისპირი //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.139-141. რუისპირში შემორჩენილი მაყაშვილების კუთვნილი ორი ციხის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს რუისპირის ციხის ჩანახატი 7.რჩეულიშვილი ლ. გვიანი ფეოდალური ხანის კოშკური საცხოვრებლის ერთი სახეობა //მაცნე.-1967.-N2.-გვ.276-284. რუისპირის კოშკის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 8.სიმაგრეები რუისპირი //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები.-თბ.,1973.-გვ.131-133. ძლიერ დაზიანებული, მაყაშვილების კუთვნილი ორი ციხის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ტაბ.39. 9.ციხე-დარბაზები რუისპირი //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხრსიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები .-თბ.,2001.-გვ.182-184. მაყაშვილების კუთვნილი , ძლიერ დაზიანებული ორი ციხე-დარბაზის მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ერთვის ციხის ჩანახატის რეკონსტრუქციის ჩანახატი. 10.რუისპირის ყველაწმინდის ეკლესია //არქიტექტურის რესტავრაცია საქრთველოში. ისტორიოგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილების ანალიზი.-თბ.,2012.-გვ.137-138. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 11.რუისპირის ციხე და ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგერეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.122. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 12.რუისპირის ციხე//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.32-33. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. 13.რუისპირის ყველაწმინდა//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.30-31. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. რუისპირის ყველაწმინდას სამეკლესიანი ბაზილიკის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ტაძრის ფოტო. 14.რუისპირის წმ. შიოს მონასტერი//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.36-39. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. მონასტრის მდებარეობა და არქიტექტურული თავისებურებანი. ტექსტს ახლავს ფოტოები.
ადამაანთ ციხე (თელავის რ-ნი) 1.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.184. მოცემულია ცნობები რუისპირის ადამაანთ-ციხის შესახებ (XVIII საუკუნის ბოლო მესამედი.ერთვის ძეგლის აქსონომეტრიული განაკვეთი. 2.გვიანი ფეოდალური ხანის კოშკური საცხოვრებლის ერთი სახეობა //რჩეულიშვილი ლ. ქართული ხელოვნების ნარკვევები.-თბ.,1994.-გვ.217-226. რუისპირის ადამაანთ ციხის ზოგადი დახასიათება სართულების მიხედვით, მარნისა და საბრძოლო ბაქნის აღწერილობა. ტექსტს ახლავს სალუსტრაციო მასალა (სურ.42-45). 3.ადამაანთ ციხე//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.34-35. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე.
თელავის ძეგლები 1.არჯევანიძე ი. თბილისიდან ალაზნის ველისაკენ.-თბ.,1958.-გვ.218-220. აღწერილია თელავის ისტორიული ძეგლები-ციხე-გალავანი, ერეკლე მეორისდროინდელი აბანო და ბურჯი. 2.ქალაქები:თელავი //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-.-გვ.46-54. ფეოდალური ხანის არქიტექტურული ანსამბლიდან შემორჩენილი "ბატონის ციხის", "ვახვახიშვილების ციხის", "ყორჩიბაშიშვილების ციხის" და "ძველი გალავნის" დახასიათება. 3.რჩეულიშვილი ლ. თელავი თბ.,1963. თელავის ხუროთმოძღვრული ძეგლების (ბატონის ციხე, ვახვახიშვილებისა და ყორჩიბაშიშვილების ციხეები, ძველი გალავანი, ღვთაების ეკლესია) დახასიათება. დართულია ძეგლთა სქემები და ილუსტრაციები. 4.რჩეულიშვილი ლ. თელავის "ბურჯი" //ძეგლის მეგობარი.-1966.-N6.-გვ.30-34. აღწერილია თელავში "ბატონის ციხის" ალაყაფის წინ აღმართული ბურჯი. მოცემულია ნაგებობის ხუროთმოძღვრული დახასიათება და ახსნილია მისი დანიშნულება. 5.ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.82-91. განხილულია წარწერები ერეკლე მეორის სასახლეში, კარის ეკლესიაში, ვახვახიშვილების, ფერისცვალებისა (ღვთაების რუსიშვილი-ყორჩიბაშიშვილების)და წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიაში. 6.გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში.ტI.-თბ.,1962.-გვ.37-39. თელავის ციხესიმაგრეებისა და ეკლესიების აღწერილობა. 7.თელავი //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები.-თბ.,1973.-გვ.35-42. ქალაქის მოკლე ისტორია,თელავის ანსამბლის ვრცელი ხუროთმოძღვრული ანალიზი. 7.ციხეები და ციხე-დარბაზები: თელავი //ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი.-თბ.,1962.-გვ.15-34. თელავის ისტორიული ძეგლების მიმოხილვა. ტექსტს ერთვის "ბატონის ციხისა" და "ვახვახიშვილების ციხის" ჩანახატები (არქ.ა.კელერი), ფოტოები. 8.ქალაქები: თელავი //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.39-46. თელავის ისტორია, "ბატონის" , ვახვახიშვილების, ყორჩიბაშიშვილების ციხეებისა და ძველი გალავნის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტსტ ახლავს "ბატონის ციხის" ორი ფოტო. 9.შუაფეოდალური ეპოქის ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები (X-XV სს.): თელავი //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.123-131. თელავის ციხეების, სასახლის,ორი ეკლესიის, აბანოს, კოშკების თავდაპირველი სახით წარმოჩენა რუსი მოხელეების მიერ XIX საუკუნეში (1802 წ.)გადაღებული ქალაქის გეგმების მიხედვით. მოხსენიებული არიან: ვახუშტი ბატონიშვილი, დავით ბატონიშვილი, მ.ბროსე. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.53-59; ტაბ.34). 10.თელავი //ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-ბ.,1997.-გვ.XVII.-ტაბ.35. თელავში, ბარათაშვილის ქუჩაზე მდებარე XIX საუკუნეში აგებული საცხოვრებელი სახლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 11.თელავი //ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.56-76;207-210;234-236. თელავის ისტორიული სახლების ფიქსაცია და მოკლე დახასიათება. 12.[პაატაშვილი ივანე] დიმიტრაშვილი . ქ.თელავი//ცნობის ფურცელი.-1901(8 აპრ.).-N1430.-გვ.4. სამების ეკლესიის მდგომარეობის თაობაზე. 13.[ფურცელაზე ბესარიონ] მეთვალყურე. თელავი //ივერია.-1889(20 აპრ.).-N81.-გვ.2-3. თამარ მეფის დროს აგებული ეკლესიის შესახებ. 14.[ცისკარიშვილი იოსებ] კახელი ი. ღვთაების ეკლესია თელავში //ივერია.-1887(10 ივნ.).-N115.-გვ.4. ხალხური გადმოცემა ეკლესიის შესახებ. 15.თელავის მეფეთა სასახლე //რჩეულიშვილი ქ. ქართული ხელოვნების ისტორიის ნარკვევები.-თბ.,1994.-გვ.193-216. არჩილისეული სასახლის ისტორია, მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 16.რჩეულიშვილი ლ. თელავის მშენებლობის ისტორიიდან ("ბატონის ციხე") //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XII სამეცნიერო სესია 1957 წლის 21, 22 მაისი. მუშაობის გეგმა და მოხსენების თეზისები.-თბ.,1959.-გვ.7-8. თელავის ხუროთმოძღვრული ძეგლების შესახებ. 17.რჩეულიშვილი ლ. თელავის "ბატონის ციხის" არჩილისეული სასახლის რესტავრაციის ირგვლივ //ძეგლის მეგობარი.-1982.-N60.-გვ.61-64. ძეგლის რესტავრაციასთან დაკავშირებულ სიძნელეთა შესახებ. 18.ჩიკოიძე ც. ქალაქი თელავი.-თბ.,1973.-გვ.38-42. თლავის შუაფეოდალური ხანის "ძველ გალავანში" მდებარე ციხე-დარბაზის არქიტექტურული შესწავლის მასალები. 19.ჩიკოიძე ც. თელავი გვიანფეოდალურ ხანაში //ფეოდალური საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები.II.-თბ.,1974.-გვ.68-82. თელავის XVII-XVIII საუკუნეების ისტორიული ძეგლების შესახებ. 20.ხ-ლი. თელავი //ივერია.-1902(7 თებ.).-N31.-გვ.2-3. ცნობა ეკლესიის ქონების დატაცების შესახებ. 21.იამბე, ციხის ნაშალო....-თბ.,2007.-გვ.72-74. თელავის ღვთაების ტაძართან დაკავშირებული ლეგენდა. ტექსტს ერთვის ტაძრის ფოტო. 22.ეკლესია ვახვახიშვილებისა //თაყაიშვილი ექვ. არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი. წიგნი პირველი. ტფ.,1907.-გვ.251-253. თელავში მდებარე ვახვახიშვილების ეკლესიაში შემორჩენილი წარწერების განხილვა. 23.ქალაქები: თელავი //ზაქარაია პ. საქართველოს საერო ხუროთმოძღვრების ნიმუშები.-თბ.,1960.-გვ.14-15. "ბატონის ციხის", ყორჩიბაშიოშვილების ციხის", "ვახვახიშვილებისა ციხისა" და "ძველი გალავნის" მოკლე აღწერილობა. 23.ქალაქები: თელავი //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.46-54. თელავის ციხის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ისტორია. ტექსტს ახლავს "ბატონის ციხის" გალავნის ფოტო, ფ.ქუფარაშვილის ნახატი-"ციხის დაცვა". 24.ალავერდის ეპარქია: თელავის ფერისცვალების მონასტერი //გუნია ირ. საქართველოს მონასტერები: ენციკლოპედიური ცნობარი.-თბ.,2005.-გვ.14-15. ტაძრის დაარსება, მოკლე ისტორია, სიძველეები, გაწმენდითი სამუშაოები-ზოგადი მიმოხილვა. მოხსენიებულნი არიან:მ.ბროსე, ექვ.თაყაიშვილიმიტროპოლიტი გრიგოლი(ცერცვაზე, XX ს-ის 80-იანი წწ.), მიტროპოლიტი დავითი (მახარაძე, XX ს-ის 90-იანი წ.). ტექსტს ახლავს ტაძრისა და მაცხოვრის ხატის ფოტოები. 25.ქობულია ს. თელავს წმ. ნინოს ტაძარი ამშვენებს //გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა".-2002(30 აგვ.).-გვ.1,8. ახალი ტაძრის კურთხევა გიგოს მთაზე. 26.თელავი//უჯარმიდან ალავერდამდე.-თბ.,2013.-გვ.26-29. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ქალაქის ისტორიული მნიშვნელობა. მოკლე ცნობები თელავის ძეგლების (ბატონის ციხე, ყორჩიბაშიშვილების ციხე, ვახვახიშვილების ციხე) შესახებ. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
 
 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა