საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბლიოგრაფიული ლექსიკონი

საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა


ბოლო 10 განმარტება

სიტყვა განმარტება
დოლისყანა (თურქეთი) 1.ბაგრატიონი გ. მოგზაურობა თურქეთში //ძეგლის მეგობარი.-1996.-N1/92.-გვ.38. ცნობები დოლისყანის ჯვარგუმბათოვანი ტაძრისა და მისი მდგომარეობის შესახებ. 2.დოლისყანა //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.127. გეგმით ჯვრისებრი, X საუკუნეში აგებული, დოლისყანის გუმბათიანი ტაძრის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, მხატვრული დამუშავება, დეკორაციული თაღების მიმოხილვა, წარწერების ენობრივი ანალიზი. ტექტს ახლავს ძეგლის ფოტო (ტაბ.63). 3.სხირტლაძე ზ. უცნობი ეპიგრაფიკული მასალები საქართველოს სამხრეთ ისტორიული პროვინციებიდან //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ენისა...სერია.-1993.-N2.-გვ.90-102. დოლისყანის ტაძრის კედლებზე შემორჩენილი წარწერების შესრულების თარიღის განსაზღვრა. მოხსენიებულნი არიან ფრანგი სწავლულები მიშელ და ნიკოლოზ ტიერები. 4.ჯანაშვილი მ. საქართველოს ისტორია.-ტფ.,1906.-გვ.341. მოკლე ცნობები სუმბატ მეფის მიერ აგებული დოლისყანის ტაძრის შესახებ. 5.ჯანაშვილი მ. მესხეთი.-თბ.,1915.-გვ.21. მოკლე ცნობა დოლისყანის ტაძარზე. 6.ინგოროყვა პ. გიორგი მერჩულე.-თბ.,1954.-გვ.358.-360. დოლისყანის საისტორიო წარწერისა და ქართველთა მეფის სუმბატ I-ის მიერ 954-958 წლებში ტაძრის აგების შესახებ. 7.გრიგოლ ხანძთელი და საქართველოს "სინაი", ანუ კლარჯეთის თორმეტი სავანე: დოლისყანა //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.59-65. ცნობა ძეგლის მდებარეობის შესახებ; დოლისყანის ჯვარგუმბათოვანი ეკლესიის (მინაშენი, გალერეა, ეკლესიის თანადროული გრძელი სათავსი, ქვის კვადრებით მოპირკეთებული გუმბათი) ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, სამშენებლო წარწერების სტილისტურ-ენობრივი ანალიზი, სკულპტურული რელიეფების თავისებურებანი, ცნობა სამხ.კედელში ჩადგმული მზის საათის გაუჩინარების შესახებ. ტექსტს დართული აქვს დოლისყანის ეკლესიის 1904 და 2004 წლებში გადაღებული ფოტოები, სარკმლის შემკულობის, მიქაელ მთავარანგელოზისა და მთავარანგელოზ გაბრიელის რელიეფების, მზის საათის გამოსახულების, კედლის მხატვრობის ფრაგმენტების ფოტოები . 8.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.11-12. მოკლე ცნობა დოლისყანის ასომთავრული წარწერებისა და არსებული მდგომარეობის შესახებ. მოხსენიებულია გიორგი მერჩულე, გრიგოლ ხანძთელი. 9.დოლისყანის მონასტერი //ქართული წარწერების კორპუსი .I: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.290-294. დოლისყანის სამონასტრო კომპლექსის X საუკუნის წარწერების მიმოხილვა ნ.მარისა და დ. ერმაკოვის ფოტომასალების მიხედვით. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.110, 111). 10. ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1981.-გვ.170-174. ძეგლის მოკლე დახასიათება. 11.ტაო-კლარჯეთი (გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების მიხედვით) //გაფრინდაშვილი ქ. ქართული სულიერების სათავეებთან.-თბ.,2005.-გვ.73.-150. ტაძრის მოკლე დახასიათება. 12.სხირტლაძე ზ. ახალი მასალები საქართველოს სამხრეთ პროვინციების მოხატულობათა შესახებ //საბჭოთა ხელოვნება.-1986.-გვ.125-135. დოლისყანის ტაძრის მოხატულობაზე. 13.ხოშტარია დ. შავშეთ-კლარჯეთის ეკლესიები //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1998.-N2.-გვ.53-80. დოლისყანის ტაძრის აღწერილობა. 14.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. დოლისყანის ტაძრის დეტალური აღწერილობა. 15.ალადაშვილი ნ. ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა ფიგურული სკულპტურა //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXII სამეცნიერო სესია 1967 წლის 22 და 23 ივნისს. თეზისები.-1967.-გვ.8. დოლისყანის ტაძრის ფიგურული რელიეფების ანალიზი. 16.ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა.საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ცნობები დოლისყანის ეკლესიის შესახებ. 17.დოლისყანის ეკლესია //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.74-89. მდ.იმერხევის ნაპირზე, მთის წვერზე აგებული ეკლესიის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება, არქიტექტურული პლასტიკა,მოხატულობისა და(მთავარანგელოზის გამოსახულება, ოსტატ გაბრიელის "პორტრეტი")წარწერების პალეოგრაფიული და ენობრივი ანალიზი.ტექსტს ერთვის ილუსტრაციები (12-23) და ტაბელები (68-91). 18.დოლისყანა //ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა: საანგარიშო კრებული.-თბ.,1998.-გვ.224. ტექსტი ქარტ. და ინგლ. ენებზე. დოლისყანის (ახლ. ჰამამლი) IX-X საუკუნეების მონასტრის მოკლე აღწერილობა. დართულია საილუსტრაციო მასალა. 19.ხოშტარია დ. კლარჯეთის IX-XI საუკუნეთა სამონასტრო ხუროთმოძღვრება //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერენცია 11-13 ოქტომბარი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.436-451. რეზ. ინგლ. ენაზე. მოკლე ცნობა ტაძრის მდგომარეობის შესახებ. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის აღმ. ფასადის სქემატური ჩანახატი. 20.დოლისყანა - ადარნასე ქართველთა მეფის ძეთა აღმშენებლობა //ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები.-თბ.,2009.-გვ.111-125. ცენტრალურგუმბათოვანი ნაგებობის, დღეისათვის შედარებით შემორჩენილი დოლისყანის ეკლესიის დეტალური ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, შემორჩენილი მხატვრობის ფრაგმენტებისა და წარერების ენობრივი ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: დ. ბაქრაძე, ა. პავლივანოვი, ვ. ჯობაძე, ნ. შოშიაშვილი, ნ. მარი, ნ. ტიერი. მოცემულია ეკლესიის გეგმა, განივი ჭრილი, ხედი აღმოცავლეთისაკენ; განივი ჭრილი, ხედი დასავლეთისაკენ; გრძივი ჭრილები; აღმოსავლეთი ფასადი,სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადები. 21.Материалы по археологии Еавказа. Вып.III.-М.,1893.-С.68 с илл. 22.Марр Н. Дневник поездки в Шавшию и Кларджию.-СПБ.,1911.-С.184-189. 23.Заметка о Батумской области //Сборник сведений о Кутаисской губернии. Вып.IV/-Кутаиси.,1886.-С.100. 23.Долискана //Закарая П. Зодчество Тао-Кларджети.-ТбБ.-С.77-81. 24.დოლისყანა//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.18–21. დოლისყანის ისტორიული მიმოხილვა და მხატვრულ–არქიტექტურული ანალიზი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 25. დოლისყანის ეკლესია //სტუდენტური ექსპედიცია თურქეთში. ნარკვევები. ლექსიკონი.–თბ.,2014.–87–88. 26.დოლისყანა //ჩოხარაძე მ. ხანძთა და "ათორმეტ სავანეთა" მხარის ძველი სალოცავები.-თბ.,ბათუმი.-2015.-გვ.234-237. 27.დოლისყანის მონასტერი //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.131-133. ჩახაზული ჯვრის ტიპის გუმბათოვანი ეკლესიის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
თუხარისის ციხე (თურქეთი) 1.ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები.-თბ.,2009.-გვ.24-28. თუხარისის, როგორც კლარჯეთის პირველი პოლიტიკური და საეკლესიო (წმ. გიორგის სახ. ეკლესია)ცენტრი; ისტორიული და სამეცნიერო ცნობები ციხის მდებარეობისა და აგების თარიღის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ბახტანგ გორგასალი, მოსე ხორენელი, ლეონტი მროველი, რ. ბლეიკი, ც. დერ ნერსესიანი. 2.თუხარისი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.139-140. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 3.თუხარისის ციხე //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.129-130. თუხარისის ციხე-ქალაქის ისტორიული მნიშვნელობა და თანამედროვე მდგომარეობა.
შატბერდი (თურქეთი) 1.ბაგრატიონი გ. მოგზაურობა თურქეთში //ძეგლის მეგობარი.-1996.-N1/92.-გვ.54-56. შატბერდის ტაძრის აღწერილობა. 2.ბაქრაძე დ. ისტორია საქართველოსი.-1889.-გვ.233-234. შატბერდის მონასტრის მოკლე დახასიათება. 3.წმ. გრიგოლ ხანძთელი და საქართველოს "სინაი", ანუ კლარჯეთის თორმეტი სავანე: შატბერდი(ენი-რაბათი)_ //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.48-52. გრიგოლ ხანძთელის მიერ დაარსებული IX საუკუნის ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. აღნიშნულია, რომ ძეგლის ზუსტი ლოკალიზაციის საკითხი საბილოოდ გადაწყვეტილი არ არის. მოხსენიებულნი არიან: გაბრიელ შატბერდელი, მიქაელ მოდრეკილი, გიორგი მთაწმინდელი. ტექსტს დართული აქვს საილისტრაციო მასალა: 1904 წელსა და 2004 წელს გადაღებული შატბერდის ტაძრის ფოტოები. 4.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.21-22. ტაძრის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა, ძეგლის თანამედროვე მდგომარეობა. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები (გვ.50-53). 5.ინგოროყვა პ. გიორგი მერჩულე.-თბ.,1954.-გვ.316-318;351-356. ქართული სავანის ადგილმდებარეობა, მასთან დაკავშირებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა, ძეგლის მნიშვნელობა. 6.შატბერდი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.X.-თბ.,1988.-გვ.692. შატბერდის მონასტრის მოკლე დახასიათება. 7.ხოშტარია დ. შატბერდის (ენი-რაბათის) ეკლესიის არქიტექტურის ზოგი თავისებურება //ლიტერატურა და ხელოვნება.-2001.-N1.-გვ.115-144. 8.ტაო-კლარჯეთი(გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების მიხედვით) //გაფრინდაშვილი ქ. ქართული სულიერების სათავეებთან.-თბ.,2005.-გვ.73-150. მოკლე ცნობები ტაძრის შესახებ. 9.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. შატბერდის ტაძრის ვრცელი აღწერილობა. 10.ხოშტარია დ. შავშეთ-კლარჯეთის ეკლესიები //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1998.-N2.-გვ.53-80. შატბერდის (ენ-რაბათი)გუმბათოვანი ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 11.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.108-109. შატბერდის ეკლესიის სატრაპეზოს აღწერილობა. 12.ბაირამი ფაჰრიე ტაო-კლარჯეთის ქართული მონასტრები //ორიენტალისტი.-2003-2004.-გვ.19-29. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. შატბერდის ტაძრის მოკლე აღწერილობა. 13.ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. შატბერდის ტაძრის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 14.შატბერდის მონასტერი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.56-60. ენი რაბათი //იგივე ნაშრომი.-გვ.90-96. ეკლესიის მდებარეობა, ინტერიერის, გუმბათის აღწერილობა, არქიტექტურული პლასტიკა. მოხსენიებულნი არიან: ა.პავლინოვი, ნ.მარი. ტექსტს დართული აქვს ილუსტრაციები(N24, 25) და ტაბულები (N92-105). "გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება", როგორც ძირითადი წერილობითი წყარო ძეგლის შესასწავლად. მოსაზრება ენ-რაბათთან მისი გაიგივების შესახებ. შატბერდში გადანუსხულ ხელნაწერთა (ჰადიშის, ჯრუჭის, შატბერდის, პარხლის, ოთხთა ეკლესიების ანდერძ-მინაწერების ნუსხა. მოხსენიებულია: ექვ.თაყაიშვილი, ნ.მარი. ტექსტს დართული აქვს ილუსტრაციები (N4-9) და ტაბულები (N42-44). 15.რაბათის ეკლესია //ასლანიშვილი-ბევრელი ს. წერილები "ოსმალოს საქართველოზე".-თბ.,2008.-გვ.198-199//იგივე ტექსტი იხ. "ჯვარი ვაზისა", 1906.-N16.-გვ.6-8. მოკლე ცნობა ართვინში, სოფ. რაბათში ნაგები ეკლესიის ნაშთისა და ხალხში შემორჩენილი თქმულების შესახებ. 16.ხოშტარია დ. კლარჯეთის IX-XI საუკუნეთა სამონასტრო ხუროთმოძღვრება //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერნცია 11-13 ოქტომბერი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.436-451. რეზ. ინგლ. ენაზე. შატბერდის ხუროთმოძღვრების მოკლე აღწერილობა. მოხსენიებულია ა. პავლივანოვი. ტექსტს ერთვის ე ძეგლის გეგმა. 17.ხუციშვილი თ., შენგელია კ. და სხვ. შატბერდის მონასტრის იდენტიფიკაციის პრობლემისათვის //საისტორიო შტუდიები.კრ.V.-თბ.,2002.-გვ.44-57. რეზ. ინგლ. ენაზე. შატბერდის სამონასტრო კომპლექსის ენ რაბათთან გაიგიავების თაობაზე გავრცელებული მოსაზრების მცდარობისა და ტაძრის არტანუჯის დასავლეთით, სოფლების -აგარასა და ბოსელთას შორის , ღრმა ხეობაში მდებარეობის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან:ივ. ჯავახიშვილი, გ. ყაზბეგი, თ. ჟორდანია,დ. ბაქრაძე, ნ.მარი, მ. ბროსე, ექვ. თაყაიშვილი, პ. ზაქარაია ალ. ჯავახიშვილი და სხვები. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (საქართველოს ისტორიის რუკა ივ. ჯავახიშვილის რედაქტორობით -1923 წ., ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრული ძეგლების რუკა - 2004 წ.,ალ. ჯავახიშვილი ორვრსიანი რუკა - 1932 წ., ანაზომები, შატბერდის ხეობისა და ტაძრის ნანგრევების ფოტოები). 18.შატბერდი - "დიდებული ლლავრა" //ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები.-თბ.,2009.-გვ.126-159. ისტორიული და სამეცნიერო ცნობები "ნახევრადთავისუფალი ჯვრის" ტიპის ეკლესიის შესახებ. შატბერდის ეკლესიის დაარსების ისტორია; დეტალური ხუროთმოძღვრული აღწერილობა(გუმბათისა და ინტერიერის თავისებურება); შატბერდი, როგორც მწიგნობრული კერა; შატბერდის ლოკალიზაციის პრობლემა. მოხსენიებულნი არიან: ა. შანიძე, მ. ბროსე, დ. ბაქრაძე, ექვ. თაყაიშვილი, გრ. გურიელი, ნ. მარი, უ. ალეინი, ს. ჯანაშია, ლ. მენაბდე, პ. ინგოროყვა, თ. ჟორდანია, ი. ზდანევიჩი, ნ., ჟ-მ. ტიერები, ვ. ჯობაძე, ა. პავლივანოვი. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (სურ. 25-32; ტაბ.N 28-33). 19.ხუციშვილი თ., შენგელია კ., ციბაძე მ. და სხვ. შატბერდის მონასტერი. მასალები, იდენტიფიკაცია, კვლევის პერსპექტივები.-თბ.,2006.-გვ.38 გვ. ღვთისმშობლის მონასტრის დაარსების ისტორია; შატბერდი, როგორც მწიგნობრობის კერა; აქ მოღვაწე მამები; მონასტრის იდენტიფიკაციისათვის. მოხსენიებულნი არიან: ნ. ჩუბინაშვილი, თ. ჟორდანია, ა. შანიძე, იოანე ბერი (კალიგრაფი), პ. ინგოროყვა, გრიგოლ ვაჩეძორელი(კალიგრაფი), ნ. მარი, ექვ. თაყაიშვილი, ვ. ჯობაძე, მ. ქადიროღლუ, ვ. შტორმი და სხვ. 20.შატბერდის მონასტერი: მასალები, იდენტიფიკაცია, კვლევის პერსექტივები /თ. ხუციშვილი, კ. შენგელია, მ. ციბაძე, შ. მჭავარიანი.-თბ.,2006.-44 გვ. შატბერდის ტაძრის ისტორია; სავანეში მოღვაწე მამები; აგარასთან არსებული უსახელო ნამონასტრალის შატბერდთან იდენტიფიკაციის საკითხი. 21.შატბერდი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.155. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე 22. შატბერდი//სტუდენტური ექსპედიცია თურქეთში. ნარკვევები. ლექსიკონი.–თბ.,2014.–გვ.85–86. 23.შატბერდი //ჩოხარაძე მ. ხანძთა და "ათორმეტ სავანეთა" მხარის ძველი სალოცავები.-თბ.,ბათუმი.-2015.-გვ.226-234. 24.ახალდაბის (ენი-რაბათის) ეკლესია და ციხე //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.81-83. ენი-რაბათის იგივე შატბერდის მონასტრის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა. 25.შატბერდის მონასტერი //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.124-128. ართვინის რაიონში მდებარე შატბერდის დაზიანებული ტაძრის იდენტიფიკაციის საკითხი და ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
ართვინი (თურქეთი) 1.ართვინის ხიდი //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1992.-გვ.195. ქალაქ ართვინში, მდ. ჭოროხზე შემორჩენილი XI საუკუნის პირველი ნახევრის ხიდის აღწერილობა. 2.სამცხე-საათაბაგოს დაკარგული და აწინდელი სოფლები //ჭიჭინაძე ზ. სამცხე-საათაბაგო.-ტფ.,1905.-გვ.13-14. მოკლე ცნობები ართვინის კათოლიკური ეკლესიების შესახებ. 3.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ-საქართველოში.-თბ.,1966.-გვ.11. მოკლე ცნობა ქ. ართვინის დასავლეთით მდებარე, აშოტ დიდის მიერ აგებული ციხეზე. 4.ალექსიძე ნ., ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. ართვინის ციხე - ზოგადი დახასიათება. 5.Иоселиани П. Города существовавшие и существующие в Грузии.-Тифл.,1850.-с.22. 6.Квезерели-Копадзе Н. Изображение древнего каменного Артвинского моста //ძეგლის მეგობარი.-1974.-N35.-с.93. 7.ართვინის ციხე და ნაეკლესიარები //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.121-122. მოკლე ცნობა ქალაქ ართვინის ტერიტორიაზე შემორჩენილი ციხისა ("ლივანე კალე") და ექვსი ეკლესიის შესახებ. ტექსტს ახლავს ციხის გეგმა და ფოტო.
სვეტის ეკლესია (თურქეთი) 1.მურიე ჟ. ბათუმი და ჭოროხის აუზი.-ბათუმი.-1962.-გვ.43. მოკლე ცნობა სვეტის (ვახუშტის მიხედვით-თუხარისის) ციხის შესახებ. 2.მეცხრე-მეათე საუკუნეთა უგუმბათო ეკლესიები კლარჯეთში //ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესაიები და მონასტრები.-თბ.,2009.-გვ.217-220. ა. პავლივანოვის მასალებით ცნობილი (1888 წლის ექსპედ.) სვეტის ეკლესიის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. აღნიშნულია ეკლესიის ჩრდილოეთით აგებული რამდენიმესართულიანი მართკუთხა კოშკი (ამჟამად განადგურებულია). მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (სურ. 38,39; ნაბ.N40). 3.Bayram Fahrye Anadolu da Tetraconchos Planli Gurku Kiliseleri Anadolu ve Cevresinde ORTACAG.-1.-Ankara, 2007.-p.61-88. რეზ. ინგლ. ენაზე. ძეგლის ხუროთმოძრვრული დახასიათება; დაგეგმარებისა და დეკორის თავისებურებები. 4.სვეტის ციხე //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ., 2016.-გვ. 43-44. 5.სვეტის ეკლესიები //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.117-119. ძლიერ დაზიანებული სამნავიანი ბაზილიკის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
ქვარცხანას ციხე (თურქეთი) 1.ქვარცხანას ციხე //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.114-116. ისტორიულ კლარჯეთში შემორჩენილი ციხის, კოშკისა და ეკლესიის მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა.
ტინძოთის ეკლესია (თურქეთი) 1.ტინძოთის ეკლესია და ციხე //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.102-104. ისტორიულ კლარჯეთში მდებარე ტინძოთის სომხური ეკლესიის აღწერილობა. ტესტს ახლავს ფოტომასალა.
სამწყარის ეკლესია (თურქეთი) 1.სამწყარის მეგალითური კომპლექსი და ეკლესია //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.98-100.
გორეშეთის ციხე (თურქეთი) 1.გორეშეთის ციხე და ნაეკლესიარი //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.95-97. ისტორიულ კლარჯეთში, სოფელ გორეშეთში მდებარე მასშტაბური, დიდი ზომის ციხის აღწერილობა. სოფლის ჩრდილოეთით აღმოჩენილია ნაეკლესიარიც. ტექსტს ახლავს ორი ფოტო.
ანჩა (თურქეთი) 1.ანჩის საეპისკოპოსო //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.171. მოკლე ცნობები ისტორიულ კლარჯეთში მდებარე ანჩის საეპისკოპო ტაძრის შესახებ. 2.მურიე ჟ. ბათუმი და ჭოროხის აუზი.-ბათუმი.-1962.-გვ.44-45. მოკლე ცნობები ანჩის ეკლესიის შესახებ. 3.ჭიჭინაძე ზ. ისტორია ოსმალეთის ყოფილ მუსულმან ქართველთ საქართველოსი.-ბათუმი.-1911.-გვ.10. მოხსენიებულია სამხრეთ საქართველოში მდებარე ანჩისა და ვალაშკერტის საეპისკოპო ტაძრები. 4.ჯანაშვილი მ. მესხეთი.-თბ.,1915.-გვ.18-19. მოკლე ცნობები წმინდა ანდრიას მიერ მაცხოვრის ხატის დასვენების ადგილზე აგებული ანჩის საყდრის შესახებ. 5.ტაო-კლარჯეთი (გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების მიხედვით) //გაფრინდაშვილი ქ. ქართული სულიერების სათავეებთან.-თბ.,2005.-გვ.73-150. ანჩის ეკლესიის მოკლე დახასიათება. 6.ხოშტარია დ. შავშეთ-კლარჯეთის ეკლესიები //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1998.-N2.-გვ.53-80. ანჩის გუმბათოვანი ტაძრის დეტალური აღწერილობა. 7.ანჩის ეპარქია //სილოგავა ვ. შენგელია კ. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2006.-გვ.46-66. ძეგლის დაარსების ისტორია, სასულიერი პირთა მოღვაწეობა, ისტორიული და ლიტერატურული წყაროები ტაძრის შესახებ, საეკლესიო სიძველეთა აღწერილობა. მოხსენიებულნი არიან: გიორგი მერჩულე. ე. თაყაიშვილი. ქ.დავითაშვილი. ტექსტს ერთვის ძეგლის გეგმა, ჩუქურთმიანი ქვის ფილის, წარწერების, ნანგრევებისა და ხატების ფოტოები (სურ.11-15). 8.ანჩის მონასტერი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.70-73. სამწყალოს ხეობასი აგებული მონასტრის მდებარეობა, ისტორია, ეკლესიის ნანგრევების აღწერილობა. წერილობითი წყაროები-"გრიგოლ ხანძთელიოს ცხოვრება" და ხელნაწერთა ანდერძ-მინაწერები -ძეგლის შესახებ, შედარება ოშკის ტაძართან,ძეგლის დათარიღება. მოხსენიებულნი არიან: დ.ბაქრაძე, ნ.მარი. ტექსტს ერთვის ილუსტრაციები (11) და ტაბულები (62-67). 8.Бакрадзе Д. Об археологической поездке совершенной в 1870 г., по поручению Академии наук, Чорохский басейн, в Батум, Артвин и Артануджи.-СПБ.-1880.-с.3. 9.Марр Н. Дневник поездки в Шавшию и Кларджию.-СПБ.,1911.-93-94 с илл. 10.ანჩის საკათედრო ტაძარი //ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ.,2016.-გვ.90-94. ისტორიულ კლარჯეთში შემორჩენილი ანჩის საკათედრო ეკლესიის ნაშთების, ორნამენტიანი ქვებისა და ციხე-კოშკის შესახებ. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
 
 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა