საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბლიოგრაფიული ლექსიკონი

საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა


ბოლო 10 განმარტება

სიტყვა განმარტება
აკვანება (ბოლნისის რ-ნი) 1.აკვანება ბოლნისი-დმანისის გზაზე //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.-1997.-გვ.80. მოკლე ცნობები აკვანების დარბაზული ტიპის ეკლესიის შესახებ. 2.აკვანება //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.-ტ.1.-თბ.,1975.-გვ.-248. მოკლე ცნობები აკვანების ხუროთმოძღვრულ ძეგლის შესახებ. 3. ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.96-97. ერთნავიანი ეკლესიის მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს აკვანებას გეგმა ლ.რჩეულიშვილის ანაზომის მიხედვით. 4.რჩეულიშვილი ლ. ქართული ხუროთმოძღვრების სამი უცნობი ძეგლი //საბჭოთა ხელოვნება.-1948.-N2.-გვ.27. ეკლესიის არქიტექტურული ფორმებისა და დეკორაციულ რელიეფთა დეტალების აღწერილობა. 5.რჩეულიშვილი ლ. ხუროთმოძღვრების უძველესი ეპოქის სამი უცნობი ძეგლი //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების VII სამეცნიერო სესია 1942 წლის 20 და 22 ივნისს. მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1942. განხილულია აკვანების ერთდარბაზიანი ეკლესია. 6.მერაბიშვილი ი. აკვანება //გამარჯვების დროშა.-1967.-17 იანვარი 7.Чубинашвили Н. хандиси. Проблема рельефа на примере группы грузинских сел последней четверти 6-ого века и первоц половины ?-ого века.-Тб.,1972.-с.75. Имеется таблица. 8.Рчеулишвили Л. Три неизвестных памятника грузинской архитектуры //Ars Georgica. Разыскания Института истории грузинского искусства.-1948.-№2.-С.176-178. 9.აკვანების ეკლესია//ბერიძე ვ. ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორია. ტ.I. თბ.,2014.–გვ.72–73. მინიატურული ნაგებობის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 10.აკვანება //ბოლნისი.,2017.-გვ. 114.
სამწევრისის ეკლესიები (ბოლნისის რ-ნი) სამწევრისის ეკლესიები //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.61. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. მოკლე ცნობა X-XI საუკუნით დათარიღებული თეთრი ეკლესიისა და XVI საუკუნის მეორე ეკლესიის შესახებ. 2.სამწვერისი //ბოლნისი.,2017.-გვ. 117.
წუღრუღაშენი (ბოლნისის რ-ნი) 1.ზაქარაია პ. ბოლნისები და წუღრუღაშენი.-თბ.,1953. წუღრუღაშენის გუმბათოვანი ტაძრის აღწერილობა. 2.ზაქარაია პ. წუღრუღაშენი.-თბ.,1952. მდინარე ფოლადაურის ხეობაში მდებარე XIII საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესიის ისტორია, ორნამენტები, შიდა სივრცის აღწერილობა და წარწერების ანალიზი. 3.ზაქარაია პ. წუღრუღაშენი, 1213-1222 წწ..-თბ.,1955. ლაშა-გიორგის მეფობის დროს აგებული გუმბათოვანი ეკლესიის - წუღრუღაშენის აღწერილობა. 4.წუღრუღაშენი //საქართველოის სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.291-292. XIII საუკუნეში აგებული, მუქი ყვითელი ფერის გუმბათოვანი ტაძრის მდებარეობა, ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, წარწერების მოკლე მიმოხილვა. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია წუღრუღაშენის სარკმლის მორთულობისა და დეტალის ფოტოები. 5.XII სუკუნის ბოლოსა და XIII საუკუნის პირველი მესამედის ხუროთმოძღვრება: წუღრუღაშენი //ზაქარაია პ. ქართული ხუროთმოძღრება XI-XVIII სს.-თბ.,1990.-გვ.113-131. ძეგლის გეოგრაფიული სივრცე, ასომთავრული წარწერების ანალიზი და ცნობა ტაძრის ამგების შესახებ. ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასაითება, მხატვრული აღწერილობა. მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბატონიშვილი, ი.ბართოლომეი, მ.ბროსე, არქიტექტორი დ.გრიმი, დ.ბაქრაძე, გ.ჩუბინაშვილი, ნ.სევეროვი. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (სურ.30-34; ტაბ.XLII-XLVI) //ზაქარაია პ. ცენტრალურ-გუმბათოვანი არქიტექტურა.ტ.2: XI-XIIIს.ს.-თბ.,1978.-გვ.153-190. 6.ბოლნისის ეპარქია: წუღრუღაშენის წმ. გიორგის მონასტერი (მამათა) //გუნია ირ. საქართველოს მონასტრები.-თბ.,2005.-გვ.40. მოკლე ცნობა მონასტრის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბატონიშვილი, მთავარეპისკოპოსი თადეოზი (იორამაშვილი), ტაძრის ამგები ჰასან არსენის ძე (XII-XIII სს.). ტექსტს ახლავს წმინდა გიორგის სახელობის ტაძრის ფოტო. 7.განვითარებული ფეოდალიზმის არქიტექტურა (X-XIV სს.): წუღრუღაშენი //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.66. ტაძრის ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.XXXI. სურ.1). 8.ბერძენიშვილი დ. "ხევი ბოლნისისა" //დმანისი.IV.-თბ.,2003.-გვ.228-229. წუღრუღაშენის (გუნბადი) გუმბათოვანი ტაძრის არქიტექტურის აღწერილობა, ასომთავრული წარწერების ანალიზი. აღნიშნულია წუღრუღაშენის ხევის სათავეში გათხრილი და შესწავლილი რკინის საწარმოო უბანი, ნასოფლარი და ძველი გვირაბები მადნის საბადოებში. მოხსენიებული არიან: ვახუშტი ბაგრატიონი, ტაძრის ამგები ჰასან არსენის ძე, ვ. სილოგავა. 9.წუღრუღაშენი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.XI.-თბ.,1987.-გვ.351. XIII საუკუნის ტაძრის ხუროთმოძღვრებისა და შემკულობის მოკლე აღწერილობა, აგების სავარაუდო თარიღი. მოხსენიებულნი არიან: მეფე ლაშა-გიორგი, ჰასან არსენის ძე, რ. შმერლინგი. 10.წუღრუღაშენი //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.156. ეკლესიის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. სამშენებლო წარწერის მიხედვით ძეგლის მაშენებლად მოხსენიებულია ჰასან არსენისძე. მოცემულია ძეგლის ზომები. ტექსტს დართული აქვს ფოტოები (ტაბ.159,160). 11.ოდიკაძე რ. წუღრუღაშენი //გაზ. "საბჭოთა ოსეთი".-1990(29 მარტი).-გვ.4. 12.წუღრუღაშენი // სახალხო განათლება.-2000(1 ნოემბ.).-გვ.7. ტაძრის მოკლე აღწერილობა. 13.ჭიჭინაძე ზ. სამხრეთ საქართველო //მოგზაური.-1901.-N2.-გვ.172-182. მოკლე ცნობები ტაძრის შესახებ. 14.დმანისის და მანგლისის სიონი //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.53. ტაძრის გარე და შიგა სივრცის მოკლე აღწერილობა. აღნიშნულია, რომ ძეგლის ასაგებად გამოყენებულია ფერადი ქვები და შემკულია მდიდარი ჩუქურთმებით. მოხსენიებულნი არიან: გიორგი IV ლაშა, ქტიტორი ჰასან არსენის ძე. ტექსტს ერთვის წუღრუღაშენის გუმბათის ყელის ჩუქურთმებისა და ტაძრის საერთო ხედის ფოტოები. 15.Амиранашвили Ш. история грузинского искусства.-М..1963.-С.275 с илл. 16.Бакрадзе Дм. Кавказ в древних памятниках христианства //Записки Общества любителей кавказской археологии.Кн.1.-Тифл.,1875.-С.162-163. 17.Северов Н. памятники грузинского зодчества.-М.,1947.-С.182 с илл. 18.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-Тифл.,1935.-С.24 с илл. 19.памятники культуры Грузии. Каталог выставки.-Тб.,1967.-С.91 с илл. 20.Мшвениередзе Д. Строительное искусство в древней Грузии.-Тб.,1959.-С.79-81 с рис. 21.Цугругашени //Джанберидзе Н. Архитектурные памятники Грузии.-М.,1996.-С.266-273 с илл. 22.Джанберидзе Н., Кинцурашвили С. Каталог выставки "Грузинская архитектура".-Тб.,1958.-С.26 с илл. 23.წუღრუღაშენი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.91.-92. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 24.წუღრუღაშენი //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.124-125. 25.წუღრუღაშენი //ბოლნისი.,2017.-გვ. 115.
კაზრეთი (ბოლნისის რ-ნი) 1.დოლიძე ვ. კაზრეთის ხუროთმოძღვრული კომპლექსი // ქართული ხელოვნება.-1987.-N9.-გვ.26-56. კაზრეთის ხუროთმოძღვრული კომპლექსში შემავალი ძეგლების: სამების ეკლესიის, სატრაპეზოს, საცხოვრებელი ნაგებობისა და გალავნის აღწერილობა, ფრესკული მხატვრობის ფრაგმენტების ანალიზი. 2.დოლიძე ვ. კაზრეთის ხეობის ორი ხუროთმოძღვრული ძეგლი //ძეგლის მეგობარი.-1970.-N20.-გვ.4-18. რეზ. რუსულ ენაზე. კაზრეთის გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმის სამების ტაძრის (XIII ს., უგუმბათო) შიდა სივრცის, კედლის მხატვრობის (რეგისტრების მიხედვით), გარე მოცულობის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, ძეგლის აგების სავარაუდო თარიღი. ტექსტს ერთვის სარკმლის მორთულობის ფოტოები. 3.ვაჩეიშვილი ნ. დარბაზულ ეკლესიათა შიდა სივრცის მხატვრული გადაწყვეტის რამდენიმე თავისებურება //ძეგლის მეგობარი.-1997.-N1(196).-გვ.14-24. მოკლე ცნობები კაზრეთის XIII საუკუნის სამების ეკლესიის ხუროთმოძღვრებისა და შიდა სივრცის შესახებ. 4. კაზრეთი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.V.-თბ.,1980.-გვ.317. კაზრეთის არქეოლოგიური შესწავლის მასალები, XIII საუკუნის სამონასტრო კომპლექსის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 5.სინაურიძე გ. კაზრეთის ანტიკური და ადრეფეოდალური ხანის ძეგლები // ძეგლის მეგობარი.-1971.-N27-28.-გვ.46-49. VI-VII საუკუნეების ორი ეკლესიის: "ბუჩურიანი" ("ბუჩურაშენის") და მდ. კაზრეულას ნაპირზე მდებარე ერთნავიანი ეკლესიის ნანგრევების აღწერილობა. 6.სხირტლაძე ზ. საკურთხევლის მოხატულობის სქემის ზოგიერთი თავისებურება XIII საუკუნის ქართული კედლის მხატვრობაში //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ისტორიის...სერია.-1981.-N4.-გვ.85-98. შუა საუკუნეების ძეგლების: კაზრეთის სამებისა და ქობაირის მონასტრის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიების საკურთხევლის მოხატულობათა თავისებურებები. 7.ჯაფარიძე ვ. ჩვენი ისტორიის ერთი მატიანე // ძეგლის მეგობარი.-1975.-N39.-გვ.73-78. კაზრეთის მახლობლად მდებარე პატარა დარბაზული ტიპის ეკლესიის აღწერილობა. 8.ყაუხჩიშვილი თ. კაზრეთის ბერძნული წარწერები // საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე.XXVII-B.-1967.-გვ.152-165. რეზ. რუსულ ენაზე. კაზრეთის მახლობლად , ტყეში, ბაზილიკის ნანგრევებში აღმოჩენილი ბერძნული წარწერების ვრცელი ანალიზი. 9.თაყაიშვილი ექვ. სომხით-საორბელოს ძეგლების წარწერები. მეორე ნაწილი // თსუ შრომები.ტ.43.-1951.-გვ.155-163. კაზრეთის სამებისა და სათხის ეკლესიების ხუროთმოძღვრული აღწერილობა და წარწერების ვრცელი ანალიზი. 10.კაზრეთი. "სათხის" ეკლესია // ქართული წარწერების კორპუსი.I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.255-258. რეზ.რუს.ენაზე. სოფ.კაზრეთის მახლობლად მდებარე "სათხის" ეკლესიის ექვსი ასომთავრული წარწერის პალეოგრაფიულ-ენობრივი აღწერილობა და ანალიზი. 10.ამირანაშვილი შ. და სხვ. გადარჩენილი ტაძრები // გაზ. "კომუნისტი".-1970(18 ივლ.).-გვ.4. მოკლე ცნობები კაზრეთის ტაძრების შესახებ. 11.მიქიაშვილი ნ. მე-13 საუკუნის ფრესკები ნაგავს გაატანეს // გაზ. "რეზონანსი".-2001(30 ივნ.).-გვ.5. კაზრეთის წმინდა სამების ეკლესიის სავალალო მდგომარეობის გამო. 12.Памятники культуры Грузии: Каталог выставки.-Тб.,1967.-С.109. 13.Долидзе В. Архитектурный комплекс Казрети // Ars Georgica.-Серия А.-1987.-N9.-С.177-178//Долидзе В. Архитектурный памятник Казрети //IV Международный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1983.-С.11 с. 14.კაზრეთის სამება //არქიტექტურის რესტავრაცია საქართველოში. ისტორიუგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილების ანალიზი.-თბ.,2012.-გვ.109-112. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 15.კაზრეთის ქვედა უბნის ეკლესია //მინდორაშვილი დ. საქართველოს არქეოლოგია 11-111. განვითარებული და გვიანდელი შუა საუკუნეები.-ბათუმი.,2015.-გვ.242-243. 16.კაზრეთის (ისპიანის) სამების მონასტერი //ბოლნისი.,2017.-გვ. 113.
ბანა (თურქეთი) 1.ბანა //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.348. VII საუკუნეში აგებული ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 2.ბაქრაძე დ. ისტორია საქართველოსი.-ტფ.,1889.-გვ.223. მოკლე ცნობები ბანასა და ოშკის შესახებ. 3.ბანა //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.II.-თბ.,1977.-გვ.185. მოკლე ცნობები ბანას ტაძრის შესახებ. 4.დიდი ხუთეული ტაოთა:ბანა //გივიაშვილი ი. კოპლატაძე ი.ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.123-128. ძეგლის ისტორია, არსებული წერილობითი წყაროების მიმოხილვა, ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბატონიშვილი, კარლ კოხი, ს.კლდიაშვილი, დ.ბაქრაძე, ე.ვეიდენბაუმი, ექვ.თაყაიშვილი, ა.კალგინი, ი.ზდანევიჩი, ვ.ჯობაძე, რ.ედვარდსი, ჟ.და მ.ტიერები, დ.თუმანიშვილი, რ.მეფისაშვილი, გ.ჩუბინაშვილი, ვ.ბერიძე, ნ.ზაქარაია. ტექსტს დართული აქვს ბანას ფოტოები (გადაღებული 1902 წელს) 5.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.28-29. XI საუკუნის ისტორიკოს სუმბათ დავითის ძის ცნობა ტაძრის შესახებ. ძეგლის მნიშვნელობა ქართული კულტურის განვითარებაში. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ცნობები ტაძრის დღევანდელი მდგომარეობის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ზაქარია ბანელი (X-XI სს.), ვახუშტი ბატონიშვილი. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები (გვ.42-43). 6.ბანას დიდი მრგვალი ტაძარი; ბანას პატარა ეკლესია; ბანას მღვიმეში დაცული ეკლესია //თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და სოფელ ჩანგლში 1907 წელს.-პარიზი,1938.-გვ.19-28. //იგივე ტექსტი იხ.დაბრუნება.ტ.I.-თბ.,1991.-გვ.315-326. ბანის დიდი ტაძრის მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება, მისი ისტორია, ცნობები ბანას პატარა და მღვიმეში დაცული ეკლესიების შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ბანას პირველი ეპისკოპოსი კვირიკე; ნ.სევეროვი, ბოტანიკოსი კარლ კოხი, ნ.მარი. 7.მეფისაშვილი რ. თუმანიშვილი დ. ბანას ტაძარი: შესწავლისა და რეკონსტრუქციის საკითხები.-თბ.,1989. ტქსტი ქართულ და რუსულ ენებზე. ტაძრის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა. წარმოდგენილია ძეგლის ანაზომები, გეგმა, გრაფიკული რეკონსტრუქციები და სხვადასხვა დროს გადაღებული ფოტოსურათები. 8.ჯანაშვილი მ. მესხეთი.-თბ.,1915.-გვ.21. მოკლე ცნობები მეფე ადარნასეს დროს აგებულ ბანას ტაძარზე. 9.ბანა //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.32-35;გვ.111-112. სოფ.ფანაქის (ფენიაკის) ბანას მონუმენტური კათედრალის ხუროთმოძღვრული დახასიათება.მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბაგრატიონი, გ.ჩუბინაშვილი. ტექსტს ახლავს ტაძრის გეგმა და ფოტოები (ტაბ.40-44). 10.ძველი ქართული განვითარების მესამე ეტაპი აყვავების ხანაში: ბანა და იშხანი. ბანა //ჩუბინაშვილი გ. ქართული ხელოვნების ისტორია.ტ.1.-ტფ.,1936.-გვ.168-174. ტაძრის ვრცელი აღწერილობა, მშენებლობისა და შემდგომი განვითარების ეტაპები, დათარიღება.მოხსენიებულნი არიან: ექვ. თაყაიშვილი, სტრაგოვსკი. ტექსტს ახლავს არქ. ან. კალგინის მიერ შესრულებული ჩანახატები; სურათები (სურ.119-126; ტაბ.VIII). 11.ბოლქვაძე თ. იმოგზაურეთ ტაო-კლარჯეთში //ბურჯი ეროვნებისა.-2003.-N1-2.-გვ.20-23. ბანის მდგომარეობის თაობაზე. 12.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971. გეგმით ტეტრაკონქიანი სამსართულიანი ბანის ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ერთვის გეგმა. 13.ჯანაშვილი მ. საქართველოს ისტორია.-ტფ.,1906.-გვ.327. ცნობები ადარნასე II კურაპალატის დროს (IX-X სს.) აგებული ბანას ტაძრის შესახებ. 14.სხირტლაძე ზ. ეკლესია -მონასტერთა გამოსახულებები შუა საუკუნეების ქართულ სახვით ხელოვნებაში //ხელოვნება.-1992.-N1-2.-გვ.10-22. ტაძრის ისტორია, ფრესკული გამოსახულებების აღწერილობა. 15.ბერიძე ვ. ადრეფეოდალური ხანის ქართული ხელოვნება //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.II.-თბ.,1973.-გვ.629-630. მოკლე ცნობები საეპისკოპოსო ტაძრის - ბანას შესახებ. 16. ჩუბინაშვილი გ. ქართული არქიტექტურის გზები.-თბ.,1936.-გვ.69-70. VII საუკუნის კათედრალური ტაძრის - ბანის შესახებ. 17.ფეოდალური ეპოქის არქიტექტურა: იშხანი და ბანა //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.46-47. VII საუკუნის ძეგლის კონსტრუქციული დახასიათება, გეგმის თავისებურება. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.XIV,XV). 18. ტაო-კლარჯეთში მდებარე ძეგლების ფოტოთეკა /ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ძეგლის ხუროთმოძღვრული და არქიტექტურული დახასიათება. 19.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. ტაძრის თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ. 20.ბანის ეპარქია //სილოგავა ვ. შენგელია კ. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2006.-გვ.94-102. ძეგლის აგების, სახელწოდების ეტიმოლიგიისა და ისტორიული წყაროების შესახებ. ბანაში მიმდინარე ლიტერატურული საქმიანობა. მოხსენიებულნი არიან:ზაქარაია ბანელი, იაკობ ჯაყელი; ელ. მეტრეველი, ლ.მენაბდე. ტექსტს ერთვის ტაძრის გეგმა და ფოტოები (სურ.26-28). 21.ბანას კათედრალი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.97-105. მდ. ოლთუს შენაკადის - ბანასწყლის ნაპირზე მდებარე ტაძრის მდებარეობა, კათედრალის აღწერილობა, ისტორიული და კულტურული მიმოხილვა. მოხსენიებულნი არიან: კ.კოხი, დ.ბაქრაძე, ექვ. თაყაიშვილი, ნ.ტიერი, რ.ედვარდი. ტექსტს დართული აქვს ილუსტრაციები (26.26-ა) და ტაბულები (106-118). 22.ბანა //საქართველოს სულიერიო საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.71-73. ბანის ტაძრის ნანგრევების მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართული აქვს ტაძრის ნანგრევების საერთო ხედის, სვეტის კაპიტელისა და ფასადის ნაწილის ფოტოები. 23.ბანას ტაძარი //თორაძე ვ., თორაძე ნ. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორია.-[2006].-გვ.146-147. ვახუშტი ბატონიშვილისა და ბაგრატიონთა ისტორიკოს ცუმბატ დავითის ძის გადმოცემა ბანას შესახებ. მოხსენიებულია ექვ. თაყაიშვილი. 24.Bayram Fahriye Anadolu da Tetraconchos Planlii Gurcu Kiliseleri //Anadolu ve Ceveresinde ORTACAG.-1.-Ankara,2007.-p.61-88. რეზ. ინგლ. ენაზე. ბანას ხუროთმოძღვრული დახასიათება, დაგეგმარებისა და დეკორის თავისებურებანი. 25.Северов Н. Памятники грузинского зодчества.-М.,1947.-С.189-190. 26.Агабабиян Р. Композиции купольных сооружении Грузии и Армении.-Ереван.,1950.-С.98-99. 27.Бакрадзе Дм. Кавказ в древних памятниках христианства //Записки Общества любителей кавказской археологии. Кн.1.-Тифл.,1875.-С.19-177. 28.Бана //Закарая П. Зодчество Тао-Кларджети.-Тб.,1990.-С.18, с.45-53. 29.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-Тифл.,1935.-С.11-12 с илл. 30.Беридзе В. Место памятников Тао-Кларджети в истории грузинской архитектуры.-Тб.,1981.-С.136-138 с илл. 31.ბანა //იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.10–13. ბანას ისტორიული მნიშვნელობა და მხატვრულ–არქიტექტორული ანალიზი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 32.ბანა //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.17-19. მონასტრის მოკლე არქიტექტურული მიმოხილვა. 33.ბანა //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.60. 34.ბანა //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.161-169. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
ოპიზა (თურქეთი) 1. ოპიზა //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.44;გვ.124-127. მრავალაფსიდიანი სავანის - იოანე ნათლისმცემლის სახ. ოპიზის ტაძრის - მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ექვ.თაყაიშვილის ცნობა ოპიზის ტაძრისა და ქტიტორთა ვონაობის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ბექა და ბეშქენ ოპიზარები, ექვ.თაყაიშვილი, არქიტექტორი ა.პავლინოვი, გ.ყაზბეგი, ნ.მარი, ნ. და ჟ. ტიერები, დ.ბაქარაძე, ვ.ჯობაძე. აღნიშნულია ეკლესიის ზომები. ტექსტს დართული აქვს ოპიზის მონასტრის ეკლესიის გეგმა ა.პავლივანოვის ანაზომის მიხედვით, 1904 და 2004 წლებში გაფსაღებული ფოტოები, ეკლესიის ჩრდ. კედლის ნანგრევები, სატრაპეზოს ფოტოები. 2.ოპიზის სიგელი //სურგულაძე ი. ნარკვევები საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიიდან.-თბ.,1963.-გვ.7-30. განხილულია ოპიზის სიგელი, რომელშიაც ოპიზისა და მიძნაძორის მონასტრების სამამულო დავა და მისი სასამართლო პროცესია აღწერილი. 3.მურიე ჟან ბათუმი და ჭოროხის აუზი.-ბათუმი.-1962.-გვ.43-44. ოპიზის მონასტრის ნანგრევების აღწერილობა. 4.ბაირამი ფაჰრიე ტაო-კლარჯეთის ქართული მონასტრები //ორიენტალისტი.II.-2003-2004.-გვ.19-29. ტექსტი ქართული და რუსულ ენებზე. ოპიზის მონასტრის მოკლე აღწერილობა. 5.გუგნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში .-თბ.,1996.-გვ.13-14. მოკლე ცნობები ოპიზის მონასტრის თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ.ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტო. 6.ბაგრატიონი გ. მოგზაურობა თურქეთში //ძეგლის მეგობარი.-1996.-N1/92.-გვ.38. 1950 წელს ოპიზის ტაძრის აფეთქების მიზეზის შესახებ. 7. წმ. გრიგოლ ხანძთელი და საქართველოს "სინაი" ანუ თორმეტი სავანე ოპიზა //გივიაშვილი ი. კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.66-68. ტაძრის დაარსების ისტორია, ხუროთმოძღვრული და მხატვრული ფორმების ანალიზი. 8.ინგოროყვა პ. გიორგი მერჩულე.-თბ.,1954.-გვ.340-343. ოპიზის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა, ისტორია, ხუროთმოძღვრება. 9.ოპიზა //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.VII.-თბ.,1984.-გვ.544. XIII საუკუნის ძეგლის - ოპიზის ისტორია, ხუროთმოძღვრული და მხატვრული დახასიათება. 10.ოპიზის მონასტერი //ქართული წარწერების კორპუსი .I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.285-287. ოპიზის მონასტერში შემორჩენილი X საუკუნის წარწერების - რელიეფების ქტიტორული წარწერა აშოტისა და დავითისა და საამშენებლო წარწერა აშოტისა -მიმოხილვა. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.109). 11.ყაზბეგი გ. სამი თვე თურქეთის საქართველოში.-ბათუმი.-1995.-გვ.100-103. ცნობები ოპიზის მონასტრის ისტორიიდან, ტაძრის დაწვრილებითი აღწერილობა. 12.ჯანაშვილი მ.მესხეთი.-თბ.,1915.-გვ.18. მოკლე ცნობები VI საუკუნის პირველ ნახევარში აგებულ ოპიზის მონასტერზე. 13.ხოშტარია დ. ოპიზის მონასტრის დაარსების თარიღისათვის //ძეგლის მეგობარი.-1999.-N2(105).-გვ.31-33. რეზ. ინგლისურ ენაზე. ისტორიულ წერილობითი ძეგლში -"ცხოვრება ვახტანგ მეფისა"-დაცული ცნობები და მონასტრის დათარიღების საკითხი. 14.მაკალათია ს. მესხეთ-ჯავახეთი.-თბ.,1938.-გვ.21. მოკლე ცნობები ოპიზის მონასტრის შესახებ. 15.ტაო-კლარჯეთი (გრიგოლ ხანძთელის სხოვრების მიხედვით_ //გაფრინდაშვილი ქ. ქართული სულიერების სათავეებთან.-თბ.,2005.-გვ.73-150. ოპიზის მოკლე დახასიათება. 16. ციციშვილი ი. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.73. ძეგლის მოკლე დახასიათება. 17.სხირტლაძე ზ. ახალი მასალები საქართველოს სამხრეთი პროვინციების მოხატულობათა შესახებ //საბჭოთა ხელოვნება.-1986.-N3.-გვ.125-135. ოპიზის ტაძრის კედლის მხატვრობის ფრაგმენტების მიმოხილვა. 18. ციციშვილი ი. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.108-109. ოპიზის (IX-XII სს.)სატრაპეზოების აღწერილობა. 19.ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ძეგლის არქიტექტურული დახასიათება, წარწერების მიმოხილვა. 20.ალადაშვილი ნ. ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა ფიგურული სკულპტურა //საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXII სამეცნიერო სესია 1967 წ. 22-23 ივნისი .-თბ.,1967.-გვ.8. 21.ალექსიძე ნ., ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. 1990 წელს ტაო-კლარჯეთში მოწყობილი ექსპედიციის შედეგები. 22.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1981.-გვ.170-174. ძეგლის მოკლე აღწერილობა. 23.ხოშტარია დ. შავშეთ-კლარჯეთის ეკლესიები //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1998.-N2.-გვ.53-80. ოპიზის გუმბათოვანი ტაძრის დეტალური აღწერილობა. 24.ოპიზის მონასტერი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.23-33. მონასტრის მდებარეობა, მთავარი ეკლესიის არქიტექტურა და წერილობითი წყაროები მისი დააარსებისა და აგების თარიღის შესახებ. ქტიტორთა რელიეფებისა და აგების თარიღის აღწერილობა, მონასტრის ისტორიულ-კულტურული მნიშვნელობა. მოხსენიებულნი არიან: გ.ყაზბეგი, ნ.და მ.ტიერები. ტექსტს ერთვის ტაძრის გეგმა(სურ.43)და ტაბულები (1-15). 25. ასლანიშვილი-ბავრელი ს. წერილები "ოსმალოს საქართველოზე".-თბ.,2008.-გვ.204. მოკლე ცნობა ოპიზის ტაძრის შესახებ. 26. ხოშტარია დ. კლარჯეთის IX-XI საუკუნეთა სამონასტრო ხუროთმოძღვრება //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერენცია 11-13 ოქტომბერი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.436-452. რეზ. ინგლ. ენაზე. ოპიზის იოანე ნათლისმცემლის სახ. ძლიერ დაზიანებული ეკლესიისა და სამრეკლოს მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. მოხსენიებულნი არაინ: გ. ყაზბეგი, დ. ბაქრაძე, ა. პავლივანოვი, ნ. და მ. ტიერები, ვ. ჯობაძე, ნ. და გ. ბაგრატიონები (1994-1995 წწ.-ის ექსპედიციების ხელმძღვანელები). 27. ოპიზა - "უპირველესი ათორმეტთა უდაბნოთა" //ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები.-თბ.,2009.-გვ.80-92. ნახევრადთავისუფალი ჯვრის ტიპის ეკლესიის - ძლიერ დაზიანებული ოპიზის ტაძრის დეტალური აღწერილობა (დღემდე შემორჩენილი ეკლესიის ნანგრევები გუარამ მამფლის ეკლესიაა, ხოლო რა მოუვიდა აშოტ დიდისეულ ეკლესიას, ძნელად დასადგენია) , მოკლე ისტორია, ისტორიული და სამეცნიერო წყაროები ოპიზის მშენებლობის, მხატვრობისა და წარწერათა შესახებ; ძეგლის რელიეფის დათარიღება სტილისტური ნიშნების მიხედვით. მოხსენიებულნი არიან: ანტონ კათალიკოსი, ბეშქენ და ბექს ოპიზრები, "მიქაელ გალატოზი ოპიზარი", გ. ყაზბეგი, ნ.ჟ.-მ ტიერები, ა. პავლივანოვი, ნ. მარი, დ. ერმაკოვი. მოცემულია ოპიზის ეკლესიის გეგმა. 28.ბაირამი ფაჰრიე ტაო-კლარჯეთის ქართული მონასტრები //ორიენტალისტი.-2003-2004.-ტ.2.-გვ.19-29. ტექსტი ქართულ და თურქულ ენებზე. ტაძრის აგების თარიღის განსაზღვრა. 29.ბაქრაძე დ. ბატონო რედაქტორო! //გაზ. ”დროება”.-1884(22 მარტი).-N64.-გვ.2-3. ტაძრის არქეოლოგიური მნიშვნელობა. 30.ოპიზა //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.146. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 31.ოპიზა//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.42–43. ოპიზის მონასტრის ისტორია. ტექსტს ახლავს ფოტო. 32.ოპიზა//სტუდენტური ექსპედიცია თურქეთში. ნარკვევები. ლექსიკონი.–თბ.,2014.–გვ.84–85. 33.ოპიზა //ჩოხარაძე მ. ხანძთა და "ათორმეტ სავანეთა" მხარის ძველი სალოცავები.-თბ.,ბათუმი.-2015.-გვ.250-255. 24.ოპიზა //კლარჯეთი.,ბათუმი.-2016.-გვ.130-145. 25.ოპიზა //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.37. 26.ოპიზა //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.156-159. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
ტბეთი (თურქეთი) 1.მურიე ჟ. ბათუმი და ჭოროხის აუზი.-ბათუმი.,1962.-გვ.42-43. მოკლე ცნობა აშოტ კურაპალატის მიერ 918 წელს აგებული ტაძრის აღწერილობა. 2.ბაგრატიონი გ. მოგზაურობა თურქეთში //ძეგლის მეგობარი.-1996.-N1/92.-გვ.39. ტბეთის საკათედრო ტაძრის თანამედროვე მდგომარეობა. 3.ერუშეთი, კოლა-ოლთისი და შავშეთი: ტბეთი //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.117-122. ისტორიულ შავშეთში,X საუკუნეში, აშოტ კუხის მიერ აგებული, ქ.შავშათიდან 15 კილომეტრით დაშორებული ტბეთის კათედრალური ტაძრის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა, მშენებლობის ეტაპები, ხუროთმოძღვრული-მხატვრული დახასიათება. მოხსენიებულნი არიან: ნ.მარი, დ.ბაქრაძე, პ.ზაქარაია, ა.პავლინოვი, გ.ყაზბეგი, ნ.და მ.ტიერები, ფ.ბაიყურთი, ვ.ჯობაძე. მოცემულია ძეგლის ფოტოები (1888 წელსა და ამჟამად გადაღებული). 4.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.16-17. მოკლე ცნობა ტბეთის ტაძრის ისტორიისა და თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები (გვ.46-47). 5.ტბეთი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.I.-თბ.,1985.-გვ.680. ტბეთის სამონასტრო კომპლექსის მოკლე ისტორია. 6.ყაზბეგი გ. სამი თვე თურქეთის საქართველოში.-თბ.,1995.-გვ.78-81. ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, მასთან დაკავშირებული თქმულებები. 7.ჯანაშვილი მ. მესხეთი.-თბ.,1915.-გვ.22. მოკლე ცნობები ტბეთის ტაძრის შესახებ. 8.ჯანაშვილი მ. საქართველოს ისტორია.-ტფ.,1906.-გვ.328. ადარნასე II-ის დროს შავშეთში აგებული ტაძრის - ტბეთის შესახებ. 9.ჭიჭინაძე ზ. ისტორია ოსმალეთის ყოფილ მუსულმან ქართველთ საქართველოსი.-ბათუმი.-1911.-გვ.9-10. მოკლე ცნობები ტბეთის ტაძრის შესახებ. 10.ჭიჭინაძე ზ. მუსულმან ქართველობა და მათი სოფლები საქართველოში.-ტფ.,1913.-გვ.279-283. აშოტ კურაპალატის მიერ აშენებული ტაძრის -ტბეთის შესახებ. 11.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1981.-გვ.170-174. ძეგლის მოკლე აღწერილობა. 12. მაკალათია ს. მესხეთ-ჯავახეთი.-თბ.,1938.-გვ.22. ტბეთის ტაძრის მოკლე დახასიათება. 13. ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ტბეთის ტაძრის მოკლე დახასიათება. 14.ხოშტარია დ. შავშეთ-კლარჯეთის ეკლესიები //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1998.-N2.-გვ.53-80. ტბეთის ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასაითება. 15.ჯანაშვილი მ. ტბეთის სვეტი შავშეთში //სახალხო გაზეთი.-1913.-N955.-გვ.2-3. 16.ალადაშვილი ნ. ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა ფიგურული სკულპტურა //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXII სამეცნიერო სესია 1967 წლის 22 და 23 ივნისს. თეზისები.-თბ.,1967.-გვ.8. ტბეთის ტაძრის ფიგურული რელიეფების ანალიზი. 17.ტბეთის ეპარქია //სილოგავა ვ. შენგელია კ. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2006.-გვ.67-93. ტექსტი ქართულ და რუსულ ენებზე. ძეგლის მდებარეობა, სასულიერო პირთა მოღვაწეობა, ტაძრის შესახებ არსებული ისტორიული და ლიტერატურული წყაროები , სახელწოდების ეტიმოლოგია, ხელნაწერთა ვრცელი აღწერილობა. ტბეთისა და ათონის ხელნაწერთა შეჯერების შედეგები. მოხსენიებულნი არიან: კ.კეკელიძე, ა.ცაგარელი, ნ.მარი. ი.ჯავახიშვილი. ტექსტს ერთვის: ძეგლის გეგმა, ფოტოები (სურ.16-25), ფერადი ილუსტრაციები. 18.ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტერები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.244-259. ღვთისმშობლის სახელობის ჯვარგუმბათოვანი ტაძრის მდებარეობა, ძეგლის შესახებ არსებული ისტორიული და ლიტერატურულუ წყაროები,ხუროთმოძღვრული დახასიათება ტბეთის კულტურულ -ისტორიული მნიშვნელობა, მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბაგრატიონი, გ.ყაზბეგი, დ.ბაქრაძე, ა.პავლივანოვი, ნ.მარი, ნ.და მ. ტიერები. ტექსტს ერთვის ილუსტრაციები (80-84) და ტაბულები (317-346). 19.ტბეთი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.110-111. ერისთავთერისთავის აშოტ კუხის ხელმძღვანელობით აგებულ საკათედრო ტაძარში(X ს.) მიმდინარე კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ტბეთის პირველი ეპისკოპოსი საბა მტბევარი , სტეფანე მტბევარი, იოანე მტბევარი, დავით ბელი, არქიპოსი, აკვილა მტბევარი, იოანე ფუკარალის ძე, აბუსერის ძე ტბელი; ნ.მარი, გ.ყაზბეგი. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართული აქვს ძეგლისა და მორთულობის დეტალების ფოტოები. 20.შავშეთის ეკლესიები //ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები.-2009.-გვ.233-251. ტაძრის ნანგრევების ხუროთმოძღვრფული აღწერილობა; ისტორია, მშენებლობის ეტაპები, მოხატულობისა და წარწერათა ანალიზი ტაძრის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიხედვით; რვამკლავიანი ეკლესიის დათარიღება დეკორაციული შემკულობის მიხედვით (X ს.-ს II ნახ.); ტაძრის რეკონსტრუქციათა შესახებ; ზოგადად მშენებლობისა და ჩუქურთმების შესრულების ხარისხის თაობაზე. მოხსენიებულნი არიან: აშოტ კურაპალატი (კუხი), სტეფანე მტბევარი (ტბეთის პირველი ეპისკოპოსი), იოანე მტბევარი, საბა მტბევარი, გ. ყაზბეგი, დ. ბაქრაძე, ა. ბაქრაძე, პრ. უვაროვა, ა. პავლივანოვი, ნ. მარი. ტექსტს ერთვის საილუსტარაცო მასალა (სურ.41-,42; ტაბ. N41-48). 21.მაჩაბელი ა. აშოტ კუხის რელიეფი ტბეთიდან //მაცნე.-1968.-N5.-გვ.15-162 ტბეთის ტაძრის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა; მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა; საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში დაცული ქტიტორული რელიეფის ვრცელი ანალიზი. ტექსტს ერთვის საილუსტრაცი მასალა (ტაძრის შიდა სივრცე, აშოტ კუხის ქტიტორული რელიეფის ფოტო). 22.ხოშტარია დ. ტბეთის ტაძრის ისტორიიდან //საქართველოს სიძველენი.-2003.-N4-5.-გვ.77-99. რეზ. ინგლ. ენაზე. 23.შავშეთი (ბათუმის მხარე) //გაზ. "ივერია".-1888(18 სექტ.).-N195.-გვ.2. ტბეთის ეკლესიის ნგრევის შესახებ. 24.ტბეთი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტერბი.-თბ.,2012.-გვ.151. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 25.ტბეთი //იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.48–51 ტბეთის ეკლესიის ისტორია და არქიტექტურული თავისებურებანი. ტექსტს ერთვის ფოტოები. 26.ტბეთის ტაძარი // ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ., 2016.-გვ. 41--42. ტბეთის საკათედრო ტაძრის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა. 27. ტბეთი //ჩოხარაძე მ. ხანძთა და "ათორმეტ სავანეთა" მხარის ძველი სალოცავები.-თბ.,ბათუმი.-2015.-გვ.212-216. 28.ტბეთი //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.146-155. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
ოთხთა ეკლესია (თურქეთი) 1.ბოლქვაძე თ. იმოგზაურეთ ტაო-კლარჯეთში /ბურჯი ეროვნებისა.-2003.-N1-2.-გვ.20-23. ოთხთა ეკლესიის თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ. 2.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.43; 125-126. მოკლე ცნობა ოთხთა ეკლესიის არქიტექტურაზე. 3.ვირსალაძე თ. წმინდა სოფიის გამოსახულება ოთხთას ეკლესიის მოხატულობაში //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXVI სამეცნიერო სესიის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები. 1987 წლის 29 და 30 იანვარი.-თბ.,1981.-გვ.24-27. ოთხთა ეკლესიის მოხატულობის თეოლოგიურ-იკონოგრაფიული გააზრება. 4.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.24-25. მოკლე ცნობა X საუკუნით დათარიღებული, სამნავიანი ბაზილიკის - ოთხთა ეკლესიის სამონასტრო კომპლექსის თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ. აღნიშნულია ეკლესიის კედლებზე შემორჩენილი ფრესკების ფრაგმენტების თაობაზე. მოხსენიებულნი არიან: XI საუკუნის მოღვაწე გიორგის მთაწმინდელი, კალიგრაფი გაბრიელ პატარაი(X ს.). 5.ოთხთა ეკლესია //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.VII.-თბ.,1984.-გვ.505. ცნობები ჭოროხის აუზში მდებარე X საუკუნის ძეგლის - ოთხთა (სამნავიან ბაზილიკურ) ეკლესიაზე. 6.ოთხთა ეკლესია ("დორთ-ქილისე") //ქართული წარწერების კორპუსი.I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.287-289. ოთხთა ეკლესიის სამონასტრო კომპლექსის მოკლე ისტორია, მდებარეობა, წარწერების - მოსახსენებელი დავით კურაპალატისა და ხურსი ერისთავთ-ერისთავისა - აღწერილობა. მოხსენიებულია ექვ.თაყაიშვილი. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.109). 7.ციცხვაია ლ. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის ზედა სამლოცველო //სამეცნიერო შრომების კრებული. ხელოვნებათმცოდნეობა.-2001.-N2.-გვ.209-211. რეზ. ინგლისურ ენაზე. 1998 წლის აგვისტოში ტაო-კლარჯეთში მოწყობილი სამეცნიერო ექსპედიციის შედეგები (გრაფიკული და ფოტოფიქსაცია). 8.დიდი ხუთეული ტაოთა: ოთხთა ეკლესია //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.175-182. ართვინის ვილაიეთში, სოფ.თექალედან ხუთ კილომეტრში მდებარე ძეგლის შესწავლის ისტორია, მონასტრის მთავარი ტაძრის - სამნავიანი ბაზილიკის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, მოხატულობის თეოლოგიურ-იკონოგრაფიული ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: ვ.ჯობაძე, ექვ.თაყაიშვული, ვ.ბერიძე, მ. და ჟ. ტიერები, ზ.სხირტლაძე, დ.ხოშტარია, ქ.აბაშიძე , ე.პრივალოვა და სხვები. ტექსტს დართული აქვს მდიდარი ფოტომასალა. 9. ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.108-109. ოთხთა ეკლესიის სატრაპეზოს მოკლე აღწერილობა. 10.ტაო-კლარჯეთის კედლის მხატვრობა //ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.195-199. ტაძრის მოკლე მიმოხილვა, მხატვრული ანალიზი. 11.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. ოთხთა ეკლესიის დეტალური აღწერილობა. 12.მარსაგიშვილი გ. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის ზედა (არსენისეული) ეკლესია //საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის თანამშრომრლთა შრომების კრებული. ნარკვევები.V.-1999.-გვ.89-95. ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ასომთავრული წარწერების მიმოხილვა, დათარიღება. 13.ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ოთხთა ეკლესიის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 14.ოთხთა ეკლესიის მონასტერი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.180-202. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის, მთავარი ბაზილიკის, აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადების, ინტერიერის, საკურთხევლის, მიმდებარე ოთახებისა და სატრაპეზოს აღწერილობა, ტაძრის აგებისა და მოხატულობის დათარიღება. მოსაზრება ტაძარში სემინარიის არსებობის თაობაზე, წარწერების პალეოგრაფიული და ენობრივი ანალიზი. მოხსენიებულია ე. თაყაიშვილი. ტექსტს დართული აქვს ილუსტრაციები (N53-60)და ტაბულები (216-240). 15.ოთხთა ეკლესია //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.127. X საუკუნის ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ტაძრის საერთო ხედის ფოტო. 16.პრივალოვა ეკ. ზოგი რამ ტაო-კლარჯეთის მოხატულობის შესახებ //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერენცია 11-13 ოქტომბერი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.314-336. რეზ. ინგლ. ენაზე. ოთხთა ეკლესის, იშხნის, ოშკისა და ხახულის მოხატულობის ვრცელი ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: ექვ. თაყაიშვილი, ნიკოლ და მიშელ ტიერები, დ. უინფილდი, ნ. ალექსიძე, დ. ხოშტარია. ტექსტს დართული აქვს ძეგლების ფოტოები. 17.ლორთქიფანიძე ი. ძველი ძველი ქართული ფერწერის ისტორიიდან //ქართული ხელოვნების საკითხები.-თბ.,1982.-გვ.50-57. ოთხთას ეკლესიის ფრესკული მხატვრობის შესრულების თავისებური მანერის შესახებ (ახალი სკოლა-მონუმენტური მხატვრობა, XI ს.). 18.იშლერი ბიულენთ ოშკის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის სარესტავრაციო სამუშაოები და იუსუფელის ხეობის ნაგებობები //ორიენტალისტი.-2003-2004.-ტ.2.-გვ.130-133. ტექსტი თურქულ და ქართულ ენებზე. გადარჩენის მიზნით ოთხთა ეკლესიაზე თურქ ხელოვნების ისტორიკოსთა მიერ ჩატარებული სამუშაოები. 19.ციცხვაია ლ. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის ზედა სამლოცველო //ძეგლის მეგობარი.-2000.-N3(110).-გვ.16-27 //სამეცნიერო შრომების კრებული: ხელოვნრბასთმცოდნეობა.-2001.-N2.-გვ.209-222. რეზ. ინგლ. ენაზე. სამლოცველოს ხუროთმოძღვრული დახასიათება და ინტერიერის მხატვრულ-კონსტრ მასალები ნაგებობის სრულყოფილად შესწავლისათვის. 20.ჯაბუა ნ. ქრისტიანული ტაძრის არქიტექტურული ტიპები შუა საუკუნეების საქართველოში.-თბ.,2012.-გვ.28-29. ოთხთა ეკლესიის სამნავიანი ბაზილიკის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 21.Гомелаури И., Кения Р. Каталог проектов, обмеров и рисунков академика архитектуры Н.П. Северова //Ars Georgica.Серия В.-1964.-N6.-С.194. 22.Дорт-Килиса //Закарая П. Зодчество Тао-Кларджети.-ТбБ.-1990.-С.106; С.127-134. 23.Унифельд Д. Некоторые примеры раннехристианского влияния на памятники Тао-Кларджети //IIМеждународный Симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1977.-С.1-2; С.5-6; С.11-12. 24.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-Тифл.,1935.-32с. с илл. 25.Лафонтен-Дозонь Ж. Исследования по декоративным программам средневековых церквей Грузии в связи с византийской монументальной живописью //II Междунардный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1977.-С.5. 26.ოთხთა ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.145. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 27.ოთხთა ეკლესია//გველესიანი გ. საქართველოს ეკლესია-მონასტრები.-ქუთ.,2013.-გვ.73-74. 28.ოთხთა//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.56–57. ოთხთა ეკლესიის არქიტექტურულ–მხატვრული თავისებურებანი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 29.ოთხთა//გუჩმაზაშვილი ქ. სტუდენტური ექსპედიცია თურქეთში. ნარკვევები. ლექსიკონი.–თბ.,2014.–გვ.92–98. ტექსტს ახლავს ტაძრის ფოტოები და რეზიუმე ინგლ. ენაზე. 30.ოთხთა ეკლესია //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.35-36. 31.ოთხთა ეკლესია //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.138-145. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
იშხანი (თურქეთი) 1.იშხანი ისტორიულ-მხატვრული თვალსაზრისით //ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.- თბ.,1971. ისტორიული ცნობები ძეგლის შესახებ. მისი ხუროთმოძღვრული ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: ეპისკოპოსი ნერსე, გრიგოლ ხანძთელი, საბა იშხნელი. 2.იშხანი //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.32-33; გვ.143-144. ტაძრის გეოგრაფიული მდებარეობა, მშენებლობის ეტაპები, ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, ორნამენტების ანალიზი. მოხსენიებულია ხუროთმოძღვარი იოანე მორჩაისძე. ტექსტს ახლავს იშხნის ტაძრის გეგმა, ნ.სევეროვის ნახაზი ან.კალგინის ანაზომის მიხედვით, ფოტოები (ტაბ.105-107). 3.იშხანის საყდარი //თაყაიშვილი ექვ. 1917 წლის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1960.-გვ.7-37. აღწერილია იშხნის საეპისკოპოსო საყდარი, მისი მდებარეობა, გეგმა, შიდა სივრცე, ფასადები. მოთხრობილია აგების ისტორია, გაანალიზებულია ტაძრის წარწერები. დახასიათებულია მთავარი ტაძრის გვერდით გურგენ მეფის მიერ 1006 წელს აშენებული პატარა ეკლესია. აღნიშნულია ქტიტორთა, ხუროთმოძღვართა და არქიტექტორთა ვინაობა. 4.ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების განვითარების მესამე ეტაპი აყვავების ხანაში: იშხანი, ბანა //ჩუბინაშვილი გ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-ტ.1.-თბ.,1936.-გვ.168-179. იშხნის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ახლავს ძეგლთა გეგმები და ფოტოები (127-129). 5.ჩაგუნავა რ. იშხნის ტაძრის ერთ-ერთი ფრესკული წარწერის დათარიღებისათვის //მრავალთავი.XVIII.-გვ.344-350. რეზ. ინგლისურ ენაზე. ტაძრის ერთ-ერთი წარწერის დათარიღება ამავე წარწერაში მოხმობილი მოვლენების მიხედვით. 6.დიდი ხუთეული ტაოთა: იშხანი //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.129-137. ტაძრის ისტორია, მთავარი ტაძრის - ჯვარგუმბათოვანი ნაგებობის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, დეკორატიული ფორმებისა და მოხატულობის ფრაგმენტების ანალიზი, სიძველეთა აღწერილობა. მოხსენიებულნი არიან: ვ.ჯობაძე, მ.დიდებულიძე, კალისტრატე ცინცაძე, დ.კაკაბაძე. ტექსტს დართული აქვს მდიდარი ფოტომასალა. 7.ბოლქვაძე თ. იმოგზაურეთ ტაო-კლარჯეთში //ბურჯი ეროვნებისა.-2003.-N1-2.-გვ.20-23. იშხნის (X-XI სს.)ეკლესიის ახლანდელი მდგომარეობის შესახებ. 8. სამცხე-საათაბაგოს დაკარგული და აწინდელი სოფლები //ჭიჭინაძე ზ. სამცხე-საათაბაგო.-ტფ.,1905.-გვ.14. ცნობები იშხნის ტაძრის შესახებ. 9.ბოსტაშვილი ნ. ახალგანთავისუფლებულ მიწა-წყალზე სამხრეთ საქართველოს 1917 წლის სამეცნიერო ექსპედიციის ორი დოკუმენტი //მნათობი.-1990.-გვ.152-155. ექვ. თაყაიშვილის მიერ 1917 წელს სამხრეთ საქართველოში მოწყობილი ექსპედიციის შესახებ. 10.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.61-63. იშხნის ტაძრის ისტორია. მოხსენიებული არიან: გრიგოლ ხანძთელი, საბა იშხნელი. 11.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.25-27. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობა იშხნის სამონასტრო კომპლექსის შესახებ, ძეგლის თანამედროვე მდგომარეობა, წარწერების მოკლე პალეოგრაფიული ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: გრიგოლ ხანძთელი, საბა იშხნელი, ხუროთმოძღვარი იოანე მორჩაისძე (X ს.). ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები (გვ.33-35). 12.იშხანი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.V.-თბ.,1980.-გვ.288. მოკლე ცნობები შუა საუკუნეების ძეგლის - იშხნის შესახებ. 13.ჯანაშვილი მ. მესხეთი.-თბ.,1915.-გვ.20-21. იშხნის ტაძრის მოკლე დახასიათება. 14.მაკალათია ს. მესხეთ-ჯავახეთი.-თბ.,1918.-გვ.22. მოკლე ცნობები იშხნის ტაძრის შესახებ. 15.ბერიძე ვ. ადრეფეოდალური ხანის ქართული ხელოვნება //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.II.-თბ.,1973.-გვ.623-630. იშხანი - საეპისკოპოსო ტაძარი. 16.ჩუბინაშვილი გ. ქართული არქიტექტურის გზები.-თბ.,1936.-გვ.69-70. მოკლე ცნობები VII საუკუნის კათედრალური ტაძრის- იშხნის შესახებ. 17.ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების განვითარების მესამე ეტაპი აყვავების ხანაში: იშხანი //ჩუბინაშვილი გ. ქართული ხელოვნების ისტორია, ტ I.-ტფ., 1936.-გვ.175-179. ძეგლის ვრცელი აღწერილობა და ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (სურ.127-129). 18.ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.46-47. იშხნის კონსტრუქციული დახასიათება, გეგმის თავისებურებანი. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.XIV, ნახ.11,12,15-19; ტაბ.XV,სურ.1). 19.ტაო-კლარჯეთი (გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების მიხედვით) //გაფრინდაშვილი ქ. ქართული სულიერების სათავეებთან.-თბ.,2005.-გვ.73-150. იშხნის ტაძრის მოკლე დახასიათება. 20.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. იშხნის ტაძრის დაწვრილებითი აღწერილობა. 21.ტაო-კლარჯეთის ფოტოთეკა //ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. იშხნის ტაძრის არქიტექტურა, მხატვრობა-მოკლე ანალიზი. 22.ალადაშვილი ნ. ტაო-კლარჯეთის ძეგლთა ფიგურული სკულპტურა //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXII სამეცნიერო სესია 1967 წლის 22 და 23 ივნისს. თეზისები.-თბ.,1967.-გვ.8. იშხნის მცირე ეკლესიის რელიეფების ანალიზი. 23.იშხნის ეპარქია //სილოგავა ვ. შენგელია კ. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2006.-გვ.19-40. იშხნის კათედრალური ტაძრის მდებარეობა, ისტორია, ხუროთმოძღვრება, ეპიგრაფიკა, შემკულობა. წარწერების ანალიზის საფუძველზე დადგენილია პირველი იშხნელი ეპისკოპოს საბას, შემდეგ-ბასილის, სტეფანესა და ილარიონის მოღვაწეობის თარიღები. მოხსენიებულნი არიან:ვახუშტი ბატონიშვილი, კათალიკოსი ნერსე III შინოღისი (აღმაშენებელი); კ.კეკელიძე, ანტონ ცაგარელი და სხვები. ტექსტს დართული აქვს: ტაძრის გეგმა, წარწერებისა და ჯვრების ფერადი ილუსტრაციები (სურ.1-10). ტექსტი წარმოდგენილია ქართულ, რუსულ, ინგლისურ და თურქულ ენებზე. 24.იშხნის კათედრალი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.217-243. სოფ. იშხნის დახასიათება, ეპისკოპოს ნერსეს ტეტრაკონქის ნაშთები და მასთან დაკავშირებული საკითხები, კათედრალის ვრცელი აღწერილობა, წარწერების პალეოგრაფიული და ენობრივი ანალიზი, სამშენებლო ტექნიკა, ფასადები და მათი ხუროთმოძღვრული პლასტიკა, გურგენ მეფეთა მეფის სამლოცველოს არქიტექტურა. მოხსენიებულნი არიან: მარი ბროსე, ექვ. თაყაიშვილი. ტექსტს ერთვის ტაძრისა და სამლოცველოს გეგმები, წარწერების ფოტოები, ტაბულები და ილუსტრაციები. 25. იშხანი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.164-166. მდ. ოლთისის მარჯვენა ნაპირზე მდებარე სამონასტრო ცენტრის მოკლე ისტორია და აღწერილობა. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია იშხნის ტაძრისა და შესასვლელის თავზე გამოხატული ფრესკის ფოტოები. 26.პრივალოვა ეკ. ზოგი რამ ტაო-კლარჯეთის მოხატულობის შესახებ //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერენცია 11-13 ოქტომბერი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.314-331. რეზ. ინგლ. ენაზე. იშხნის, ოთხთა ეკლესიის, ოშკისა და ხახულის მოხატულობის ვრცელი ანალიზი. მოხსენიებუნი არიან: ექვ. თაყაიშვილი, ვ. ჯობაძე, ნიკოლ და მიშელ ტიერები, დ. უინფილდი, ნ. ალექსიძე, დ. ხოშტარია, თ. ვირსალაძე. ტექსტს დართული აქვს ძეგლების ფოტოები. 27.ლორთქიფანიძე ი. ძველი ქართული ფერწერის ისტორიიდან //ქართული ხელოვნების საკითხები.-თბ.,1982.-გვ.50-57. ტაძრის მხატვრობის შესარულების თავისებური მანერის შესახებ (მონუმენტური მხატვრობა, XII ს.). 28.იშხანი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.140. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 28.იშხანი//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.14–17. იშხნის ისტორიული მიმოხილვა და მხატვრული ანალიზი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 29.იშხანი //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.30. 30.იშხანი //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.126-137. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
ოშკი (თურქეთი) 1. ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.75-76. ოშკის ხუროთმოძღვრული და მხატვრული ანალიზი. ძეგლის დათარიღება. 2.ოშკი //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.50-51.-გვ.131-132. ტაძრის აგების თარიღი, მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, წარწერების მომოხილვა. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის გეგმა, მ.კერნის ნახაზი ან.კალგინის ანაზომის მიხედვით, ტაძრის ფოტოები (ტაბ.75-80). 3.ოშკის მონასტერი //თაყაიშვილი ექვ. 1917 წლის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1960.-გვ.32-58. მონოგრაფიაში მოცემულია ძეგლის ვრცელი არქიტექტურული დახასიათება. აღწერილია ტაძრის თხუთმეტი წარწერა. ოშკის აღმშენებლებად დასახელებული არიან ტაოელი ბაგრატიონები: ბაგრატ ერისთავთ-ერისთავი და დავით მაგისტროსი. ტექსტს დართული აქვს ტაძრის გეგმა და ილუსტრაციები(გვ.39-83). 4.კალანდაძე ა. კიდევ ერთი ათასწლოვანი //ძეგლის მეგობარი.-1967.-N10-11.-გვ.57. პოეტ ანა კალანდაძის მიერ ოშკის ტაძრისადმი მიძღვნილი ლექსები. 5.ჯავახიშვილი ივ. ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია.-თბ.,1949.-გვ.169-171. ტაძრის წარწერებისა და მათი ამოკვეთის თარიღის დადგენის შესახებ. 6.ბარნაველი თ. რამდენიმე წარწერა სამხრეთ საქართველოს ისტორიული პროვინციებიდან //მაცნე.-1970.-N1.-გვ.155-160. ინგლისელი მეცნიერის, დავით ვინფელდის მიერ მოპოვებული ოშკში შემორჩენილი წარწერების ფოტოასლები და მათი შედარება ექვ. თაყაიშვილის მიერ ტაო-კლარჯეთში მოგზაურობის დროს შეგროვილ მასალასთან. 7.ბოსტაშვილი ნ. ახალგანთავისუფლებულ მიწა-წყალზე სამხრეთ საქართველოს 1917 წლის სამეცნიერო ექსპედიციის ორი დოკუმენტი //მნათობი.-1990.-N11.-გვ.152-155. ექვ.თაყაიშვილის მიერ სამხრეთ საქართველოში მოწყობილი ექსპედიციის შესახებ. 8.ოშკი //ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება (დამხმარე სახელმძღვანელო).-თბ.,1987.-გვ.42-43. ტაძრის ხუროთმოძღვრული და მხატვრული დახასიათება. 9.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.83. ძეგლის ისტორია და ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტაძრის ამგებებად მოხსენიებულნი არიან: ბაგრატ ერისთავთ-ერისთავი და დავით მაგისტროსი. ტექსტს ახლავს ძეგლის ფოტო. 10.სხირტლაძე ზ. ეკლესია-მონასტერთა გამოსახულებები შუა საუკუნეების ქართულ სახვით ხელოვნებაში //ხელოვნება.-1992.-N1-2.-გვ.11-22. ოშკის ტაძრის მოხატულობისა და მის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა. 11.ოშკი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.VII.-თბ.,1984.-გვ.620. ისტორიულ ტაოში მდებარე, X საუკუნის ძეგლის - ოშკის სამონასტრო კომპლექსის ისტორია, ხუროთმოძღვრული და მხატვრული დახასიათება. 12.ბერიძე ვ. ადრეფეოდალური ხანის ქართული ხელოვნება //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.ტ.II.-თბ.,1973.-გვ.641-642. X საუკუნის საეპისკოპოსო ტაძრის კომპლექსში შემავალი ნაგებობების ხუროთმოძღვრული და მხატვრული დახასიათება. 13.ოშკი //მოსულიშვილი ჰ. ქართული ძეგლის სტრუქტურა: IV-XIII სს. გუმბათოვანი არქიტექტურა.-თბ.,1983.-გვ.74-78;გვ.138-139. ოშკის ტაძრის კომპოზიციური სტრუქტურის ფორმების კანონზომიერებათა შესახებ. მოცემულია ძეგლის გეგმის, შიდა სივრცის, გარე მოცულობის სქემატური გამოსახულებები (ანაზომები: მ.კერნის, ა.კალგინი; მოხსენიებულნი არიან რესტავრაციის პროექტის ავტორები გ.ჯაფარიძე და გ.ჭეიშვილი). 14.ალადაშვილი ნ. ოშკის ტაძრის სამხრეთ გალერეის სვეტი //საბჭოთა ხელოვნება.-1988.-N9.-გვ.74-83. ოშკის ტაძრის სამხრეთ გალერეაში მდებარე ჩუქურთმებიანი და ფიგურული რელიეფებით შემკული რვაწახნაგა სვეტზე გამოსახული კომპოზიციის მხატვრულ-სტილისტური ანალიზი. 15.ალადაშვილი ნ. შუა საუკუნეების ქართული მონუმენტური და მცირე სკულპტურის ურთიერთდამოკიდებულების საკითხი //სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება.-თბ.,1988.-გვ.8-9. ოშკის ტაძრის რელიეფები და დეკორატიული გაფორმება. 16.დიდი ხუთეული ტაოთა: ოშკი //გივიაშვილი ი. კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.156-174. თორთუმის ხეობაში, სოფ.ოშქვანში აგებული სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობებისაგან (სამლოცველოები, სატრაპეზო, სემინარია, სკრიპტორიუმი, ეპისკოპოსის რეზიდენცია, იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ჯვარგუმბათოვანი ტრიკონქის ტიპის ტაძარი და სხვა) შემდგარი ოშკის მონასტრის ისტორია, მშენებლობის ეტაპები, ვ.სილოგავას მიერ ოშკში აღმოჩენილ სტელებზე გამოსახული რელიეფების კომპოზიციების თეოლოგიურ-მხატვრული დახასიათება, ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, ცნობები ხელნაწერთა შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: ვ.ჯობაძე, ე.მეტრეველი. ძეგლის ძალიან დაზიანებულია. ტექსტს დართული აქვს მდიდარი ფოტომასალა. 17.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.29-30. ტეტრაკონქის ტიპის, ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძრის -ოშკის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, მორთულობის, რელიეფური დეტალების, ტაძარში მიმდინარე სასულიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან ტაძრის დამფუძნებლები: ბაგრატ ერისთავთ-ერისთავი, დავით მაგისტროსი (დავით III დიდი კუროპალატი), გრიგოლ ოშკელი (X ს.), სტეფანე დეკანოზი (X ს.), იოანე ჩირაი (X ს.), ექვ.თაყაიშვილი. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები (გვ.37-39). 18.სილოგავა ვ. გამოკვლევა ოშკის ტაძრის ქტიტორთა რელიეფებისა და აგების თარიღის შესახებ ახლად აღმოჩენილი ეპიგრაფიკული ძეგლების მიხედვით //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე :ისტორიის...სერია.-1977.-N1.-გვ.129-142. კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორის ვ. ჯობაძის მიერ ოშკის მონასტრის მთავარი ტაძრის ქტიტორთა რელიეფებისა და აშენების თარიღისადმი მიძღვნილი გამოკვლევის განხილვა. 19.ოშკის ტაძარი //ქართული წარწერების კორპუსი.I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.57; გვ.302-305. ოშკის სამონასტრო კომპლექსის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა, ტაძრის წარწერების პალეოგრაფიულ-ენობრივი ანალიზი, დაზიანების ხარისხის განსაზღვრა და შესრულების სავარაუდო თარიღი. მოხსენიებულნი არიან: ექვ.თაყაიშვილი, გ.ჩუბინაშვილი, ვ.ჯობაძე. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.113). 20.ჯობაძე ვ. ოშკის ტაძარი.-თბ.,1991. საზღვარგარეთ მოღვაწე ქართველი მეცნიერის, ხელოვნებათმცოდნისა და არქეოლოგის, ვ.ჯობაძის გამოკვლევა ოშკის ქტიტორული რელიეფებისა და ტაძრის დათარიღების, ასევე, მოხატულობის (ვედრების ოთხი თემა) შესახებ. 21.მაკალათია ს. მესხეთ-ჯავახეთი.-თბ.,1918.-გვ.22. ოშკის ტაძრის მოკლე დახასიათება. 22.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ//ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. ოშკის სამონასტრო კომპლექსის დეტალური დახასიათება. 23.ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. მოკლე ინფორმაცია ოშკის ტაძრის არქიტექტურასა და მოხატულობაზე. 24.ალადაშვილი ნ.ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა ფიგურული სკულპტურა //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXII სამეცნიერო სესია 1967 წლის 22 და 23 ივნისს. თეზისები.-თბ.,1967.-გვ.8. ოშკის ეკლესიის რელიეფების ანალიზი. 25. ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.108-109. ოშკის ეკლესიის სატრაპეზოს მოკლე დახასიათება. 26.ჯობაძე ვ. ადრე შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.109-163. X საუკუნის ტაო-კლარჯეთის მოკლე ისტორიული მიმოხილვა, ოშკის ტაძრისა და მიმდებარე ნაგებობების ვრცელი ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება, სამშენებლო ტექნიკის თავისებურებანი, ფასადები და მათი შემკულობა, საქტიტორო რელიეფის, ნადირობის სცენების, დეკორაციული ქანდაკებების აღწერილობა, წარწერების დეტალური -პალეოგრაფიული და ენობრივი ანალიზი. ტექსტს ერთვის ტაძრის გეგმა, ილუსტრაციები (გვ. 263-264)და ტაბულები (გვ.269-271). 27.წმიდა იოვანე-თორნიკე სვინგელოზი-ოშკიდან ათონამდე. ოშკი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.112-117. ცნობები იოანე-თორნიკესა (ერისთავი)და მისი ძმის, იოანე ვარაზვაჩეს(ჩორდვანელთა გვარის წარმომადგენლები)შესახებ. X საუკუნის სამონასტრო ცენტრის ხურომოძღვრული დახასიათება, მორთულობის ანალიზი; ოშკი, როგორც კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი. მოხსენიებულნი არიან: გრიგოლ ოშკელი, სტეფანე დეკანოზი, იოანე ჩირაი, ოშკის ბიბლიის გადამწერი-მიქაელ ვარაზვაჩეს ძე, სტეფანე მწერალი, გიორგი გელასის ძე; პლატონ იოსელიანი, სამეგრელოს მთავარი დავით დადიანი. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ძეგლის ფოტოები. 28.განვითარებული ფეოდალიზმის პერიოდის არქიტექტურა (X-XIV სს.):ოშკის ტაძარი //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.59-60. X საუკუნის ტაძრის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა და მოკლე ისტორია. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.XXI. ნახ.2, 11,12,14; XXI. ნახ.1-10). 29.ოშკი //ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა: საანგარიშო კრებული.-თბ.,1998.-გვ.223 ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. ოშკის მოკლე ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება. ერთვის საილუსტრაციო მასალა. 30.პრივალოვა ეკ. ზოგი რამ ტაო-კლარჯეთის მოხატულობის შესახებ //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნირო კონფერენცია 11-13 ოქტომბერი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის, და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.314-336. ოშკის, იშხნის, ოთხთა ეკლესიისა და ხახულის მოხატულობის ვრცელი ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: ექვ. თაყაიშვილი, ნიკოლ და მიშელ ტიერები, დ. უინფილდი, ნ. ალექსიძე, დ. ხოშტარია. ტექსტს ერთვის ძეგლების ფოტოები. 31.სილოგავა ვ. ოშკში აღმოჩენილი ორი სტელა: ანუ, როგორ იპოვნა პროფესორმა ვალერი სილოგავამ თურქეთში ქართული უნიკალური წარწერები // ჯორჯიან თაიმსი (ინგლ. ენაზე).-2004(12-19 აგვ.).-გვ.9. ინტერვიუ ვ. სილოგავასთან / ჩაიწერა ი. ვარსიმაშვილმა. 32.სილოგავა ვ. ოშკის უცნობი წარწერა //ლიტერატურული საქართველო.-31 ოქტ.).-გვ.13. 33.კუდავა ბ. ავტოფარეხად და სტადიონად გადაქცეული ოშკის ტაძარი //ჯორჯიან თაიმსი (ინგლ. ენაზე).-2004(8-15 ივლ.).-გვ.10. ინტერვიუ ბ. კუდავასთან /ჩაიწერა ნ. ყიფშიძემ. 34.კოპლატაძე გ. წარსული, რომელიც თავის თავზე თვითონ მეტყველებს //მადლი.-1996(ივნ.).-N5.-გვ.5. 35.ჯანგიძე მ. ოშკი //გაზ. "სამგორი"(გარდაბანი).-1975(20 თებ). ძეგლის ისტორიიდან. 36.კანტაკუზინო შ. ქართული ეკლესიები ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში //ძეგლის ეგობარი.-1979.-კრ.51.-გვ.64-70. თურქეთის ტერიტორიაზე განლაგებული ქართული ეკლესიების (ოშკი, ხახული, ექექი) მოკლე ისტორია. 37.ლორთქიფანიძე ი. ძველი ქართული ფერწერის ისტორიიდან //ქართული ხელოვნების საკითხები.-თბ.,1982.-გვ.50-57. ტაძრის ფრესკული მხატვრობის შესრულების თავისებური მანერის შესახებ(მონუმენტური მხატვრობა, XI ს.). 38.მელიქიძე მ. ტაო-კლარჯეთი - აღფრთოვანება, აღფრთოვანება თუ უბრალოდ ტკივილი? //ბურჯი ეროვნებისა.-2004.-N1-3.-გვ.20-24. ვ.სილოგავას მიერ ოშკში აღმოჩენილი ორი სტელის თაობაზე. 38.გივიაშვილი ი. ისტორიული ტაო-კლარჯეთის ძეგლები //ძეგლის მეგობარი.-1996.-N.-გვ.24-30. ტრიკონქის ტიპის ძეგლის - ოშკის დღევანდელი მდგომარეობა, ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგები. 39.ალადაშვილი ნ. არწივის სიმბოლიკა შუა საუკუნეების ქართულ ქანდაკებაში //საბჭოთა ხელოვნება.-1989.-N12.-გვ.111-118. ტაძრის ფასადებზე გამოქანდაკებული არწივის რელიეფების მონუმენტურობა, როგორზ ღვთაებრივი ძალის ზოგადი იდეის გამოხატულება. ტექსტს ერთვის ოშკის ტაძრის ფასადების ფოტოები. 39.იშლერი ბიულენთ ოშკის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის სარესტავრაციო სამუშაოები და იუსუფელის ხეობის ნაგებობები //ორიენტალისტი.-2003-2004.-ტ.2.-გვ.130-133. ტექსტი თურქ. და ქართ. ენებზე. ოშკის ეკლესიის გადარჩენის მიზნით, თურქ ხელოვნების ისტორიკოსთა მიერ ჩატარებული სამუშაოები. 40.ჯაბუა ნ. ტრიკონქის ტიპის შესახებ სამხრეთ კავკასიის ხუროთმოძღვრებაში //სამეცნიერო შრომების კრებული: თსუ ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის კათედრა.-2000.-გვ.222-245. რეზ. ინგლ. ენაზე. 41.ოშკი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.147. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 42.ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი პერიოდი (V111-X საუკუნეები). ოშკის ტაძარი // მოსულიშვილი ჰ. ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების სტრუქტურა.-თბ.,2012.-გვ.67-73. ოშკის ტაძრის გეგმის აგების სტადიები. შიდა სივრცისა და გარე მოცულობის ანალიზი. ტექსტს ახლავს ნახაზები. 43.ოშკი//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.4–9. ოშკის ისტორიული მიმოხილვა და მხატვრული ანალიზი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 44.ოშკი //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.38. 45.ოშკი //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.92-121. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა.
 
 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა