საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა
| სიტყვა | განმარტება |
| ბიჭვინთა (გაგრის რ-ნი) | 1.ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.244-245. ბიჭვინთის ტაძრის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 2.აფაქიძე ა. ბიჭვინთის არქეოლოგიური ექსპედიცია //საველე არქეოლოგიური კვლევა-ძიება 1973 წელს (მოკლე ანგარიშები).-თბ.,1974.-გვ.53. მოკლე ცნობები ბიჭვინთის უძველეს ტაძარზე. 3.ახალი ამბავი //ივერია.-1886.-N30(7 ოქტ.).-გვ.2. ბიჭვინთის მონასტრის გაუქმების გამო. 4.ბერიძე ვ. ადრეფეოდალური ხანის ქართული ხელოვნება //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.ტ.III.-თბ.,1973.-გვ.634. ბიჭვინთის ეკლესიის იატაკის V-VI საუკუნის მოზაიკური წარწერის აღწერილობა. 5.ბიჭვინტა //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.44-128. X საუკუნის ჯვარგუმბათოვანი ნაგებობის -ბიჭვინთის საეპისკოპოსო ტაძრის აღწერილობა, ბიჭვინთა - უცხოურ ისტორიულ წყაროებში, ისტორიის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული გათხრების შედეგები. 6.ბიჭვინთა //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.II.-თბ.,1977.-გვ.422-423. მოკლე ცნობები ბიჭვინთის ციხისა და საკათედრო ტაძრის ხუროთმოძღვრებასა და მხატვრულ გაფორმებაზე. 7.დავრიშაშვილი ი. ქართული ხუროთმოძღვრება //გუშაგი.-1989.-N18.-გვ.68-69. მოკლე ცნობები ტაძრის შესახებ. 8.კ. კოხისა და ო. სპენსერის ცნობები საქართველოსა და კავკასიის შესახებ.-თბ.,1987.-გვ.119-120. ბიჭვინთის ტაძრის აღწერილობა (XIX საუკუნის ინგლისელი მოგზაურ ო. სპენსერის მიხედვით). 9.ლომოური ნ. ეგრისის სოციალური და კულტურული ვითარება. ქრისტიანობის მიღება //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.ტ.II.-თბ.,1973.-გვ.181-182. ცნობები ბიჭვინთის ადრექრისტიანული ტაძრის მოზაიკის შესახებ. 10.ლორთქიფანიძე გ. ადრექრისტიანული ბაზილიკები ბიჭვინთის X ს. კათედრალის ეზოში //კულტურის ისტორიისა და თეორიის საკითხები.-თბ.,2000.-გვ.35-38. რეზ. ინგლისურ ენაზე. ცნობები სამნავიანი ბაზილიკის (VI-VIII სს.) შესახებ. 11.ლორთქიფანიძე გ. ბიჭვინთა //ძეგლის მეგობარი.-1977.ნაკვ.46.-გვ.38-42. არქეოლოგიური გათხრების მასალები. 12.აფხაზეთის მატერიალური კულტურის ძეგლები და ეპიგრაფიკა (IX-XV სს.) ბიჭვინთის ტაძარი //მიბჩუანი თ. აფხაზეთი. ნაწ.I.-თბ.,2003.-გვ.192-196. ძეგლის ისტორია წერილობითი წყაროების მიხედვით. 13.მიქელაძე თ. ბიჭვინთის ორაფსიდიანი ეკლესია //მასალები საქართველოსა და კავკასიის არქეოლოგიისათვის.III.-1963.-გვ.125-131. ბიჭვინთის ნაქალაქარის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 14.მოგზაურობა მისი მაღალ ყოვლად უსამღვდელოესობის არქიეპისკოპოსის პავლესი, საქართველოს ექსარხოსისა თბილისიდამ ბიჭვინტამდი და ძველი ბიჭვინტის სობორის კურთხევა //მწყემსი.-1881.-N21.-გვ.4-5. ტაძრის ისტორია და აღწერილობა. 15.პიწუნდა. ბიჭვინტა //მწყემსი.-1893.-N18.-გვ.10-12. ტაძრის მდგომარეობა, ისტორია და ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 16.ოდიშელი მ. ბიჭვინთის ბაზილიკის მოზაიკის სიმბოლიკა //საბჭოთა ხელოვნება.-1985.-გვ.73-81 //საბჭოთა ხელოვნება.-1990.-N2.-გვ.140-153. მოკლე ცნობები ბიჭვინთის მონასტერზე; მოზაიკის იკონოგრაფიულ-სტილისტური თავისებურებანი. 17.ბიჭვინთა -გამოკვლევის ნაწილი. ბიჭვინთის ღვთისმშობლის ეკლესია //რჩეულიშვილი ლ. ქართული ხელოვნების ისტორიის ნარკვევები.-თბ.,1994.-გვ.279-197. ტაძრის აგების ისტორია, მდებარეობა, ისტორიული წყაროები ბიჭვინთის ტაძრის შესახებ; მშენებლობის თარიღის განსაზღვრისათვის; ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტაძრის აგების თარიღის შესახებ. 18.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.71-73. ტაძარში აღმოჩენილი მოზაიკური იატაკის აღწერილობა. ტექსტს ახლავს მოზაიკური იატაკის ფოტო. 19.ფეოდალური ეპოქის ხელოვნება: ბიჭვინთა //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.41 ბიჭვინთის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე ჩატარებული გათხრების შედეგები. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა. 20.ყაუხჩიშვილი თ. ბიჭვინთის ბერძნული წარწერების გამო //ძიებანი საქართველოს და კავკასიის ისტორიიდან.-თბ.,1976.-გვ.83-87. ტაძრის მოზაიკური წარწერის განხილვა. 22.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.64. ბიჭვინთის ტაძრის (X ს.)მოკლე აღწერილობა. 23.ცინცაძე ვ. ნაქალაქარი ბიჭვინთა //ძეგლის მეგობარი.-1971.-N26.-გვ.57-64. განხილულია ძეგლის დაცვის საკითხები. 24.ყაუხჩიშვილი თ. აფხაზეთი. ბიჭვინთა //საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი.-თბ.,2004.-გვ.59-62. ეკლესიის ნანგრევებისა და ღვთისმშობლის სახელობის კათედრალური ტაძრის წარწერების განხილვა. 25.ყაუხჩიშვილი თ. ბერძნული წარწერები საქართველოში.-თბ.,1951.-გვ.1-7. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება და აქ შემორჩენილი ბერძნული წარწერების ანალიზი. 26.შინაური ქრონიკა //დროება.-1883.-N215(28 ოქტ.).-გვ.1-2. ბიჭვინთის მონასტრის განახლების შესახებ. 27.შინაგანი ცნობები //დროება.-1869.-N43(23 ოქტ.).-გვ.1. ტაძრის კურთხევის შესახებ. 28.ძველი ნაშთების განადგურების გამო //ცნობის ფურცელი.-1901.-N1586(19 სექტ.).-გვ.4. მხატვარ ვ.ვ.ვერეშჩაგინის წერილი ბიჭვინთის ტაძრისადმი ბარბაროსული დამოკიდებულების გამო. ნ. დურნოვოს აზრი საქართველოს სიძველეთა დაცვაზე. 29.ჟან შარდენის მოგზაურობა სპარსეთსა და ახლო აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში.-თბ.,1975.-გვ.132-133. მოკლე ცნობები ბიჭვინთის ტაძარზე. 30.ბიჭვინთის ტაძარი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა. აფხაზეთი. ტ.I.-თბ.,2007.-გვ.12. ძველი ანტიკური ქალაქის-დიდი პიტიუნტის ფარგლებში მდებარე, X-XI საუკუნეების ტაძრის ისტორია, რესტავრაციის პერიოდები, მხატვრობის მოკლე აღწერილობა და ფოტოები(გვ.78). მოცემულია ტაძრის სიძველეთა აღწერილობა და ფოტოები(ღვთისმშობლის სახელობის ხატი-გვ.50; ბიჭვინთის ოთხთავი-გვ.70; მოზაიკა-გვ.84). ტექსტი ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. 31.ბიჭვინთა-წმიდა მოციქული ანდრია პირველწოდებულის საყდარი. ბიჭვინთა //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.130-132. ბიჭვინთის ღვთისმშობლის ხატის ისტორია, მოკლე ცნობები V საუკუნით დათარიღებული სამნავიანი ბაზილიკის ნანგრევებისა და X-XI საუკუნეებში აგებული დიდი ტაძრის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან:ევდემონ ჩხეტიძე (XVI ს.) და ა.მურავიოვი. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ძეგლის საერთო ხედის ორი ფოტო. 32.ბიჭვინტა //რჩეულიშვილი ლ. ქართული ხელოვნების ნარკვევები.-თბ.,1994.-გვ.279-291. ტაძრის შესახებ არსებული ქართული და უცხოური ისტორიული წყაროებისა და სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა, ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება, შიდა და გარე სივრცის აღწერილობა. ტექსტს ახლავს მცირე ეკლესიის დეტალების ჩანახატი. 33.ბიჭვინთის ტაძარი //როგავა გ. რელიგია და ეკლესია აფხაზებში.-თბ.,2007.-გვ.143-147//როგავა გ. აფხაზეთის ისტორიის საკითხები.-თბ.,2009.-გვ.143-146. ტაძრის მშენებლობის ეტაპები, ისტორია, ხუროთმოძღვრული ანალიზი უცხო და ქართული წყაროების მიხედვით. ტრადიციული გადმოცემები იოანე ოქროპირის, ანდრია პირველწოდებულისა და სიმონ კანანელის ტაძარში დაკრძალვის შესახებ . მოხსენიებულნი არიან:ჰეროდოტე, მწყემსმთავარი სტრატოფილე (IV ს.), დ.ბაქრაძე, ევდემონ ჩხეტიძე (აფხაზეთის პატრიარქი XVII ს.-ს მეორე ნახ.)მ.ბროსე, ნ.კონდაკოვი, ვ.ბერიძე. 34.ბიჭვინტა //ყაუხჩიშვილი თ. საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი.-თბ.,2004.-გვ.59-64. ბიჭვინთის ტაძრის მოზაიკური (V-VI სს.) და ევდემონის კაპელის ფრესკული (XVI ს.) წარწერების პალეოგრაფიული აღწერილობა. 35.აფხაზეთის საეკლესიო ხუროთმოძღვრება //ხვისტანი რ. მასალები საქართველოს ქრისტიანული არქეოლოგიისათვის.-თბ.,2009.-გვ.5357. ტექსტი ქართ., რუს. და ინგლ. ენებზე. ბიჭვინთის ყურეში აგებული ჯვარგუმბათოვანი ტაძრის (სამხრ.-დას.-ით: აბანო, სასახლე, ტაძრების ნაშთები)მოკლე აღწერილობა. მოხსენიებულია ლ. ხიმშიაშვილი. 36.იცით თუ არა... //გაზ. "ლენინური გზა"(თეთრიწყარო)_.-1973.-25 სექტ.-გვ.4 37.კუჭავა ნ. ბიჭვინტა //გაზ. "სახალაო განათლება".-2002.-10 აპრ.-გვ.7. ტაძრის ისტორიულ და არქიტექტურულ მნიშვნელობაზე. 38.ფაჩულია ვ. პიცუნდა //გაზ. "საბჭოთა აფხაზეთი".-1956.-1 ივნისი. 39.ჯანბერიძე ნ. ბიჭვინთის მოზაიკა //გაზ. "ლიტერატურული საქართველო".-1968.-9 აგვ.-გვ.4. 40.ყაუხჩიშვილი თ. ბიჭვინთის ბერძნული წარწერის გამო //წ.ძიებანი საქართველოსა და კავკასიის ისტორიიდან.-თბ.,1976.-გვ.83-87. 41.ზუხბაია ვ. დავიცვათ არქიტექტურული ძეგლები //ძეგლის მეგობარი.-1965.-N4.-გვ.53-55. ბიჭვინთის ტაძრის დაცვის თაობაზე. 42.Бгажба О. Долгая жизнь Пицундского храма//газ. "Сов. Абхазия".-1981(19 фев.).с.4. Об архитектуре памятника VII-X вв. 43.Шервашидзе Л. Некоторые стенные росписи на территории Абхазии.-Тб.,1971.-187с. Главной задачей исследования является попытка создать специальное искусствоведческое исследование и найти средновековым стенным росписям на территории Абхазии соответствующее место среди памятников Грузии а также Византии и стран находившимся в сфере ее влияния. 44.Асеев Ю., Джулай В. Давнина грузинська i давнина украiнська //Хронiка/-2000-2001.-Вип.44.-с.5-9. ინტერვიუ უკრაინელ არქიტექტორ იური ასეევთან საქართველოსა და უკრაინის სიძველეებზე. მოცემულია ბიჭვინთის ტაძრის არქიტექტურის მოკლე მიმოხილვა. 45.ლორთქიფანიძე გ. ადრექრისტიანული ბაზილიკები ბიჭვინთის ს კათედრალის ეზოში //კულტურის ისტორიისა და თეორიის საკითხები.-2000.-N9.-გვ.35-38. რეზ. ინგლ. ებაზე. სამნავიანი ბაზილიკის აგების ისტორია და აღწერილობა. 46.ბიჭვინთა //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.110. მოკლე ცნობა X საუკუნეში აგებული ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძრის შესახებ. გამოთქმულია მოსაზრება წმ. იოანე ოქროპირის, ანდრია პირველწოდებულისა და სვიმონ კანანელის ტაძარში დაკრძალვის თაობაზე. ტექსტს ერთვის ძეგლისა და ტაძრის მოზაიკის ფოტოები. 47.Пицундский храм //пачулия В. По древней, но вечно молодой Абхазии.-Сухуми.,1967.-с.168-172. 48.ბიჭვინტის ტაძარი //არქიტექტურის რესტავრაცია საქრთველოში. ისტორიოგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილების ანალიზი.-თბ.,2012.-გვ.67-68. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტოები. 49. ჯაბუა ნ. ქრისტიანული ტაძრის არქიტექტორული ტიპები შუა საუკუნეების საქართველოში.-თბ.,2012.-გვ.63-64. ბიჭვინთის ერთნავიანი ეკლესიის მოკლე ხუროთმოძღვრული ანალიზი. 50.ბიჭვინთა //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.211-212. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 51.დიასამიძე ბ. ადრეფეოდალური ხანის მთავარი საეკლესიო ცენტრები დასავლეთ საქართველოში //კრ. სამხრეთ საქართველოს ისტორიისა და ეთნოგრაფიის საკითხები. X.-ბათუმი.,1981.-გვ. 53-74. ჩვენამდე მოღწეული ქართული და უცხოური წერილობითი წყაროებისა და არქეოლოგიური გათხრების მონაცემების მიხედვით ნაშრომი გვაწვდის ინფორმაციას ბიჭვინთის საეკლესიო ცენტრის აღმოცენების დროის, პირობების, მქმედების არეალის, აგრეთვე, ტაძრის ხუროთმოძღვრებისა და მოზაიკური იატაკის შესახებ არსებულ მასალებს. |
| უფლისციხე (გორის რ-ნი) | 1.აბრამიშვილი გ. ვაჩეიშვილი კ. უფლისციხის "მიუვალი" კომპლექსი //ძეგლის მეგობარი.-1964.-N3.-გვ.28-34. უფლისციხის მიუვალ გამოქვაბულთა კომპლექსის აღწერილობა. 2.გადელია ვ. უფლისციხე //ფრესკა.-1974.-N6.-გვ.35-37. კლდეში ნაკვეთი ქალაქის - უფლისციხის აღწერილობა. 3.გვრიტიშვილი დ. გორის ისტორია.-თბ.,1954.-გვ.10-14. ციხე-ქალაქის სამხედრო-პოლიტიკურ მნიშვნელობასა და აგების თარიღის შესახებ. 4.ლეჟავა გ. ქვაბ-ქალაქ უფლისციხის არქიტექტურა //ძეგლის მეგობარი.-1971.-N27-28.-გვ.21-28. უფლისციხის არქიტექტურული სტილის, გეგმარების თავისებურება, აღწერილობა, შედარება ვანის კლდის ქვაბულთა კომპლექსთან, მშენებლობის პერიოდები. ტექსტს ერთვის ცალკეულ გამოქვაბულთა და მთლიანად ქალაქის გეგმები. მოხსენიებულია სომეხი ისტორიკოსი მოსე ხორენელი(V ს.) 5.რჩეულიშვილი გ. უსახელო უფლისციხელი //ცისკარი.-1957.-N3.-გვ.146-149. მხატვრული ესკიზი უფლისციხის ისტორიული წარსულიდან. 6.ქარუმიძე თ. "კერპი უფლისა" //ლიტერატურული საქართველო.-1967.-28 ივლისი. უფლისციხის ნანგრევებით უძველესი კერპის კონტურის გამოსახვის შესახებ მწერალ ო. ჩხეიძის მოსაზრების უარყოფა. 7.ჩუბინაშვილი ნ. სამნავიანი ბაზილიკა ძველ ქალაქ უფლისციხეში //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე.ტ.XXIV.-N4.-გვ.507-512. უფლისციხის სამნავიანი ბაზილიკის აღწერილობა. 8.ჩხეიძე ო. კერპი უფლისა //ლიტერატურული საქართველო.-1967.-16 ივნისი. მწერალ ო. ჩხეიძის მოსაზრება უფლისციხის ნანგრევებით უძველესი კერპის კონტურის გამოსახვის შესახებ. 9.ხახუტაიშვილი დ. კლდეში ნაკვეთი ქალაქი.-თბ.,1965. ძეგლის წარმოშობის, განვითარებისა და დაქვეითება-დაცემის ისტორია, ქალაქის პოლიტიკურ-ეკონომიური როლის განსაზღვრა. 10.ხახუტაიშვილი დ. უფლისციხე //ძეგლის მეგობარი.-1964.-N3.-გვ.19-27. ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 11.უფლისციხე //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.X.-თბ.,1986.-გვ.191-192. წერილობითი წყაროები კლდეში ნაკვეთი ქალაქის შესახებ, ძეგლის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ერთვის უფლისციხის ფოტო. 12.ციხე-ქალაქები: უფლისციხე //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.17-20. მტკვრის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ციხე-ქალაქის ისტორია, ხუროთმოძღვრული ანალიზი. ტექსტს ერთვის ნაქალაქარის ფოტო. 13.უფლისციხე //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.97-102. კლდეში ნაკვეთი ქალაქის (ძვ.წ.VI-IV სს.)მდებარეობა, ქალაქი წერილობით წყაროებში, გეოგრაფიული სივრცე, ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, სამეკლესიანი ბაზილიკის მოკლე დახასიათება. ტექსტი ქართ. და ინგლ.ენებზე. დართულია უფლისციხის ფოტოები. 14.ქალაქები: უფლისციხე //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.14-18. ნაქალაქარის ტერიტორიაზე დაცული ნაგებობების კონსტრუქციულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ახლავს ნაქალაქარის სამხრეთი ხედის ფოტო. 15.ადრეშუასაუკუნეების ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები (V-X სს.) აღმოსავლეთ საქართველო: უფლისციხე //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.50-55. ხუროთმოძღვრული კომპლექსის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურისა და არქეოლოგიური მასალის მიმოხილვა. ძეგლის აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.17, 18; ტაბ.6,7). 16.ქალაქები: უფლისციხე // ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.13-15. ბუნებრივად დაცული, კლდეში ნაკვეთი ნაქალაქარის მოკლე აღწერილობა. 17.მცხეთა-გორი. უფლისციხე //ზაქარაია პ. თბილისი. ბორჯომი. ვარძია.-თბ.,1977.-გვ.23-26. ძეგლის მდებარეობა, ქალაქის განსაკუთრებული სტრატეგიული მნიშვნელობა, კომპლექსისი ცალკეულ ნაგებობათა ხუროთმოძღვრული დახასიათება (სხვადასხვა ზომისა და დანიშნულების დარბაზები, კოჭოვანი ნაგებობები, დიდი ზომის ბაზილიკა, გვირაბი). 18.კლდეში ნაკვეთი ქალაქი უფლისციხე //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.26-27. დარბაზების ჭერის დამუშავების თავისებურებანი, დარბაზების აგების თარიღის დადგენა, მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.VII; ნახ.2,3). 19.ადრეფეოდალური საზოგადოების პერიოდის ხელოვნება: უფლისციხე //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.24-26. ქალაქის დარბაზების ჭერის დამუშავება კოჭებით, მთავარი ტაძარი, კოშკი - ზოგადი მიმოხილვა. ტექსტს ახლავს უფლისციხის საერთო ხედის, ინტერიერისა და ჭერის ფოტოები. 20.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.83. მოკლე ცნობა ციხე-ქალაქ უფლისციხის შესახებ. 21.უფლისციხე //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.5.-თბ.,1990.-გვ.88-90; გვ.90-109. კიკილაანთ ეკლესიის, ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის, ყვავის საყდრის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს ერთვის ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის გეგმა და განაკვეთების ნახაზები. მოცემულია კლდეში ნაკვეთი ნაქალაქარ უფლისციხის ვრცელი აღწერილობა. ტექსტს დართულია აქვს საილუსტრაციო მასალა: გეგმები, ნახაზები, ფოტოები. 22.აბრამიშვილი, ვ. უფლისციხე ნადარბაზევი.-გორი.,2000.-80 გვ. უფლისციხის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა. ძეგლის აგების, მდებარეობის, სამხედრო-სტრატეგიული მნიშვნელობის შესახებ. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა: ძეგლის ფოტოები. 23.უფლისციხე //ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.100. მოკლე ცნობა უფლისციხის შესახებ ქართ. და ინგლ. ენებზე. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტო. 24.ყიფიანი გ. უფლისციხე.-თბ.,2002.-174 გვ. რეზ. რუს. ენაზე. უფლისციხის ნაქალაქარის ცენტრალურ ტერასაზე, ნაშთების სახით შემორჩენილი, VI საუკუნის ბაზილიკის შესახებ //ყიფიანი გ. უფლისციხე დიუბუა დე მონპერედან დღემდე //საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. XXIII სამეცნიერო სესია. მოხსენებათა სესიები.-თბ., 2000.-გვ.7-8. 25.სანიკიძე თ. უფლისციხე: ნარკვევი ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორიიდან.-თბ.,2002.-215 გვ. რეზ.რუს და ინგ. ენებზე. მონოგრაფია:ძეგლის ისტორია არქეოლოგიური მასალის საფუძველზე (ძვ.წ.II ათასწლწულიდან XVIII საუკუნემდე), ქალაქის ძირითადი სამშენებლო პერიოდის განსაზღვრა, აღმშენებლობის ეტაპები, დღევანდელი მდგომარეობა, ურბანული სტრუქტურის ანალიზი, ქვაბულნაგებობებისა თუ მათი ჯგუფების ხუროთმოძღვრული თავისებურებანი, უფლისციხის ადგილი ქართულ და მსოფლიო არქიტექტურის ისტორიაში. მოცემულია მდიდარი საილუსტრაციო მასალა. 26.ხიმშიაშვილი კ. უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი კომპლექსების ერთი ჯგუფის დათარიღებისათვის//ძეგლის მეგობარი.-1986.-კრ.73.-გვ.59-62. 27.ღუდუშაური ი. უფლისციხის თამარის დარბაზის გადახურვისა და ზოგიერთი სხვა ნაწილების გამაგრების შესახებ//ძეგლის მეგობარი.-1979.-კრ.50.-გვ.30-34. 28.ბერძენიშვილი ი. ქვაბულ-ქალაქი უფლისციხე.-თბ.,1982.-63 გვ. კლდეში ნაკვეთი ქალაქის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა. 29.ყიფიანი გ., გუჯაბიძე ირ., ახალაია ლ. უფლისციხე. ქვაბულთა კონსერვაცია //საქართველოს ხელოვნების სახ. მუზეუმი XXIV სამეცნიერო სესია. მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,2001.-გვ.10- 11 //ყიფიანი გ. უფლისციხის რვაკუთხა უჯრედებიანი კამერული ნაგებობა //საქართველოს ხელოვნების სახ. მუზეუმი. ნარკვევები.-2001.-გვ.123-128. რეზ. ინგლ. ენაზე. 1999 წელს კულტურული მემკვიდრეობის ფონდის ხელშეწყობით შემუშავებული კონცეფციის შედეგად რამდენიმე მიმართულებით ძეგლზე ჩატარებული სამუშაოების მოკლე ანოტაცია. 12.აბრამიშვილი გ. უფლისციხე. ნადარბაზევი.-გორი.-2000.-80 გვ. უფლისციხისა და მისის შემოგარენის ზოგიერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მონაცემი. 13.სანიკიძე თ. უფლისციხის შესწავლის ისტორიიდან //სამეცნიერო შრ. კათედრა.-2000.-გვ.170-187. რეზ. ინგლ. ენაზე. 14.გუჯაბიძე ი. უფლისციხის ქვაბულთა სისტემის ტექნიკური პრობლემები //კავკასიის მაცნე.-200.-გვ.38-45. რეზ. რუს. და ინგლ. ენებზე. 15.უფლისციხე და ყინწვისი //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.66. მოკლე ცნობა VI საუკუნის II ნახევრის სამნავიანი ბაზილიკის შესახებ. 16.სტეფანაძე ჯ. უფლისციხე //ჟ. ”ექო”.-1973.-N2.-გვ.26-27. ანსამბლის მოკლე ისტორია. 17.გამსახურდია ს. კლდეში გამოკვეთილი ქართული ძეგლები //ჟ. ”დროშა”.-1957.-N10.-გვ.19. 18.Мегвинетухуцесов Вести из Уплисцихе //Кавказ.-1852.-N70 19.Чубинашвили Г. Уплис-цихе //Газ. "Заря Востока".-1939.-N140. 20.ჯაბუა ნ. ქრისტიანული ტაძრის არქიტექტურული ტიპები შუა საუკუნეების საქართველოში.–თბ.,2012.–გვ.35. უფლისციხის ბაზილიკის არქიტექტურული თავისებურებანი. 21.უფლისციხე //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.71-72. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 22.სანიკიძე თ. უფლისციხის შესწავლის ისტორიიდან //სამეცნიერო შრომების კრებული.-თბ.,2000.-გვ.170-187 //სანიკიძე თ. უფლისციხე.-თბ.,1987.-74 გვ. აკად. შ. ამირანაშვილის წვლილი ძეგლის შესწავლის საქმეში. |
| ოჩანის ციხე (თიანეთია რ-ნი) | ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2005.-გვ.21-22. ოჩანის ციხის მოკლე ისტორია. |
| დულუზაურები (თიანეთის რ-ნი) | 1.რამიშვილი რ. ჯორბენაძე ბ. ერწო-თიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის სადაზვერვო სამუშაოების შედეგები // მაცნე: ისტორიის...სერია.-1978.-N1.-გვ.159. სოფ.დულუზაურების განაპირას მდგარი კოშკის, ეკლესიისა და გალავნის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 2.დულუზაურები //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.378-379. სოფ. დულუზაურების ხუროთმოძღვრული ძეგლების: კვირიას ეკლესიის კომპლექსის (მდებარეობს სოფლის სამხრ.-ით, კომპლექსში შედის: დარბაზული ტიპის, განვითარებული შუა საუკუნეების, შირიმის ქვით ნაგები, ძლიერ დაზიანებული ეკლესია; მოგვიანებით მიშენებული, გეგმით სწორკუთხა კარიბჭე; გვიანდელი შუა საუკუნეების, მთლიანად დანგრეული, ზურგიანი კოშკი; ტეხილი ფორმის, თითქმის მთლიანად დანგრეული გალავანი), მთავარანგელოზთა სახ. ეკლესიის (დგას სოფლის სამხრ.-დას.-ით, მთის ფერდობზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, ძლიერ დაზინებულია, აღნიშნულია XX საუკუნეში აგებული აგურის ოთხწახნაგა სამრეკლო) ვრცელი ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. მოცემულია კომპლექსის გეგმა, კვირიას ეკლესიის განაკვეთის სქემატური ჩანახატი, სწორკუთხა კოშკის I და II სართულების გეგმები. 2.ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2005.-გვ.21. მოკლე ინფორმაცია ძლიერი ციხესიმაგრისა (არხალის ციხე) და ბაზილიკის ტიპის, სავარაუდოდ, მერვე საუკნით დათარიღებული (მოლამურის)ეკლესიის შესახებ. |
| მამადაანები (თიანეთის რ-ნი) | 1.მამადაანები //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.391-393. მოკლე ცნობა სოფლის შესახებ. მოცემულია მის ტერიტორიაზე განლაგებული ხუროთმოძღვრული ძეგლების: ტყიან მთის კონცხზე აგებული, გვიანდელი შუა საკუნეების, ძლიერ დაზიანებული, დარბაზული ტიპის ეკლესიის, XIII-XIV საუკუნეებში აგებული, ასევე დარბაზული ტიპის, ძლიერ დაზიანებული ეკლესიის, სოფლის ჩრდ.-დას.-ით მდგარი, გვიანდელი შუა საუკუნეებით დათარიღებული მთავარანგელოზთა სახ. ეკლესიის, ნაშთის სახით შემორჩენილი, დარბაზული ტიპის, გვიანი შუა საუკუნეების, ტყეში ნაგები ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიისა და ტყით შემოსილ მთის წვერზე აგებული, გვიანდელი შუა საუკუნეებით დათარიღებული, ნანგრევების სახით შემორჩენილი წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის აღწერილობა. ტექსტს დართული აქვს ძეგლების ფოტოები, გეგმები, სქემატური ჩანახატები. 2.ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატტურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2005.-გვ.20. მოკლე ინფორმაცია სოფ. მამადაანების მახლობლად აგებული, მნიშვნელოვნად დაზიანებული ორი საკულტო ნაგებობის შესახებ (წმ. გიორგის სალოცავი და ეკლესია- ”თავთლუხის” სახელწოდებით). |
| ჯიჯეთი (თიანეთის რ-ნი) | 1.ჯიჯეთი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.424-425. მოკლე ცნობა სოფლის ხუროთმოძღვრული ძეგლების: გვიანდელი შუა საუკუნეების, დარბაზული ტიპის, ძლიერ დაზიანებული ორი ეკლესიის, ეკლესიის კომპლექსის (ეკლესია, გეგმით წრიული კოშკი, გალავანი), სოფლის სამხრ.-დას.-ით, ტყეში ნაგები კოშკისა და წმ. გიორგის ციხის შესახებ. მოცემულია კოშკისა და სოფლის დას.-ით მდებარე ეკლესიის ფოტოები. 2.ჯიჯეთი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.XI.-1987.-გვ.569. მოკლე ცნობა სოფ. ჯიჯეთის შემორჩენილ დარბაზულ ეკლესიაზე. 3.რამიშვილი რ., ჯორბენაძე ბ. ერწო-თიანეთის ექსპედიციის სადაზვერვო მუშაობის შედეგები //მაცნე: ისტორიის ...სერია.-1978.-N1.-გვ.160. მოკლე ცნობა გალავანშემოვლებული, კირქვის ბრტყელი ლოდებისაგან აგებული მცირე ეკლესიის შესახებ. 4.ჯიჯეთის ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.99. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. მოკლე ცნობა სოფ. ჯიჯეთის (ყოფილი ჯავახეთი) გალავანშემოვლებული, შუა საუკუნეებით დათარიღებული, სვეტიცხოვლის სახ. ეკლესიაზე. 5.ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2005.-გვ.20. ნანგრევების სახით შემორჩენილი, ადრეფეოდალური ხანის ძეგლის მოკლე ისტორია. |
| ბოჭორმა (თიანეთის რ-ნი) | 1.ალიბეგაშვილი გ. ბოჭორმის წმინდა გიორგის ეკლესიის მოხატულობა //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XII სამეცნიერო სესია 1957 წლის 21-22 მაისს. მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1957.-გვ.9-10 //ძეგლის მეგობარი.-1967.-კრ.9.-გვ.25-29. ძეგლის მოხატულობის შესრულების მანერა, კომპოზიციური თავისებურებები, წმინდა გიორგის ცხოვრების სცენების მხატვრობის სტილისტური ანალიზი. 2.ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები.-თბ.,1961.-გვ.43-44. ბოჭორმის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის შემორჩენილი წარწერების ენობრივ-სტილისტური ანალიზი. 3.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.121. ცნობები ბოჭორმის შესახებ. 4.ბოჭორმა //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.II.-ტბ.,1977.-გვ.496. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობა სოფ. ბოჭორმაზე, შემორჩენილი ციხესიმაგრის ( წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია, სასახლე და სხვა ნაგებობანი)ვრცელი ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება. აღნიშნულია შემორჩენილი XII საუკუნის კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები. ტექსტს დართული აქვს წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის სამხრ.-დას.-ის კარიბჭისა და ციხის ცენტრალური კოშკის ფოტოები. 5.ვაჩნაძე დ. სასახლეები ჭერემსა და ბოჭორმაში //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ისტორიის...სერია.-1991.-ნ2.-გვ.158-171. ბოჭორმის ისტორია, X საუკუნის ეკლესიისა და სასახლის ნანგრევების ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 6.ბოჭორმა //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.80-85. ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 7.შუაფეოდალური ეპოქის ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები (X-XV სს.): ბოჭორმა //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.179-184. ბოჭორმის ციხის შესახებ არსებული სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა; გეოგრაფიული გარემო; ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილი. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.79; ტაბ.63). 8.ციხეები და ციხესიმაგრეები:ბოჭორმა //ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი.-თბ.,1962.-გვ.40-47. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილი ნაგებობების არქიტექტურულ-მხატვრული ანალიზი. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა(ტაბ.VII; სურ.1,2). 9.სიმაგრეები: ბოჭორმა //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები.-თბ.,1973.-გვ.70-75. ძეგლის ისტორია, ორი ნაწილისაგან შემდგარი ციხის, ექვსაფსიდიანი გუმბათიანი ეკლესიის, ცილინდრული კოშკის, "მეფის დარბაზის", სასახლისგალავნის ნანგრევების აღწერილობა. მოხსენიებულნი არიან: მემატიანე ომან ხერხეულიძე, ისტორიკოსი პაპუნა ორბელიანი, ვახტანგ ბატონიშვილი, მეფე ერეკლე II. ტექსტს ერთვის ტაბ.21. 10.ოქროპირიძე ა. წითელი ფერის სიმბოლური გააზრების ზოგიერთი ასპექტი შუა საუკუნეების ქართულ მხატვრობაში // საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე : ისტორიის...სერია.-1983.-N3.-გვ.156-166 //რწმენა და ცოდნა.-2000.-N3.-გვ.29-33. ცეცხლისა და , შესაბამისად, წითელი ფერის საღმრთო წერილისეული ტრადიციის გააზრების ცდა და მისი მისადაგება ბოჭორმის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის მოხატულობასთან. 11.სონღულაშვილი ჯ. კიდევ ერთი ცხრაკარა ივრის ხეობაში //ძეგლის მეგობარი.-1974.-N36.-გვ. 18-22. ციხის მახლობლად აღმოჩენილი სასახლის ნანგრევების არქიტექტურული აღწერილობა. 12.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.58. მოკლე ცნობა ბოჭორმის X საუკუნის ეკლესიაზე. 13.ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.95. ბოჭორმის ეკლესია-მოკლე ხუროთმოძღვრული მიმოხილვა. 14.ოქროპირიძე ა. ქტიტორის გამოსახულება წმ.გიორგის სახელობის ეკლესიაში //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1990.-N1.-გვ.235-251. 15.ვაჩნაძე დ. სასახლეები ჭერემსა და ბოჭორმაში //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ისტორიის ...სერია.-1991.-N2.-გვ.158-171. ბოჭორმის, ჭერემისა და ნეკრესის სასახლეების შედარებითი დახასიათება. 16.ციხესიმაგრეები: ბოჭორმა //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.102-104. შუა საუკუნეების ციხის მდებარეობა, აგების სავარაუდო დათარიღება, მემატიანე პაპუნა ორბელიანის ცნობა ციხის შესახებ, მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ერთვის ციხის გენგეგმა და ფოტო. 17.ციხეები და ციხე-დარბაზები: ბოჭორმა //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.90-96. ციხის მოკლე ისტორია და ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 18.განვითარებული ფეოდალიზმი: ბოჭორმა //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.–თბ.,1995.–გვ.81. მოკლე ცნობა ბოჭორმის შესახებ. ტექსტს ახლავს გეგმა. 19.განვითარებული ფეოდალიზმის არქიტექტურა (X-XIV სს.): ბოჭორმა //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.58. მოკლე ცნობა X საუკუნის ტაძრის შესახებ. 20.ბოჭორმა //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.370-373. სოფ.ბოჭორმის ტერიტორიაზე განლაგებული ისტორიული ძეგლების: ბნელი ხატის (დგას სოფლის აღმ.-ით, დარბაზული ტიპის, დათარიღებულია გვიანდელი შუა საუკუნეებით, დაზიანებულია), ეკლესიის (მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დარბაზული ტიპის, დაზიანებულია), ეკლესიის (დგას სოფლის ჩრდ.-აღმ.-ით, ქისტაურებში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, ეკლესიის კამარა ნახევარწრიული ფორმისაა), კოშკის (დგას ე.წ.ადგილ მქივანაში, დათარიღებულია შუა საუკუნეებით, აგებულია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე) სამების სახ. ეკლესიის (დგას სოფლის ჩრდ.-ით, დარბაზული ტიპის, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დაზიანებულია), ციხესიმაგრის (გეგმით რთული, ტეხილი მოხაზულობის; შედის: რამდენიმე კოშკი, X საუკუნის, ექვსაფსიდიანი ცენტრალურგუმბათოვანი, წმ. გიორგის სახ. ეკლესია, სამრეკლო, მცირე ეკლესია, ცილინდრული კოშკი, სასახლე) ვრცელი ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული აღწერილობა. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა. 21.ოქროპირიძე ა. ბოჭორმის წმ. გიორგის ეკლესია საჭიროებს გადაუდებელ შველას //"მუზა".-1998.-სექტ.(N10).-გვ.1. 22.ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2005.-გვ.19-20. ციხის აგების მოკლე ისტორია.მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილი. |
| ნადოკრა (თიანეთის რ-ნი) | 1.ნადოკრა //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.394-396. მოკლე ცნობა სოფლის შესახებ. აღწერილია სოფლის ტერიტორიაზე განლაგებული ხუროთმოძღვრული ძეგლები: არჩილის მონასტერი (კომპლექსი, მასში შედის: მიჯრით მდგარი ორი დარბაზული ტიპის ეკლესია - თავდაპირველი ეკლესია და მეორე ეკლესია, ხუთსართულიანი კოშკი, გალავნის ნაშთები, VIII საუკუნის ეკლესია, გეგმით კვადრატული, ხუთსართულიანი კოშკი, საცხოვრებელი ნაგებობა), ეკლესიის (რიყის ქვით ნაგები, დარბაზული ტიპის, გვიანდელი შუა საუკუნეების, თაღოვანი შესასვლელით), ეკლესიის (დგას სსასფლაოზე, დარბაზული ტიპის, ძლიერ დაზიანებული), კოშკის (გეგმით კვადრატული, დგას სასაფლაოზე , სამასართულიანი), ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის (აგებულია სოფლის ცენტრში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, აღნიშნულია მოგვიანებით მიშენებული, გეგმით კვადრატული სამრეკლო) მოკლე აღწერილობა. მოცემულია ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის გეგმა და სქემატური ჩანახატები. 2.ნადოკვრის ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.53. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. მოკლე ცნობა XVI საუკუნით დათარიღებული მცირე ზომის ეკლესიის შესახებ. 3.ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2013.-გვ.19. მოკლე ინფორმაცია არჩილ მეფის მონასტრის შესახებ. |
| სიონი (თიანეთის რ-ნი) | 1.სიონი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ,2004.-გვ.407-416. დაბის ტერიტორიაზე ,არქეოლოგიური ექსპედიციების მიერ , სხვადასხვა დროს ჩატარებული გათხრების შედეგები (ხელმძღვ.-ები: ი.ციციშვილი, ლ.ხიმშიაშვილი, რ.რამიშვილი, ლ.ქადეიშვილი, დ. მუსხელიშვილი). აქ განლაგებული ძეგლების: ბაზილიკის (გეგმით სწორკუთხა, მონოლითური სვეტებით სამ ნავად დანაწევრებული, გარედან ხუთწახნაგოვანი, მოცემულია აგების სავარაუდო თარიღები), ეკლესიის (მდებარობს ნასოფლარ კუპრიანთკარის აღმ.-ით, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დარბზული ტიპის, მთლიანად ჩამონგრეულია კამარა), ეკლესიის (მდებარეობს დაბისა და სოფ.ღოლოვანს შორის, დარბაზული ტიპის, დათარიღებულია გვიანდელი შუა საუკუნეებით), ეკლესიის ( მდებარეობს ნასოფლარ უკუღმართის ტერიტორიაზე, ძლიერ დაზიანებული, გვიანდელი შუა საუკუნეების; აღნიშნულია მინაშენი), კოპალას ეკლესიის (ძლიერ დაზიანებული, გვიანდელი შუა საუკუნეების), ლოდების წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის (აგებულია დაბის ჩრდ.-ით, განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს, დარაბაზული ტიპის, სწორკუთხა საკურთხევლით), ჟალეთის ბაზილიკის (აგებულია ტყით დაფარული პატარა მთის ფერდობზე, განეკუთვნება IX -X საუკუნეებს, სამნავიანი ბაზილიკაა, ძლიერ დაზიანებული, შემორჩენილია მხოლოდ აღმ. ნაწილი, აღნიშნულია ტაძრის ბურჯებს შორის აგებული სწორკუთხა შენობა, შემორჩენილია მოხატულობის უმნიშვნელო ფრაგმენტი, VI-VII საუკუნეების სანათლავი, ქვის კანკელი), ჟალეთის წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის კომპლექსის (მდებარეობს დაბის ჩრდ.-ით, შედგება: VIII-IX საუკუნეების ეკლესიის - შემორჩენილია ტრაპეზის ნაშთი, კანკელი, მხატულობის უმნიშვნელო ფრაგმენტი; გეგმით კვადრატული, ოთხსართულიანი, ძლიერ დაზიანებული კოშკის, ოვალური ფორმის, განვითარებული შუა საუკუნეებით დათარიღებული გალავნისა და ნამოსახლარებისაგან), ჟალეთის ეკლესიის (მდებარეობს ნასოფლარ ჭიოტაანთკარის ჩრდ.-ით, დარბაზული ტიპის, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, ძლიერ დაზიანებულია), უკუღმართის ეკლესიის (გვიანი შუა საუკუნეებს, მდეაბრეობს ნასოფლარ უკუღმართის აღმ.-ით, დარბაზული ტიპის, ძლიერ დაზიანებული), ჭიანჭველთგორის კვირიკეს ეკლესიის (განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს, მდებარეობს ტყეში, დარბაზული, ძლიერ დაზიანებული)ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული და იკონოგრაფიული ანალიზი. მოცემულია მდიდარი საილუსტრაციო მასალა. 2.ისტორიული ძეგლები ივრის ხეობის ზემო წელზე //პატურაშვილი თ. ისტორიული კახეთი.-თბ.,2005.-გვ.18-19. მეცნიერთა მოსაზრებები სიონისა და ჟალეთის ეკლესიების შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: გ. ჩუბინაშვილი, ირ. ციციშვილი, ნ. ქადეიშვილი, რ. რამიშვილი. |
| ქაქუთის ეკლესია (ოზურგეთის რ-ნი) | 1.ბაქარაძე დ. არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში.-ბათუმი.,1987.-გვ.92-93. მოკლე ცნობები სოფ.ქაქუთისა და ჭანიეთის ეკლესიებში დაცულ სიძველეებზე. 2.მაცხოვრის ფერისცვალების ქაქუთის ეკლესია //ლომჯარია ს. სოფელო ჩემო.-თბ.,2012.-გვ.16-19. სასაფლაოზე ნაგები ეკლესიის გადარჩენილი ტრაპეზის ქვისა და ისტორიის შესახებ. მოცემულია აქ მოღვაწე სასულიერო პირთა ჩამონათვალი. აღნიშნულია, რომ მიმდინარეობს წმ. ბარბარეს სახ. ეკლესიის მშენებლობა. ტექსტს ერთვის ტრაპეზის ქვის ფოტო. |