საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბლიოგრაფიული ლექსიკონი

საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა


ბოლო 10 განმარტება

სიტყვა განმარტება
ვანის ნაქალაქარი 1.თან-ნარელი. ხმა რიონის მარცხენა მხრიდამ //გაზ. "ივერია".-1889(28ივლ.).-N158.-გვ.3. არქეოლოგიური გათხრები ვანში. 2.ლორთქიფანიძე ო. რა საიდუმლოს ინახავს ვანი.-ქუთაისი.-1984. ვანის ნაქალაქარის სიძველეთა დახასიათება. 3.ლორთქიფანიძე ო. ვანის ნაქალაქარი.-თბ.,1973.-91გვ. ვანში კოშკების, გალავნის, კარიბჭის, ტაძრის, საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობებისა და ძველი ქართული ოქრომჭედლობის ნიმუშების აღწერილობანი. 4.მიწიშვილი გ. ციხე სულორის ნაციხარზე წარმოებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგები //ვანი.ტ.II.-თბ.,1977.-გვ.43-51. ვანის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალების შესახებ(ანტიკური ხანიდან გვიან ფეოდალურ ხანამდე). 5.ყიფიანი გ. ძველი ვანის ხუროთმოძღვრება //ძეგლის მეგობარი.-N1(96).-გვ.54-60. ვანის ნაქალაქარის საფორტიფიკაციო და საკულტო ნაგებობათა კომპლექსი-მიმოხილვა. 6.ხოშტარია ნ., ლორთქიფანიძე ო., ფუთურიძე რ. ვანის არქეოლოგიური ექსპრდიციის მონაპოვარი //ძეგლის მეგობარი კრ.XV.-1968.-გვ.27-31. 1963-1967 წლებში ვანის ნაქალაქარზე ჩატარებული კვლევა-ძიების მოკლე ანგარიში. 7.ადრეკლასობრივი საზოგადოების პერიოდის ხელოვნება:ვანის ნაქალაქარი //ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.29-30. მოკლე ცნობები ვანის ნაქალაქარის შესახებ. ტექსტს ახლავს ქალაქის კარიბჭის ფოტო. 8.ვანი //ყაუხჩიშვილი თ. საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი.-თბ.,2004.-გვ.148-150. ვანის ნაქალაქირის კარიბჭესთან აღმოჩენილი ბერძნული წარწერის პალეოგრაფიულ-ენობრივი ანალიზი. 9.ვანი //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.26. ანტიკური ხანის ძველი კოლხეთის ნაქალაქარში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგების მოკლე მიმოხილვა. ტექსტს ერთვის ვანის არქეოლოგიური მუზეუმის, წარმართული ტაძრის საკურთხევლისა და მოპოვებული არქეოლოგიური მასალების ფოტოები. 10.ტაძრების ქალაქი //ლორთქიფანიძე ო. ძველი ქართული ცივილიზაციის სათავეებთან; საქართველოს ისტორიის პალიტრა ტ. 1.-თბ.,2022.-გვ.389-426. ვანის ნაქალაქარის ისტორია, საფორტიფიკაციო დანიშნულება, არქიტექტურა, მოჩუქურთმებული სატაძრო-საკულტო ნაგებობები, ალექსანდრიული თიხის ჭურჭელი, მარმარილოს, ქვისა თუ ბრინჯაოს ქანდაკებები და მაღალმხატვრული ნაკეთობანი.
მამაწმინდა (თურქეთი) 1.მამაწმინდა //გენგიური ნ. კუპელჰალე.-თბ.,2005.-გვ.64-69; გვ.149. დევისყელის ხეობაში აგებული (დღეს სოფ.იბრუქლი), თითქმის კვადრატული ფორმის, ნანგრევების სახით შემორჩენილი, XV-XVI საუკუნეების ძეგლის-მამაწმინდის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, შემორჩენილი წარწერების ფრაგმენტების პალეოგრაფიულ-ენობრივი ანალიზი, მოხატულობის თარიღის განსაზღვრა. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები. 2.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.9. ცნობები ბოხჩის რაიონის სოფელ იბრიკლისთან მდებარე მამაწმინდის ეკლესიაზე. 3.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. ქ.ბორჩხის (ისტორიული კლარჯეთის ტერიტორია) ახლოს მდებარე მამაწმინდის გუმბათოვანი ტაძრის დეტალური აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (გვ.58-59). 4.საეკლესიო მშენებლობა მეთერთმეტე საუკუნის შემდეგ //ხოშტარია დ. კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები.-თბ.,2009.-გვ.223. მოკლე ცნობა მამაწმიმნდის ეკლესიის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. აგების თარიღის დადგენა სამშენებლო ტექნიკის თავისებურებათა გათვალისწინებით. მოცემულია ეკლესიის საილუსტრაციო მასალა (სურ. 40). 5.მამაწმინდა //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.33. 6.მამაწმინდა //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.54-55. ეკლესიის ისტორია, არქიტექტურული თავისებურებანი, კედლის მხატვრობა და ინტერიერი. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
ქაჯის ციხე (თურქეთი) 1.ქაჯის ციხე არტაანის მხარეს ჩილდირის უჩასტკაში //ჟ. ”საქართველოს კალენდარი”.-1903.-გვ.309. სურათი გადმოღებულია ე. თაყაიშვილის არქეოლოგიური მოგზაურობისას 1902 წელს. 2.Материалы по археологии Кавказа.Вып.XII.-М.,1909.-С.58-59. 3.ქაჯისციხე //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.395-397. არტაანის მხარეში, ჩრდილის-რ-ნის სოფ. რაბათში მდებარე კირით ნაგები ციხის ასიმეტრიული გეგმა და მოკლე ისტორია 4.ქაჯის ციხე //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.52-53. მონუმენტური ციხესიმაგრის ისტორია და გეოგრაფიული მდებარეობა. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
წეფთის ციხე (თურქეთი) 1.წეფთის ციხე //ტაო-კლარჯეთის 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები.-თბ., 2016.-გვ.-57. თანამედროვე შავშეთში, სოფელ წეფთაში კლდეზე გაშენებული ციხის მოკლე აღწერილობა. 2.წეფთის ციხე //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.50-51. ციხის ისტორია და საფორტიფიკაციო მნიშვნელობა. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
ოლთისი (თურქეთი) 1.ოლთისის ციხე და ციხის ეკლესია. ციხის მეორე ეკლესია //თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და სოფელ ჩანგლში 1907 წელს.-პარიზი,1938.-გვ.49-50. //იგივე ტექსტი იხ.დაბრუნება.ტ.I.-თბ.,1991.-გვ.350-351. ოლთისის ციხისა და ორი ეკლესიის მდებარეობა, ციხის სამალავი გვირაბის, ეკლესიის, სომხების მიერ გადაკეთებული და მითვისებული მეორე ეკლესიის აღწერილობა. ძეგლის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროების მიმოხილვა. მოხსენიებულნი არიან: დ.ბაქრაძე, კარლ კოხი, დ.ქუთათელაძე. 2.ოლთისი. ეკლესიის საკურთხევლის ქვა //ქართული წარწერების კორპუსი .I: აღმოსავლეთ და სამხრეთი საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.259-260. რეზ.რუს.ენაზე. საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში დაცული ოლთისის ეკლესიის საკურთხევლის ქვაზე შემორჩენილი წარწერის (დავით მაგისტროსის) აღწერილობა და ანალიზი. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.101). 3.განვითარებული ფეოდალიზმის არქიტექტურა(X-XIV სს.): ოლთისი //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია.-თბ.,1955.-გვ.58. მოკლე ცნობა X საუკუნეში აგებული ოლთისის ტაძრის შესახებ. 4.ერუშეთი, კოლა-ოლთისის და შავშეთი: ოლთისის //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.107. ქ.ოლთისში, ამაღლებულ, კლდოვან გორაკზე აგებული შუა საუკუნეების ციხის მოკლე დახასიათება. აღნიშნულია ციხის ტერიტორიაზე ოდესღაც მდგარი ექვსაფსიდიანი ტაძრის შესახებ (თურქებმა დაანგრიეს 1907 წლის შემდეგ). მოხსენიებულია ექვ.თაყაიშვილი. ტექსტს დართული აქვს ციხის ფოტო. 5.ოლთისი //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.1450-146. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 6.ოლთისის ციხე და ციხის ეკლესია //თაყაიშვილი ექვ. თხზულებანი. ტ.I.-თბ.,2016.-გვ.76-79. ტექსტს ახლავს ციხის (ექვსაფსიდიანი) ეკლესიის გეგმა. 7.ოლთისი //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.40-41. ციხე-ქალაქის ისტორია, არქიტექტურა, წარწერები, ბარელიეფები. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
გერის ეკლესია (ცხინვალის რ-ნი) სოფ. გერი წმ. გიორგის ეკლესია //შიდა ქართლი: პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა.I.-თბ.,2002.-გვ.43-44. სოფ. გერის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის მდებარეობა და მოკლე დახასიათება. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო.
სოლომონისი (თურქეთი) 1.სოლომონისი //თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და სოფელ ჩანგლში 1907 წელს.-პარიზი.-1938.-გვ.29-30. //იგივე ტექსტი იხ.დაბრუნება.ტ.I.-თბ.,1991.-გვ.327-328. სოფელ ოლთისში მდებარე გუმბათოვანი ეკლესიის (ახლანდელი სახელწოდება - სოლომონ-ყალა)აღწერილობა, წარწერების, მხატვრობის მიმოხილვა. მოხსენიებულია დ.ბაქრაძე. 2.გენგიური ნ. სოლომონ-ყალა //გენგიური ნ. კუპელჰალე .-თბ.,2005.-გვ.43-45; 140-141. კოლა-ოლთისის მხარეში მდებარე, ნანგრევების სახით შემორჩენილი ძეგლის -სოლომონისის, იგივე სოლომონ-ყალას ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მოხსენიებულნი არიან: ექვ. თაყაიშვილი, ვ.ბერიძე. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები. 3.სოლომონისი //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.40. 4.სოლომონისი, ეხლა სოლომონ-კალა //თაყაიშვილი ექვ. თხზულებანი. ტ.I.-თბ.,2016.-გვ.56-57. ტექსტს ახლავს ტაძრის გეგმა. 5.სოლომონისი //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.40-41. ისპირის პროვინციაში ქართულ კაპადოკიად წოდებული არქიტექტურული კომპლექსის-სოლომონ-ყალას ისტორია, მღვიმის ეკლესიის წარწერები და ფრესკები. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
პარეხთას მონასტერი (თურქეთი) 1.პარეხთას მონასტერი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.65-69. პარეხთას მონასტრის მდებარეობა, სამონასტრო კომპლექსის არქიტექტურული აღწერილობა, "გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება" და "სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება", როგორც ძეგლის შესწავლის წყარო. ეკლესიის აგების თარიღი. ტექსტს დართული აქვს ზდა და ქვედა ეკლესიების გეგმები და ტაბულები (56-61). 2.წმ. გრიგოლ ხანძთელი და საქართვლოს "სინაი", ანუ კლარჯეთის თორმეტი სავანე: პარეხთა (ბერთისა პარეხნი) //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.55-59. პარეხთას სამონასტრო კომპლექსის (ციკლოპური ქვებით ნაშენი დიდი დარბაზის ნანგრევი, ფერადი ქვით აგებული ბაზილიკა, ორი წყვილი ბაზილიკა, მართკუთხა მოხაზულობის ეკლესია, კლდეში გამოკვეთილი პატარა საყდარი)მდებარეობა, მის შესახებ არსებული ისტორიულ და ლიტერატურულ წყაროების მიმოხილვა, მეცნიერთა მოსაზრებები ეკლესიის დაარსების თარიღისა და ქტიტორის ვინაობის თაობაზე. მოხსენიებულნი არიან: ნ.მარი, პ.ინგოროყვა, ვ.ჯობაძე. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა (ფოტოები, ტაბ.1,2). 4.პარეხთა //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.39. მონასტრის მდებარეობა, მოკლე ისტორია და სამლოცველოს ნუსხური წარწერა. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
ოთხთა ეკლესია (თურქეთი) 1.ბოლქვაძე თ. იმოგზაურეთ ტაო-კლარჯეთში /ბურჯი ეროვნებისა.-2003.-N1-2.-გვ.20-23. ოთხთა ეკლესიის თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ. 2.ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.43; 125-126. მოკლე ცნობა ოთხთა ეკლესიის არქიტექტურაზე. 3.ვირსალაძე თ. წმინდა სოფიის გამოსახულება ოთხთას ეკლესიის მოხატულობაში //ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის XXVI სამეცნიერო სესიის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები. 1987 წლის 29 და 30 იანვარი.-თბ.,1981.-გვ.24-27. ოთხთა ეკლესიის მოხატულობის თეოლოგიურ-იკონოგრაფიული გააზრება. 4.გუგუნავა ალ. მოგზაურობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში.-თბ.,1996.-გვ.24-25. მოკლე ცნობა X საუკუნით დათარიღებული, სამნავიანი ბაზილიკის - ოთხთა ეკლესიის სამონასტრო კომპლექსის თანამედროვე მდგომარეობის შესახებ. აღნიშნულია ეკლესიის კედლებზე შემორჩენილი ფრესკების ფრაგმენტების თაობაზე. მოხსენიებულნი არიან: XI საუკუნის მოღვაწე გიორგის მთაწმინდელი, კალიგრაფი გაბრიელ პატარაი(X ს.). 5.ოთხთა ეკლესია //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.VII.-თბ.,1984.-გვ.505. ცნობები ჭოროხის აუზში მდებარე X საუკუნის ძეგლის - ოთხთა (სამნავიან ბაზილიკურ) ეკლესიაზე. 6.ოთხთა ეკლესია ("დორთ-ქილისე") //ქართული წარწერების კორპუსი.I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.).-თბ.,1980.-გვ.287-289. ოთხთა ეკლესიის სამონასტრო კომპლექსის მოკლე ისტორია, მდებარეობა, წარწერების - მოსახსენებელი დავით კურაპალატისა და ხურსი ერისთავთ-ერისთავისა - აღწერილობა. მოხსენიებულია ექვ.თაყაიშვილი. მოცემულია საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.109). 7.ციცხვაია ლ. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის ზედა სამლოცველო //სამეცნიერო შრომების კრებული. ხელოვნებათმცოდნეობა.-2001.-N2.-გვ.209-211. რეზ. ინგლისურ ენაზე. 1998 წლის აგვისტოში ტაო-კლარჯეთში მოწყობილი სამეცნიერო ექსპედიციის შედეგები (გრაფიკული და ფოტოფიქსაცია). 8.დიდი ხუთეული ტაოთა: ოთხთა ეკლესია //გივიაშვილი ი., კოპლატაძე ი. ტაო-კლარჯეთი.-თბ.,2004.-გვ.175-182. ართვინის ვილაიეთში, სოფ.თექალედან ხუთ კილომეტრში მდებარე ძეგლის შესწავლის ისტორია, მონასტრის მთავარი ტაძრის - სამნავიანი ბაზილიკის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა, მოხატულობის თეოლოგიურ-იკონოგრაფიული ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: ვ.ჯობაძე, ექვ.თაყაიშვული, ვ.ბერიძე, მ. და ჟ. ტიერები, ზ.სხირტლაძე, დ.ხოშტარია, ქ.აბაშიძე , ე.პრივალოვა და სხვები. ტექსტს დართული აქვს მდიდარი ფოტომასალა. 9. ციციშვილი ირ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1995.-გვ.108-109. ოთხთა ეკლესიის სატრაპეზოს მოკლე აღწერილობა. 10.ტაო-კლარჯეთის კედლის მხატვრობა //ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია.-თბ.,1971.-გვ.195-199. ტაძრის მოკლე მიმოხილვა, მხატვრული ანალიზი. 11.ალექსიძე ნ. ხოშტარია დ. ახალი ცნობები ტაო-კლარჯეთის სიძველეთა შესახებ //ლიტერატურა და ხელოვნება.-1991.-N1.-გვ.117-161. ოთხთა ეკლესიის დეტალური აღწერილობა. 12.მარსაგიშვილი გ. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის ზედა (არსენისეული) ეკლესია //საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის თანამშრომრლთა შრომების კრებული. ნარკვევები.V.-1999.-გვ.89-95. ძეგლის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ასომთავრული წარწერების მიმოხილვა, დათარიღება. 13.ტაო-კლარჯეთის ძეგლების ფოტოთეკა //ფონდი "ღია საზოგადოება საქართველო" ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა. საანგარიშო კრებული.-1998.-გვ.113-114. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ოთხთა ეკლესიის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 14.ოთხთა ეკლესიის მონასტერი //ჯობაძე ვ. ადრეული შუა საუკუნეების ქართული მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში.-თბ.,2007.-გვ.180-202. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის, მთავარი ბაზილიკის, აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადების, ინტერიერის, საკურთხევლის, მიმდებარე ოთახებისა და სატრაპეზოს აღწერილობა, ტაძრის აგებისა და მოხატულობის დათარიღება. მოსაზრება ტაძარში სემინარიის არსებობის თაობაზე, წარწერების პალეოგრაფიული და ენობრივი ანალიზი. მოხსენიებულია ე. თაყაიშვილი. ტექსტს დართული აქვს ილუსტრაციები (N53-60)და ტაბულები (216-240). 15.ოთხთა ეკლესია //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.127. X საუკუნის ძეგლის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ტაძრის საერთო ხედის ფოტო. 16.პრივალოვა ეკ. ზოგი რამ ტაო-კლარჯეთის მოხატულობის შესახებ //სვეტიცხოვლობისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერენცია 11-13 ოქტომბერი, 1995: საქართველოს ეკლესიის, ქართული სასულიერო მწერლობის და ქრისტიანული ხელოვნების ისტორიის საკითხები.-თბ.,1998.-გვ.314-336. რეზ. ინგლ. ენაზე. ოთხთა ეკლესის, იშხნის, ოშკისა და ხახულის მოხატულობის ვრცელი ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: ექვ. თაყაიშვილი, ნიკოლ და მიშელ ტიერები, დ. უინფილდი, ნ. ალექსიძე, დ. ხოშტარია. ტექსტს დართული აქვს ძეგლების ფოტოები. 17.ლორთქიფანიძე ი. ძველი ძველი ქართული ფერწერის ისტორიიდან //ქართული ხელოვნების საკითხები.-თბ.,1982.-გვ.50-57. ოთხთას ეკლესიის ფრესკული მხატვრობის შესრულების თავისებური მანერის შესახებ (ახალი სკოლა-მონუმენტური მხატვრობა, XI ს.). 18.იშლერი ბიულენთ ოშკის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის სარესტავრაციო სამუშაოები და იუსუფელის ხეობის ნაგებობები //ორიენტალისტი.-2003-2004.-ტ.2.-გვ.130-133. ტექსტი თურქულ და ქართულ ენებზე. გადარჩენის მიზნით ოთხთა ეკლესიაზე თურქ ხელოვნების ისტორიკოსთა მიერ ჩატარებული სამუშაოები. 19.ციცხვაია ლ. ოთხთა ეკლესიის მონასტრის ზედა სამლოცველო //ძეგლის მეგობარი.-2000.-N3(110).-გვ.16-27 //სამეცნიერო შრომების კრებული: ხელოვნრბასთმცოდნეობა.-2001.-N2.-გვ.209-222. რეზ. ინგლ. ენაზე. სამლოცველოს ხუროთმოძღვრული დახასიათება და ინტერიერის მხატვრულ-კონსტრ მასალები ნაგებობის სრულყოფილად შესწავლისათვის. 20.ჯაბუა ნ. ქრისტიანული ტაძრის არქიტექტურული ტიპები შუა საუკუნეების საქართველოში.-თბ.,2012.-გვ.28-29. ოთხთა ეკლესიის სამნავიანი ბაზილიკის მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 21.Гомелаури И., Кения Р. Каталог проектов, обмеров и рисунков академика архитектуры Н.П. Северова //Ars Georgica.Серия В.-1964.-N6.-С.194. 22.Дорт-Килиса //Закарая П. Зодчество Тао-Кларджети.-ТбБ.-1990.-С.106; С.127-134. 23.Унифельд Д. Некоторые примеры раннехристианского влияния на памятники Тао-Кларджети //IIМеждународный Симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1977.-С.1-2; С.5-6; С.11-12. 24.Путеводитель к выставке древне-грузинской архитектуры.-Тифл.,1935.-32с. с илл. 25.Лафонтен-Дозонь Ж. Исследования по декоративным программам средневековых церквей Грузии в связи с византийской монументальной живописью //II Междунардный симпозиум по грузинскому искусству.-Тб.,1977.-С.5. 26.ოთხთა ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.,2012.-გვ.145. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე. 27.ოთხთა ეკლესია//გველესიანი გ. საქართველოს ეკლესია-მონასტრები.-ქუთ.,2013.-გვ.73-74. 28.ოთხთა//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.56–57. ოთხთა ეკლესიის არქიტექტურულ–მხატვრული თავისებურებანი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 29.ოთხთა//გუჩმაზაშვილი ქ. სტუდენტური ექსპედიცია თურქეთში. ნარკვევები. ლექსიკონი.–თბ.,2014.–გვ.92–98. ტექსტს ახლავს ტაძრის ფოტოები და რეზიუმე ინგლ. ენაზე. 30.ოთხთა ეკლესია //ტაო-კლარჯეთი. ისტორიისა და კულტურის ძეგლები [კატალოგი].-თბ.,2017.-გვ.35-36. 31.ოთხთა ეკლესია //ექვთიმე თაყიშვილი და ტაო-კლარჯეთი:[კრებული].-თბ.,2017.-გვ.138-145. ტექსტს ახლავს მდიდარი ფოტომასალა. 32.ოთხთა ეკლესია //თაყაიშვილი ექვ. თხზულებანი. ტ.I.- თბ.,2016.-გვ.379-391. 33.ოთხთა //გრძელიშვილი ნ. რელიგიური ტურიზმი.-თბ.,2018.-გვ.186-187. 34.ოთხთა //ნონეშვილი ა. ქართული კულტურა უცხოეთში 100 მოღვაწე და ძეგლი.-თბ., 2017.-გვ.54. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტო. 35.ოთხთა ეკლესია //კუდავა ბ. ტაო-კლარჯეთი. ფოტოემოციები.-თბ.,2019.-გვ.35-39. 36.ოთხთა //ფუტკარაძე ო. შორეული ახლობლები:მოთხრობები თურქეთის საქართველოსა და ქართველებზე.-ბათუმი.,2021.-გვ.120-121. 37.ოთხთა //ფუტკარაძე ო. შორეული ახლობლები:მოთხრობები თურქეთის საქართველოსა და ქართველებზე.-ბათუმი.,2021.-გვ.173--174. 38.ოთხთა //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.37-38. სამნავიანი ბაზილიკის ისტორია, არქიტექტურა, კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
სათლელის [სუეტის] ციხე. (თურქეთი) 1.სათლელის [სუეტის] ციხე//იმოგზაურე ტაო–კლარჯეთში.–თბ.,2014.–გვ.52–53. ციხის მშენებლობის ისტორია და არქიტექტურული თავისებურებანი. ტექსტს ახლავს ფოტოები. 2.სათლელის ციხე //კალანდია გ. ქართველები მსოფლიო ისტორიაში ტ. 3.-თბ.,2021.-გვ.36. ციხის ისტორია, მდებარეობა, არქიტექტურა. ტექსტს ახლავს ფერადი ფოტომასალა.
 
 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა