საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბლიოგრაფიული ლექსიკონი

საწყისი | ძებნა | ბოლო განმარტება | მოგვწერეთ | შესვლა


ბოლო 10 განმარტება

სიტყვა განმარტება
მლეთა (დუშეთის რ-ნი) 1.ანანური მლეთი //ზაქარაია პ. არაგვისა და თერგის ხეობა.-თბ.,1972.-გვ.38. მოკლე ცნობა სოფ.მლეთის კოშკების შესახებ. ტექსტს ახლავს ზემო მლეთის ფოტო. 2.ზაქარაია პ. დუშეთის რაიონი.-თბ.,1981.-გვ.10-11. სოფ.მლეთის ეკლესიისა და ციხის შესახებ. 3.შმერლინგი რ. დოლიძე ვ. თბილისიდან კავკავამდე .-თბ.,1991.-გვ.15. მოკლე ცნობები სოფ.მლეთაში შემორჩენილი XIX საუკუნის ჯვრის ფორმისა და გვიანფეოდალური ხანით დათარიღებული დარბაზული ორი ეკლესიის შესახებ. 4.ქართული ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები XVI-XVIII საუკუნეებში ციხეები: მლეთი //ზაქარაია პ. ქართული ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.271-272. სოფ.მლეთის ადგოლობრივი მნიშვნელობის ორი ციხის-სოფლის აღმოსავლეთით(კოშკისა და გალავნის ნანგრევები და ზემო მლეთის შუაში-გეგმით სწორკუთხედი)მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.100; ტაბ.87). 5.ზემო მლეთა //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.251-253. სოფ.ზემო მლეთის ხუროთმოძღვრული ძეგლების: კვირაცხოვლის სახ. ეკლესიის (დათარიღებულია VIII-IX საუკუნეებით , უაფსიდო, დარბაზული ტიპის, შიგნით და გარეთ შეთეთრებულია, ეკლესია დაზიანებულია), კოშკის (დგას სოფლის განაპირას, თარიღდება XVI-XVII საუკუნეებით, სამსართულიანია, მოცემულია კოშკის საერთო ხედის ფოტო), ნაზღათ ციხე (იგივე მლეთის ციხე, დგას შუა სოფელში, განეკუთვნება XVII საუკუნის მეორე ნახევარს, ძლიერ დაზიანებულია; მოცემულია ციხის გეგმა), ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის (აგებულია სოფლის სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დარბაზული ტიპისაა და ძლიერ დაზიანებული, მოცემულია ეკლესიის გეგმა) მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 6.ქვემო მლეთა //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.323-325. სოფ.ქვემო მლეთის ხუროთმოძღვრული ძეგლების: ლომისის ახალი ეკლესიის (მდებარეობს სოფლის განაპირას, აგებულია XIX საუკუნეში, "თავისუფალი ჯვრის" ტიპის, ეკლესიის დას.-ით აშენებულია ორსართულიანი სამრეკლო), ლომისის ძველი ეკლესიის (დგას სოფლის ჩრდ.-ით, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დარბაზული ტიპის), ლომისის წმ. გიორგის სახ. კომპლექსის (შედგება: IX-X საუკუნეში აგებული ძლიერ დაზიანებული წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის, სამრეკლოსა და რამდენიმე შენობისაგან)ვრცელი ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა. 7.მაღალოვი, გიორგი მღვდელი. ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია (მთიულეთში) //საქართველოს სასულიერო მახარებელი.-1866.-აპრ.-გვ.334-336. 8."პატივცემულს დიმიტრი ბაქრაძეს სოფ. მლეთიდგან..." //გაზ."ივერია".-1886(1 ნოემბ.).-N236.-გვ.2. მოკლე ინფორმაცია ძველი ეკლესიისა და ხუცურწარწერიანი კარის შესახებ. 9.ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია//გველესიანი გ. საქართველოს ეკლესია-მონასტრები.-ქუთაისი.,2013.-გვ.43-45. მოკლე ისტორიული მიმოხილვა. 10.ლომისის წმ. გიორგის ეკლესია //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.291.
ლომისის ეკლესია იხ. ოძისი (დუშეთის რ-ნი)
ფუძნარის ეკლესია (დუშეთის რ-ნი) 1.ფუძნარი//საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.320-323. სოფლის ჩრდ.-აღმ.-ით მდებარე, XIII საუკუნეში აგებული, "ჩაწერილი ჯვრის" ტიპის, ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს დართული აქვს ინტერიერის ფოტო, გეგმა, განაკვეთის სქემატური ჩანახატი. 2.მარკოზაშვილი შ. ინგრევა ფუძნარის ტაძარი //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1960.-27 აგვ.-გვ.3. 3.ფუძნარი //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.284-285. მოკლე ცნობა მთიანეთის უძველესი გუმბათოვანი ნაგებობის ფუძნარის ღვთისმშობლის ეკლესიის შესახებ. ტექსტს ახლავს ტაძრის ფოტო.
დავათის ეკლესია (დუშეთის რ-ნი) 1.დავათი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.242-245. სოფ.დავათის (დაოთი, დავალთი) მოკლე ისტორია, მის ტერიტორიაზე აგებული ისტორიული ძეგლების: ეკლესიის (მდებარეობს სოფლის სამხრ.-დას.-ით, დარბაზული ტიპისა, აშენებულია ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით, ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია, დაზიანებულია), ქოჩოკაანთკარის ეკლესიის (მდებარეობს სოფლის სამხრ.-აღმ.-ით, ტყით დაფარულ მთის წვერზე, კომპლექსში შედის: ღვთისმშობლის სახ. ეკლესია, მცირე ეკლესია, კოშკი, ეკვტერი. ღვთისმშობლის სახ. ეკლესია განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს, ორნავიანი ნაგებობაა, შუა საუკუნეებში მიშენებულია მცირე ეკლესია, შემდგომ-სენაკი-კამაროვანი აკლდამა, აღნიშნულია წარწერათა სიუხვე, შემორჩენილია კონქის ნაწილი), კოშკის (ნაგებია რიყის ქვით, თითქმის მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია ძლიერ დაზიანებული წარწერა), ეგვტერის (თითქმის მთლიანად დანგრეულია), ნანგრევების სახით შემორჩენილი ქვასვეტის ხუროთმოძღვრული და მხატვრულ-ეპიგრაფიკული ანალიზი. მოცემულია ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის სამხრეთის ხედის, ინტერიერის, საყრდენი თაღების საყრდენი ბურჯის ფოტოები. 2.წერეთელი კ. სტელები სოფ. დავათის ღვთისმშობლის ეკლესიიდან // ძეგლის მეგობარი.-1984.-გვ.43-48. ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის კვლევა-ძიების შედეგების შესახებ. 3.კახნიაშვილი ნ. ...ყოველი საიდუმლო ამას ენასა შინა დამარხულ არს //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1989.-1 აგვ.-გვ.6. დავათის ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიში აღმოჩენილი ადრექრისტიანული ხანის ქართული წარწერიანი სტელების შესახებ. 4.დავათი //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.292-283.
ბოდორნა (დუშეთის რ-ნი) 1.ალუდაური ბ. ბოდორნა //ომეგა.-2003.-N12(50).-გვ.28-31. რეზ. ინგლისურ ენაზე. ბოდორნის ღვთისმშობლის ეკლესიის ისტორია, წარწერების ანალიზი. 2.ბერიძე ვ. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1994.-გვ.90-94. ერთნავიანი ეკლესიის ხუროთმოძღვრული აღწერილობა და მხატვრული ანალიზი. ტექსტს ერთვის ფოტომასალა. 3.ბოდორნა //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.II.-თბ.,1977.-გვ.442. მოკლე ცნობა ბოდორნის ციხისა და ღვთისმშობლის ერთნავიანი ეკლესიის შესახებ. 4.ბოდორნის ტაძარი //სახალხო გაზეთი.-1912.-N698(14 სექტ.).-გვ.2-3. 5. ბოდორნის ღვთისმშობელი //გენგიური ნ. კუპელჰალე.-თბ.,2005.-გვ.88-93. 1717 წელს,არაგვის ერისთავის შვილის, ნინოწმინდელი მიტროფანესა და სახლთუხუცეს ქაიყუბათ იაკობაშვილის მიერ აგებული ტაძრის ხუროთმოძღვრულ-მხატვრული დახასიათება, წარწერების პალეოგრაფიული ანალიზი. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტოები. 6.გვასალია ჯ. არაგვის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები //საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული.V.-თბ.,1975.-გვ.78. მოკლე ცნობები ბოდორნის ღვთისმშობლის ეკლესიასა და ციხეზე. 7.შინაური ქრონიკა //დროება.-1884.-N206(23 სექტ.).-გვ.1-2. ბოდორნის მონასტერის შესახებ 8.ჯაფარიძე ს. ბოდორნის სვეტი და ქვაბები //ძეგლის მეგობარი.-1988.-კრ.80.-გვ.55-61. ბოდორნის ბუნებრივ და ისტორიულ ძეგლთა კომპლექსის მოკლე აღწერილობა. 9.ბოდორნა //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.229-230. ბოდორნის ისტორიული ძეგლების: კოშკის(დათარიღებულია გვიანდელი შუა საუკუნეებით, გეგმით მრგვალია, შემორჩენილია პირველი სართული) და ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის (მოცემულია მოკლე იტორია, ნაშენია ეკლესია რიყის ქვითა და აგურით , დარბაზული ტიპისაა, შეკეთებულია 1912 წელს) ხუროთმოძღვრული ანალიზი. ტექსტს დართული აქვს სამხრ. ფასადის წარწერის ფოტო, გეგმა, აღმ.ფასადის ჩანახატი. 10.დავლიანიძე ჯ. თეთრი წუხილი //გაზ. "კომუნისტი".-1989.-7 ივნ.-გვ.4. 11.მარუაშვილი ლ. ბოდორნა //გაზ."კომუნისტი".-1980.-15 ივნ.-გვ.4. 12.ხარაძე კ. ბოდორნის სვეტი //გაზ."სოფლის ცხოვრება".-26 იანვ.-გვ.8. 13.ხარაძე კ. ბოდორნა.-თბ.-2010.-44 გვ. მოცემულია ფოტო-საინფორმაციო მასალა ბოდორნის ეკლესიის, კლდის სვეტის, გამოქვაბულებებისა და ნასოფლარების შესახებ. 14.ალუდაური ბ. ბოდორნა //ომეგა.-2003.-N12(50).-გვ.23-27. რეზ. ინგლ. ენაზე. 15.ბოდორნა //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.280-281.
ავენისი (დუშეთის რ-ნი) 1.ბოჭორიძე გ. ჭანიშვილი გ. სახითაც თავისთავადი //ძეგლის მეგობარი.-თბ.-1991.-N1.-გვ.35-38. ანანურის მოპირდაპირე მხარეს მდებარე ავენისის ხუროთმოძღვრულ კომპლექსზე 70-იან წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების მასალები. 2.გვასალია ჯ. არაგვის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები //საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული. V.-თბ.,1975.-გვ.72. აღწერილია ავენისის ღვთისმშობლის კომპლექსი. 3.ავენისი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.199-201. სოფ.ავენისის (მოქცეულია ჟინვალის წყალსაცავის დატბორილ ზონაში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, გეგმით სწორკუთხა), წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის კომპლექსის (ეკლესია, გალავანი, საწნახელი, მარანი და სხვა ნაგებობანი) ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს დართული აქვს საილუსტრაციო მასალა. 4.ავენისი // საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.279.
ანანური (დუშეთის რ-ნი) 1.ანანური //ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.-თბ.,2003.-გვ.55. მოკლე ცნობები ანანურის შესახებ ქართულ და ინგლისურ ენებზე. 2.ანანური //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.I.-თბ.,1975.-გვ.428. ანანურის ხუროთმოძღვრული კომპლექსის მოკლე დახასიათება. 3.ანანურის ციხე //საქართველო:ენციკლოპედია.-1997.-გვ.144. ძეგლის ისტორია და ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 4.ანანური //ბერიძე ვ. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1994.-გვ.66-73. განხილულია ანანურის ხუროთმოძღვრული კომპლექსის ორი ტაძარი-მცირე ეკლესია ე.წ. "ღვთაება" და დიდი ტაძარი -"ღვთისმშობელი". ერთვის საილუსტრაციო მასალა. 5.ბერიძე ვ. ანანური. თბ.,1969. ბუკლეტში მოცემულია ანანურის ხუროთმოძღვრულ ანსამბლში შემავალ ნაგებობათა მოკლე აღწერილობა და ისტორია. 6.ანანური //ბერიძე ვ. XVI-XVIIII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1983. ხუროთმოძღვრული კომპლექსის დახასიათება. ცალკეა განხილული ორი კოშკი- "შეუპოვარი" და "ხევსურული". 7.ბერიძე ვ. ხელოვნება //საქართველოს ისტორიის ნარკვევები.ტ.IV.-თბ.,1973.-გვ.379. მოკლე ცნობები XVII საუკუნეების ძეგლის, ანანურის ციხე-გალავნის შესახებ. 8.გვასალია ჯ. არაგვის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები //საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული.V.-თბ.,1975.-გვ.71. მოკლე ცნობები ანანურის ზედა (XVII) და ქვედა (XVII-XVIII სს.) ციხეების შესახებ. 9.გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში.ტ.I.-თბ.,1962.-გვ.270. ანანურის კომპლექსში შემავალი დიდი ეკლესიის მოკლე აღწერილობა. 10.გორდეევი დ. ანანურის არქიტექტურული ანსამბლის შესწავლისათვის //საბჭოთა ხელოვნება.-1939.-N3.-გვ.14-38. 11.ვინოგრადოვი ვ. ანანურის ერთ-ერთი კოშკის შესახებ //ძეგლის მეგობარი.-1985.-N69.-გვ.33-36. ანანურის ხუროთმოძღვრულ კომპლექსში შემავალი პირამიდულსახურავიანი კოშკის მშენებლობის შესახებ. 12.ზაქარაია პ. ანანური.- თბ.,1967. დახასიათებულია ანანურის კომპლექსში შემავალი ნაგებობები (ზედა და ქვედა ციხეები, პირამიდულსახურავიანი კოშკი, ერთნავიანი ეკლესია, მცირეგუმბათიანი ეკლესია, დიდი გუმბათოვანი ტაძარი, სამრეკლო და წყალსაცავი). 13.ქართული ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები XVI-XVIII საუკუნეებში ციხე-დარბაზები: ანანური (არაგვის საერისთავო) //ზაქარაია პ . ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.316-327. პირამიდული კოშკები: ანანური (საფეხურებიანი სახურავით).-გვ.450-451. საკულტო, საფორტიფიკაციო და საერო ხასიათის ძეგლებისაგან შემდგარი ანსამბლის ხუროთმოძღვრული ანალიზი. მოხსენიებულნი არიან: პაპუნა ორბელიანი, ვახუშტი ბატონიშვილი, შანშე ერისთავი. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (სურ.127-130;205; ტაბ.106-108; 162). 14.ზაქარაია პ. ანანურის ხუროთმოძღვრული ანსამბლი.-თბ.,1953. არაგვის ერისთავთა რეზიდენცია-ანანური. შემორჩენილი წარწერების მიხედვით მოთხრობილია კომპლექსის აგების ისტორია. ნაგებობების აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ფოტოები და ტაბულები. რეზ. რუს. ენაზე. 15.ზაქარაია პ. დუშეთის რაიონი.-თბ.,1981.-გვ.5-6. ანანურის ანსამბლის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 16.XVI-XVIII საუკუნეების ხუროთმოძღვრება: ანანური //ზაქარაია პ. ქართული ხუროთმოძღვრება XI-XVIII ს.ს.-თბ.,1990.-გვ.226-240. განხილულია ძეგლის ხუროთმოძღვრება , სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილი წარწერა და ტაძრის შემკულობა. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (სურ.54-57; ტაბ.LXXII-LXXVII). 17.ციხეები და ციხე-დარბაზები: ანანურის ციხე-დარბაზი //ზაქარაია პ. საქართველოს საერო ხასიათის ძეგლები.-თბ.,1960.-გვ.30-33. ანანურის ციხეში შემორჩენილი საერო, სამხედრო და საკულტო ნაგებობათა მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ახლავს ანანურის ჩანახატი (სურ.9). 18.ციხეები და ციხე-დარბაზები: ანანური //ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები.-თბ.,1965.-გვ.115-124. ანანურის ხუროთმოძღვრულ ანსამბლში შემავალ საკულტო, საფორტიფიკაციო და საერო ნაგებობათა აღწერილობა, მოკლე ისტორია. ტექსტს ახლავს ძეგლის ფოტო. 19.სიმაგრეები: ანანური //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები.-თბ.,1973.-გვ.82-88. ანანურის ანსამბლში შემავალი საკულტო და სამხედრო დანიშნულების ნაგებობათა ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 20.ზაქარაია პ. ქართული ცენტრალურ გუმბათოვანი არქიტექტურა XI-XVIII სს.ტ.III.-თბ.,1981.-გვ.239-267. ანანურის მთავარი ტაძრის აღწერა და არქიტექტურულ-მხატვრული ანალიზი. 21.XIV-XVIII საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ზოგადი დახასიათება //ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება (დამხმარე სახელმძღვანელო).-თბ.,1987.-გვ.68-69. ანანურის ხუროთმოძღვრული კომპლექსის მოკლე აღწერილობა. 22.ქართველიშვილი თ. ნაბზარი რაა, ყველა შენი ნაკაწრიც მტკივა //არტანუჯი.-1998.-N6.-გვ.4-8. ჟინვალის წყალსაცავის აშენების შედაგად ანანურის ხუროთმოძღვრული კომპლექსში შექმნილი ვითარების შესახებ. 23.შმერლინგი რ. დოლიძე ვ. თბილისიდან კავკასამდე.-თბ.,1988.-გვ.12-13. აღწერილია არაგვის ერისთავთა საგვარეულო ციხე, ანანური. ერთვის ფოტოსურათები და ტაბულები. 24.გვიანფეოდალური პერიოდის არქოტექტურა (XV-XVIII სს.): ანანური //ციციშვილი ირ. ქართული არქიტექტურის ისტორია .-თბ.,1955.-გვ.80-81. მოკლე ცნობები გვიანფეოდალური ხანის არაგვის ერისთავთა რეზიდენციის, ეკლესიისა და ციხესიმაგრის შესახებ. ტექსტს ახლავს საილუსტრაციო მასალა (ტაბ.XXXVIII. სურ.1). 25.ანანურის ეკლესია. სურათი //გაზ. "ცნობის ფურცელი" (დამ.)-1902.-12 დეკ.(N74).-გვ.3 26.ანანურის ეკლესია //საქართველოს კალენდარი.-1903.-გვ.313. 27.დავიდოვი ზ. პასუხი ბ-ნ დ. ხიზლ-ს //ივერია.-1895.-20 სექტ.(N201).-გვ.3. ანაურის ტაძრის განახლების შესახებ. 28.საძაგელოვი-ივერიელი გიორგი. მე განვიძრახე //ივერია.-1894.-31 დეკ.(N277).-გვ.4. ანანურის ტაძრის ისტორიული და არქეოლოგიური აღწერისათვის საჭირო ხელნაწერი მასალის შეგროვების შესახებ. 29.ხიზ[ანაშვი]ლი დ. საისტორიო და საარქეოლოგიო მოგზაურობა გრ. პ.ს. უვაროვისა //ივერია.-1895.-31 აგვ.(N186).-გვ.2. ანანურის 30.ანანური //საქართველო:ენციკლოპედია.-თბ.,1997.-გვ.143. ხუროთმოძღვრული კომპლექსის აღწერილობა. 31.რამიშვილი რ. არქეოლოგიური კვლევა-ძიება არაგვის ხეობაში //მნათობი.-1986.-N8.-გვ.129-150. ხუროთმოძღვრული კომპლექსის ვრცელი დახასიათება, ძეგლის დათარიღება. 32.ციხესიმაგრეები: ანანური //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.116-120. მდებარეობა, ციტადელისა და ქვედა ციხის ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება, აგების სავარაუდო თარიღი. ტექსტს ერთვის ძეგლის ორი ფოტო. 33.ანანური //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.I.-თბ.,2005.-გვ.338-339. კომპლექსის მდებარეობა, მოკლე აღწერილობა. ტექსტი ქართულ და ინგლ. ენებზე. დართული აქვს ფოტომასალა. 34.სიმაგრეები: ანანური //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.90-96. ანანურის ანსამბლის ისტორია, ციტადელის, კოშკისა და ეკლესიის მოკლე აღწერილობა. ტექსტს ახლავს ციხის საერთო ხედის ფოტო. 35.ანანურის ციხე //შმერლინგი რ.,დოლიძე ვ. თბილისიდან კავკავამდე.–თბ.,1991.–გვ.12–14. ზედა და ქვედა ციხეების, გუმბათიანი ნეკლესიის–"ღვთაება"– და კოშკების მოკლე აღწერილობა. 36.თბილისი-მცხეთა //ზაქარაია პ. არაგვისა და თერგის ხეობა.-თბ.,1972.-გვ.22-26. გვიანფეოდალური ძეგლის (XV-XVIII სს.)- ანანურის ანსამბლის (ზედა ციხე, ტაძარი, პირამიდულსახურავიანი კოშკი) ვრცელი ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ტექსტს ახლავს ანანურის ტაძრის ფოტოები. 37.ანანური //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1974.-გვ.176. ანანურის ანსამბლის(მცირე გუმბათოვანი ეკლესია "ღვთაება", დიდი ეკლესია, წყარო და წყალსაცავი, ერთნავიანი ეკლესია "მკურნალი", სამრეკლო, კოშკი "შეუპოვარი")მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. მოცემულია დიდი ეკლესიის ზომები. ტექსტს ახლავს ფოტოები (ტაბ.209-212). 38.ანანური //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.თბ.,2004.-გვ.203-214. ანანურის ციხის (ანსამბლი- ზედა ციხე, ქვედა ციხე, გალავანი, ცილინდრული კოშკი, ოთხსართულიანი სათავდაცვო კოშკი, "ხევსურული კოშკი", კოშკი "შეუპოვარი" , ნახევარწრიული კოშკი, ცენტრალურგუმბათოვანი ღვთისმშობლის სახ. ეკლესია , ღვთაების სახ. ეკლესია, ეკლესია "მკურნალი"), ბებრისციხის (მდებარეობს სოფ.ანანურიდან სამხ.-აღმ.-ით, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს), კვირიკეს მონასტრის (კომპლექსი, მდებარეობს სოფლის სამხრ.-დას.-ით, მთის წვერზე, ტყეში, მასში შედის: IX-X საუკუნეების სამეკლესიანი ბაზილიკა, მიშენებული ორსართულიანი ნაგებობა, მცირე სამლოცველო, გალავანი, რამდენიმე ნაგებობის ნანგრევი), ციხე-დარბაზის (ადრინდელი შუა საუკუნეების, დაზიანებულია), წმ. გიორგის სახ. ეკლესია (მდებარეობდა ანანურას და ჟინვალს შორის, ნასოფლარ ფიტავის ტერიტორიაზე, განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს, დაანგრიეს 1975 წელს გზის გაყვანასას) ვრცელი მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება, ძეგლების დათარიღება არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით, სარესტავრაციო და აღდგენითი სამუშაოების შედეგები. მოხსენიებულინი არიან: ღვთისმშობლის ტაძრის ამშენებელი ქაიხოსრო ბაღსარაშვილი, დამკვეთი ბარძიმი; არქეოლოგი რ.რამიშვილი. ტექსტს დართული აქვს მდიდარი საილუსტრაციო მასალა. 39.ანანურის კომპლექსი //შუბითიძე-მაჭარაშვილი ვ., ბოლქვაძე დ. ქართული ციხე-სიმაგრეები და ეკლესია მონასტრები.-თბ.,2008.-გვ.13. მოკლე ცნობა ანანურის ანსამბლის საერო, სამხედრო და საკულტო ნაგებობათა შესახებ. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 40.Ананури //Джанберидзе Н. Цицишвили И. Архитектурные памятники Грузии.-М.,1996.-с.339-347 с илл. 41.Анисимов С. Военно-Грузинская дорога.-М.-Л.,1930.-с.134-139 с илл. 42.Ананурскийи храм //Записки Общества любителей Кавказской археологии.-кн.1.-Тифл.1875.-с.25-26. 43.Беридзе В. Архитектура Грузии.-М.,1948.-с.84-85. 44.Беридзе В. Грузинская архитектура. с древнейших времен до начала XX века.-Тб.,1967.-с.22, 61-62 с табл. 45.Бакрадзе Д. Кавказ в древних памятниках христианства //Записки Общества любителей Кавказской археологии.-кн.1.-1875.-с.25-26. 46.Арджеванидзе А. Экскурсии от Жинвали //Военно-Грузинская дорога.-Тб.,1954.-с.159-166. 47.Арджеванидзе И. Военно-Грузинская дорога.-Тб.,251 с. с илл. и рис. 48.Анисимов С. Военно-Грузинская дорога:Путеводитель.-М.,1936.-с.94-95. 49.Беридзе В. Древнегрузинская архитектура.-Тб.,1959.-с.23. 50.Вейденбаум Е.Путеводитель по Кавказу.-Тфл.,1888.-с.297-298 с илл. 51.Гвритишвили Д. Из истории социальных отношении позднефеодальной Грузии.-Тб.,1961.-278 с. 52.Джанберидзе Н. Архитектурные памятники Грузии.-Л.,1973.-с.15 с илл. 53.Долидзе ВюЮ шмерлинг Р. Военно-Грузинская дорога.-Тб.,1956.-с.26-29 с илл. 54.Закарая П. Древние крепости Грузии.-Тб.,1969.-с.65-77 с илл. 55.Закарая П. Древние города и крепости Грузии.-Тб.,1982.-71-73. 56.Иоселиани П. Города существовавщие и существующие в Грузии.-Тфл.,1850.-с.15. 57.Каспари А. Покоренный Кавказ.-СПБ.-1904.-с.543. 58.Квезерели-Копадзе Н. Военно-Грузинская дорога.-Тб.,1967.-с.75-78. 59.Марков Е. Очерки Кавказа.-СПБ.:М.,1887.-с.118-119. 60.Мелитаури К. Обитель Якова при церкви Ананури //Вестник серия Истории, археологии, этнографии и истории искусства.-1977.-№1.-с.52. 61.Месхиа Ш. Города и городской строй феодальной Грузии.-Тб.,1959.-с.114-115, 396. 62.Муравьев Грузия и Армения. Ч.1.-СПБ.,1848.-с.41-46. 63.Мшвениерадзе Д. Строительное искусство в древней Грузии.-Тб.,1959.-128 с. с илл. 64.Садзаглов-Ивериели Г. Ананурский Успенский собор //Материалы по археологии Кавказа.-вып.7.-М.,1898.-с.60-80. 65.Северов Н. Памятники грузинского зодчества.-М.,1947.-с.184-185 с илл. 66.Толстой И., Кондаков Н. Русские древности в памятниках искусства.вып.4.-СПБ.,1891.-с.76 с илл.(Христианские древности Крыма, кавказа и Киева). 67.Уварова П. Кавказ: Путевые заметки.-М.,1887.-с.104-109 с илл. 67.ანანური.-თბ.,2012.-123 გვ. მონოგრაფია. 68.ანანური //ელიზბარაშვილი ნ., კუპატაძე ბ. საქართველოს 100 ღირსშესანიშნაობა.-თბ.,2011.-გვ.79. ანანურის კომპლექსის (ღვთაების გუმბათოვანი ტაძარი, ციხე-ქალაქი) მოკლე ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. მოხსენიებულნი არიან: ბარძიმ არაგვის ერისთავი, ქაიხოსრო ბაღსარაშვილი. ტექსტს ერთვის ანანურის კომპლექსის, ქტიტიორული რელიეფის, აღმ. ფასადის ორნამენტებისა და ფრესკული მხატვრობის ფოტოები. 69.ანანურის ტაძარი // მწყემსი.-1896.-N5.-გვ.4-6; N10.-გვ.9-10. 70.ანანურის კომპლექსი//შუბითიძე ვ. "ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები".-თბ.,2012.-გვ.13-14. ტექსტი ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ანანურის ანსამბლში თავმოყრილი საერო, სამხედრო და საკულტო ნაგებობათა მოკლე ისტორია და არქიტექტურული აღწერილობა. 71.გვიანფეოდალური ხანის ხუროთმოძღვრება (X1V-XV111 საუკუნეები). ანანური // მოსულიშვილი ჰ. ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების სტრუქტურა.-თბ.,2012.-გვ.132-135. ანანურის ტაძრის შიდა სივრცისა და გარე მოცულობის ანალიზი. 72.ანანური //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.274-275.
ბეთლემი (სტეფანწმინდა) 1.ბეთლემი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.ტ.II.-თბ.,1977.-გვ.268. ბეთლემის გამოქვაბული-არქეოლოგიური გამოკვლევა. 2.გოგიაშვილი თ. ცნობარი ძეგლთა შესწავლისათვის //ქართული ენა და ლიტერატურა სკოლაში.-1975.-N3.-გვ.54-57. მოკლე ცნობები ბეთლემის გამოქვაბულის შესახებ. 3.ზარდალიშვილი გ. ბეთლემი //დროშა.-1952.-N11.-გვ.9-12. ბეთლემის მონასტრის აღმოჩენა და მასში დაცული ნივთების აღწერა. 4.თაბორიძე მ. განდეგილის გარშემო //სკოლა და ცხოვრება.-1962.-N11.-გვ.51-54. ბეთლემის გამოქვაბულის აღმოჩენა ალ. ჯაფარიძის მიერ. 5.მაკალათია ს. ხევი.-თბ.,1934.-გვ.235-242. ბეთლემის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ხალხური გადმოცემები ძეგლის შესახებ. 6.მარგველაშვილი პ. ბეთლემი, სტეფანწმინდა-სამონასტრო კომპლექსი //ძეგლის მეგობარი.-1979.კრ.52.-გვ.17-23. თსუ ახალგაზრდა მეცნიერთა საბჭოს მიერ ბეთლემის სამონასტრო კომპლექსში ორგანიზებული ექსპედიციის მასალები. 7.მჭედლიშვილი ბ. არქეოლოგიური მასალები ბეთლემის ქედიდან //მეცნიერება და ტექნიკა.-1981.-N1.-გვ.36-40. 1978-1979 წლებში თსუ ახალგაზრდა მეცნიერთა საბჭოს მიერ მოწყობილი ექსპედიციის შედეგად აღმოჩენილი ნივთების აღწერა. 8.მჭედლიშვილი ბ. ნიკოლაიშვილი ბ. ბეთლემის მონასტრის არქეოლოგიური მონაპოვარი //ძეგლის მეგობარი.-1986.კრ.71.-გვ.42-50. 1980 წელს თსუ ახალგაზრდა მეცნიერთა საბჭოს მიერ მოწყობილი ექსპედიციის შედეგები. 9.შმერლინგი რ. დოლიძე ვ. თბილისიდან კავკავამდე.-თბ.,1991.-გვ.42. ცნობები ბეთლემის გამოქვაბულსა და იქ დაცულ ნივთებზე. 10.ჯაფარიძე ს. ილიას "განდეგილი" და ბეთლემის მღვიმე //ძეგლის მეგობარი.-1987.-N3.-გვ.56-59. 11.ჯაფარიძე ს. ბეთლემი //საქართველოს ბუნება.-1989.-N11.-გვ.18-19. გამოქვაბულის საიდუმლოება. მასზე შექმნილი თქმულებები. 12.იამბე, ციხის ნაშალო....-თბ.,2007.-გვ.31-33. ბეთლემის შესახებ არსებული ლეგენდის ვერსიები. 13.ბეთლემის კომპლექსი //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.445. მოკლე ცნობა ისტორიული წყაროები ბეთლემის შესახებ; ექსპედიციების შედეგები; ხუროთმოძღვრული აღწერილობა. 14.ბეროძე ნ. რა საიდუმლოებას ინახავს ბეთლემი //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1970.-24 ვფჰნბ.-გვ.3. 14.თევდორაძე გ. ბეთლემის ნანგრევებზე //გაზ. "ლიტერატურული საქართველო".-1940.-1იანვ.-გვ.3. 15.თომაძე ა. ბეთლემის კარი ნაპოვნია //უაზპ. "კომუნისტი".-1966.-26 ივლ.-გვ.4 16.კობაიძე ა. ისევ ბეთლემის შესახებ //გაზ. "დარიალი".-1966.-6-8 სექტემბერი. 17.მირიანაშვილი გ. ახალი ნაპოვნი ბეთლემში //გაზ. "კომუნისტი".-1966.-20 ოქტ.-გვ.4. 18.მირიანაშვილი გ. ბეთლემი //გაზ. "ახალგაზრდა კომუნისტი".-1970.-23 მაისი.-გვ.4. 19.მირიანაშვილი გ. ბეთლემის საიდუმლოების ნაკვალევზე //გაზ. "დარიალი".-1966.-1,4,11,13 ოქტომბერი. 20.სუჯიშვილი გ. ბეთლემი ელოდება //გაზ. "დარიალი"(ყაზბეგის რ-ნი).-1971.-18 მაისი. 21.ჯაფარიძე ალ. ბეთლემის გამოქვაბული აღმოჩენილია //გაზ. "კომუნისტი".-1948.-1 თებერვალი. 22.ბეთლემის მონასტერი //მინდორაშვილი დ. საქართველოს არქეოლოგია 11-111. განვითარებული და გვიანდელი შუა საუკუნეები.-ბათუმი.,2015.-გვ.70-72. ინფორმაცია მყინვარის აღმოსავლეთ ფერდობზე მდებარე ბეთლემის მონასტრის შესახებ. 23.ბეთლემი //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.282.
არშა (ყაზბეგის რ-ნი) 1.ბერიძე ვ. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრება.-თბ.,1983.-გვ.114. აღწერილია თერგის ხეობაში მდებარე არშის ციხე. 2.მლეთი-ყაზბეგი //ზაქარაია პ. არაგვისა და თერგის ხეობა.- თბ.,1972.-გვ.48-50. არშის ციხე-მდებარეობა, ხუროთმოძღვრული დახასიათება. ერთვის ფოტო. 3.არშა //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები.-თბ.,1988.-გვ.79-80. სოფლებიდან გახიზნული მოსახლეობის თავშესაფრად აგებული არშის ციხის ხუროთმოძღვრული დახასიათება. 4.ქართული ციხე-ქალაქები და ციხესიმაგრეები XVI-XVIII საუკუნეებში ციხეები: არშა //ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე.-თბ.,2002.-გვ.278-279. ისტორიულ ხევში მდებარე ციხის დახასიათება ისტორიული წყაროებისა და სამეცნიერეო ლიტერატურის მიხედვით. მოხსენიებულნი არიან: ვახუშტი ბატონიშვილი, ა.კობაიძე. ტექსტს ახლავს ფოტომასალა (ტაბ.95,96). 5.სიმაგრეები. არშა //ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები.-თბ.,1973.-გვ.68-70. მოთხრობილია არშის ციხის ისტორია, აღნიშნულია მისი მოხერხებული ბუნებრივი მდებარეობა. 6.მაკალათია ს. ხევი.-თბ.,1934.-გვ.115-121. არშის ციხე-ხუროთმოძღვრული დახასიათება. აქ დაცული რკინის ჯოხის (კვერთხის) ხუცური წარწერის განხილვა. ხალხური გადმოცემა ციხის შესახებ. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო. 7.შმერლინგი რ. დოლიძე რ. თბილისიდან კავკავამდე.-თბ.,1991.-გვ.31-32. ნანგრევების სახით შემორჩენილი არშის ციხისა და ეკლესიის მოკლე დახასიათება. 8.არშის ციხე //გაზ. "ივერია".-1890.-25 აპრ.(N86).-გვ.2. ციხის მდებარეობისა და თქმულებების მის შესახებ. 9.იამბე, ციხის ნაშალო....-თბ.,2007.-გვ.21-22. ციხის მდებარეობა, ისტორია და ხალხური გადმოცემები. ტექსტს დართული აქვს ფოტო. 10.ციხესიმაგრეები არშა //ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები.-თბ.,2001.-გვ.111-113. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობა ციხის შესახებ, მოკლე აღწერილობა. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტო. 11.სტეფანწმინდის ეპარქია: არშის მონასტერი: მამათა //გუნია ირ. საქართველოს მონასტერები: ენციკლოპედიური ცნობარი.-თბ.,2005.-გვ.114. მოკლე ცნობა 2003 წელს დაარსებული მონასტერის შესახებ. 12. არშა //საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა.ტ.2.-თბ.,2004.-გვ.438. მოკლე ცნობა XVI -XVII საუკუნეების ციხის, მისი ისტორიის, IX-X საუკუნეების ეკლესიის, ციხის ტერიტორიაზე მდგარი წმ. გიორგის სახ. ხატისა და სოფლის ჩრდ.-დას.-ით აგებული წმ. გიორგის სახ. ახალი ხატის შესახებ. 13.Арджеванидзе А. Аршская крепость //Военно-грузинская дорога.-Еб.,1954.-с.224-225. 14.Долидзе В., Шмерлинг Р. Военно-Грузинская дорога.-Тб.,1956.-с.51-53. Путеводитель 15.Закарая П. Крепостное сооружения Картли.-Тб.,1968.-с.9-11 с илл. 16.Квезерели-Копадзе Н. Военно-Грузинская дорога.-Тб.,1976.-107-108. 17.არშის ციხე //საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.261.
დარიალის კომპლექსი (ყაზბეგის რ-ნი) 1.დარიალის სამონასტრო კომპლექსი /საქართველოს გამოჩენილი და საქმიანი ადამიანები. საქართველო.-2015.,თბ.-გვ.263.
 
 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა