ჟენევის 2003 წლის დეკემბრის უმაღლესი დონის შეხვედრაზე, რომელიც საინფორმაციო საზოგადოების ფორმირების საკითხებს მიეძღვნა, ახალი ათასწლეულის გლობალური ამოცანის - ინფორმაციული საზოგადოების ფორმირების პრინციპების დეკლარაციის (პუნქტები 14,17,19,21,22,23,62,63,64) საფუძველზე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ თანამედროვე საინფორმაციო- საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები ძირეულად ცვლიან ყველა სახის საზოგადოებრივ ურთიერთობას, რაც გამოიხატება ახალი საინფორმაციო საზოგადოების ჩამოყალიბებით, რომელიც სრულად უზრუნველყოფილი უნდა იყოს 2015 წლისათვის.

საინფორმაციო საზოგადოებაზე გადასვლის აუცილებლობა გათვალისწინებულია სამეცნიერო-ტექნიკური პროგრესის ადამიანების ცხოვრებაზე ზემოქმედების ხასიათის ცვლილებაზე. მე-20 საუკუნის ბოლოს წარმოების, ნაკეთობების, მომსახურების ტექნოლოგიური საშუალებების და მათი მართვის პროცესების ცვლის სიჩქარე მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ცხოვრების წესის ცვლილების ერთ-ერთი ძირითადი მაჩვენებელია ახალი საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სწრაფი განვითარება და გამოყენება საქმიანობასა და სოციალური ყოფის ყველა სფეროში.

თანამედროვე საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები ცვლიან არა მხოლოდ პროდუქციის წარმოებისა და მომსახურების მეთოდებს, არამედ იქმნება სამოქალაქო უფლებების რეალიზების, პიროვნების თვითრეალიზაციის, ცოდნის მიღებისა და გაღრმავების, ინფორმაციის მოპოვების, დაგროვების, დამუშავების და გადაცემისა, სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო მომსახურების განხორციელებისა და ა.შ. ახალი შესაძლებლობები. საინფორმაციო საზოგადოების ფორმირება და ამოქმედება ამცირებს მანძილებს, ხდება გლობალიზაცია, იქმნება რეგიონალური განვითარების ახალი შესაძლებლობები.

საქართველოში ბოლო პერიოდში მნიშვნელოვანი ძვრები შეიმჩნევა ელექტრონული საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის განვითარებაში, რაც მნიშვნელოვნად განპირობებულია თანამედროვე საკომუნიკაციო სისტემების ათვისებით, დანერგვითა და გამოყენებით, მაგრამ აღსანიშნავია საქართველოს მნიშვნელოვანი ჩამორჩენა მსოფლიო თანამედროვე დონესთან შედარებით.

ქვეყანაში ელექტრონული საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებისა და ქსელების განვითარების მიღწეული შედეგები და პრობლემები განსაზღვრავენ მსოფლიო საინფორმაციო საზოგადოებაში საქართველოს ინტეგრაციის საერთო სტრატეგიის ფორმირებას. ამჟამად არსებული ტექნოლოგიური შესაძლებლობების გამოყენებით ქვეყნის საკომუნიკაციო გარემოს პერსპექტიული განვითარების სტრატეგიული პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების განსაზღვრისას აქცენტირება გადატანილ უნდა იქნეს ქვეყნის ერთიანი საინფორმაციო-საკომუნიკაციო სივრცის ფორმირებაზე, ინფორმაციული რესურსებისა და საინფორმაციო ინფრასტრუქტურის განვითარებაზე, რომლის გამოყენებაც შეეძლებათ როგორც სახელმწიფო სტრუქტურებს, ასევე ბიზნესის, არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებსა და ქვეყნის მოსახლეობას.

ქვეყნის ელექტრონული მზადყოფნის შეფასების მეთოდებს შორის შეიძლება გამოიყოს ჰარვარდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო განვითარების დეპარტამენტის მიერ შემუშავებული მეთოდოლოგია „Readiness for the Networked World: A Guide for Developing Countries“ (http://www.readinessguide.org), რომლის მიხედვითაც, ქვეყნის ელექტრონული მზადყოფნის შეფასების ერთ-ერთ ძირითად ინდიკატორს წარმოადგენს საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის მდგომარეობა (პარაგრაფი 4.2.2)

საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლასთან დაკავშირებით, საქართველოს კავშირგაბმულობის სფერომ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა. არსებული ინფრასტრუქტურა ვერ აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს თანამედროვე ტელეკომუნიკაციებზე, რასაც განაპირობებდა დარგში შესაბამისი ინვესტიციების ნაკლებობა და ტელეკომუნიკაციების სისტემის ნელი მოდერნიზაცია. 1999 წლიდან საქართველომ დაიწყო ეკონომიკის ამ სექტორში სტრუქტურული და ინსტიტუციონალური რეფორმების გატარება, დარგის ლიბერალიზაცია და ფიქსირებული ქსელების პრივატიზაციამდე სექტორი გახსნა კონკურენციისათვის. ბოლო წლების განმავლობაში საქართველოში ფიქსირებული ხაზების რაოდენობა იზრდებოდა. ამავე დროს, ქსელების მოდერნიზაციის მცდელობათა მიუხედავად, ციფრულ ტექნოლოგიაზე გადასვლა ჯერჯერობით ნელა მიმდინარეობს და განხორციელებულია მხოლოდ თბილისის ცენტრალურ რაიონებსა და საქართველოს ზოგიერთი შედარებით დიდი ქალაქის ცალკეულ უბანში.

ბოლო დროს ტელეკომუნიკაციების სფერო ძირეულად შეიცვალა. დაარსდა ახალი კერძო კომპანიები. დაიწყო ბაზრის ლიბერალიზაცია და ბაზარზე გაჩნდნენ ახალი კონკურენტები. მათი უმრავლესობა დაარსდა უცხოური ინვესტიციების ხარჯზე, რამაც ხელი შეუწყო სპეციფიკური გარემოს ჩამოყალიბებას. მიუხედავად იმისა, რომ ბაზარზე ბევრი სატელეფონო პროვაიდერია, წამყვან ადგილს მხოლოდ ერთეულები ინარჩუნებენ.

ამჟამინდელი სატელეფონო მომსახურების ბაზარი მომხმარებლებს სთავაზობს თანამედროვე სატელეკომუნიკაციო მომსახურებას, რომელსაც ახორციელებენ კერძო და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული კომპანიები. მათი ქსელები აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით და მომსახურებაც საკმაოდ მაღალი ხარისხისაა. კომპანიებს შორის არსებული კონკურენცია ხელს უწყობს ეროვნული სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის განვითარებას.

კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სფეროს ძირითადი მიმართულებების მოკლე ანალიზის საფუძველზე, შესაძლებელია, განისაზღვროს ქვეყნის ეკონომიკისათვის ამ უმნიშვნელოვანესი დარგის განვითარებისა და რეგულირების ორიენტირები, ჩამოყალიბდეს მისი სტრატეგია და პოლიტიკა. ამ ანგარიშის მიზნებისათვის, საქმიანობისა და მომსახურების სპეციფიკის გათვალისწინებით, შესაძლებელია, საქართველოს კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სფერო წარმოვადგინოთ იმ სეგმენტების განხილვით, სადაც, უკანასკნელ პერიოდში, აღინიშნა ნიშანდობლივი ზრდის ტენდენციები. ეს სეგმენტებია: ადგილობრივი ფიქსირებული კავშირით მომსახურება, საერთაშორისო კავშირით მომსახურება, ფიჭური-მობილური კავშირით მომსახურება, ტელერადიომაუწყებლობა და საფოსტო კავშირით მომსახურება.

საქართველოში საშუალო სატელეფონო სიმკვრივე 14,9%-ს შეადგენს, ამასთან, ფიქსირებული კავშირის აბონენტთა საერთო რაოდენობა, დაახლოებით, 657,120-ია. მომხმარებელთა 64.58% ფიზიკური პირია (კერძო მომხმარებლები), ხოლო დანარჩენი - იურიდიული (საწარმოები, დაწესებულებები და სხვადასხვა ტიპის ორგანიზაციები). თბილისში, კერძო მომხმარებელთა სატელეფონო სიმკვრივე 39.3%-ს შეადგენს, თუმცა ქვეყნის რიგ რეგიონებში მაჩვენებელი 3-4%-ით შემოიფარგლება. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ფიჭური-მობილური სისტემების აბონენტთა რაოდენობამ გადააჭარბა ფიქსირებული კავშირის აბონენტთა რაოდენობას და დღეისათვის რეგისტრირებულია დაახლოებით 711,000, ხოლო აქტიურ მომხარებელთა რაოდენობა 570,000-ს შეადგენს. შესაბამისად, ფიჭური-მობილური ტელეფონების სიმკვრივე - 16,1%-ია. სატელეფონო სიმკვრივის მაჩვენებლები საქართველოში, დსთ-ის ქვეყნებს შორის, საშუალოზე მაღალია; თუმცა ქვეყნის რეგიონების მიხედვით არათანაბრად არის განაწილებული. საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ინტერნეტის მომხმარებელთა შეფასებითი რაოდენობა მხოლოდ 123,000-ია. მოსახლეობის საკუთრებაში არსებული ტელევიზორების რაოდენობა, 2003 წლის მონაცემებით, შეადგენდა 1,8 მლნ ტელევიზორს. ამასთან, 2003 წლის მონაცემებით ფიქსირებული სატელეფონო კავშირით მომსახურების მსურველი მომხმარებლების რაოდენობა მხოლოდ თბილისში, 2003 წლის ბოლოს, 40 ათასს აჭარბებდა, ხოლო 2004 წლის მონაცემებით 55 ათასს, რაც აშკარად მეტყველებს ფიქსირებული სატელეფონო მომსახურების ბაზარზე მაღალი კონკურენტული მოთხოვნის დონეზე, რომლის დაკმაყოფილებაც პრობლემატურია მოქმედი ოპერატორების ქსელების არასაკმარისი საოპერაციო სიმძლავრეების გამო. აღნიშნული ვითარების „გამოსწორების” გზები სატელეკომუნიკაციო დარგში ახალი ინვესტიციების განხორციელებით არის შესაძლებელი. აგრეთვე, აღსანიშნავია, რომ კონკურენტული მოთხოვნის დაკმაყოფილების პარალელურად განსახორციელებელია სოციალურად დაუცველი ფენების სატელეკომუნიკაციო მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობისა და მათი უფლებების დაცვის საკითხების გადაჭრაც, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ მომავალში, კავშირგაბმულობისა და ფოსტის დარგის განვითარების თვალსაზრისით, დიდი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს უნივერსალური მომსახურების რეგულირების საკითხს.

საქართველოს მთლიან შიდა პროდუქტში კავშირგაბმულობის წილი 2000-2003 წლებში მუდმივად იზრდებოდა. 4.1.1. დიაგრამაზე წარმოდგენილია საქართველოს მთლიან შიდა პროდუქტში კავშირგაბმულობისა და ფოსტის წილის ზრდის დინამიკა 2000-2003 წლებში, ხოლო 4.1.2. დიაგრამაზე - 2003 წელს საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტის პროცენტული სტრუქტურა საქმიანობის სახეების მიხედვით.

დიაგრამა 4.1.1. საქართველოს მშპ-ში კავშირგაბმულობისა და ფოსტის წილის ზრდის ტენდენციები

დიაგრამა 4.1.2. საქართველოს მშპ-ს პროცენტული სტრუქტურა საქმიანობის სახეების მიხედვით

ქვეყანაში აღინიშნება ფიჭური-მობილური კავშირის განვითარების მაღალი ტემპები. ფუნქციონირებს GSM ტექნოლოგიის მობილური კავშირის. ომპანიები, რომლებზეც მოდის მობილური კავშირის აბონენტთა საერთო რაოდენობის 95%25. მოქმედებს, აგრეთვე, ფიჭური-მობილური კავშირის სისტემები - CDMA. ფიჭური-მობილური კავშირის სისტემებით ქვეყნის მოსახლეობის დაფარვის პროცენტი მაღალია და, საშუალოდ, 95-98 %25-ის ფარგლებშია.

კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სფეროში მთლიანი კაპიტალის დაგროვებას (დარგში დაბანდებული ინვესტიციების მოცულობა) 2000-2003 წლებში ცვალებადი ხასიათი ჰქონდა, რაც განპირობებული იყო სხვადასხვა პოლიტიკური და ეკონომიკური ფაქტორით. 2000 წელს, კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სფეროში, ძირითადი კაპიტალის მთლიანი დაგროვება შეადგენდა 69,8 მლნ ლარს, 2001 წელს - 47,9 მლნ ლარს, 2002 წელს - 53,4 მლნ ლარს, ხოლო - 2003 წელს - 93,3 მლნ ლარს. სამომავლოდ, საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების მაღალი ტემპების გამო, მოსალოდნელია დარგშიინვესტიციის ზრდა (დიაგრამა 4.1.3.).

დიაგრამა 4.1.3. კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სფეროში მთლიანი კაპიტალის დაგროვება

ცხადია, საქართველოს სატელეკომუნიკაციო სისტემა ვერ განვითარდება მსოფლიოში მიმდინარე პროცესებისაგან განყენებულად. ბოლო წლებში სულ უფრო მზარდ ხასიათს იძენს სატელეკომუნიკაციო სისტემის გავლენა ეკონომიკის სხვა სექტორების განვითარების პოტენციალზე. საინფორმაციო საზოგადოების, თანამედროვე საბაზრო ეკონომიკის ჩამოყალიბების გზაზე, ქვეყნის სატელეკომუნიკაციო სისტემა ეკონომიკის ერთ-ერთი წამყვანი რგოლია, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს ქვეყნის ეკონომიკისა და საზოგადოების სტაბილური განვითარება. ქვეყნის სატელეკომუნიკაციო დარგი ეკონომიკის ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე სეგმენტს წარმოადგენს, რომლის მდგრადობაზეც უშუალოდ არის დამოკიდებული ქვეყნის მაკროეკონომიკური განვითარების. პერსპექტივები.

90-იან წლებში მსოფლიოში მიმდინარე ინტეგრაციული პროცესების გაღრმავების ფონზე მიმდინარე ცვლილებებს არ შეეძლო, ადეკვატური ზეგავლენა არ მოეხდინა საქართველოს სატელეკომუნიკაციო სისტემის განვითარებაზე, რომელიც მიმდინარეობს:

საქართველოს სატელეკომუნიკაციო სისტემა მსოფლიოში მიმდინარე გლობალური პროცესების პარალელურად ვითარდება, რაც მიზნად ისახავს ქვეყნისათვის იმ ისტორიული გეოპოლიტიკური ფუნქციის დაბრუნებას, რომელიც საქართველოს, როგორც მსოფლიო თანამეგობრობის განუყოფელ ნაწილს, ევროპა-აზიის საერთაშორისო საინფოკომუნიკაციო მაგისტრალის კარიბჭედ აქცევს.

ინტეგრირებული საერთაშორისო ინფრასტრუქტურის ფორმირება საქართველოს სატელეკომუნიკაციო სივრცეში მოიცავს ინფორმაციული და თანამედროვე ელექტრონული საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების დანერგვასა და ინფრასტრუქტურის მომსახურებისათვის შესაბამისი პროფილის სეგმენტების განვითარებას. ეს უნდა შეესაბამებოდეს ქვეყანაში ეკონომიკის სტრუქტურული გარდაქმნის გლობალურ პროცესებს, რადგან საერთაშორისო სატრანსპორტო, სასაქონლო, ფულად და საინფორმაციო ნაკადებს ადეკვატური საკომუნიკაციო მომსახურება ესაჭიროება. საქართველოში მოქმედი კავშირგაბმულობისა და ფოსტის მარეგულირებელი კანონმდებლობა საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებულ საბაზრო პრინციპებზეა აგებული და სატელეკომუნიკაციო დარგში საქმიანობის მრავალმხრივი განვითარების საშუალებას იძლევა. მსოფლიოში მიმდინარე ინტეგრაციული პროცესები, ნაციონალურ, რეგიონალურ და საერთაშორისო დონეზე, სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის ჰარმონიზებულ განვითარებასა და გაფართოებას ითხოვს. მსოფლიო გლობალური ტენდენციების გაღრმავება, რეგიონში გეოპოლიტიკური პოზიციების გამყარება - საქართველოსთვის მთელი სიმწვავით სვამს დარგში საინვესტიციო საქმიანობის ახალი მოდელების შექმნის აუცილებლობას. სტაბილურობის შენარჩუნება და ნებისმიერი სისტემა-წარმომქმნელი ფაქტორების გათვალისწინება საქართველოს სატელეკომუნიკაციო სისტემის საინვესტიციო მიმზიდველობის გაზრდისა და განვითარებისათვის გადამწყვეტი ფაქტორია.

2000-2003 წლებში საკომუნიკაციო სექტორის საინვესტიციო მიმზიდველობის ზრდა საქართველოს სატელეკომუნიკაციო ბაზრის სტაბილურობამ, განვითარების ტენდენციებმა და მოქმედი ოპერატორების საერთო შემოსავლების მატებამაც განაპირობა. 2003 წელს სატელეკომუნიკაციო დარგის სხვადასხვა სეგმენტში მოქმედი ოპერატორების ჯამური შემოსავლები 2000 წელთან შედარებით თითქმის ორჯერ გაიზარდა (90,45%25-ით), ხოლო შემოსავლების მოცულობის ზრდის ტემპმა 2001 წელს - 13,4%25; 2002 წელს - 28,7%25, ხოლო 2003 წელს - 30,4%25 შეადგინა. ამასთან, დარგის საერთო შემოსავლებმა 2000 წელს 223,4 მლნ ლარი შეადგინა, 2001 წელს - 253,5 მლნ ლარი, 2002 წელს - 326,2 მლნ ლარი, 2003 წლის ბოლოს კი - 425,6 მლნ ლარი, ხოლო 2004 წელს ნახევარ მილიარდ ლარს გადააჭარბა (დიაგრამა 4.1.4.).

დიაგრამა 4.1.4. კავშირგაბმულობისა და ფოსტის დარგის შემოსავლების ზრდის დინამიკა 2000-2003 წლებში.

2000 - 2003 წლებში გაიცა 125 ლიცენზია, საიდანაც პრაქტიკული საქმიანობის დაუწყებლობის გამო გაუქმდა 6 და 2003 წლის ბოლოსთვის მოქმედებაში დარჩა 119 ლიცენზია (დიაგრამა 4.1.5.). აქედან:

დიაგრამა 4.1.5. 1993 - 1994 და 2001 - 2003 წლებში გაცემული ლიცენზიები მომსახურების სახეობების მიხედვით.

შემდეგ სქემაზე ასახულია საქართველოს სატელეკომუნიკაციო დარგის ჯამური შემოსავლების ყოველწლიური პროცენტული ზრდის ტემპები წლების მიხედვით.

2001 წელთან შედარებით 2003 წელს საქართველოს სატელეკომუნიკაციო დარგის მთლიანი შემოსავლები ორჯერ და მეტად გაიზარდა (დიაგრამა 4.1.6.):

დიაგრამა 4.1.6. საქართველოს კავშირგაბმულობისა და ფოსტის დარგის ჯამური შემოსავლების ყოველწლიური ზრდის ეტაპები წლების მიხედვით

2000 - 2003 წლებში ადგილობრივი კავშირით მომსახურების სეგმენტზე საქმიანობის განსახორციელებლად გაიცა 18 ლიცენზია. მოქმედ ოპერატორებს შორის ბაზრის უმეტესი წილი უჭირავს: სს „საქართველოს ელექტროკავშირს“, შპს „ახალ ქსელებს“ და შპს „ახტელს“.

აღნიშნულ პერიოდში ადგილობრივი კავშირით მომსახურების ოპერატორების მფლობელობაში არსებული სატელეფონო ხაზების სამონტაჟო ტევადობა 510 ათასიდან (2001 წელს) 650 ათასამდე გაიზარდა, ხოლო მოქმედი ტელეფონების რაოდენობა იმავე პერიოდში 20%25-ით გაიზარდა და 497 000-ს მიაღწია. საქართველოში, 2003 წლის ბოლოსთვის, ფიქსირებული სატელეფონო აბონენტების სიმკვრივე წინა წელთან შედარებით 4,7%25-ით გაიზარდა. 2003 წელს ადგილობრივი კავშირით მომსახურების ოპერატორების ჯამური შემოსავლები 89 მლნ ლარამდე გაიზარდა, რაც 2002 წელთან შედარებით 6,6%25-ით მეტია, ხოლო 2001 წლის შემოსავლებთან შედარებით - 42,8%25-ით მეტი. ამ მომსახურების შემოსავლებმა სატელეკომუნიკაციო სფეროში საერთო ჯამური შემოსავლების 21%25 შეადგინა. მნიშვნელოვანი გაფართოება განიცადა ინტერნეტით მომსახურების სეგმენტმაც. 2003 წლის ბოლოს ამ მომსახურების გამწევი ოპერატორების მიერ მიღებული შემოსავლები წინა წელთან შედარებით 70,8%25-ით გაიზარდა და თითქმის 14 მლნ ლარს მიაღწია. ინტერნეტის მომხმარებელთა ოდენობა 2003 წლის განმავლობაში 123 ათასს მიუახლოვდა (დიაგრამა 4.1.7.).

დიაგრამა 4.1.7. ადგილობრივი კავშირითა და ინტერნეტით მომსახურების ოპერატორების შემოსავლები (მლნ ლარი) 2000-2003 წლებში

2000-2003 წლებში საქართველოს საერთაშორისო კავშირით მომსახურების ბაზარზე გაცემული იყო 23 ლიცენზია. ჯამური შემოსავლების შედარებითი ზრდის ტენდენცია მომსახურების ამ სეგმენტზეც აღინიშნა. 2003 წლის მონაცემებით, საერთაშორისო ოპერატორების ჯამური შემოსავლები, წინა წელთან შედარებით 9,6%25-ით გაიზარდა და 33,7 მლნ ლარს მიაღწია. აღსანიშნავია, რომ შემოსავლების ზრდა მოხდა მომსახურების საშუალო ტარიფების დონეების შემცირების ფონზე. 2003 წლის მონაცემებით, სატელეკომუნიკაციო დარგის მთლიან შემოსავლებში საერთაშორისო კავშირით მომსახურების სეგმენტის წილმა 7,93%25 შეადგინა (დიაგრამა 4.1.8.).

დიაგრამა 4.1.8. ადგილობრივი და საერთაშორისო კავშირით მომსახურების ოპერატორების შემოსავლები (მლნ ლარი) 2000-2003 წლებში

საქართველოს მობილური კავშირგაბმულობის ბაზარზე, ძირითადად, ორი უმსხვილესი ოპერატორი საქმიანობს - შპს „მაგთიკომი“ და შპს „ჯეოსელი“, რომლებზეც მოდის ფიჭური-მობილური კავშირის აბონენტების საერთო რაოდენობის 95%25. ამ კომპანიების ქსელი მეორე თაობის GSM სისტემაზეა აგებული. ბაზრის ამ სეგმენტის ზრდა ერთ-ერთი მაღალი მაჩვენებელია საქართველოს სატელეკომუნიკაციო დარგში. 2000 წელს ფიჭური კავშირგაბმულობის ოპერატორების შემოსავლების ოდენობა 110 მლნ ლარს შეადგენდა; მომდევნო სამი წლის განმავლობაში შემოსავლები თითქმის 140%25-ით გაიზარდა და 2003 წლის ბოლოსთვის 264,9 მლნ ლარი შეადგინა. აქვე აღსანიშნავია, რომ მობილური კომპანიების 2003 წლის შემოსავლებმა სატელეკომუნიკაციო დარგის მთლიანი შემოსავლების 62,2%25 შეადგინა. შემოსავლების ზრდა განაპირობა ზემოაღნიშნული კომპანიების მომხმარებლების რაოდენობის მატებამ (დიაგრამა 4.1.9.).

აღსანიშნავია, აგრეთვე, ამ კომპანიების აბონენტების რაოდენობის ზრდის ტემპი. 2003 წლის მონაცემებით, 2000 წელთან შედარებით მობილური აბონენტების რაოდენობა თითქმის ორჯერ გაიზარდა და 600 ათასს მიაღწია. მობილური კავშირით მომსახურებამ 2003 წლის ბოლოსთვის ქვეყნის ტერიტორიის 95%25 მოიცვა. 2003 წელს დაშვებულ იქნა მობილური კავშირის სისტემის საცდელი ვარიანტი - CDMA, რომელიც მომსახურების მრავალფეროვნებითა და ინტერნეტის გადაცემის მაღალი სიჩქარით გამოირჩევა.

დიაგრამა 4.1.9. ფიქსირებული და ფიჭური-მობილური კავშირით მომსახურების ოპერატორების შემოსავლები 2000-2003 წლებში

ფიქსირებული სატელეფონო არხები - არსებული სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა შექმნილია შემდეგი არხებით:

- მაგისტრალური კავშირის არხით (კაბელური, ოპტიკურ-ბოჭკოვანი,

რადიოსარელეო და თანამგზავრული);

- სააბონენტო კავშირის არხით (საერთო გამოყენების სატელეფონო ხაზები).

მაგისტრალური არხები ქმნიან ქვეყნის სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის საფუძვლებს. მათ შესახებ ძირითადი მონაცემები წარმოდგენილია ცხრილებში:

საქართველოს მაგისტრალური არხების მახასიათებლები

საქართველოს საკომუნიკაციო ქსელის მახასიათებლები

მაგისტრალური არხები. ქვეყნის მაგისტრალური არხების არსებული მდგომარეობის ანალიზი გვიჩვენებს, რომ ახლანდელ დროში არ არსებობს არხების რესურსების დეფიციტი, რადგანაც მცირეა მომხმარებელთა რაოდენობა და მომსახურების არეალი. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ახლო მომავალში დასრულებული იქნება რამდენიმე პროექტი მაგისტრალური კავშირის შექმნის მიზნით, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ გარკვეული. დროის განმავლობაში საქართველოში არ იქნება მაგისტრალურ არხებზე საპროგნოზო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე რესურსების დეფიციტი (სქემა 4.1.1.).

სქემა 4.1.1. მაგისტრალური ოპტიკურ-ბოჭკოვანი არხი

დღევანდელი მდგომარეობით საქართველოში საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა შეიძლება შეფასდეს როგორც ნაკლებად განვითარებული. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ დაბალი განვითარების ერთ-ერთი ობიექტური მიზეზი საზოგადოების დიდი მასის დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობაა, რაც ცალსახად მოქმედებს (განსაკუთრებით რეგიონებში) მისი მხრიდან საკომუნიკაციო მომსახურების მოთხოვნის სტიმულირების ფაქტორზე, ხოლო ეს კი თავის მხრივ აფერხებს ბიზნესსექტორის შემდგომ განვითარებას საკომუნიკაციო არეალის გაფართოების მცდელობისას. არსებული თანამედროვე ტექნოლოგიები, ცხადია, მაინც ინერგება, მაგრამ ძირითადად ცენტრებში და რეგიონებსა და ცენტრს შორის დიდია გარღვევა ინფორმაციაზე მიღწევადობისას. ეს კი უარყოფითად მოქმედებს მთლიანად ქვეყნის განვითარებაზე. ქვეყნის პოლიტიკური მდგრადობა, სახელმწიფო სტრუქტურების გამართული და ეფექტიანი მუშაობა, ეკონომიკური ზრდა, საზოგადოების განათლების დონე და ა.შ. დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად ადვილად ხელმისაწვდომია ესა თუ ის ინფორმაცია საზოგადოების ნებისმიერი წევრისათვის.

ზემოთ თქმულიდან გამომდინარე, ცხადი ხდება ელექტრონული საკომუნიკაციო სივრცის განვითარებაზე ზრუნვის აუცილებლობა და ამიტომაც ქვეყნის ერთ-ერთი მთავარი სტრატეგიული მიზანია განვითარებული, თანამედროვე ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული, ელექტრონული საკომუნიკაციო სივრცის შექმნა ქვეყნის შიგნით და მისი ინტეგრაცია მსოფლიო საინფორმაციო გარემოსთან.

შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოში ჩამოყალიბდა და ვითარდება სატელეკომუნიკაციო, საინფორმაციო ტექნოლოგიების, მომსახურებისა და პროდუქტების ეროვნული ბაზარი, იზრდება კომპიუტერული პარკი, ვითარდება სატელკომუნიკაციო სისტემები და საშუალებები, იქმნება კორპორაციული საინფორმაციო ქსელები, იქმნება შესაძლებლობა მსოფლიო ღია ქსელებში უფრო მეტი მომხმარებლის ჩართვისა, ფართოვდება ეროვნული საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა, ფართოდ ინერგება თანამგზავრული და. რადიოსარელეო ქსელების მეშვეობით ინტერნეტთან დაშვების შესაძლებლობები, რომელსაც ხელისუფლების მხრიდან უფრო მეტი ხელშეწყობა ესაჭიროება.

აღსანიშნავია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის პროგრამის პროექტების მიერ განხორციელებული სამუშაოები თბილისის სამთავრობო კომპიუტერული ქსელის, ქუთაისის სამთავრობო საქალაქო და რეგიონალური ქსელების შექმნა და სხვ., რაც შეიძლება განხილულ იქნას, როგორც ქვეყნის საინფოკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის ერთ-ერთი კომპონენტის - ელექტრონული მთავრობის კონცეფციის ხორცშესხმის წინაპირობად (სქემა 4.1.2.-4.1.5).

სქემა 4.1.2.

სქემა 4.1.3.

სქემა 4.1.4.

სქემა 4.1.5.

საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა, შესაბამისი განვითარების შემთხვევაში, საზოგადოებას უზრუნველყოფს მრავალმხრივი თანამედროვე კავშირებით (ინფორმაციის გავრცელება-მიღება, ელფოსტა, საბანკო და სხვა სახის ელექტრონული მომსახურება, ხმოვანი და ვიდეოურთიერთობები, ვიდეოკონფერენციები და სხვ.). ინეტრნეტკაფეებისა და ინტერნეტპროვაიდერთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდა მიგვითითებს ამ სფეროს პერსპექტიულობაზე და საზოგადოებაში მონაცემთა გადაცემისა და ინფორმაციის მოპოვების მოთხოვნის მატებაზე. აუცილებელია მოსახლეობის, სამთავრობო, ბიზნეს და არასამთავრობო სექტორის, სამეცნიერო-საგანმანათლებლო სფეროს უზრუნველყოფა შესაბამისი საინფორმაციო და სატელეკომუნიკაციო ტექნიკური საშუალებებითა და მომსახურებით. სამთავრობო, სამეცნიერო-საგანმანათლებლო და კომერციული კომპიუტერული ქსელების განვითარება, როგორც საინფორმაციო საზოგადოების, ეკონომიკის, სახელმწიფო მმართველობის, განათლებისა და ჯანმრთელობის დაცვის ინფორმაციული გაძლიერების საფუძვლები. ქვეყნის საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების თანამედროვე მოდელის ინფრასტრუქტურის აგება, უზრუნველყოფილი როგორც ტრადიციული, ასევე ახალი თაობის ქსელური ტექნოლოგიების გამოყენებით.

საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები, რა თქმა უნდა, შეიძლება იყოს გამოყენებული, როგორც ინფორმაციის გაზიარებისა და განვითარების კატალიზატორი. ამასთან, ის ეკონომიკური ზრდის განმაპირობებელი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი. ფაქტორია, თუმცა საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარება არ უნდა იქცეს უაზრო თვითმიზნად. აუცილებელია ჯეროვნად შეფასდეს სპეციფიკური მიზნების მისაღწევად, რა ტიპის ტექნოლოგია იქნება უფრო ეფექტიანი. სხვადასხვა ქვეყანასა და რეგიონს განსხვავებული მიზნები და საჭიროებები აქვთ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში, ანუ მაგალითად, თუ მიზანია რეგიონში უმარტივესი ტექნოლოგიის გამოყენებით ინფორმაციის გავრცელება მაღალი ტექნოლოგიებისა და დიდი კაპიტალდაბანდებების გარეშე, შეგვიძლია უბრალოდ რადიოსიხშირული ტექნოლოგიებით უზრუნველვყოთ მოსახლეობა, ამიტომ უნდა მოხდეს სხვადასხვა მიზნობრივი ჯგუფისათვის საჭიროებისა და პერსპექტივების გამოკვეთა და შესაბამისი პოლიტიკის შემუშავებისას ადეკვატური პრიორიტეტების განსაზღვრა.

ქვეყნის მასშტაბით მოსახლეობის უზრუნველსაყოფად ინფორმაციის მიღება- გადაცემისათვის აუცილებელია შესაბამისი კომუნიკაციების არსებობა. ქვეყნის მოსახლეობას უნდა ჰქონდეს ხელმისაწვდომობა საკომუნიკაციო მომსახურების ძირითად სახეებზე (ტელეფონი, ელფოსტა, ტელეგრაფი, ტელევიზია, ინტერნეტი).

საკომუნიკაციო სივრცეში არსებული პრობლემები, ძირითადად განპირობებულია ზოგადად ქვეყანაში დღეისათვის არსებულ მდგომარეობით, კერძოდ, საქართველოს მოსახლეობის დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსით, მიუხედავად ინფორმაციაზე, საკომუნიკაციო მომსახურების სახეებზე მოთხოვნის დიდი სურვილისა, რაც თავის მხრივ აფერხებს ამ სფეროს შემდგომ განვითარებას. აგრეთვე, მნიშვნელოვან ამოცანას წარმოადგენს საინფორმაციო ტექნოლოგიების სფეროში სრულყოფილი, განვითარებაზე ორიენტირებული საკანონმდებლო ბაზის შემუშავება, ქვეყნის საკომუნიკაციო და საინფორმაციო ინფრასტრუქტურაში მოძველებული ტექნიკური საშუალებების ხვედრითი წილის მაღალი მაჩვენებლის შემცირება, დარგში საინვესტიციო მიმზიდველობის ზრდა და თანამედროვე ტექნოლოგიურ სისტემებში ინვესტიციების სტიმულირება.

პრობლემა:

არსებული საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის სიძველე და უხარისხობა

აუცილებელია სახელმწიფოს ინფორმაციული პოლიტიკის ერთ-ერთ უპირველეს ამოცანად აღიარებულ იქნეს არსებული საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის ეფექტიანი მონიტორინგი და ამ ინფრასტრუქტურის განვითარების ტენდენციების შეფასება, ამ რესურსების კონტროლი; განისაზღვროს აუცილებელი მოთხოვნები, რომლებსაც უნდა აკმაყოფილებდეს საკომუნიკაციო საშუალებების პროგრამული და ტექნიკური უზრუნველყოფა, ასევე მონაცემთა გადაცემის დაცულობა, ხოლო დაცვის ზომები უნდა იყოს აპრობირებული ყველაზე თანამედროვე და ეფექტიანი მეთოდებით.

პრობლემა:

ქვეყნის მოსახლეობის უმეტესობისათვის ინფორმაციაზე მიღწევადობის დაბალი დონე

პრობლემა:

სახელმწიფო სტრუქტურებში არსებული ავტონომიური სისტემები

სახელმწიფო სტრუქტურებში, ძირითადად, ან აქვთ განცალკევებული კომპიუტერები, ანუ ქსელისა და ყოველგვარი საკომუნიკაციო საშუალებების გარეშე, ან აქვთ ლოკალური ქსელი, რომელიც არაა დაკავშირებული სხვა სტრუქტურებთან, რეგიონალურ დანაყოფებსა და ინტერნეტთან. ამიტომ უნდა შეიქმნას საერთო- სახელმწიფო საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა, რომელიც გააერთიანებს ყველა სახელმწიფო დაწესებულებებს და ორგანიზაციებს, რაც უზრუნველყოფს:

უფრო ეფექტიან კომუნიკაციას და აქედან გამომდინარე მთავრობის ოპერატიულ და ჰარმონიულ ქმედებას;

პრობლემა:

სახელმწიფო სტრუქტურებიდან კვალიფიცირებული სპეციალისტების მუდმივი გადინება

დღესდღეობით საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სპეციალისტები მსოფლიოს მასშტაბით მაღალანაზღაურებად სამუშაო ძალას წარმოადგენენ. მათზე დიდი მოთხოვნაა კერძო სტრუქტურებში და რადგან სახელმწიფო პრაქტიკულად ვერ აკმაყოფილებს ამ სპეციალისტების მოთხოვნებს, ეს იწვევს მათ გადასვლას კერძო სტრუქტურებში. ამ საკითხის გადაუწყვეტელობის შემთხვევაში მუდმივად იქნება სახელმწიფო სტრუქტურებიდან კვალიფიცირებული, პროფესიონალი სპეციალისტების გადინების პრობლემა, რაც თავისთავად დიდ სირთულეებს უქმნის და შეუქმნის სახელმწიფო სტრუქტურებს საკომუნიკაციო გარემოს უკვე არსებული მდგომარეობის შენარჩუნებასა და შემდგომ განვითარებაში. ამიტომ აუცილებლად უნდა იქნეს განხილული საკითხი საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სპეციალისტების სახელმწიფო სტრუქტურებში მოზიდვის, მოტივირებისა და მათი ნორმალური მუშაობისათვის აუცილებელი პირობების ჩამოსაყალიბებლად.

პრობლემა:

ქვეყანაში მოძველებული, მეორადი მოწყობილობების რაოდენობის ზრდა

შესაბამისი მაკონტროლებელი ორგანოების მიერ შემუშავდეს სტანდარტი ან წესი, რომელიც შეზღუდავს ან აკრძალავს მეორადი საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების მოწყობილობებისა და აქსესუარების ლოკალურ ბაზარზე შემოტანას. ეს თავიდან აგვაცილებს საერთაშორისო ნაგავსაყრელად გადაქცევის საშიშროებას და ბიძგს მისცემს მულტისექტორულ ინიციატივებს, ფართოდ დაინერგოს საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენება სიღარიბესთან ბრძოლაში, ახალი სამუშაო ადგილების მოძიებასა და ინოვაციების დანერგვაში.

პრობლემა:

სპეციალური სამსახურებისა და ძალოვანი სტრუქტურების ოპერატიული ურთიერთკავშირის არარსებობა და არსებულის დაუცველობა

ექნება რა საზოგადოებას თავისუფლება ინფორმაციების მიღება-გადაცემისას, ის გამოიყენებს საერთო-საკომუნიკაცო საშუალებებს. მაგრამ სხვადასხვა სპეციალური სამსახურის, ძალოვანი სტრუქტურებისა და კანონის დამცველი ორგანოების მიერ ამ არხების გამოყენება, რომლებიც მხოლოდ სხვადასხვა ქვეყნის მიერ დამზადებული მოწყობილობებით, პროგრამული უზრუნველყოფითა და ტექნოლოგიებით არის აგებული, არ იქნება მიზანშეწონილი. სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს ზემოთ ხსენებული ორგანოები თანამედროვე, ყველაზე მდგრადი და ეფექტიანი მეთოდებით დაცული სპეციალური კავშირებით, ხოლო სპეციალური საკომუნიკაციო არხების ფიზიკური და ლოგიკური დაცვის მექანიზმები შესაბამისი კვალიფიცირებული პერსონალის მიერ უნდა იყოს აპრობირებული.

პრობლემა:

ენერგეტიკული კრიზისი

საკომუნიკაციო გარემოს ფუნქციონირება წარმოუდგენელია ელექტროენერგიის გარეშე. გამომდინარე იქიდან, რომ საქართველოში უწყვეტი ელექტრომომარაგება პრობლემას წარმოადგენს, უნდა გავითვალისწინოთ რამდენიმე აუცილებელი მომენტი - თუ უკვე არსებული ინფრასტრუქტურა არ არის სანდო ელექტროენერგიის უზრუნველყოფით, მაშინ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებში ჩადებული ინვესტიციების მხარდაჭერისათვის უფრო უპრიანი იქნებოდა ალტერნატიული ენერგიის წყაროებისა (მაგ. მზის ენერგია) და კომუნიკაციის საშუალებების თანამგზავრული და რადიოკავშირების და ა.შ. გამოყენება.

პრობლემა:

საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის დატაცება-განადგურება

საკომუნიკაციო გარემოს ნორმალურად ფუნქციონირებისათვის, განსაკუთრებით რეგიონებში, აუცილებელია მათი დაცვა ფიზიკურად u4306 .ანადგურებისაგან. ეს შესაძლებელი იქნება ასეთი დანაშაულებისათვის კანონის გამკაცრებისა და შესაბამისი სამართალდამცავი ორგანოების ოპერატიული და კვალიფიციური ღონისძიებების გატარების შედეგად.

პრობლემა:

უნივერსალური სატელეკომუნიკაციო მომსახურება

საზოგადოებისა და ქვეყნის ევოლუციის ყოველ ეტაპს განსხვავებული სტრატეგიული პრიორიტეტები და მოთხოვნები ახასიათებს, თუმცა საერთო პოლიტიკა - ხელმისაწვდომობა ქვეყნის ყველა მოქალაქისათვის - უცვლელი რჩება. დღესდღეობით საყოველთაობის ამგვარი პრინციპი ფართოდ გამოიყენება არა მარტო ჯანდაცვის, განათლებისა თუ სხვა სოციალურ სფეროებში, არამედ საკომუნიკაციო სფეროშიც. თანამედროვე მსოფლიოსათვის სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურისა და მომსახურების ხელმისაწვდომობა ადამიანის ძირითადი უფლებაა, ხოლო ამგვარის არარსებობა კი დისკრიმინაციად და აზრის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვად აღიქმება.

მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის - საქართველოშიც, კავშირგაბმულობის ოპერატორების, ისევე, როგორც მომსახურების სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლების ინტერესები, უმთავრესად დიდ ქალაქებსა და დასახლებებზეა ორიენტირებული. რაიონებში, სოფლად ან/და მთიან რეგიონებში სატელეკომუნიკაციო ქსელების განვითარება დიდ ხარჯებს მოითხოვს და, ამავდროულად, დაბალშემოსავლიანია. ამ და სხვა გასაგები მიზეზების გამო ფერხდება სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის თანაბარი განვითარება ქვეყნის მასშტაბით. ამ მიზნის განსახორციელებლად, მსოფლიოს მრავალმა ქვეყანამ შეიმუშავა სტრატეგიული გეგმა და დღეისათვის განვითარებულ ქვეყნებში უკვე დაკმაყოფილებულია სრული სატელეფონო შეღწევადობის პირობა (სქემა 4.1.6.); ამავდროულად, დაისახა ახალი მიზნები: მონაცემთა გადაცემის მინიმალური სიჩქარით უზრუნველყოფა, კავშირისა და მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება.

სქემა 4.1.6. საერთო სიმკვრივის მაჩვენებლების ფარდობითი ანალიზი ევროპისა და დსთ-ის ქვეყნებში და საქართველოში

სახელმწიფოს მიერ უნივერსალური საკომუნიკაციო მომსახურების ვალდებულების დასაკმაყოფილებლად მსოფლიოს მოწინავე ქვეყნებმა განსხვავებული მიდგომები გამოიყენეს. აღნიშნული გამოცდილების გათვალისწინებით, საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ შემუშავებულია რეკომენდაციები შესაბამისი პოლიტიკის დასახვისა და განხორციელებისათვის. თუმცა, როგორც აღნიშნულია მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციისა და ევროკავშირის ჩარჩო-დოკუმენტებში, გარკვეული ფაქტორების გათვალისწინებით, ყოველი ქვეყანა თავისუფალია უნივერსალური მომსახურების დაფინანსების მეთოდებისა და წყაროების შერჩევაში.

თანამედროვე საკომუნიკაციო გარემოს შექმნისას აუცილებლად უნდა იყოს შექმნილი და დანერგილი სახელმწიფო საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ქსელის კონცეფცია, ანუ ყველა სახელმწიფო უწყების დამაკავშირებელი ინტეგრირებული გარემო. შემუშავდეს გეგმა და თანდათანობით დაინერგოს ყველა სახელმწიფო სტრუქტურაში ერთიანი ელექტრონული ურთიერთკავშირისა და ინფორმაციის მიმოცვლის სისტემები. მთავრობამ უნდა ითამაშოს მთავარი მასტიმულირებელი როლი საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების სტრატეგიის დანერგვაში. ნიშანდობლივია, რომ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების თანმიმდევრული, ჰარმონიული და კომპლექსური განვითარების, როგორც მიზნის, მიღწევა ვერ იქნება შედეგიანი მაკოორდინირებელი სამთავრობო სტრუქტურების ურთიერთშეჯერებული ქმედებების გარეშე. ამიტომ მთავრობამ უნდა დაავალოს უკვე არსებულ რომელიმე კომპეტენტურ ორგანოს ან შექმნას ისეთი ეროვნული სტრუქტურები, რომლებიც რეალურ და ქმედით კოორდინირებას გაუწევენ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების დანერგვასა და განვითარებას, როგორც სამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობაში, ასევე საზოგადოების ყველა ფენის ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

სახელმწიფოს მიერ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გარემოს განვითარების მხარდაჭერა უნდა განხორციელდეს შემდეგი მიმართულებებით:

სახელმწიფომ უნდა არეგულიროს და პერიოდულად გააანალიზოს საკომუნიკაციო სფეროს მდგომარეობა როგორც მთლიანად სახელმწიფოში, ასევე სახელმწიფო სექტორში.

საქართველოსა და გარე სამყაროს დამაკავშირებელი საკომუნიკაციო არხების რაოდენობის გაზრდა. მეზობელ ქვეყნებთან ახალი საკომუნიკაციო არხების შექმნა.

ქვეყნის უსაფრთხოების, წესრიგისა და კანონების დაცვის საკითხებით დაკავებული სახელმწიფო სტრუქტურების შესაბამისი მდგრადი და დაცული სპეციალური საკომუნიკაციო კავშირებით უზრუნველყოფა.

კომუნიკაციების სფეროში დაკავებული ადგილობრივი ბიზნესკომპანიებისათვის მიმზიდველი ბიზნესგარემოს უზრუნველყოფა, რაც თავისთავად განაპირობებს ინვესტიციების მოზიდვას ამ სფეროში და მის უცილობელ განვითარებას.

სახელმწიფოს ყველაზე ეფექტიანი როლი საკომუნიკაციო სფეროს განვითარებაში არის დარეგულირებული და კონკურენტული გარემოს შექმნა კერძო ინვესტიციებისა და ინოვაციების დანერგვისათვის. ეს ძალზე მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით ისეთ განვითარებად ქვეყნებში, როგორიც საქართველოა, რათა გაიზარდოს საინფორმაციო- საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სერვისის ხარისხი და მოცულობა. მსოფლიოს გამოცდილებით საკომუნიკაციო სფეროს ლიბერალიზაციამ გამოიწვია საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სერვისის გაუმჯობესება და ხარისხის ზრდა. აუცილებელია მოძიებულ იქნეს ინვესტიციების მოზიდვის, აკუმულირების, კოორდინაციისა და რესურსების განაწილების ქმედითი, პრაგმატული მექანიზმის ჩამოყალიბება.

კერძო სექტორისათვის აუცილებელია საინვესტიციოდ მიმზიდველი გარემოს შექმნა, რათა ხელი შეეწყოს ინვესტიციების შემოდინებას თანამედროვე საინფორმაციო- საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ინფრასტრუქტურის შესაქმნელად (ეს, რა თქმა უნდა, საკმაოდ დიდ კაპიტალს მოითხოვს). თუმცა აქვე ისევ უნდა აღვნიშნოთ, რომ კერძო სექტორის ამ სფეროში აქტიური ჩართვისათვის აუცილებელია სამართლიანი, გამჭვირვალე და ხელშემწყობი პოლიტიკის არსებობა სახელმწიფოს მხრიდან.

იმისათვის, რომ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარებას ჰქონდეს დადებითი გავლენა ზოგადად ქვეყნის განვითარებაზე, სხვადასხვა სოციალური ჯგუფისთვის, ყველა რეგიონში, თანაბრად ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ინფორმაციის მიღება საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების საშუალებით.

ქვეყანაში განხორციელებულ, მიმდინარე და დაგეგმილ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების პროექტებს თან უნდა სდევდეს ადამიანური რესურსების განვითარებაც, რაც დაგვარწმუნებს იმაში, რომ მოსახლეობასა და სახელმწიფო მოხელეებს ექნებათ საკმარისი ცოდნა, რათა მაქსიმალურად გამოიყენონ ის სარგებელი, რასაც საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები გვაძლევს.

მიეცეს მოქალაქეებს საშუალება დაბრკოლებების გარეშე მიიღონ ყველა საჯარო ინფორმაცია ან ელექტრონული სახით გაფორმებული დოკუმენტი სახელმწიფო სტრუქტურებისგან თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და კომუნიკაციების საშუალებებით.

უზრუნველყოფილ იქნეს სახელმწიფო სფეროს სპეციალური კომუნიკაციების უსაფრთხოება და მდგრადობა.

ხელი შეეწყოს იმ კომპანიებსა და ორგანიზაციებს, რომლებიც ამ სფეროს წამყვან საერთაშორისო კომპანიებთან თანამშრომლობენ და ატარებენ სემინარებსა და კონფერენციებს ამ სფეროში მომუშავე პერსონალისათვის.

საქართველოს გეოპოლიტიკური მდებარეობის გათვალისწინებით საქართველოს საკომუნიკაციო-სატრანზიტო ქვეყნად გადაქცევისათვის კონკურენტული და ინვესტიციებისათვის მიმზიდველი პირობების შექმნა. საქართველო უნდა გახდეს საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების, ინფრასტრუქტურის რეგიონალური კონცენტრატორი, საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში რეგიონის ლიდერი, რომელიც უზრუნველყოფს როგორც სახელმწიფოს, ასევე რეგიონის უწყვეტ სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებას.

უნივერსალური საკომუნიკაციო მომსახურების მიღწევის მიზნით, შემუშავებული და განსახორციელებელია უნივერსალური საკომუნიკაციო მომსახურების პოლიტიკა. აქ, ზოგადად, იგულისხმება განსაზღვრული ხარისხის სატელეკომუნიკაციო მომსახურების სახეობათა მინიმალური ნაკრები, რომელიც ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ქვეყნის ნებისმიერი მოქალაქისათვის, სამუშაო და საცხოვრებელი ადგილის მიუხედავად.

ხელი უნდა შეეწყოს ზოგადსაგანმანათლებლო და უმაღლესი სასწავლებლების საერთო-საინფორმაციო სივრცეში ჩართვას და ამ კავშირების მაღალი სიჩქარით უზრუნველყოფას. ეს კი მოსწავლეებს, სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს საშუალებას მისცემს თვალი ადევნონ მსოფლიოში მეცნიერების განვითარების პროგრესს და თავადაც აქტიური მონაწილეობა მიიღონ ამ პროცესებში. ამასთან, შეძლებენ კავშირი დაამყარონ და გააღრმაონ უკვე არსებული თანამშრომლობა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხის შესაბამისი პროფილის სასწავლებლებთან. ყველაფერი ეს კი, ცხადია, აისახება საზოგადოების განათლების დონესა და ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე.

XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში შექმნილმა ობიექტურმა რეალობამ ხელი შეუშალა ზოგადად ბიზნესის, კერძოდ კი საინფორმაციო- საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ნორმალურ განვითარებას. თუმცა ქვეყნის საბაზრო ეკონომიკაზე თანდათანობით გადასვლამ და საქართველოს ეკონომიკის მსოფლიო ეკონომიკაში ინტეგრაციამ შესაბამისი ასახვა პოვა საქართველოს საინფორმაციო- საკომუნიკაციო სფეროზეც, კერძოდ, ინტერნეტსერვისების განვითარებაზე, საინფორმაციო ტექნოლოგიების სფეროში დასაქმებული კერძო კომპანიების (აპარატული და პროგრამული უზრუნველყოფის მიწოდება-შემუშავება, ლოკალური და კორპორაციული ქსელების შექმნა) განვითარებაზე, სახელმწიფო თუ კერძო სექტორში სხვადასხვა სახის ორგანიზაციულ-საოფისე საქმიანობაში თანამედროვე საინფორმაციო ტექნოლოგიების დანერგვაზე და ა.შ.

დღევანდელ ეტაპზე საინფორმაციო საზოგადოების ფორმირების კრიტიკული ამოცანები: საინფორმაციო სივრცის ფორმირება და საზოგადოებისათვის მისი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა ტექნოლოგიური თვალსაზრისით ეფუძნება ინტერნეტტექნოლოგიების გამოყენებას. ერთი მხრივ, ინტერნეტქსელის საკვანძო კომპიუტერებზე - სერვერებზე ინფორმაციის განთავსება (ვებგვერდების სახით) მონაცემთა დიდი მასივების წარმოდგენისა და ცენტრალიზებულად მართვის საშუალებას იძლევა (თანამედროვე მძლავრი მონაცემთა ბაზების მართვის სისტემების გამოყენებით), ხოლო მეორე მხრივ, ინფორმაციის თავისუფალი მიმოქცევა, რომლის საშუალებასაც ინტერნეტი იძლევა, უზრუნველყოფს სერვერებზე განთავსებული საინფორმაციო მასივების იოლად ხელმისაწვდომობას მომხმარებელთა შეუზღუდავი რაოდენობისათვის, ნებისმიერი ადგილიდან და ნებისმიერ დროს. ამასთან, აღნიშნული საინფორმაციო მასივები უკვე აღარ წარმოადგენს მხოლოდ ტექსტურ ან რიცხვით ინფორმაციას, არამედ შეიცავს მულტიმედიურ, ანუ გრაფიკულ, ხმოვან და ვიდეოინფორმაციასაც, რაც, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვნად ამაღლებს წარმოდგენილი ინფორმაციის სიზუსტეს და ეფექტიანობას და იძლევა პრაქტიკულად ნებისმიერი ფაქტის, მოვლენისა თუ პროცესის შესახებ ადეკვატური ინფორმაციის წარმოდგენის შესაძლებლობას. ამ თვალსაზრისით აღსანიშნავია ის პროგრესი, რომელიც მიღწეულია თანამედროვე საინფორმაციო ტექნოლოგიებით ხმოვანი და ვიზუალური ანალოგური სიგნალების ციფრირების მხრივ (გამოსახულებების სკანირება, ციფრული აუდიო და ვიდეოტექნოლოგიები).

ამჟამად ინტერნეტი ვითარდება იმგვარად, რომ მოხდეს ისეთი მომსახურებების მხარდაჭერა, როგორიცაა მაგალითად, აუდიო და ვიდეო ფართოზოლოვანი ნაკადების გადაცემა. საერთო სარგებლობის ქსელის არსებობა (როგორიცაა ინტერნეტი) და მძლავრი, ხელმისაწვდომი პორტატიული კომპიუტერული და საკომუნიკაციო ტექნიკა (როგორიცაა პორტატიული კომპიუტერები, ორმხრივი პეიჯერები, პერსონალური ციფრული თანაშემწეები, ფიჭური ტელეფონები) წარმოშობს მობილური კომპიუტერული და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების ახალ პარადიგმას.

ამ ევოლუციას მოაქვს ახალი შესაძლებლობები - ინტერნეტტელეფონია, ინტერნეტტელევიზია. ტექნოლოგიების შემდგომი განვითარება საშუალებას იძლევა დაიხვეწოს ფასებისა და ტარიფების სისტემა, აგრეთვე შეიქმნას ქსელური ტექნოლოგიების ახალი თაობა სხვადასხვა მახასიათებლითა და მოთხოვნებით, ფართოზოლოვანი საკაბელო კავშირიდან დაწყებული და თანამგზავრული კავშირით დამთავრებული. დაშვების ახალი რეჟიმები და მომსახურების ახალი ფორმები წარმოშობენ ახალ შესაძლებლობებს, რომლებიც თავის მხრივ სტიმულს მისცემენ თავად საქსელო ინფრასტრუქტურის ევოლუციას.

თუმცა დღესდღეობით ინტერნეტის წილი უდიდესია საზოგადო ხელმისაწვდომობის საინფორმაციო სისტემების თვალსაზრისით, ასევე მეტად მნიშვნელოვანია ასევე კორპორაციული ქსელების როლიც. ეს განპირობებულია მათი კონკრეტულ საჭიროებებზე ოპტიმალური ადაპტირების შესაძლებლობით და ინტერნეტთან შედარებით საინფორმაციო უსაფრთხოებისა და ტექნოლოგიური დაცულობის მაღალი დონით. ამიტომ კორპორაციული ქსელები ფართოდ გამოიყენება უსფრთხო ტრანზაქციებისთვის, ელექტრონული ანგარიშსწორებისათვის და ა.შ.

დაწესებულებების შიდა საინფორმაციო მოთხოვნების ოპტიმალურად დაკმაყოფილებისათვის, ეფექტიანი მენეჯმენტისა და საინფორმაციო რესურსების ადმინისტრირების მიზნით საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების მიმდინარე ეტაპზე ფართოდ გამოიყენება ლოკალური კომპიუტერული ქსელები. სასწავლო, სამეცნიერო თუ სხვა სახის დაწესებულებებში ლოკალური ქსელების საშუალებით მიიღწევა როგორც ლოკალური საინფორმაციო რესურსების ეფექტიანი შექმნა, აკუმულირება და გავრცელება, ასევე საერთო- ინფორმაციული და ტექნიკური რესურსების ოპტიმალური გამოყენება, მრავალმომხმარებლიანი ოპერაციული სისტემებისა და ტერმინალური მოწყობილობების გამოყენებით. ამასთან, ლოკალური ქსელების შემთხვევაში შესაძლებელი ხდება ქსელის ეფექტიანი ადმინისტრირება კონკრეტული მომხმარებლების საჭიროებების გათვალისწინებით.

საინფორმაციო რესურსების ხელმისაწვდომობის კიდევ ერთ მნიშვნელოვან თანამედროვე ინსტრუმენტს წარმოადგენს მობილური საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები. სულ უფრო იზრდება მობილური ელექტრონული მომსახურების სპექტრი და მიწოდებული ინფორმაციის მრავალფეროვნება, რომელიც შეიძლება მიიღოს მომხმარებელმა ახალი თაობის მობილური ტელეფონების საშუალებით.

საინფორმაციო სივრცის ფორმირება სულ უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს იმ ფაქტიდან გამომდინარე, რომ ტექნოლოგიური წინსვლის პირობებში კომპიუტერული აპარატურის (პროცესორი, მეხსიერება, პერიფერიული მოწყობილობები) ფასები განუხრელად დაბლა იწევს, ხოლო წარმადობა იზრდება და აქცენტი ტექნოლოგიიდან თანდათან გადადის ინფორმაციის ზომასა და ხარისხზე, ანუ რამდენად სრულად, ზუსტად, დროულად და ფართოდ არის ხელმისაწვდომი ინფორმაცია, რამდენად ეფექტიანად ხდება მისი შემდგომი დამუშავება (ცოდნის წარმოება) და მის საფუძველზე ოპტიმალური გადაწყვეტილებების მიღება. შესაბამისად, საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების თანამედროვე ეტაპზე ადგილი აქვს საინფორმაციო საზოგადოების შექმნას და ცოდნაზე დაფუძნებული ეკონომიკის ფორმირებას.

განვითარებულ ქვეყნებში საინფორმაციო სივრცის ფორმირება საინფორმაციო საზოგადოების აშენების წინა პირობად ითვლება და ამ პროცესს სისტემური ხასიათი აქვს. არის სფეროები, რომლებშიც დიდია კერძო სექტორის წილი საინფორმაციო სივრცის ფორმირებაში, და პირიქით, არის სფეროები, რომლებშიც სახელმწიფო ლიდერობს და უშუალოდ თვითონ არის საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების პრაქტიკული გამომყენებელი ან მისი გამოყენების მნიშვნელოვანი ხელშემწყობი. მათ შორის არის ისეთი სახელმწიფო სტრატეგიული მიმართულებები, როგორიცაა ჯანდაცვის სფერო, სოციალური სფერო და განათლების სფერო. რაც შეეხება კრიტიკულ ინფრასტრუქტურებს (ენერგეტიკა, ტრანსპორტი, საბანკო სფერო, თავდაცვა და სხვ.), ამ სფეროების ეფექტიანი ფუნქციონირება მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებზე და, შესაბამისად, ამ სფეროებში საინფორმაციო რესურსების შექმნას, გამოყენებასა და უსაფრთხოებას განვითარებული ქვეყნებისთვის უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. განვითარებადი ქვეყნების შემთხვევაში, როგორიცაა საქართველო, ქვეყნის კრიტიკული ინფრასტრუქტურების საინფორმაციო u4307 .ა საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებზე დამოკიდებულების ხარისხი გაცილებით ნაკლებია, თუმცა ქვეყნის სტრატეგიული განვითარების მიმართულება გულისხმობს, რომ დამოკიდებულების ხარისხი თანდათან ამაღლდება და შესაბამისად გაიზრდება ამ სფეროებში საინფორმაციო რესურსების მნიშვნელობის ხარისხი.

ჟენევის 2003 წლის დეკემბრის უმაღლეს დონეზე შეხვედრისას, რომელიც საინფორმაციო საზოგადოების ფორმირების საკითხებს მიეძღვნა, „საინფორმაციო მიღწევადობა“ ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტად დასახელდა. „საინფორმაციო მიღწევადობა“, რომელიც საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სხვადასხვა სახეობის გამოყენებით ინფორმაციასთან მიღწევადობას გულისხმობს, სრულად უზრუნველყოფილი უნდა იყოს 2015 წლისათვის.

საქართველოსათვის, როგორც მსოფლიო თანამეგობრობის წევრისათვის, ზემოაღნიშნულ შეხვედრაზე მიღებული გადაწყვეტილება, შეიძლება ითქვას, ერთგვარ ნიშნულსაც წარმოადგენს; ანუ ქვეყანამ მაქსიმუმი უნდა გააკეთოს ამ გადაწყვეტილების რეალიზებისათვის, ამისათვის კი პროცესებში, რომლებიც მოიცავს ციფრული უთანასწორების აღმოფხვრას, სრული საინფორმაციო მიღწევადობის უზრუნველყოფას და ა.შ., უნდა ჩაერთოს და თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში პრობლემები უნდა გადაჭრას საზოგადოების ყველა ფენამ: სახელმწიფო სექტორმა, კერძო სექტორმა, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებმა. სწორედ ამ ოთხი ძირითადი აგენტის გააზრებული, ადეკვატური, შეთანხმებული და კოორდინირებული პოლიტიკა იქნება გარანტია ქვეყანაში საინფორმაციო სივრცის ჩამოყალიბებისა და შემდგომში მისი განვითარებისა.

ქვეყნის ელექტრონული მზადყოფნის შეფასების მეთოდებს შორის შეიძლება გამოიყოს ჰარვარდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო განვითარების დეპარტამენტის მიერ შემუშავებული მეთოდოლოგია „Readiness for the Networked World: A Guide for Developing Countries“ (http://www.readinessguide.org), რომელიც ეფუძნება მზადყოფნის ინდიკატორების შემდეგ ხუთ კატეგორიას:

1. ქსელური მიღწევადობა (განისაზღვრება საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ქსელებთან მიღწევადობის დონე, ღირებულება და ხარისხი, ფასდება აპარატულ და პროგრამულ უზრუნველყოფასთან მიღწევადობა და არსებული. სერვისები);

2. ქსელური (დისტანციური) სწავლება (ინტეგრირებულია თუ არა საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები განათლების სისტემაში სწავლების პროცესის ეფექტიანობის გაზრდის მიზნით? არსებობს თუ არა საზოგადოებაში - ქვეყანაში საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროს სპეციალისტების მოსამზადებელი პროგრამები?);

3. ქსელური საზოგადოება (რა დონით იყენებს მოსახლეობა საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს სამუშაოზე და პირადი საჭიროებისათვის, ყოველდღიურ ცხოვრებაში? როგორია საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებზე მიღწევადობისა და მათი გამოყენების დონე სამუშაო ადგილებზე?)

4. ქსელური ეკონომიკა (რა დონით იყენებენ ბიზნეს და სახელმწიფო სტრუქტურები საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს საზოგადოებასა და ერთმანეთთან ურთიერთობისას?)

5. ქსელური პოლიტიკა (რა დონით ხორციელდება საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენებისთვის ხელშეწყობა ან ხელის შეშლა?)

თითოეული ინდიკატორი ფასდება 1-დან (უდაბლესი შეფასება) 4-მდე (უმაღლესი შეფასება) დონეებით და განსაზღვრავს ქვეყნის ელექტრონულ მზადყოფნას სრული ელექტრონული მზადყოფნის მქონე ქვეყნებთან შედარებით.

უნდა აღინიშნოს, რომ თუმცა წინამდებარე დოკუმენტში წარმოდგენილია მრავალი კვლევითი მონაცემი, რომლებიც გამოყენებული იყო საქართველოს ელექტრონული მზადყოფნის შეფასებისას, სამწუხაროდ, დოკუმენტის შექმნისათვის გამოყოფილი დროისა და სახსრების სიმცირე არ იძლეოდა სრულყოფილი კვლევების ჩატარების შესაძლებლობას. ქვევით მოცემული შეფასებები გარკვეულწილად ეყრდნობა საქართველოს ინფორმატიზაციის სახელმწიფო დეპარტამენტისა და GeDG ჯგუფის მიერ 2001-2002 წ.წ.-ში განხორციელებულ გამოკვლევებს:

ქვეყნის ელექტრონული მზადყოფნის შეფასება

* რეგიონებში იგულისხმება შედარებით განვითარებული ქალაქები. მცირე ზომის ქალაქებსა და სოფლებში ელექტრონული მზადყოფნა პრაქტიკულად 0-ის ტოლია.

საინფორმაციო ინფრასტრუქტურა

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ საქართველომ მემკვიდრეობით მიიღო შედარებით ვრცელი, მაგრამ დაბალი ხარისხისა და არაეფექტიანი სატელეფონო ქსელები, თუმცა 100 მოსახლეზე საქართველოში იყო 9 ტელეფონი, რაც განვითარების მსგავსი დონის ქვეყნებთან შედარებით საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია. საბჭოთა კავშირის კავშირგაბმულობის სამინისტრო პირადად ახორციელებდა საერთაშორისო სატელეფონო კავშირებს მოსკოვის ოპერატორების საშუალებით. საბჭოთა კავშირის დაშლის დროისთვის თბილისის საქალაქთაშორისო და მოსკოვის საერთაშორისო ქსელებს შორის იყო 9 გამავალი და 27 შემომავალი არხი. ამჟამად საქართველოში არსებობს ათასობით არხი, რომლებიც ემსახურებიან გამავალ და შემომავალ სიგნალებს.

საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლასთან დაკავშირებით, საქართველოს კავშირგაბმულობის სფერომ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა. არსებული ინფრასტრუქტურა ვერ აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს თანამედროვე ტელეკომუნიკაციებზე, რასაც განაპირობებდა დარგში შესაბამისი ინვესტიციების ნაკლებობა და ტელეკომუნიკაციების სისტემის ნელი მოდერნიზაცია. 1999 წლიდან საქართველომ დაიწყო ეკონომიკის ამ სექტორში სტრუქტურული და ინსტიტუციონალური რეფორმების გატარება, დარგის ლიბერალიზაცია და ფიქსირებული ქსელების პრივატიზაციამდე სექტორი გახსნა კონკურენციისათვის. ბოლო წლების განმავლობაში საქართველოში ფიქსირებული ხაზების რაოდენობა იზრდებოდა. ამავე დროს, ქსელების მოდერნიზაციის მცდელობათა მიუხედავად, ციფრულ ტექნოლოგიაზე გადასვლა ჯერჯერობით ნელა მიმდინარეობს და განხორციელებულია მხოლოდ თბილისის ცენტრალურ რაიონებსა და საქართველოს ზოგიერთი შედარებით დიდი ქალაქის ცალკეულ უბანში.

ამჟამინდელი სატელეფონო მომსახურების ბაზარი მომხმარებლებს სთავაზობს თანამედროვე სატელეკომუნიკაციო მომსახურებას, რომელსაც ახორციელებენ კერძო და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული კომპანიები. მათი ქსელები აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით და მომსახურებაც საკმაოდ მაღალი ხარისხისაა. მათთვის ძირითადი მოგება მოაქვს საქალაქთაშორისო და საერთაშორისო სატელეფონო საუბრებსა და თანამედროვე მომსახურებას. კომპანიებს შორის არსებული კონკურენცია ხელს უწყობს ეროვნული სატელეკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის განვითარებას.

ბოლო დროს ტელეკომუნიკაციების სფერო ძირეულად შეიცვალა. დაარსდა ახალი კერძო კომპანიები. დაიწყო ბაზრის ლიბერალიზაცია და ბაზარზე გაჩნდნენ ახალი კონკურენტები. მათი უმრავლესობა დაარსდა უცხოური ინვესტიციების ხარჯზე, რამაც ხელი შეუწყო სპეციფიკური გარემოს ჩამოყალიბებას. მიუხედავად იმისა, რომ ბაზარზე ბევრი სატელეფონო პროვაიდერია, წამყვან ადგილს მხოლოდ ერთეულები ინარჩუნებენ.

შედარებით მძიმე მდგომარეობაა რეგიონებში. 1990 წლისათვის 935 სოფლის საკვანძო საკომუტაციო სადგურებთან 137,822 აბონენტი იყო დაკავშირებული, ამჟამად კი სადგურთშორისი შემაერთებლებისა და სააბონენტო ხაზების დაზიანების შედეგად მათი რიცხვი მნიშვნელოვნად არის შემცირებული. ამასთან, მომსახურების ხარისხის დონე სოფლებში გაცილებით დაბალია, ვიდრე ქალაქებში, ბევრ სოფელში კი სრულიად არ არსებობს სატელეფონო მომსახურება.

ახალი სატელეკომუნიკაციო პოლიტიკის განხორციელების შედეგები ყველაზე მეტად შესამჩნევია მობილური კომუნიკაციების სფეროში. ბოლო წლების განმავლობაში. საქართველოში მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა მობილური კავშირით მომსახურება და არსებობს მნიშვნელოვანი პოტენციალი მისი შემდგომი გაფართოებისათვის. საქართველოს ფიჭური კავშირგაბმულობის ბაზარი რეგიონში ყველაზე დინამიკურია. ამჟამად საქართველოში, ძირითადად ფუნქციონირებს ორი მობილური კავშირის ოპერატორი. ბაზარზე არსებულმა კონკურენციამ გამოიწვია ფასების შემცირება, რამაც თავის მხრივ, ფიჭური მომსახურება შედარებით ხელმისაწვდომი გახადა. საქართველოში აგრეთვე დაარსდა პეიჯინგური კომპანიებიც.

რაც შეეხება ქვეყნის მასშტაბით ოპტიკურ-ბოჭკოვანი მაგისტრალების არსებობას, თუმცა არსებობს მაგისტრალები საქართველოს რკინიგზისა და ნავთობის მილსადენის გასწვრივ, მაგრამ ისინი მხოლოდ სპეციფიკური დანიშნულებისათვის გამოიყენება; ხოლო რაც შეეხება საზოგადო საინფორმაციო-საკომუნიკაციო კავშირებისათვის გამოსაყენებელ მაგისტრალებს, ასეთი ამჟამად მხოლოდ ერთია - ფოთი-ნოვოროსიისკის ოპტიკურ-ბოჭკოვანი მაგისტრალი, რომელიც გამოიყენება საქართველოს ინტერნეტპროვაიდერების მიერ საერთაშორისო დონის ინტერნეტპროვაიდერებთან დაკავშირებისას და საქართველოს რეგიონებისათვის ინტერნეტსერვისების მიწოდებისას. თავისთავად, არსებული მდგომარეობა (არაკონკურენტუნარიანი გარემო და არხების დაქირავების მაღალი ტარიფები) გარკვეულ პრობლემებს ქმნის ინტერნეტმიღწევადობის მხრივ საქართველოს რეგიონებში. გარდა ამისა, აღნიშნული მაგისტრალიც მხოლოდ საქართველოს 17 ქალაქსა და რაიონულ ცენტრს მოიცავს.

ინტერნეტმიღწევადობა

ქვეყნის ელექტრონული მზადყოფნის სრულყოფისა და საყოველთაო „საინფორმაციო მიღწევადობის“ უზრუნველყოფის პროცესში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს ინტერნეტ-მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობის მაღალი დონის არსებობა, რაც წარმოადგენს ერთ-ერთ უმთავრეს პრიორიტეტს საინფორმაციო საზოგადოების ჩამოყალიბების გზაზე.

გაეროს 2003 წლის განვითარებისა და ვაჭრობის კონფერენციის (United Nations Conference on Trade and Development - http://www.unctad.org) სტატისტიკური კრებულის მონაცემების მიხედვით საქართველოში ინტერნეტმომხმარებელთა რიცხვი, რაც ქართული ინტერნეტის განვითარების ყველაზე უფრო მკაფიო ინდიკატორია, განისაზღვრება 9 ინტერნეტმომხმარებლით ყოველ 1000 მოსახლეზე. ეს არცთუ ისე სახარბიელო მაჩვენებელია. თუ აღნიშნულ მონაცემს შევადარებთ ყოფილი საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკების მონაცემებს, რომლებშიც სოციალურ- ეკონომიკური განვითარების დაახლოებით ერთი და იგივე დონე იყო, სურათი შემდეგნაირია:

ინტერნეტმიღწევადობა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში

ინტერნეტმიღწევადობა მსოფლიოს ზოგიერთ ქვეყანაში

უნდა აღინიშნოს, რომ განსხვავებული მონაცემები აქვს საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიას და საკონსულტაციო ჯგუფ „აპოიო“-ს (http://www.apoyo.com). მათი მონაცემებით, საქართველოში ინტერნეტის დაახლოებით 100,000 მომხმარებელია, რაც მთელი მოსახლეობის 2.5 პროცენტს შეადგენს (2003 წელი).

მოცემული მონაცემების ზედაპირული ანალიზიც კი საშუალებას იძლევა ითქვას, რომ საქართველო ჯერ კიდევ საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების საწყის ეტაპზეა. ქართული ინტერნეტი, რომელიც ზემოაღნიშნული ტექნოლოგიების ნაწილია, ჩამოყალიბების პროცესში საჭიროებს სახელმწიფო და კერძო სექტორების, საზოგადოებრივი და საერთაშორისო ორგანიზაციების აქტიურ მონაწილეობას ჩამოყალიბების პროცესში.

ინტერნეტმიღწევადობის შედარებით მაღალი დონე აღინიშნება თბილისში და ზოგიერთ მსხვილ, განვითარებულ ქალაქში - რეგიონალურ ცენტრებში. ინტერნეტმომსახურებას ეწევა ორ ათეულამდე ინტერნეტპროვაიდერი, რომელთა აბსოლუტური უმრავლესობა განთავსებულია თბილისში და მხოლოდ ერთი - ბათუმში.

ინტერნეტპროვაიდერების უმრავლესობა მომხმარებლებს სთავაზობს ინტერნეტის მიწოდებას სატელეფონო ხაზებით (Dial-up მომსახურება, გამოყოფილი ხაზები, xDSL სერვისები). თბილისის მასშტაბით კორპორაციული მომხმარებლებისათვის აგრეთვე ხორციელდება ინტერნეტის მიწოდება ოპტიკურ-ბოჭკოვანი საკაბელო ინფრასტრუქტურის გამოყენებითაც. აღნიშნული სახის სერვისის მიწოდება ხორციელდება აგრეთვე ქუთაისშიც.

ძირითადი დატვირთვა მაინც ინტერნეტში სატელეფონო ხაზებით დაშვებაზე მოდის, რაც აიხსნება სატელეფონო ქსელის დიდი დაფარვის ზონით, სიმარტივით და ფასების ხელმისაწვდომობით. ბოლო ხანებში სულ უფრო პოპულარული ხდება ფართოზოლოვანი XDSL სერვისით სარგებლობა. მას ალბათ ყველაზე დიდი პერსპექტივა აქვს ახლო მომავალში, თუმცა ამისათვის საჭიროა გაიზარდოს იმ მომხმარებელთა რიცხვი, რომლებიც სისტემატურად იქნებიან ინტერნეტით მოსარგებლენი. ჯერჯერობით კი ინდივიდუალურ მომხმარებელთა შორის პრიორიტეტი Dial-up მომსახურებას ენიჭება, რაც იმით აიხსნება, რომ ინტერნეტის ინდივიდუალურ მომხმარებელთა უდიდესი უმრავლესობის ინტერესი შემოიფარგლება ინტერნეტში ერთჯერადი ინფორმაციის მოპოვებით და ელექტრონული ფოსტის სერვისით. შესაბამისად, მათთვის უფრო რენტაბელურია წუთობრივი გადასახადი, რომელიც ჯამურად თვის განმავლობაში დაახლოებით 10- 20 ამერიკულ დოლარს არ აჭარბებს. ხოლო ისინი, ვისთვისაც შეუზღუდავი ინტერნეტი ყოველდღიურ და ყოველწუთიერ აუცილებლობას წარმოადგენს, რასაკვირველია, სარგებლობს ან გამოყოფილი ხაზებით (ორგანიზაციები), ან უპირატესობას ანიჭებს XDSL მომსახურებას.

თბილისში, ერთ-ერთი მსხვილი საკაბელო სატელევიზიო კომპანია სთავაზობს თავის მომხმარებლებს ინტერნეტში დაშვებას საკაბელო ტელევიზიის მოდემის მეშვეობით, მაგრამ არასაკმარისი მატერიალური ბაზის გამო, ჯერჯერობით, ძალიან ცოტა მომხმარებელი სარგებლობს ამ სერვისით.

რამდენიმე კომპანია მომხმარებლებს სთავაზობს სატელიტურ ინტერნეტს, რომელიც შეიძლება ერთადერთი საშუალება იყოს ინტერნეტმიღწევადობისათვის საქართველოს ცალკეულ, განსაკუთრებით კი მთიან რეგიონებში, სადაც საკაბელო საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა ნაკლებად ან სრულიად არ არის განვითარებული.

ამასთან, საქართველოში მოქმედი ერთ-ერთი მობილური ოპერატორი თავის მომხმარებლებს ფაქსისა და მონაცემთა გადაცემისათვის და ინტერნეტით სარგებლობისათვის სთავაზობს GSM სერვისსაც.

თითქმის ყველა ინტერნეტპროვაიდერი (მეტ-ნაკლები ხარისხითა და სხვადასხვა პირობით) სთავაზობს საკუთარ მომხმარებლებს ისეთ სერვისებს, როგორიცაა ვებჰოსტინგი და ელექტრონული ფოსტა. აგრეთვე, მცირე რაოდენობით არიან ისეთი კომპანიებიც, რომლებიც ანალოგიურ მომსახურებას სთავაზობენ ნებისმიერ მომხმარებელს.

ინტერნეტხელმისაწვდომობა (ფასები)

მიუხედავად იმისა, რომ ინტერნეტის ღირებულება ხელმისაწვდომია სხვადასხვა კერძო ორგანიზაციისა და საწარმოსათვის, სახელმწიფო ორგანიზაციებისა და მოსახლეობის უმეტესობას (განსაკუთრებით რეგიონებში) არ შეუძლიათ ან უჭირთ ინტერნეტსერვისების საფასურის გადახდა. სახელმწიფო ორგანიზაციების შემთხვევაში ამ სახის ხარჯების ანაზღაურება, უმეტესწილად და ისიც პერიოდულად, ხორციელდება სხვადასხვა დონორი საერთაშორისო ორგანიზაციის დახმარებით. აქვე აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ინტერნეტ მომსახურების მსურველთა მოთხოვნის მოცულობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს პერსონალური კომპიუტერების დაბალი სიმკვრივე, როგორც სახელმწიფო, ასევე კერძო და ბიზნესსექტორებში. ინტერნეტ მომსახურების წუთობრივი ტარიფების ოდენობები აქ განმსაზღვრელ ფაქტორს არ წარმოადგენს და ინტერნეტ მომხმარებელთა სიმკვრივის ზრდა უფრო მეტად მგრძნობიარეა ახალ და მეორად ბაზარზე პერსონალურ კომპიუტერებზე ჩამოყალიბებული ფასების დონეების მიმართ.

გარდა ამისა, რეგიონებში, საიდანაც თბილისის ინტერნეტპროვაიდერებთან დაკავშირება ხორციელდება საქალაქთაშორისო ზარების მეშვეობით, მომხმარებლები ზოგიერთ შემთხვევაში იძულებული არიან დამატებით გადაიხადონ სატელეფონო კავშირის ხარჯებიც. ანალოგიური მდგომარეობაა ზოგიერთი Dial-up სერვისის მომხმარებლისათვის თვით თბილისშიც (ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი სატელეფონო ქსელის აბონენტია მომხმარებელი).

კავშირის სისწრაფე და ხარისხი

თბილისის მასშტაბით სატელეფონო კავშირები ბოლო ხანებში საგრძნობლად გაუმჯობესდა, რაც დაკავშირებულია სატელეფონო სადგურების უმეტესობის ციფრულ ტექნოლოგიაზე გადაყვანასთან.

მომხმარებლებს Dial-up სერვისით სარგებლობისას შეუძლიათ განახორციელონ 28.8 კილობიტი/წმ-ზე მეტი სისწრაფის მოდემური კავშირი.

ინტერნეტპროვაიდერების უმრავლესობას შეუძლია შესთავაზოს მომხმარებელს 256 კილობიტი/წმ და უფრო სწრაფი ინტერნეტკავშირები, თუმცა ზოგიერთი პროვაიდერის შემთხვევაში დროის გარკვეულ მონაკვეთებში აღინიშნება კავშირის სისწრაფის ვარდნაც, რაც ძირითადად გამოწვეულია საერთო ინტერნეტრესურსების (მაგისტრალების) უკმარისობით.

ფართოზოლოვანი XDSL სერვისით მომსახურების შემთხვევაში ოპერატორების მიერ შეთავაზებულია 2-დან 8 მეგაბიტ/წმ-მდე დაკავშირების გარანტირებული სისწრაფე, რაც აღნიშნული ტექნოლოგიის დამახასიათებელი პარამეტრია.

აპარატული და პროგრამული უზრუნველყოფა

საქართველოში ფუნქციონირებს 100-მდე კომპანია, რომლებიც დაკავებული არიან კომპიუტერული ტექნიკის რეალიზაციით, აწყობითა (იგულისხმება პერსონალური კომპიუტერების აწყობა იმპორტირებული კომპონენტების ბაზაზე) და სერვისული მომსახურებით. მათგან დიდი უმრავლესობის სათავო ოფისები (თითქმის 90) თბილისშია განთავსებული.

კომპიუტერების წარმოება (რაც გულისხმობს ტექნიკური კომპონენტების უდიდესი ნაწილის თვითწარმოებას) საქართველოში არ ხორციელდება. თუმცა თბილისში არიან მსოფლიოში ცნობილი კომპიუტერული ტექნიკის მწარმოებელი კომპანიების ოფიციალური პარტნიორები, რომელთაგან ზოგიერთს ავტორიზებული სერვისცენტრის სტატუსიც აქვს მინიჭებული შესაბამისი მწარმოებლებისაგან და საჭიროების შემთხვევაში სერვისულ მომსახურებასაც თავად ახორციელებენ.

უცხოური წარმოების კომპიუტერების („ბრენდი“) ძირითადი მომხმარებლები არიან ბანკები და საერთაშორისო კომპანიები და ორგანიზაციები. მოსახლეობა კი ძირითადად ადგილობრივი აწყობის კომპიუტერებს იძენს, რაც ფასების შესამჩნევი სხვაობით არის გამოწვეული.

საქართველოში ფუნქციონირებს დაახლოებით ოცი კომპანია, რომლებიც დაკავებული არიან პროგრამული უზრუნველყოფის შექმნით; ხშირ შემთხვევაში პროგრამული უზრუნველყოფის შექმნა ხორციელდება კერძო პირების მიერ კონკრეტული ორგანიზაციების საჭიროებისათვის. მასობრივად მოხმარებადი ადგილობრივი წარმოების პროგრამული უზრუნველყოფის სახეობებიდან ძირითადად გავრცელებულია საბუღალტრო, საკადრო, საბანკო საქმიანობისათვის და ოფისმენეჯმენტისათვის განკუთვნილი პროგრამული პაკეტები, აგრეთვე, სხვადასხვა სახის საცნობარო-საძიებო სისტემები.

დაბალი მყიდველუნარიანობის გამო კომპიუტერული ტექნიკის შესაძენი ფასები მოსახლეობის უმრავლესობისათვის ხელმისაწვდომი არ არის.

სერვისი და მხარდაჭერა

სერვისისა და მხარდაჭერის დონე თბილისის მასშტაბით საკმაოდ მაღალია. სწრაფად ხორციელდება როგორც ძირითადი დამაკავშირებელი ინფრასტრუქტურის (კაბელების) დამონტაჟება, აგრეთვე წარმოქმნილი გაუმართაობის აღმოფხვრაც. აგრეთვე, უმრავლეს შემთხვევაში შესაძლებელია სერვისპროვაიდერებთან კავშირის სხვადასხვა სახეობის (სატელეფონო, ელექტრონული ფოსტა) განხორციელებაც. თუმცა, მომსახურების ხარისხის დონე ყველა კომპანიის შემთხვევაში ერთნაირი არ არის. მისაღებ დონეზეა სერვისული მომსახურების ხარისხი ისეთ ქალაქებშიც, სადაც ფუნქციონირებენ შესაბამის სფეროში მომუშავე კომპანიები (თუმცა ასეთი ქალაქების რაოდენობა არც ისე ბევრია).

შეიმჩნევა პროგრამული უზრუნველყოფის ინდუსტრიის განვითარების მზარდი ტემპები; აგრეთვე, ქვეყანაში არიან საკმაოდ კვალიფიციური პროფესიონალები საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში, ვებდიზაინერები და ქსელის ადმინისტრატორები. თუმცა, ამავე დროს შესამჩნევია კვალიფიციური კადრების გადინება ქვეყნის გარეთ, რაც გამოწვეულია ქვეყანაში არსებული მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობით.

საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების მიღწევადობა სასწავლო დაწესებულებებში

საქართველოში სკოლების კომპიუტერიზაციის დონე არ აღემატება 1%25-ს. ამასთან, არსებული კომპიუტერული ტექნიკის უმრავლესობა მოძველებულია და დაბალი წარმადობისაა. ლოკალური კომპიუტერული ქსელი არსებობს სკოლების მხოლოდ მცირე რაოდენობაში. უარესი სიტუაციაა სკოლების ინტერნეტში ჩართვის თვალსაზრისით. ოდნავ უკეთესი სიტუაციაა უმაღლეს სასწავლებლებში. ერთ უმაღლეს სასწავლებელში მინიმუმ ერთი კომპიუტერული ცენტრია, მაგრამ მათი ინტერნეტში ჩართვის პრობლემა აქაც მწვავედ დგას. თუმცა სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებლების ნაწილი აღჭურვილია ლოკალური კომპიუტერული ქსელებით და ჩართულია ინტერნეტში, ძირითადად, ტექნიკური ბაზა საკმაოდ შეზღუდულია და უმეტესწილად მხოლოდ პროფესორ-მასწავლებლების მიერ გამოიყენება, მაგრამ ინტერნეტშეერთების დაბალი სიჩქარის გამო ეს დაყვანილია ელექტრონული ფოსტის გამოყენებასა და ვებგვერდების ჩამოტვირთვაზე და მოუხერხებელია დიდი ზომის საინფორმაციო მასივებთან მუშაობისათვის.

სწავლების პროცესის გაუმჯობესება საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენებით

გამომდინარე დაბალი მახასიათებლების მქონე ტექნიკური ბაზიდან, კომპიუტერული სწავლება სკოლებში მხოლოდ ინფორმატიკის საგნის თეორიულ შესწავლას უზრუნველყოფს მაღალ კლასებში. მოძველებულია თვით საგნის შესწავლის პროგრამა და არ ითვალისწინებს საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების უახლესი მიღწევების შესწავლა-დაუფლებას. არ არსებობს ქართულენოვანი და ქართული სასწავლო პროგრამების შესაბამისი მულტიმედიური სასწავლო კურსები არაინფორმატიკის სპეციალობებში. მეტად დაბალ დონეზეა სწავლების პროცესში საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენება პროფესორ-მასწავლებელთა მიერ. პროფესორ-მასწავლებელთა მომზადების საშუალო დონე დაბალია ინფორმაციულ ტექნოლოგიებში და მათი გადამზადების პროცესს არ აქვს სისტემატური სახე. არ ხდება ინტერნეტის აქტიური გამოყენება სასწავლო პროცესში ინფორმაციის მოპოვების წყაროს სახით და არ არის შექმნილი საგანმანათლებლო ხასიათის სპეციალური ქართული ვებრესურსები. თუმცა სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებლები აღჭურვილია ლოკალური კომპიუტერული ქსელებით და ჩართულია ინტერნეტში, ტექნიკური ბაზა საკმაოდ შეზღუდულია და უმეტესწილად პროფესორ-მასწავლებლების მიერ გამოიყენება. ხელმისაწვდომი პროგრამულ-ტექნიკური რესურსები არასაკმარისია ინტერნეტში პროფესიონალური აპლიკაციების შექმნისათვის და ინფორმატიკის სფეროში სამეცნიერო-საკვლევი მუშაობის წარსამართავად. დისტანციური სწავლების სფეროში ქართული უმაღლესი სასწავლებლები არ სთავაზობენ დისტანციურ განათლებას ინტერნეტის საშუალებით და დიპლომის მიღებით.

კადრების მომზადება საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში

საქართველოში შედარებით მაღალკვალიფიციური ცოდნის მიღება საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში შესაძლებელია მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფო უნივერსიტეტში: საქართველოს ტექნიკურ. უნივერსიტეტში, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში. ასევე ფუნქციონირებს რამდენიმე კერძო სკოლაც. კომპიუტერული გრაფიკის სპეციალისტებისა და ვებდიზაინერების მომზადება აგრეთვე ხორციელდება თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში. სამწუხაროდ, აღნიშნული სასწავლებლების უმრავლესობის ტექნიკური ბაზა და სხვა სახის სასწავლო რესურსები ვერ აკმაყოფილებს თანამედროვე მოთხოვნებს.

ადამიანები და ორგანიზაციები ინტერნეტში

ინტერნეტის შესახებ ინფორმაცია საქართველოს ქალაქების მცხოვრებთა უმრავლესობას აქვს, მაგრამ ინტერნეტის მომხმარებელთა რიცხვი არ აღემატება 2.5%25-ს. თუმცა ინტერნეტმომხმარებლების უმრავლესობას ახალგაზრდები წარმოადგენენ, ინტერნეტმომხმარებელთა დაყოფა სქესობრივი ნიშნით საქართველოში არ შეიმჩნევა.

საქართველოს ინტერნეტსივრცეში რეგისტრირებულია დაახლოებით 2500 ვებსაიტი. მათი ძირითადი რაოდენობა ბიზნესის წარმომადგენლებს ეკუთვნით, რაც შეიძლება აიხსნას მათ ხელთ არსებული რესურსებით, როგორც ვებსაიტების შექმნისათვის, ასევე, მათი შემდგომი მდგრადობის შენარჩუნებისა და განვითარებისათვის. ასევე დიდია გასართობი ვებსაიტების წილი. მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავთ განათლებისა და ხელოვნების წარმომადგენლებსაც.

ლოკალურად ორიენტირებული ვებსაიტები და ეროვნული ენის გამოყენების დონე ინტერნეტში

როგორც უკვე აღინიშნა, საქართველოს ინტერნეტსივრცეში რეგისტრირებულია დაახლოებით 2500 ვებსაიტი. ვებსაიტების ეს რაოდენობა განლაგებულია 5 ყველაზე უფრო პოპულარულ საძიებო სისტემაში. ვებსაიტების უმრავლესობა სტატიკურია და იშვიათად განიცდის განახლებას. ქართული ვებდიზაინი სამწუხაროდ ვერ პასუხობს იმ მოთხოვნებს, რასაც მათ მომხმარებელი უყენებს. რასაკვირველია, არსებობს გამონაკლისებიც. ამის მიზეზი უნდა ვეძიოთ ე.წ. ინტელექტის გადინებაში. საქართველოში ვებდიზაინერებსა და პროგრამისტებზე დაბალი მოთხოვნის გამო, რაც შესაბამისად იწვევს ამ სფეროში კაპიტალდაბანდებების დეფიციტს, ბოლო პერიოდში ხდებოდა ამ პროფესიის ადამიანების მასობრივი მიგრაცია სხვადასხვა ქვეყანასა თუ კომპანიებში. მიუხედავად ამისა, საქართველოში არსებული დღევანდელი. რესურსები მაინც უზარმაზარი პოტენციალის მატარებელია. ვებსაიტების უმრავლესობა ქართულ და ინგლისურენოვანია. არსებობს აგრეთვე რუსულენოვანი საიტებიც. ბოლო დრომდე პრობლემას წარმოადგენდა ქართული ენის გამოყენება ინტერნეტში, რაც გამოწვეული იყო ქართული ენისათვის სტანდარტის არარსებობით საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში და ინფორმაციის წარმოდგენისას გამოიყენებოდა სხვადასხვა კოდირების მქონე ქართული ფონტები. თუმცა მას შემდეგ, რაც სახელმწიფომ მოახდინა ერთ- ერთი კოდირების სტანდარტიზება, სიტუაცია შედარებით გამოსწორდა. ამჟამად წარმატებით გამოიყენება და თანდათანობით მკვიდრდება უნიკოდ (www.unicode.org) კოდირებაც. ვითარდება სხვადასხვა სახის ფორუმები, ე.წ. ჩატები, ინტერაქტივები და ვებსაიტები განცხადებებისათვის.

საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები ყოველდღიურ ცხოვრებაში

სატელეფონო კავშირები მოსახლეობის მიერ ყოველდღიურ ცხოვრებაში ინტენსიურად გამოიყენება. მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილს (განსაკუთრებით დედაქალაქში) აქვს შესაძლებლობა ინტერნეტ-მომსახურების მიღების შინიდანაც. საკმაო რაოდენობით არის ინტერნეტკაფეები, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ მათი დიდი უმრავლესობა ამჟამად წარმოადგენს გასართობ ადგილს ახალგაზრდობისთვის და უმეტესწილად ქსელური თამაშებისათვის გამოიყენება. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ჯერჯერობით პერიოდულ ნაბეჭდ გამოცემებთან ერთად ინფორმაციის მიღების ყველაზე უფრო პოპულარულ საშუალებას მოსახლეობისათვის ტელევიზია წარმოადგენს. საქართველოს ქალაქებში ფუნქციონირებს რამდენიმე საკაბელო ტელევიზია, რომლებიც ლოკალურ არხებთან ერთად უზრუნველყოფენ უცხოური არხების ტრანსლაციასაც, რაც კიდევ უფრო ზრდის ტელევიზიის მომხმარებელთა რიცხვს.

საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები სამუშაო ადგილებზე

საკმაოდ მრავალი ორგანიზაცია იყენებს საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს საკუთარი ფუნქციონირების ეფექტიანობის ამაღლების მიზნით. ეს განსაკუთრებით ეხება საბანკო და სავაჭრო ორგანიზაციებს, აგრეთვე სხვა სახის კერძო სტრუქტურებს. მრავალ მსხვილ სახელმწიფო დაწესებულებაში ფუნქციონირებს ლოკალური კომპიუტერული ქსელები, თუმცა საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები ძირითადად გამოიყენება საოფისე პროგრამულ უზრუნველყოფასთან მუშაობისათვის (როგორიცაა ტექსტური პროცესორები, ელექტრონული ცხრილები და ა.შ.), თანამშრომელთა შორის ინფორმაციის გაცვლის მარტივი მეთოდებისათვის, და იქ, სადაც არის ამის შესაძლებლობა, ინტერნეტმიღწევადობისა და ელექტრონული ფოსტისათვის. არსებობენ ისეთი ორგანიზაციებიც, სადაც საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები გამოიყენება სხვადასხვა სახის კვლევითი სამუშაოების ჩასატარებლად, ელექტრონული გადარიცხვების განსახორციელებლად და ა.შ. ხშირად ადგილი აქვს ისეთ სიტუაციას, როდესაც ერთ პერსონალურ კომპიუტერს რამდენიმე თანამშრომელი იყენებს.

დასაქმების შესაძლებლობები საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში

საქართველოში სულ უფრო მეტი ორგანიზაცია იყენებს საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს ყოველდღიურ საქმიანობაში. თუ მანამდე საოფისე მუშაობის დროს ძირითად საშუალებად მოიაზრებოდა ქაღალდი და ტელეფონი, ამჟამად ისინი ჩაანაცვლა კომპიუტერმა და ციფრულმა ტექნოლოგიებმა და სამუშაო პროცესი თანდათანობით კომპიუტერიზებული და ელექტრონიზირებული ხდება. ერთი მხრივ, საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები სამუშაო პროცესის უკეთ ორგანიზების საშუალებას იძლევა, მაგრამ მეორე მხრივ, აღნიშნული ტექნოლოგიები წარმოშობს სირთულეებს იმ ადამიანებისათვის, რომლებიც მუშაობის ტრადიციულ სტილს მიეჩვივნენ. უდავოა ის ფაქტი, რომ საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები პრინციპულად ახალ ეკონომიკურ გარემოს ქმნიან, რაც მოსახლეობაში ახალი ტექნოლოგიების ათვისების მოთხოვნილების მასტიმულირებელ ძალას წარმოადგენს. ამგვარმა ტენდენციამ წარმოშვა მოთხოვნილება შესაბამისი სფეროს სპეციალისტებზე. აგრეთვე, სამუშაოზე მიღებისას დიდი ყურადღება ექცევა ახალი თანამშრომლების მიერ საინფორმაციო ტექნოლოგიების საოფისე სფეროში გამოყენების ძირითადი უნარ-ჩვევების ფლობასა და საბაზო ცოდნის არსებობას.

საქართველოში ფუნქციონირებს რამდენიმე სასწავლო ორგანიზაცია, რომლებიც საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში ტრენინგებით არიან დაკავებული, თუმცა მათი უმეტესობა განთავსებულია თბილისში. აღნიშნული ორგანიზაციები შესაძლოა დაიყოს ორ კატეგორიად: რომლებიც ამზადებენ საოფისე სამუშაოების სპეციალისტებს და რომლებიც ამზადებენ პროფესიონალ IT სპეციალისტებს (ოპერაციული სისტემები, პროგრამირების ენები, ვებდიზაინი, ქსელების ადმინისტრირება და ა.შ.). თბილისში ასევე შესაძლებელია მომზადება სხვადასხვა საერთაშორისო კომპანიის სერტიფიკატების მისაღებადაც, რისი მატერიალური შესაძლებლობაც მცირე რაოდენობის მსურველს თუ აქვს.

ელექტრონული კომერცია - „ბიზნესი-მომხმარებელი“

ზოგიერთ ორგანიზაციას აქვს ვებსაიტი, სადაც პოტენციური კლიენტებისათვის წარმოდგენილია პროდუქცია და სერვისები, ფასები და შესყიდვის პირობები (ეს ძირითადად მაინც საინფორმაციო და საკომუნიკაციო სფეროში დასაქმებულ კომპანიებს ეხება). აგრეთვე ფუნქციონირებს რამდენიმე ე.წ. ინტერნეტმაღაზიაც, თუმცა ამ საიტების აბსოლუტური უმრავლესობა არ თავაზობს მომსახურების სრულ სპექტრს და მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათს ატარებს და სასურველი პროდუქციის თუ სერვისების შეძენა ინტერნეტის საშუალებით შეუძლებელია. ზოგ საიტზე შესაძლებელია შეკვეთის გაკეთება, მაგრამ გადახდა და შეძენა აქაც მხოლოდ ადგილზე ვიზიტის (მომხმარებლის ან გამყიდველის მხრიდან) შემთხვევაში ხორციელდება. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ რამდენიმე მსხვილი ბანკი საშუალებას აძლევს თავის კლიენტებს ინტერნეტის საშუალებით განახორციელონ ისეთი სახის ელექტრონული ტრანზაქციები, როგორიცაა კომუნალური გადასახადების გადახდა, საკუთარი ანგარიშების კონტროლი და მართვა, ერთი ანგარიშიდან მეორეზე თანხის გადარიცხვის განხორციელება და ა.შ. ბოლო ხანებში კი რამდენიმე ინტერნეტმაღაზიამ დაიწყო შეკვეთების მიღება და გადახდის განხორციელება საკრედიტო ბარათების მეშვეობითაც.

ელექტრონული კომერცია - „ბიზნესი-ბიზნესი“

ბიზნესსტრუქტურებს შორის კომერციული გარიგებები ამჟამად ხორციელდება მხოლოდ ტრადიციული მეთოდებით, რომლებიც ხელმოწერითა და ბეჭდით დამოწმებას საჭიროებენ, რაც ალბათ ძირითადად გამოწვეულია შესაბამისი საკანონმდებლო ბაზის არარსებობით.

ელექტრონული მთავრობა

სახელმწიფო მართვის ეფექტიანობის ამაღლების და დემოკრატიის. განვითარების ერთ-ერთ ინსტრუმენტს წარმოადგენს ტექნოლოგიური ინოვაციების გამოყენება. ეს საშუალებას იძლევა, რომ მთავრობა გახდეს უფრო ანგარიშგებადი, გამჭვირვალე, და საზოგადოების ნებაზე დაფუძნებული. ამიტომ განვითარებულ ქვეყნებში შემუშავებულია ელექტრონული მთავრობის კონცეფციები და პროგრამები, შექმნილია უმაღლესი სამთავრობო უფლებამოსილების მქონე სტრუქტურები მათ ცხოვრებაში გასატარებლად. პირველი ამოცანა, რასაც მიზნად ისახავს ელექტრონული მთავრობის ეროვნული პროგრამები, ეს არის მთავრობის მიერ სულ უფრო დიდი რაოდენობით ავტომატიზებული მომსახურებების შეთავაზება. მეორე ასპექტს წარმოადგენს საინფორმაციო ტექნოლოგიების საყოველთაო გამოყენება თვით მთავრობის შიგნით ადმინისტრირების ამოცანების ავტომატიზებისათვის, ინფორმაციის მენეჯმენტისა და ცოდნაზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების მიღებისათვის.

განვითარებულ ქვეყნებში ელექტრონული მთავრობის რეალიზაციისათვის ტექნოლოგიურად ყველაზე შესაფერის გადაწყვეტილებას წარმოადგენს ინტერნეტქსელის საყოველთაო გამოყენება. ვებსაიტებისა და ვებპორტალების საშუალებით საზოგადოებას მიეწოდება სრული და მუდმივად განახლებადი ინფორმაცია მთავრობის საქმიანობის შესახებ და მომსახურებები, რომელთა განხორციელებაც შესაძლებელია ინტერნეტით. მათი სპექტრი კი ძალიან დიდია და უსაფრთხო ტრანზაქციების შესაძლებლობის ინტეგრირების შემდეგ მოიცავს ფაქტობრივად მთავრობის, მოქალაქეებისა და ბიზნესის ურთიერთობის მთელ სპექტრს. ელექტრონული მთავრობის სისტემებში წარმოდგენილი საინფორმაციო რესურსები სრულად ასახავს ქვეყნის ეკონომიკურ, სოციალურ და პოლიტიკურ სურათს და რეალიზებულია მთავრობისაგან ინტერნეტით (ხშირ შემთხვევაში, ონლაინრეჟიმში) ნებისმიერი საჯარო ინფორმაციის მოპოვების საშუალება, აგრეთვე სხვადასხვა ტრანზაქციის განხორციელება (საგადასახადო, საბაჟო და სხვა დეკლარაციების ონლაინრეჟიმში შევსება, სხვადასხვა სერტიფიკატის და ოფიციალური დოკუმენტების ინტერნეტით მიღება), სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობა და სხვ. განვითარებულ ქვეყნებში მოსახლეობის 50-60%25 უკვე სარგებლობს ელექტრონული მთავრობის მომსახურებებით.

ელექტრონული მთავრობის. განვითარების შემდეგ ეტაპს წარმოადგენს „ციფრული დემოკრატია“, როდესაც საზოგადოებას პრაქტიკულად ძალზე დიდი ინფორმაციული რესურსების მოპოვებისა და ელექტრონულ არჩევნებში ინტერნეტით მონაწილეობის შესაძლებლობა ეძლევა.

საქართველოში ელექტრონული მთავრობის ამოცანა მხოლოდ დასაწყის სტადიაშია. სახელმწიფო უწყებების ვებსაიტები სთავაზობენ უმეტესწილად ცალმხრივ ინფორმაციას მომხმარებლებს, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში უკუკავშირი და საინფორმაციო მომსახურება ხორციელდება ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით.

ტელეკომუნიკაციების რეგულირება და სავაჭრო პოლიტიკა საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში

როგორც ცნობილია, სახელმწიფოებრივმა პოლიტიკამ საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროს განვითარებაზე, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა სფეროს განვითარებაზე, დიდი დადებითი ან უარყოფითი ზეგავლენა შეიძლება იქონიოს. თუკი სახელმწიფო საკანონმდებლო ბაზის სახით შექმნის შესაბამის კლიმატს საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების წარმატებული განვითარებისათვის, ეს თავის მხრივ მასტიმულირებელ ზეგავლენას იქონიებს საზოგადოებაზე, ორგანიზაციებსა და კერძო პირებზე, რათა განხორციელდეს სხვადასხვა სახის ინვესტიციები საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებში და გამოყენებულ იქნეს ისინი ცხოვრებისა და საქმიანობის სხვადასხვა სფეროში. ელექტრონული კომუნიკაციების ეფექტიანი რეგულირება ხელს უნდა უწყობდეს კონკურენტუნარიანი გარემოს შექმნას, მომხმარებლისათვის მისაღები ფასწარმოქმნის პოლიტიკის გატარებას და სატელეკომუნიკაციო მომსახურების სახეებზე ხელმისაწვდომობის მაქსიმალურ დონეს. საქართველოში ამ მხრივ უკვე გადადგმულია მრავალი ნაბიჯი, შექმნილია მარეგულირებელი ინსტიტუციური სტრუქტურა, ვითარდება საინფორმაციო ინფრასტრუქტურა და იხვეწება საკანონმდებლო ბაზა, თუმცა ამ მხრივ ჯერ კიდევ ბევრი რამ არის გასაკეთებელი.

მსოფლიოსა და საქართველოში ელექტრონული განათლების სფეროში საინფორმაციო სივრცის ფორმირების მდგომარეობის შედარებითი ანალიზი

განვითარებულ ქვეყნებში განათლების სფეროში საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების საყოველთაო გამოყენება წარმოადგენს საინფორმაციო საზოგადოების ფორმირების სახელმწიფო პოლიტიკის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს. ამ პოლიტიკას ორმაგი დატვირთვა აკისრია: 1) მომზადდეს ახალგაზრდა თაობა როგორც საინფორმაციო საზოგადოების მომავალი მოქალაქეები; 2) რაც შეიძლება ეფექტიანად იქნეს გამოყენებული უახლესი საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები განათლების სფეროს განვითარებისთვის, სწავლების გასაუმჯობესებლად, ახალი პროფესიების შესაქმნელად, პროფესორ-მასწავლებლების პროფესიული დონის ასამაღლებლად, მოსწავლეებისა და სტუდენტების თვითგანვითარების და შემოქმედებითი პოტენციალის ასამაღლებლად.

მიზეზები, რომელთა გამოც განვითარებულ ქვეყნებში სასწავლო დაწესებულებები, განსაკუთრებით კი სკოლები, პირველ რიგში განიხილება უახლესი საინფორმაციო ტექნოლოგიების დანერგვა-გამოყენების ადგილად, შემდეგია: ა) სკოლები უნდა წარმოადგენდნენ კულტურული და საგანმანათლებლო თანასწორობის ინსტრუმენტს. მათი მეშვეობით უნდა გაიზარდოს მოსწავლე-ახალგაზრდობის კომპეტენტურობა, რაც აუცილებელია თანამედროვე ცხოვრების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. ამიტომ სკოლა წარმოადგენს საინფორმაციო საზოგადოების კრიტიკულ ფაქტორს და ამავე დროს პრივილეგირებულ გარემოს უახლესი ტექნოლოგიების ასათვისებლად. გარდა ახალი საინფორმაციო რესურსების ხელმისაწვდომობის დემოკრატიზაციისა, აუცილებელი ზომები მიიღება იმისთვის, რომ სკოლებთან არსებობდეს კომპიუტერული ცენტრები, სადაც ყველას შეეძლება ცოდნის მიღება. ეს მით უფრო მნიშვნელოვანია, რადგან განვითარებულ ქვეყნებშიც კი ყველა მოსწავლეს არ აქვს სახლში საკმაოდ ძვირად ღირებული პერსონალური კომპიუტერი და სხვა ციფრული ტექნიკა; ბ) საინფორმაციო ტექნოლოგიები წარმოადგენს პედაგოგიკის ტრანსფორმაციის ინსტრუმენტს ყველა დისციპლინაში. ჯერ ერთი, საინფორმაციო ტექნოლოგიები თავად წარმოადგენს სასწავლო დისციპლინების შემადგენელ ნაწილს. მეორე, ეს არის სამუშაო იარაღი როგორც მასწავლებლებისთვის, ასევე მოსწავლეებისთვის (სასწავლო მასალების მომზადებაში, ინტერნეტში ინფორმაციის მოძებნაში და ა.შ.), იძლევა პედაგოგიური მასალის ვიზუალური გამდიდრების საშუალებას (მოდელირების მეთოდების გამოყენებით, ციფრული გამოთვლების ტექნიკით, მათემატიკაში გრაფიკული წარმოდგენით და ა.შ.), ცვლის მასწავლებელი-მოსწავლის პედაგოგიურ ურთიერთობებს და ხელს უწყობს დიფერენცირებული პედაგოგიური მიდგომის ფორმირებას თითოეული მოსწავლისადმი; გ) ძალზე დიდია პოტენციური ეკონომიკური და კულტურული შედეგების ფასი. საუბარია განათლებისა და პროფესიული ფორმირების მნიშვნელობაზე მსხვილი ჯგუფების კომერციულ და საფინანსო ინტერესებთან მიმართებით, რომელთაც თავიანთი წესების თავს მოხვევა სურთ. დიდი მნიშვნელობა აქვს ინფორმაციისა და ცოდნის შერწყმის პროცესს, რომლის დროსაც ინფორმაცია სულ უფრო პრიორიტეტული ხდება, და იგი ფუნდამენტურ ფასეულობებად იქცევა იმისდა მიხედვით, თუ რა დროს იქნა იგი გამოყენებული. უახლესი საინფორმაციო ტექნოლოგიების დანერგვა თანამდევი ყოვლისმომცველი ცვლილებებით, რაღა თქმა უნდა, შეიძლება სარისკო იყოს ქვეყნის კულტურისთვის და ამის თავიდან აცილება შესაძლებელია ამ ცვლილებების გონივრული გაზიარებით და ამ სფეროში აქტიური საქმიანობით - უნდა ფლობდე უახლეს ტექნოლოგიებს და ამავე დროს არ უნდა მოექცე მათ მონობაში.

დასასრულ, სახელმწიფოს ვალდებულება საინფორმაციო საზოგადოების აშენების საკითხში წარმოადგენს ახალ შესაძლებლობას სკოლისთვის. განვითარებულ ქვეყნებში ეს არის საზოგადოების, ცივილიზაციის, მთავრობების არჩევანი და წარმოადგენს საყოველთაო სიამაყის საგანს.

სასწავლო დაწესებულებების კომპიუტერული აღჭურვის მხრივ განვითარებულ ქვეყნებში მიღწეულია შემდეგი მაჩვენებლები: ლიცეუმებში ერთ კომპიუტერზე მოდის დაახლოებით 5 მოსწავლე, კოლეჯებში ერთ კომპიუტერზე მოდის დაახლოებით 10 მოსწავლე, სკოლებში ერთ კომპიუტერზე მოდის დაახლოებით 15 მოსწავლე. ინტერნეტში ჩართულია ლიცეუმებისა და კოლეჯების დაახლოებით 100%25, ხოლო სკოლების დაახლოებით 70%25. ზოგიერთ ქვეყანაში, მაგალითად, კანადაში, კომპიუტერიზებულია და ჩართულია ინტერნეტში სკოლების 100%25.

ყოველივე ეს არ შემოიფარგლება სასწავლო დაწესებულებების ტექნიკური აღჭურვით. გარდა ამისა, უზრუნველყოფილია მასწავლებლების მიერ მულტიმედიური (CD-ზე, DVD-ზე და ინტერნეტში) საშუალებების გამოყენება სწავლების პროცესში, რისთვისაც მუშავდება პედაგოგიური. პროექტები ათასობით სასწავლო პროგრამის რეალიზებით. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ახალი საინფორმაციო ტექნოლოგიების მცოდნე პედაგოგების მომზადებას და ყველა თაობის პედაგოგების გადამზადებას ახალი საინფორმაციო ტექნოლოგიების ათვისებისა და მათ მიერ სწავლების პროცესში გამოყენების მიზნით. განხორციელდა დისტანციური სწავლების ცენტრების გადაწყობა ინტერნეტის საშუალებით ონლაინური სწავლების შეთავაზების უზრუნველსაყოფად. უმაღლესი განათლების სფეროში ინტენსიურად იქმნება დისტანციური სწავლების კურსები, თითქმის ყველა სპეციალობაში (ზოგიერთ ქვეყანაში ელექტრონული სწავლება 300-მდე სპეციალობაში ხდება უმაღლესი განათლების სახელმწიფო დიპლომების მიღებით), შექმნილია საუნივერსიტეტო ვებტელევიზიის არხები, რეალიზებულია პროექტები, რომლებიც სთავაზობენ უმაღლესი განათლების სფეროსათვის ციფრულ პედაგოგიურ ინსტრუმენტარიუმს. შექმნილია ახალი სპეციალობები და გაიცემა დიპლომები ინტერნეტის სფეროში (ვებოსტატის, ინტერნეტში მომსახურებების დამპროექტებლის და ა.შ.). გარდა ამისა, შექმნილია ინტერნეტსკოლები და ინსტიტუტები სპეციალიზებული ინჟინრების მოსამზადებლად.

გარდა აღნიშნული საქმიანობისა, განვითარებული სახელმწიფოების მთავრობები ხელს უწყობენ ციფრული ცენტრების შექმნას მასწავლებლებისა და მოსწავლეთათვის, სადაც უფასოდ იქნება ხელმისაწვდომი სხვადასხვა სფეროს მულტიმედიური ინფორმაცია, და აფორმებენ ხელშეკრულებებს შესაბამისი ინფორმაციის მომწოდებლებთან. მაგალითად, კარტოგრაფიული და გეოსაინფორმაციო მონაცემთა ბაზის ხელმისაწვდომობის მიზნით იდება ხელშეკრულება შესაბამისი გეოგრაფიული და სხვა პროფილის სახელმწიფო დაწესებულებასთან, საოფისე პროგრამული უზრუნველყოფის და დისტანციური სწავლების პროგრამული უზრუნველყოფის მოსაპოვებლად კი ისეთ კომპანიასთან, როგორიცაა IBM და ა.შ. რაც მთავარია, კიდევ ერთხელ კეთდება აქცენტი მოსწავლეებისა და სტუდენტების მიერ საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენების უნარ-ჩვევების ფორმირებაზე. შემოღებულია მოსწავლეებისათვის და სტუდენტებისთვის საინფორმაციო ტექნოლოგიების ფლობის დამადასტურებელი სერტიფიკატის გაცემის პრაქტიკა. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები თავისთავად არ წარმოადგენს ორგანიზებულ და რაციონალურ ცოდნას, ამიტომ პედაგოგი ამ პროცესში შეუცვლელი რჩება, ოღონდ მისი ფუნქცია ხდება უფრო პედაგოგიური ინოვაციების შემუშავება და მოსწავლეთა ორიენტირება, ვიდრე ცოდნის პირდაპირი გადაცემა. ამიტომ თანამედროვე პედაგოგი მუდმივ ევოლუციას განიცდის. აქედან გამომდინარე, განვითარებულ ქვეყნებში დიდი ყურადღება ეთმობა პედაგოგთა შეფასების საკითხს საინფორმაციო ტექნოლოგიების ფლობა- გამოყენება-სწავლების კუთხით.

ამ სფეროს განვითარებაზე მოწინავე ქვეყნების სახელმწიფო ბიუჯეტებიდან მნიშვნელოვანი ფინანსური სახსრები გამოიყოფა, რაც კერძო სექტორის აქტიურ ხელშემწყობ ჩარევასთან ერთად სწრაფი დადებითი შედეგების მიღწევის საშუალებას იძლევა.

საქართველოში თითქმის ყველა ზემოთ აღწერილ კომპონენტში ჩასატარებელია უზარმაზარი სამუშაოები.

თუმცა სახელმწიფოს მხრიდან საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სწავლება და მათი სწავლების პროცესში სრულფასოვანი გამოყენება სახელმწიფო პოლიტიკის პრიორიტეტს წარმოადგენს, მცირეა სახელმწიფო ბიუჯეტის წვლილი ამ საკითხის მოგვარების საქმეში და ძირითადი ტვირთი საქართველოში მოღვაწე საერთაშორისო დონორ ორგანიზაციებზე მოდის (OSGF, IREX, USAID და სხვა), განსაკუთრებით აღსანიშნავია ფონდ „ღია საზოგადოება-საქართველოს“ ღვაწლი (უმაღლესი სასწავლებლების ინტერნეტში ჩართვა, საგანმანათლებლო პროგრამების რეალიზება, პრიორიტეტული პროექტების დაფინანსება და ა.შ.). სამეცნიერო- საწარმოო ცენტრის „ინფორმატიკა“ ძალისხმევით საქართველოს 18 რეგიონში ფუნქციონირებს კომპიუტერული ცენტრები მოსწავლეთათვის, 10-15 კომპიუტერით თითოეულში. IREX-ის ინიციატივით 10-კომპიუტერიანი ცენტრები შეიქმნა საქართველოს 3 ქალაქში: ფოთში, ზესტაფონსა და ქუთაისში. პილოტური პროექტის „ინტერნეტის ხიდი დიდი აბრეშუმის გზაზე ღარიბი ახალგაზრდებისთვის“ ფარგლებში შეძენილ იქნა 3200 აღდგენილი კომპიუტერი საშუალო სკოლებისთვის.

მსოფლიოსა და საქართველოში ელექტრონული მედიცინის სფეროში საინფორმაციო სივრცის ფორმირების მდგომარეობის შედარებითი ანალიზი

თუმცა არსებობს ტელემედიცინის მრავალი განსაზღვრება, მათ საერთო წერტილს წარმოადგენს. ის, რომ იგი ამარტივებს, ან საერთოდ შესაძლებელს ხდის დისტანციურ მედიცინას, სატელეკომუნიკაციო და ინფორმაციის ციფრული დამუშავების თანამედროვე ტექნიკის მეშვეობით. ტელემედიცინა არ წარმოადგენს საინფორმაციო საზოგადოების ინოვაციას, რამეთუ ამ სფეროში 1950 წლიდან უამრავ ექსპერიმენტს ჰქონდა ადგილი ანალოგური ტელევიზიის გამოყენებით, ხოლო 1970 წლის შემდეგ დამუშავდა მრავალი პროექტი (მაგალითად, კოსმონავტების ჯანმრთელობის მდგომარეობის ზედამხედველობისთვის). მაგრამ ორმა ბოლოდროინდელმა ტექნიკურმა სიახლემ ტელემედიცინის ჭეშმარიტ რენესანსს მისცა ბიძგი. ესენია: 1) ვიდეოკონფერენციები, რომლებიც დისტანციური შეკრებების და სამედიცინო დოკუმენტების განხილვის საშუალებას იძლევა; 2) მიკროინფორმატიკა და ინტერნეტი, რომლებიც დიდი რაოდენობის მულტიმედიური ინფორმაციის სწრაფად, იოლად და იაფად გადაცემის საშუალებას იძლევა.

მოწინავე ქვეყნებში ტელემედიცინის შემდეგი მიმართულებებია განვითარებული:

- ტელეკონსულტაციები (ტელეექსპერტიზა, ვიდეოკრებები), ემსახურება ჯანდაცვის სფეროს პროფესიონალებს შორის აზრთა გაზიარებას;

- ტელეასისტირება. დაშორებულ ადგილას პაციენტისათვის დისტანციური დახმარების აღმოჩენა დიაგნოსტიკური და თერაპიული რჩევებით;

- სახლში, ამბულატორიაში და ა.შ. დასუსტებული სასიცოცხლო ფუნქციის ტელეზედამხედველობა;

- ტელედიაგნოსტიკა და ტელექირურგია და ა.შ. - სამედიცინო აქტის მთლიანად და ექსკლუზიურად დისტანციურად ჩატარება;

- ჯანდაცვის კიბერნეტიკული ქსელი - ჯანდაცვის ქსელში მონაცემთა ცირკულაციის ორგანიზება;

- კიბერგანათლება (ელექტრონული სწავლება) - ინფორმაციის მიწოდება და სწავლება;

- კიბერმენეჯმენტი (ელექტრონული მენეჯმენტი) - ჯანდაცვის სისტემების მართვაში მონაწილეობა;

- ელექტრონული ჯანმრთელობა - პაციენტებისთვის თავიანთ ავადმყოფობის ისტორიებზე პირდაპირი და მუდმივი მიღწევადობის უზრუნველყოფა და სამედიცინო ტელემომსახურებების გაწევა;

- სამედიცინო ელექტრონული კომერცია.

განვითარებულ ქვეყნებში ტელემედიცინის მომსახურების განვითარება სოციალურ სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებას წარმოადგენს. ტელემედიცინის ქსელების განსავითარებლად გამოიყოფა მნიშვნელოვანი გრანტები, იქმნება ტელემედიცინის სფეროში ერთობლივი სამუშაო ჯგუფები. ამ სფეროში მუშავდება კონკრეტული პროექტები მთავრობების ინიციატივით, რომელთა ვადები მუდმივად განიცდის პროლონგაციას (თავდაპირველი 5-წლიანი პროექტები ვრცელდება 10 წლამდე), ხოლო დაფინანსებები პროპორციულად იზრდება და შეადგენს ასობით მილიონ დოლარს.

ევროპის განვითარებულ ქვეყნებში ტელემედიცინის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის პრიორიტეტს წარმოადგენს ღონისძიებები ტელემედიცინის განსავითარებლად, რაც ერთდროულად წარმოადგენს სამედიცინო პროგრესისა და საზოგადოების მიერ ინტერნეტისა და მიკროინფორმატიკის ტექნოლოგიების ათვისების ვექტორს, რაც აუცილებელია საინფორმაციო საზოგადოების აშენებისათვის და ცოდნაზე დაფუძნებული საერთაშორისო დონის ინდუსტრიის განვითარებისთვის.

ტელემედიცინის ინდუსტრიული სპექტრი განვითარებულ ქვეყნებში წარმოდგენილია როგორც მცირე და საშუალო ზომის საწარმოებით, ასევე მსხვილი კომპანიებისა და კონსორციუმების მონაწილეობით. მათი საქმიანობის სფერო მოიცავს როგორც სპეციალიზებული სამედიცინო პროგრამული უზრუნველყოფის შექმნას (ლაბორატორიული ანალიზისა და გამოსახულებების ციფრირების, პაციენტების სამედიცინო ისტორიის შექმნის სისტემები), ასევე სამედიცინო მენეჯმენტის სისტემების შექმნას (მაგალითად, პაციენტების სახლში ჰოსპიტალიზაციის მენეჯმენტის სისტემები) და ციფრული სამედიცინო აპარატურის შექმნას მონაცემების გადაცემის ფუნქციის ინტეგრირებით.

სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიებისა და საუნივერსიტეტო საზოგადოების როლი ძირითადად გამოიხატება აღნიშნულ სფეროში გამოკვლევების წარმოებით, თუმცა ზოგიერთი მათგანი ახერხებს პირდაპირ დანერგოს თავისი კვლევის შედეგები საავადმყოფოებსა და სხვა სამედიცინო დაწესებულებებში.

კერძო სექტორი უდიდეს ინტერესს იჩენს ინტერნეტტელემედიცინის დაფინანსებაში. მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანიები, როგორიცაა, მაგალითად, Lucent Technologies და Intel, თანამშრომლობენ სამედიცინო ჯგუფებთან, როგორიცაა Johnes Hopkins Medicine და American Medical Association, რათა შექმნან ელჯანმრთელობის ინფრასტრუქტურა.

განვითარებადი ქვეყნებისთვის ტელემედიცინის თანამედროვე მეთოდების გამოყენება. ასევე წარმოადგენს ჯანდაცვის სფეროს განვითარების ერთ-ერთ ეფექტიან საშუალებას, და დაშორებულ დასახლებულ პუნქტებში, სადაც კვალიფიციური სამედიცინო მომსახურება ნაკლებად ხელმისაწვდომია, მოსახლეობისათვის და ადგილობრივი სამედიცინო პერსონალისათვის ცენტრალური რეგიონების კლინიკებიდან ოპერატიული დახმარების აღმოჩენის შესაძლებლობას იძლევა. საერთაშორისო ორგანიზაციების დახმარებით განვითარებად ქვეყნებში წარმატებით ხორციელდება საპილოტო პროექტები.

საქართველოში ტელემედიცინის დარგში განხორციელდა რამდენიმე პროექტი ტელეკომუნიკაციების საერთაშორისო კავშირის ხელშეწყობით. პირველი პროექტი ითვალისწინებდა ვიდეოკონფერენციის ორგანიზებას თბილისის სხივური და ინტერვენციული დიაგნოსტიკის ინსტიტუტსა და შვეიცარიულ კლინიკას შორის, გამოცდილების გაზიარების მიზნით. აღნიშნული პროექტი წარმატებული აღმოჩნდა რთულ კლინიკურ შემთხვევებში სწორი დიაგნოსტიკისა და სათანადო მკურნალობის შერჩევის თვალსაზრისით და სასარგებლოა ორივე ქვეყნის სპეციალისტებისთვის როგორც აზრთა გაზიარებისა და გამოცდილების დაგროვების ინსტრუმენტი. კიდევ ერთი პროექტი, რომელიც რეალიზებულ იქნა საქართველოში საერთაშორისო ტელეკომუნიკაციების კავშირის ხელშეწყობით, ითვალისწინებდა თბილისის მოსახლეობისათვის ოპერატიული კარდიოლოგიური მომსახურების გაწევას თანამედროვე ტელემედიცინის ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით.

ინტერნეტში წარმოდგენილი სამედიცინო სფეროს ქართული რესურსები ძირითადად მოიცავს კომპანიებსა და პრაქტიკოს ექიმებს, რომლებიც მომხმარებელს ინფორმაციას აწვდიან თავიანთი მომსახურებისა და პროდუქტის შესახებ. მომხმარებლებს შეუძლიათ ინტერნეტში მოიძიონ ინფორმაცია ამა თუ იმ მედიკამენტის ხელმისაწვდომობისა და ფასების შესახებ (მაგალითად, კომპანია „ავერსის“ ვებსაიტიდან), მიიღონ ინფორმაცია სამედიცინო დაწესებულებების კოორდინატების შესახებ (მაგალითად, საქართველოს ჯანდაცვის ვებპორტალიდან), მიიღონ ჯანდაცვის სფეროს შესახებ სხვადასხვა სახის ინფორმაცია (მაგალითად, ეროვნული საინფორმაციო სასწავლო ცენტრის ვებსაიტიდან). ზოგიერთი ორგანიზაციის საიტი, განსაკუთრებით კი ნარკომანიის მკურნალობასა. და პრევენციასთან დაკავშირებული საიტები მომხმარებლებს სთავაზობენ ელექტრონული ფოსტით კონსულტირების (შეკითხვის დასმის და პასუხის მიღების) შესაძლებლობას, მაგრამ დაუხვეწავია კომუნიკაციების უსაფრთხოების მომენტები და, როგორც წესი, არ არის რეალიზებული ინდივიდუალური მიდგომის საშუალება (შესაბამისად, დისტანციური ზედამხედველობის საშუალება).

პროექტების დიდი ნაწილი რეალიზებულია საერთაშორისო ორგანიზაციების ხელშეწყობით (როგორიცაა ფონდი „ღია საზოგადოება-საქართველო“), ან ერთობლივი ორგანიზაციებით (ფონდი „პარტნიორები ჯანმრთელობისათვის თბილისი-ატლანტა“). აღსანიშნავია ასოციაცია „გენეზისის“ ვებრესურსები ბავშვთა სამედიცინო მკურნალობის შესახებ, საერთაშორისო ფონდ „კურაციო“-ს ვებრესურსები, კავკასიის სამედიცინო სერვერი და სხვ.

ქვეყნის სამედიცინო დაწესებულებების უმრავლესობას არ გააჩნია ვებსაიტები (ზოგს ელექტრონული ფოსტაც კი). ექიმი პრაქტიკოსების ვებსაიტები კი ხშირად მხოლოდ მომსახურების შესახებ ინფორმაციას იძლევა და არ არის მათში ინტეგრირებული ელექტრონული სამედიცინო მომსახურებების გაწევის შესაძლებლობა, ინფორმაცია კი ფრაგმენტულია და არ არის ერთი საიტიდან სხვა, თემატურად დაკავშირებულ საიტებზე გადასვლისთვის საჭირო ბმულები, რაც სუსტი ერთიანი სამედიცინო საინფორმაციო სივრცის ერთ-ერთი გამოხატულებაა.

ელექტრონული საინფორმაციო სივრცის ფორმირებასთან დაკავშირებული პრობლემები საქართველოში განპირობებულია რამდენიმე ფაქტორით. მათ შორის შეიძლება გამოიკვეთოს შემდეგი:

მძიმე სოციალური ფონი:

დღევანდელ საქართველოში მძიმე სოციალური ფონი საინფორმაციო სივრცის ფორმირების ნორმალური დონის მიღწევის გზაზე არსებულ პრობლემათა საფუძველს წარმოადგენს. თუ არ იქნება გადაჭრილი უმძიმესი სოციალური პრობლემები, რომელთაგან უმთავრესია მოსახლეობის დასაქმება და, შესაბამისად, მისი გადახდისუნარიანობის ამაღლება, ლაპარაკი საინფორმაციო სივრცის ფორმირებაზე ალბათ ზედმეტი იქნება.

საზოგადოების განათლება:

დღევანდელ საქართველოში მოსახლეობის უდიდესმა ნაწილმა არ იცის, თუ როგორ შეიძლება იქნეს გამოყენებული საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები. მოსახლეობის ეს სეგმენტი შეიძლება პირობითად დაიყოს სოციალურ- დემოგრაფიული და გეოგრაფიული ნიშნებით. ახალგაზრდა თაობა შედარებით კარგად არის გათვითცნობიერებული თანამედროვე ტექნოლოგიებში, უფრო კი ინტერნეტტექნოლოგიებში, თუმცა აქაც დიდი წილი დედაქალაქისა და მსხვილი დასახლებული პუნქტების მოსახლეობაზე მოდის. საჭიროა მეტი საგანმანათლებლო მუშაობა მოსახლეობასთან, რათა მათ აღიქვან ის შესაძლებლობანი, რაც საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს აქვს.

მოთხოვნილება ინტერნეტრესურსებზე:

ეს პრობლემა პირდაპირ კავშირშია ზემოაღნიშნულ პრობლემასთან. მოსახლეობის განათლების ხარისხი საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენებისას საკმაოდ დაბალია. ბუნებრივია, ვერ იქნება მოთხოვნილება ინტერნეტრესურსებზე, თუ პოტენციურმა მომხმარებელმა არ იცის რა საშუალებები აქვს სასურველი ინფორმაციის მოპოვებისათვის ინტერნეტის მეშვეობით.

საინფორმაციო ინფრასტრუქტურა:

კიდევ ერთი პრობლემა, რომელიც უდიდეს გავლენას ახდენს საქართველოში ინტერნეტმიღწევადობაზე - ეს არის ადეკვატური ინფრასტრუქტურის არარსებობა. დღეისათვის საქართველოში მხოლოდ რამდენიმე მსხვილ ქალაქში არსებობს ინტერნეტმიღწევადობა შედარებით სრულყოფილი სახით. ინტერნეტმიღწევადობის განვრცობა ტექნიკური ინფრასტრუქტურის გაფართოების საფუძველზე - ალბათ არის ძირითადი ტექნიკური საკითხი, რომელიც საქართველომ უნდა გადაჭრას.

ენობრივი ბარიერი:

დღეისათვის ინტერნეტრესურსების უდიდესი უმრავლესობა, რომელიც ამავდროულად ფასეული ინფორმაციის მატარებელიც არის, ძირითადად, ინგლისურენოვანია. საქართველო, რომელიც საბჭოთა კავშირის დროს ინფორმაციის რუსულ სეგმენტზე იყო ორიენტირებული, წააწყდა ენობრივი ბარიერის პრობლემას. თაობა, რომელმაც განათლება საბჭოთა კავშირის დროს მიიღო, ეს კი საქართველოს საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილია, მცირე გამონაკლისის გარდა ენობრივი ბარიერის გამო უდიდესი ინტერნეტრესურსების გამოყენების მიღმა დარჩა. მათ განკარგულებაში მხოლოდ რუსულენოვანი ინფორმაციაა, ხოლო თაობა, რომელმაც პოსტსაბჭოურ სივრცეში მიიღო განათლება, ამ პრობლემას თითქმის არ აწყდება, რაც შესაბამისად აისახება საქართველოს ინტერნეტაუდიტორიაზე - ინტერნეტის მომხმარებელთა უმრავლესობა ახალგაზრდობაა.

ა) სამთავრობო სექტორი

სამთავრობო სექტორში ობიექტური მიზეზების გამო ყველაზე სავალალო მდგომარეობაა საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების მხრივ. ეს აიხსნება რამდენიმე მიზეზით, რომელთა შორის უმთავრესია ფინანსური პრობლემები, კვალიფიციური კადრების დეფიციტი, თანამედროვე ტექნიკური პარკის არარსებობა და გარკვეულწილად, ტექნოფობია სახელმწიფო მოსამსახურეთა შორის. კუნძულოვანი დახმარებები, რასაც ახორციელებდნენ ძირითადად საერთაშორისო ორგანიზაციები, ატარებდა და ახლაც ატარებს სპონტანურ, ქაოსურ ხასიათს, ხშირი იყო არაკოორდინირებული მოქმედებები. ძალზე მცირეა იმ ვებსაიტების რიცხვი, რომლებიც განეკუთვნებიან სახელმწიფო უწყებებს. ვებსაიტების უმრავლესობა, როგორც წესი, მიეკუთვნება დედაქალაქში განთავსებულ სახელმწიფო დაწესებულებებს, ხოლო რაც შეეხება რეგიონალურ დონეს, აქ თითქმის არც ერთ რეგიონალურ დანაყოფს არ გააჩნია საკუთარი ვებსაიტი, გამონაკლისია მხოლოდ რამდენიმე რეგიონალური მმართველობის ორგანო (იმერეთის მხარის ადმინისტრაცია და ოზურგეთის საკრებულო).

პრობლემა: არასაკმარისი დაფინანსება

გადაჭრის გზა: ამ პრობლემის განხილვა შესაძლებელია ზოგადსახელმწიფოებრივ ჭრილში. ფინანსური რესურსების ტოტალური სიმცირე, ბუნებრივია, აისახება სახელმწიფო დაწესებულებების მდგომარეობაზე, მათ შორის, საინფორმაციო- საკომუნიკაციო კუთხით განვითარებასა და სრულყოფაზე. თუ ქვეყანაში გადაიჭრება საბიუჯეტო პრობლემა, შესაძლებელი გახდება საბიუჯეტო ასიგნებების გაზრდა, შესაბამისად, ეს ავტომატურად გადაჭრის სახელმწიფო დაწესებულებებში არსებულ ფინანსურ პრობლემებს.

პრობლემა: მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა

გადაჭრის გზა: პრობლემა უშუალო კავშირშია ზემოგანხილულ პრობლემასთან, ანუ ფინანსების სიმცირესთან. შესაბამისად, თუ გაიზრდება დაფინანსება, შესაძლებელი იქნება კვალიფიციური პერსონალის მიერ თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი ტექნიკური ბაზის შექმნა.

პრობლემა: კვალიფიციური კადრების ნაკლებობა

გადაჭრის გზა: ეს პრობლემაც. განპირობებულია სახელმწიფო დაწესებულებების ფინანსირების სიმცირით. კვალიფიციური სპეციალისტები, რომელთა დეფიციტი ისედაც იგრძნობა ქვეყანაში, დაბალი ანაზღაურებისა და ცუდი ტექნიკური სამუშაო გარემოს გამო არ თანხმდებიან იმ პირობებს, რასაც მათ სთავაზობენ სახელმწიფო დაწესებულებებში. წინა ორი დასახელებული პრობლემის გადაჭრის შემთხვევაში ეს პრობლემაც მოიხსნება.

პრობლემა: ტექნოფობია

გადაჭრის გზა: სამწუხაროდ, სახელმწიფო დაწესებულებების მოხელეებს შორის ფართოდ არის გავრცელებული ტექნოფობია. ამ პრობლემის გადაწყვეტა შესაძლებელია გეგმაზომიერად, მეთოდურად და გამიზნულად წარმართული ტრენინგებით.

პრობლემა: ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის არარსებობა

გადაჭრის გზა: ამ პრობლემის გადაჭრა გარკვეულწილად შესაძლებელია ამ დოკუმენტის მეშვეობითაც. ჩვენი აზრით, წინამდებარე დოკუმენტის საფუძველზე უნდა შეიქმნას ქვეყნის საინფორმაციო-საკომუნიკაციო განვითარების სრულფასოვანი სტრატეგია, რაც უდავოდ ხელს შეუწყობს ერთიანი საინფორმაციო სივრცის ჩამოყალიბებას.

პრობლემა: დაბალი კოორდინაციის დონე სახელმწიფო უწყებებსა და საერთაშორისო ორგანიზაციებს შორის

გადაჭრის გზა: საჭიროა კოორდინაციის ამაღლება საერთაშორისო ორგანიზაციებსა და სახელმწიფო უწყებებს შორის; ხშირი დუბლირება, რაც თან სდევს სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის მუშაობას, ხელს უშლის მათ მიერ მოზიდული მატერიალური რესურსების ეფექტიან გამოყენებას.

ბ) ბიზნესსექტორი

ბიზნესსექტორი ყველაზე უფრო მგრძნობიარე და მოქნილი აღმოჩნდა არსებულ რეალობაში. შეიძლება ითქვას, რომ ადგილობრივი ბაზარი ნაწილობრივ გაჯერებულია საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სფეროში სხვადასხვა სახის სერვისების მომსახურებით, მაგრამ სრულფასოვან განვითარებამდე ჯერ კიდევ დიდი გზა არის გასავლელი. მაგალითად, იმის გამო, რომ საქართველოში საერთაშორისო მაგისტრალური ოპტიკურ-ბოჭკოვანი არხების მომწოდებელი არის მხოლოდ ერთი კომპანია (ამ შემთხვევაში საქმე გვაქვს ბუნებრივ მონოპოლიასთან), ინტერნეტმომსახურების ღირებულება საკმაოდ მაღალია, რაც თავად ინტერნეტსერვისების მომწოდებელ კომპანიებსაც უშლის ხელს განვითარებაში. ინტერნეტმომსახურების სიძვირე იწვევს მომხმარებლის ნაკლებობას, ეს კი შესაბამისად იწვევს ფინანსური რესურსების სიმცირეს, რაც თავის მხრივ არ აძლევს პროვაიდერებს ინვესტირებისა და მომსახურების ქსელის გაფართოების საშუალებას. კონკურენტული გარემოს ჩამოყალიბება რჩება ერთ-ერთ უმთავრეს პრობლემად აღნიშნულ სექტორში. ასევე უარყოფით გავლენას ახდენს სფეროს განვითარებაზე ქვეყანაში საინფორმაციო მიღწევადობის აუცილებელი ტექნიკური ინფრასტრუქტურის ფაქტობრივი არარსებობა; ამჟამად ქვეყნის მასშტაბით არსებობს რამდენიმე მაგისტრალი, რომელიც მოიცავს მხოლოდ რამდენიმე მსხვილ ქალაქსა თუ დასახლებულ პუნქტს, რომელთაგან განშტოებები პრაქტიკულად არ არსებობს. საქართველოს 90-მდე ქალაქიდან და რაიონული ცენტრიდან ინტერნეტმიღწევადობა უზრუნველყოფილია მხოლოდ 17-ში. პროვინციულ ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში ძალზე მძიმე სოციალური ფონი განაპირობებს თითქმის ნულოვან მოთხოვნას ინტერნეტმომსახურებაზე, რაც შესაბამისად არარენტაბელურს ხდის თავისთავად ინტერნეტმიღწევადობის უზრუნველყოფას, ანუ საჭირო ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და მასში ინვესტიციების ჩადებას. სოციალურ ფონთან ერთად მნიშვნელოვან როლს თამაშობს განათლების სიმწირე, ანუ მზადყოფნა ინტერნეტის მოხმარებისათვის; პერიფერიაში ხშირად არ იციან ინტერნეტის არსებობის შესახებაც კი. ყოველივე ზემოაღნიშნულთან ერთად არ არსებობს არანაირი სტატისტიკური თუ ანალიტიკური დოკუმენტი, რომელიც სრულად ასახავდა ქვეყანაში არსებულ სიტუაციას საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარების მხრივ, რაც ხელს უშლის ტენდენციებისა და განვითარების ვექტორის განსაზღვრას.

პრობლემა: კონკურენტუნარიანი გარემოს არარსებობა

გადაჭრის გზა: აუცილებელია ინტერნეტსერვისების მომწოდებელთა შორის კონკურენტული გარემოს შექმნა. პირველ რიგში ეს შეეხება საერთაშორისო ინტერნეტის მოწოდებას.

პრობლემა: საერთაშორისო ინტერნეტის შეძენის შეზღუდული შესაძლებლობა

გადაჭრის გზა: რადგან ინდივიდუალურად ინტერნეტპროვაიდერებს არ აქვთ რესურსები საერთაშორისო ინტერნეტის ახალი მაგისტრალის დამოუკიდებლად გასაყვანად, შესაძლებელია, ეს განხორციელდეს სახელმწიფოს ეგიდით. ან სახელმწიფოს უშუალო მხარდაჭერით.

პრობლემა: მოსახლეობის საინფორმაციო მიღწევადობის დეფიციტი

გადაჭრის გზა: აუცილებელია უზრუნველყოფილ იქნეს სრული მიღწევადობა. ეს განსაზღვრულია ჟენევის სამიტის მოქმედებათა გეგმაშიც. ამ მიზნის მიღწევა კომპლექსურად შეიძლება, რომელშიც სახელმწიფომაც აუცილებლად უნდა მიიღოს მონაწილეობა, პირველ რიგში კი სოციალური ფონის გაუმჯობესებით. პერიფერიაში სერვისდეფიციტურ რეგიონებში, პირველადი საქსელო ინფრასტრუქტურის შექმნისა და კონკურენტული მოთხოვნის დაკმაყოფილების პარალელურად ინტერნეტპროვაიდერები დააბანდებენ ინვესტიციებს საინფორმაციო ქსელისა და ინტერნეტმომსახურების არეალის გაფართოებაში.

პრობლემა: დომენების რეგისტრაციის წესი

პრობლემის გადაჭრა: აუცილებელია სახელმწიფომ ითამაშოს ორგანიზატორისა და ზედამხედველის როლი მაღალი დონის (GE) დომენების რეგისტრაციის პროცედურების გამარტივებასა და დახვეწაში. ამჟამად ეს უფლება მონოპოლიზირებულია ერთი ჯგუფის მიერ, რაც უამრავ პრობლემას უქმნის მომხმარებელს, პირველ რიგში კი ეს არის ბიუროკრატია და დაბალი ოპერატიულობა რეგისტრაციის დროს. ამ მიმართულებით გარკვეული ნაბიჯები უკვე გადადგმულია. ამჟამად საქართველო გაწევრიანებულია ”მინიჭებული სახელებისა და ნომრების ინტერნეტ-კორპორაციის” სამთავრობო საკონსულტაციო კომიტეტში (ICANN GAC).

პრობლემა: მოსახლეობის მფლობელობაში არსებული ტექნიკური ბაზის სიმწირე

პრობლემის გადაჭრა: ამ შემთხვევაში ვაწყდებით პრობლემას, რომელიც აუცილებელია სახელმწიფოებრივ დონეზე გადაწყდეს, ანუ ერთი მხრივ, აუცილებელია საგადასახადო ტვირთის შემცირება (მეწარმეობის ხელშეწყობისათვის, იმპორტიორებისათვის) და მეორე მხრივ, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს სოციალური ფონის გაუმჯობესება (გადახდისუნარიანი მოსახლეობა), რათა გაჩნდეს მყიდველობითუნარიანი ბაზარი. ეს გაზრდის კონკურენციას, ასევე ბაზარზე გამოჩნდება თანამედროვე ტექნიკური რესურსები ხელმისაწვდომ ფასებად. შესაბამისად, ეს ხელს შეუწყობს, რასაკვირველია, სხვა ფაქტორებთან ერთად, ინტერნეტის მომხმარებელთა აუდიტორიის ზრდას.

პრობლემა: აღრიცხვიანობის მოწესრიგება

პრობლემის გადაჭრა: აუცილებელია სრულფასოვანი, სტატისტიკური კვლევების ჩატარება, რათა განისაზღვროს ინტერნეტის აუდიტორიის სიდიდე, ბაზარზე ინტერნეტპროვაიდერების წილები, ინტერნეტაუდიტორიის კვლევა სხვადასხვა სოციალურ-დემოგრაფიულ ჭრილში. ასეთი კვლევები ინტერნეტის მომწოდებლებს საშუალებას მისცემს განსაზღვრონ სფეროსა და კომპანიების განვითარების სტრატეგია და ძირითადი მიმართულებანი.

გ) სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები

სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები (არასამთავრობო ორგანიზაციები) მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ საინფორმაციო სივრცის განვითარებაში. ძირითადად მათი რესურსების ხარჯზე ხდება უფასო ინტერნეტის მიწოდება სახელმწიფო დაწესებულებებისათვის და საგანმანათლებლო სფეროსათვის. პარალელურად, ისინი თავად ეწევიან დიდ საგანმანათლებლო საქმიანობას. მიუხედავად ამისა, გადაულახავ პრობლემად რჩება სუსტი კოორდინაცია მათ შორის, ხშირად ხდება სამუშაოთა დუბლირება, რაც უარყოფითად აისახება როგორც ფინანსური, ასევე ადამიანური რესურსების გამოყენების ეფექტიანობაზე.

პრობლემა: სუსტი კოორდინაცია

პრობლემის გადაწყვეტა: აუცილებელია მძლავრი მაკოორდინირებელი ორგანოს შექმნა (შესაძლებელია არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლების მონაწილეობით), რომელიც კონტროლსა და კოორდინაციას გაუწევს განხორციელებულ თუ მომავალში განსახორციელებელ პროექტებს.

1) საჭიროა საკანონმდებლო დონეზე განისაზღვროს ქვეყნის საინფორმაციო რესურსების ფორმირების, დაცვისა და გამოყენების სახელმწიფო პოლიტიკა, ინფორმაციის, როგორც სახელმწიფო ფასეულობის სტატუსი, საზოგადოების მიერ ინფორმაციის მოპოვებისა და გამოყენების თავისუფლება. საინფორმაციო სივრცის ფორმირებისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნის გზების დასახვისა და განხორციელების მიზნით აუცილებელია შეიქმნას სახელმწიფო პროგრამა და მუდმივმოქმედი უწყებათაშორისი სამუშაო ჯგუფი, რომელშიც ასევე იქნებიან ჩართული კერძო და არასამთავრობო სექტორები.

2) მოქნილი საგადასახადო სისტემის შექმნა, რომელიც ხელს შეუწყობს ზოგადად მთელი ბიზნესსექტორისა და კერძოდ, საინფორმაციო და საკომუნიკაციო სფეროს ბიზნესის განვითარებისათვის ნორმალური u4306 .არემოს ჩამოყალიბებას.

3) ელექტრონული განათლების, ელექტრონული ჯანმრთელობისა და ელექტრონული მთავრობის, როგორც მოსახლეობის ძირითადი საინფორმაციო რესურსებით უზრუნველყოფის ინსტრუმენტების განსაზღვრა. სახელმწიფო პოლიტიკა მიმართული უნდა იქნეს ამ სფეროებში უახლესი საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების საყოველთაო დანერგვისკენ, მათი გამოყენების დემოკრატიულობის უზრუნველყოფისკენ. უნდა იქნეს იდენტიფიცირებული პირველი რიგის ამოცანები ამ სფეროში და მოხდეს შესაბამისი პროექტების ინიცირება, საფინანსო, ორგანიზაციული და სამართლებრივი მხარდაჭერა.

4) პროექტების განხორციელება განათლების სფეროში საინფორმაციო ტექნოლოგიების ფართოდ დანერგვის მიზნით. უპირველეს ყოვლისა, მაქსიმალური ყურადღება უნდა დაეთმოს საინფორმაციო ტექნოლოგიების მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების მომზადებას, რისთვისაც საჭიროა გაძლიერდეს სკოლებისა და უმაღლესი სასწავლებლების ტექნიკური აღჭურვილობა და მოხდეს მათი ჩართვა მაღალსიჩქარიან ინტერნეტში, მომზადდეს თანამედროვე საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი სასწავლო პროგრამები ინფორმატიკაში. საჭიროა შეიქმნას საინფორმაციო ტექნოლოგიებში მასწავლებლების გადამზადებისა და სპეციალისტების მომზადების მოკლე და საშუალოვადიანი კურსები. შეიქმნას საინფორმაციო ტექნოლოგიების ფლობის სახელმწიფო სერტიფიკაციის სისტემა როგორც პროფესორ-მასწავლებლებისთვის, ასევე მოსწავლეებისა და სტუდენტებისთვის.

5) პროექტების განხორციელება სასწავლო პროგრამების მულტიმედიური შემცველობის ელექტრონული მასალებით გამდიდრებისათვის ყველა დისციპლინაში. ქართული ელექტრონული სასწავლო კურსების შექმნისა და კომპაქტ-დისკებსა და ციფრულ ვიდეოდისკებზე დატანის ინდუსტრიის ჩამოყალიბება. ინტერნეტის სწავლების პროცესში გამოყენების სტიმულირება. ელექტრონული სწავლების მეთოდების დანერგვის ხელშეწყობა უმაღლეს სასწავლებლებში, დიპლომების მიღების შესაძლებლობით.

6) პროექტების განხორციელება, რომლებიც ხელს შეუწყობს მედიცინის ისეთი თანამედროვე მეთოდების დანერგვას, როგორიცაა: პაციენტების მიერ დისტანციური სამედიცინო კონსულტაციების მიღება და პაციენტების დისტანციური ზედამხედველობა; მედიცინის სხვადასხვა დარგის პროფესიონალებს შორის აზრისა და გამოცდილების დისტანციური გაზიარება; ცენტრალურ და რეგიონალურ სამედიცინო დაწესებულებებს შორის სამედიცინო მონაცემების დისტანციური გაცვლა და ვიდეოკონფერენციების ორგანიზება. საჭიროა აღნიშნულ სფეროში პროექტების განსახორციელებლად აქტიურად იქნეს მოზიდული კერძო სექტორის მოწინავე ქართული და უცხოური კომპანიები. ჯანდაცვის სფეროსათვის განკუთვნილი საინფორმაციო რესურსებისა და შესაბამისი ელექტრონული ტექნოლოგიების წარმოებისა და გავრცელების სტიმულირების მიზნით საჭიროა განხილულ იქნეს საგადასახადო და სხვა შეღავათების სისტემის შემოღების შესაძლებლობა.

7) ელექტრონული მთავრობის საინფორმაციო რესურსები უნდა მოიცავდეს ქვეყნის ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური ცხოვრების სრულ სპექტრს. ელექტრონული მთავრობის სისტემები საზოგადოებას უნდა სთავაზობდეს არა მხოლოდ ტრადიციული მომსახურებების ინტერნეტვერსიას, არამედ სავსებით ახალ მომსახურებებს, გამომდინარე თანამედროვე საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების უპრეცედენტო შესაძლებლობებიდან. ამ მომსახურების ცენტრში უნდა იყოს მომხმარებელი, იგი უნდა განსაზღვრავდეს თუ რა სახის მომსახურების მიღება სურს მთავრობისაგან და იღებდეს ამ მომსახურებას. პირველ რიგში საჭიროა ზრუნვა მოსახლეობისთვის ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის ინფრასტრუქტურის შესაქმნელად, რისთვისაც გატარებული უნდა იქნეს ქვეყნის ელექტრონული საკომუნიკაციო გარემოს შექმნის სტრატეგია. საჭიროა სახელმწიფო სტრუქტურების თანამშრომელთათვის საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენების სწავლება, აგრეთვე გარკვეული კრიტერიუმების შემუშავება მათი შესაბამისი ცოდნის მოთხოვნების მხრივ. აუცილებელია სახელმწიფო დაწესებულებების ხელთ არსებული საჯარო ინფორმაციის ინტერნეტში განთავსება და მათი მხარდაჭერის, განახლებისა და საინფორმაციო უსაფრთხოების პროცედურების შემუშავება.

8) კაპიტალდაბანდებების განხორციელება ინტერნეტსერვისების სფეროში: დღეისათვის საკმაოდ მსხვილ ინტერნეტსერვისპროვაიდერებსაც კი უჭირთ დიდი პროექტების განხორციელება, რადგან მათ არ გააჩნიათ საკმარისი საბრუნავი საშუალებები, მათი ქონება არ გამოირჩევა მაღალი ლიკვიდობით და ამიტომ ბანკები ერიდებიან მათზე კრედიტების გაცემას. ეს ხელს უშლის მათ შემდგომ განვითარებას, რაც გრძელვადიან პერსპექტივაში გამოიწვევს ბაზარზე მხოლოდ რამდენიმე ძლიერი პროვაიდერის არსებობას და შესაბამისად, კონკურენციის შეზღუდვას. ამიტომ აუცილებელია სახელმწიფომ შექმნას ისეთი პირობები, როდესაც ბანკები, საფონდო ბაზრის ინსტიტუტები არ მოერიდებიან ფინანსური რესურსებით საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ბაზრის აგენტების უზრუნველყოფას.

9) ქართული ფონტების კოდირების სტანდარტიზაცია და საყოველთაო დანერგვისათვის ხელშეწყობა.

10) ქართული კლავიატურის ოპტიმალური სქემის დადგენა და სტანდარტიზაცია.

11) საყოველთაო მოხმარების კომპიუტერული პროგრამული პროდუქტების ქართული ვერსიების შექმნა და/ან ქართული ენის მხარდაჭერის უზრუნველყოფა.

12) ღია კოდის პროგრამული უზრუნველყოფის გავრცელებისა და გამოყენების ხელშეწყობა.