საქართველო ერთ-ერთი პირველი ქვეყანაა მსოფლიოში, სადაც ქალთა უფლებები საკანონმდებლო დონეზე აისახა და არჩევნებზე ორივე სქესის წარმომადგენლებს თანაბარი უფლებები მიენიჭათ. „60-იანელთა“ მცდელობა, წაეხალისებინათ ქართველ ქალთა საზოგადოებრივი აქტივობა, ლოგიკური შედეგით დასრულდა და 1921 წელს მიღებული საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის 39-ე მუხლში ჩაიწერა: „ორივე სქესის მოქალაქე თანასწორია, როგორც პოლიტიკურ, ისე სამოქალაქო, ეკონომიურ და საოჯახო უფლებით“.

ქალთა პოლიტიკური აქტივობა საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე, 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტზე გამოვლინდა, (ხელახლა 1919 წლის 12 მარტს მიიღეს) 101 ხელმომწერს შორის 4 ქალი იყო: №15 - მინადორა ტოროშელიძე, №29 - ლიზა ბოლქვაძე, №37 - ანა სოლოღაშვილი, №80 - ელეონორა მახვილაძე. 1918 წლის შემოდგომაზე ქალები მონაწილეობდნენ ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებშიც, რამდენიმე მათგანი გახდა კიდეც თვითმმართველობის წევრი. განსაკუთრებით საყურადღებოა პირველი მუსლიმი ქალი დეპუტატი ფარი-ხანუმ სოფიევა ყარაიაზის ოლქიდან.

დამფუძნებელი კრების არჩევნებისათვის შეიქმნა ცენტრალური საარჩევნო კომისია, სადაც 3 მნიშვნელოვანი თანამდებობიდან ერთი ქალს ეკავა: კომისიის თავმჯდომარე (ალექსანდრე ლომთათიძე - სდმპ), მდივანი (ანა სოლოღაშვილი - სდმპ) და ხაზინადარი (გიორგი გვაზავა - ედპ).

1919 წლის 14-17 თებერვალს საქართველოს დამფუძნებელი კრების არჩევნები ჩატარდა საყოველთაო, პარიტეტული პრინციპით. ეროვნების, სქესისა და წარმომავლობის განურჩევლად, არჩევნებში ხმის მიცემის უფლება ეძლეოდა საქართველოს ყველა მოქალაქეს, რომელსაც შეუსრულდა 20 წელი. არჩევნებში მონაწილე 15 პარტიიდან 6 პარტიის საარჩევნო სიებში 26 ქალი იყო. მათგან 5 გახდა საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი (130 დეპუტატიდან). ხუთივე ქალი „სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის“ წევრი იყო.

საბჭოთა ოკუპაციის გამო, შემდეგი პარლამენტის მოწვევა ვერ მოხერხდა. 1921 წელს კი, დამფუძნებელი კრება საქართველოს რევკომის დეკრეტით დაითხოვეს.

საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში, ემიგრაციაში ოჯახებით წავიდნენ მთავრობისა და დამფუძნებელი კრების წევრები, სამხედრო, პოლიტიკური, საქმიანი წრეებისა და კულტურის წარმომადგენლები. სტამბოლიდან ლტოლვილები გადაანაწილეს ევროპაში. 1922-1923 წლებში მათ რიცხვს დაემატა ბოლშევიკთა მიერ დაპატიმრებული და მეტეხის ციხიდან ემიგრაციაში გაძევებული უნივერსიტეტის 94 პროფესორ-მასწავლებელი, 1924 წელს კი აჯანყების დამარცხების შემდეგ გადარჩენილი მეამბოხეები. მხოლოდ ნაწილმა მოახერხა ოჯახების გაყვანა საქართველოდან. მომდევნო წლებში საქართველოს ტოვებდნენ რეპრესიებს გარიდებული საზოგადო მოღვაწეები და კოლექტივიზაციით, ქონებისა და მიწების ჩამორთმევით დაზარალებული რიგითი ქართველები. ოჯახის წევრებს სამშობლოში ტოვებდნენ, მომავალში უკან დაბრუნების ან მათი გაყვანის იმედით, თუმცა ეს უმეტესობამ ვეღარ მოახერხა და საბჭოთა კავშირის რეპრესიულმა მანქანამ პირველ რიგში მათი ახლობლები შეიწირა.

ასე რომ, 1924-1930 წლებში ემიგრაციაში ძირითადად მამაკაცები წავიდნენ. ამდენად, I ტალღის ემიგრანტთა შორის ცოტა იყვნენ ოჯახები და ქალები.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ უცხოეთში ტყვედჩავარდნილმა საბჭოთა მეომრებმა შეადგინეს ემიგრანტთა II ტალღა.

ევროპაში საბჭოთა კავშირის პოზიციების განმტკიცებას ხელი შეუწყო საფრანგეთისა და იტალიის ხელისუფლებაში სოციალისტთა მოსვლამ. საბჭოთა კავშირმა მოკავშირეებს მოსთხოვა, არა მხოლოდ გერმანიის მხარეს მებრძოლებისა და ტყვედჩავარდნილი საბჭოთა მოქალაქეების, არამედ ძველი ემიგრაციის გადაცემა. ამის გამო ქართველთა ნაწილმა დატოვა ევროპა და ამერიკის კონტინენტზე გადასახლდა. ასე რომ, ქართველ ქალთა რიცხვი II ტალღის ემიგრანტთა შორისაც მცირეა.

ქართული ემიგრაციის I ტალღის განსახლების არეალი მეორე მსოფლიო ომამდე 3 კონტინენტს მოიცავდა და სოციალური თუ პროფესიული შემადგენლობით ჭრელი იყო. პირველი მსოფლიო ომის შემდგომი პრობლემებით დატვირთულ ევროპაში, პროფესიულ ასპარეზზე წარმატების მიღწევა ცოტამ თუ მოახერხა. სრულ ინტეგრაციას ლტოლვილის სტატუსიც უშლიდა ხელს, ვინაიდან I ტალღის ემიგრანტთა უმეტესობამ დაიტოვა დამოუკიდებელი საქართველოს მოქალაქეობა და არ მიიღო იმ ქვეყნების ქვეშევრდომობა, სადაც ცხოვრება უწევდა. მიუხედავად დაბრკოლებებისა, I ტალღის ემიგრაციამ საინტერესო კვალი დატოვა მსოფლიო, ქართული ემიგრაციისა თუ საქართველოს ისტორიაში.

ევროპაში ქართველ ემიგრანტთა ყველაზე დიდი რაოდენობა საფრანგეთში იყო თავმოყრილი. მამაკაცები ფიზიკურად შრომობდნენ, კონტრაქტებით საქმდებოდნენ „პეჟოს“, „რენოს“ და „ფორდის“ ფირმების საფრანგეთის განყოფილება „სიმკა-კრეისლერის“ ქარხნებში. ქართველები მუშაობდნენ ორნის რკინის მაღაროებში, რკინიგზაზე, საღებავების, „პეტი პარის“ მედიკამენტების, „დირის“ საპარფიუმერიო, საკონდიტრო, ქიმიურ, მეტეროლოგიურ და სხვა პროფილის ფაბრიკა-ქარხნებში, ასრულებდნენ დღიურ ან შემთხვევით სამუშაოებს, იყვნენ ტაქსის, კერძო პირების ან დაწესებულებათა მძღოლები, მებაღეები, სასტუმროებსა და ოჯახებში დამლაგებლები, მომსახურეები, მაღაზიებში პროდუქტების დამხარისხებლები, გამყიდვლები და ა.შ. ნაწილმა წვრილი ბიზნესიც წამოიწყო: გახსნეს სასადილოები, ღამის რესტორნები, წვრილმანი პროდუქტებისა და ნივთების დუქნები, სამაწვნეები. საქართველოს ყოფილმა მთავარსარდალმა გიორგი კვინიტაძემ პირველმა მიჰყო ხელი მაწვნის დამზადებას. მართალია, მაწონს დიდი ფული არ მოჰქონდა, თუმცა გაჭირვებული ქართული ემიგრაციისთვის ეს ხელსაყრელი ბიზნესი აღმოჩნდა. მთავრობისა და პოლიტიკოსთა ნაწილი პარიზის მახლობლად, დაბა ლევილის 1922 წელს შეძენილ მამულში არსებულ რამდენიმე ნაგებობაში და ორსართულიან შატოში დაბინავდა და თავს პოლონეთის მთავრობის სუბსიდიითა და მიწათმოქმედებით ირჩენდა.

ყველაზე ხალხმრავალ პარიზის კოლონიაში 1000 წევრი იყო. სათვისტომოს თავმჯდომარეები იყვნენ: ვახტანგ ღამბაშიძე, დავით სხირტლაძე, გიორგი ჟურული. სათვისტომომ მთავარ საქმედ კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობა არჩია: დაარსდა სამკითხველო; კავკასიის, საქართველოს ისტორიის შემსწავლელი კურსები; საექიმო დახმარების კურსები; მზადდებოდა მოხსენებები და ლექციები საქართველოს ისტორიაზე, ლიტერატურაზე; ხელმოკლეობის გამო სკოლის შენობის შეძენა ვერ მოხერხდა, თუმცა ბავშვთა დღის დაარსებამ, ქართული და ფრანგული ენების უფასო კურსებმა, ლექციებმა და მოხსენებებმა, გაააქტიურა კოლონიის წევრები და პარიზში ბევრი კულტურულ-საგანმანათლებლო ორგანიზაციის შექმნას შეუწყო ხელი.

პარიზის შემდეგ ყველაზე მეტი ქართველი სოშო-ოდენკურსა და მის შემოგარენში - მონბელიარ-აბონდანში ცხოვრობდა. ძირითადად, „პეჟოს“ ქარხნებში მუშაობდნენ. სათვისტომოს თავმჯდომარე იყო ვლადიმერ ბაქრაძე. მალე სათვისტომოს წევრებმა სოშოში გახსნეს კოოპერაციული სასადილო, მონბელიარის სასაფლაოზე კი ადგილი იყიდეს. ააგეს სამკითხველო, შეიძინეს დიდი სახლი, მოაწყვეს და უცხოელებზე აქირავებდნენ. ქართველები ცხოვრობდნენ საფრანგეთის სხვა ქალაქებშიც: ბანიო, ბორდო, გრენობლი, ლიონი, მარსელი, მონპელიე, ტულუზა და ა.შ.

მძიმე ემიგრანტულ ყოფას ქართველი ქალები მედგრად შეხვდნენ. ყოველდღიური საზრუნავისა და საოჯახო საქმეების შემდეგ, გვიან ღამემდე მუშაობდნენ სახლში მოტანილ შეკვეთებზე - ქსოვდნენ, კერავდნენ, ქარგავდნენ და ოჯახებს ასე ეხმარებოდნენ. პირველი შეკვეთები მათ სტამბოლში მიიღეს, სადაც პირველ მსოფლიო ომში გამარჯვებული 4 ქვეყნის (ინგლისი/საფრანგეთი/იტალია/იაპონია) კომისრები და მისიები წარმართავდნენ დამარცხებული და უკვე დაშლილი ოსმალეთის იმპერიის საქმეებს. სწორედ ამ მისიებში მომსახურეთა ცოლებისათვის დაიწყეს ქართველმა ქალებმა მაქმანიანი თეთრეულის კერვა და ქარგვა, რაც შემდგომ ევროპაშიც გააგრძელეს. ემიგრანტმა ქალებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ახლადფეხადგმულ ფრანგულ სამოდელო ბიზნესში, როგორც მოდელებმა და მოდელიორებმა.

საფრანგეთის შემდეგ ყველაზე მეტი ქართველი ლტოლვილი პოლონეთმა შეიფარა. ძირითადად, სამხედრო პირები. 1921-1922 წლებში ისინი სტამბოლიდან პოლონეთში 3 ჯგუფად ჩავიდნენ. ჯერ 5 გენერალი და 30 ოფიცერი ოჯახებით, შემდეგ 30 იუნკერი, 1922 წელს კი მათ რიცხვს სამხედრო გადატრიალების გამო საბერძნეთიდან წამოსული 20 იუნკერი დაემატა. პოლონეთმა საუკეთესო პირობები შეუქმნა ემიგრანტებს და ისინიც ერთგულად ემსახურნენ. 200 ქართველიდან უმეტესობა ვარშავაში ცხოვრობდა. ვარშავის ქართული სათვისტომოს - „ქართული კომიტეტის“ თავმჯდომარეები იყვნენ: სიმონ მდივანი, ივანე სალაყაია, როსტომ ყაზბეგი და ალექსანდრე გოძიაშვილი.

გერმანიამ მიიღო მეტეხის ციხიდან გასახლებულ ქართველთა ნაწილი, რომლებსაც უმაღლესი სასწავლებლები იქ ჰქონდათ დამთავრებული. 1922 წელს დაარსდა ბერლინის ქართული სათვისტომო (260 კაცი), რომლის თავმჯდომარეები იყვნენ: გრიგოლ დიასამიძე, გიორგი კერესელიძე, დავით საღირაშვილი და სხვ. უფრო მცირერიცხოვანი იყო მიუნხენის, ჰაიდელბერგის, კიოლნის სათვისტომოები. პირველ მსოფლიო ომში დამარცხებულ გერმანიაში სამუშაოს შოვნა ჭირდა, ამიტომ გერმანიაში 60-მდე ქართველი დარჩა, ძირითადად ინტელექტუალები: ინსტიტუტების დირექტორები; ბერლინის, მიუნხენის, ჰამბურგის, ბრესლაუს, ჰალეს უნივერსიტეტების კათედრების გამგეები; პროფესორები: მიხეილ (მიხაკო) წერეთელი, გიორგი და ნიკო ნაკაშიძეები, ივანე (იოჰან) და ალექსანდრე (სანდერსი) ნიკურაძეები, გრიგოლ დიასამიძე, მიხეილ ახმეტელი (კონსტანტინ მიხაელი), კირილე ვეკუა, რაჟდენ რუსიშვილი, კიტა ჩხენკელი და ა.შ; გერმანელთა აღიარებით სარგებლობდნენ: მწერლები გრიგოლ რობაქიძე და შალვა ამირეჯიბი, ფირმა „სიმენსის“ ეკონომისტი ვლადიმერ ახმეტელი, ქართული სტამბების დამაარსებელი ბერლინსა და მიუნხენში არჩილ მეტრეველი, ექიმი გიორგი მაღალაშვილი; მეცნიერები: აკაკი პაპავა, გიორგი კერესელიძე, მიხეილ ყაუხჩიშვილი, მიხეილ წულუკიძე და სხვ.

იტალიამაც მიიღო ქართველები. ეროვნულ-დემოკრატთა გეგმით: მარინე მაჩაბლის კაიზერ ვილჰელმ II-ის ვაჟზე, იოაჰიმზე დაქორწინება სათავეს დაუდებდა ახალ გერმანულ დინასტიას საქართველოში, მაგრამ ქორწინება არ შედგა და გერმანიის იმპერიის დაცემის შემდეგ, მარინე ცოლად იტალიის კონსულ ფრანზონის გაჰყვა. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ფრანზონიმ გემი იქირავა, ცოლის არისტოკრატი ნათესავები იტალიაში წაიყვანა და სასახლე „ვილა მარინაში“ დააბინავა. იტალიაში მოღვაწეობდნენ: თეოლოგი მიხეილ თარხნიშვილი, ნეაპოლის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის პროფ. შალვა ბერიძე, ოპერის მომღერალი სონია დუმბაძე, მსახიობი ანდრო რეხვიაშვილი, პაპის კარზე ქართული ეკლესიის წარმომადგენელი რაფიელ ივანიცკი-ინგილო. ქართველ მეფეთა შთამომავალი ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი 1940 წელს გრაფინია მარია ანტუანეტა პასკუინიზე დაქორწინდა და ნათესავებთან ერთად იტალიაში დასახლდა.

ინგლისში ქართველები ცოტანი იყვნენ. „ივერიის“ კორესპონდენტი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე ვარლამ ჩერქეზიშვილი („მარველი“) ოკუპაციის შედეგ ლონდონში დაბრუნდა და რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლა განაგრძო. საქართველოს საელჩოს ხელმძღვანელობდა ეკონომისტი დავით ღამბაშიძე, მდივანი - ანდრია გუგუშვილი ლონდონის უნივერსიტეტში ქართულ ენას ასწავლიდა, იყო ინგლისში საქართველოს საისტორიო საზოგადოებისა და უილიამ ალენის მიერ დაარსებული ჟურ. „Georgica“ მდივანი. ბირმიჰემის უნივერსიტეტი დაამთავრა და ლონდონში დასახლდა ინჟინერი მერაბ კვიტაშვილი - შემდგომში ჩერჩილის მხლებელი 1943 წლის თეირანის კონფერენციაზე.

საქართველოს მთავრობის მიერ ბელგიაში, ბრიუსელის უნივერსიტეტში სასწავლებლად გაგზავნილი სტუდენტებიდან, ოკუპაციის გამო ვერ დაბრუნდა 2 ქართველი ინჟინერი - როსტომ ყიფიანი და დავით ბერეკაშვილი. ბრიუსელში დასახლდა მარკოზ ტუღუშიც, დაამთავრა ისტორიის ფაკულტეტი, გახდა პოლიტიკურ მეცნიერებათა დოქტორი და ვანდერველდეს სახ. ბიბლიოთეკის მთავარი ბიბლიოთეკარი. ლუვენის უნივერსიტეტში ირაკლი ჯაფარიძემ სამართლის დოქტორის წოდებაზე გამოცდები ჩააბარა და პირველი ადგილი დაიკავა. ბელგიაში მოღვაწეობდნენ: მუსიკოსი ელენე წერეთელი, ინჟინერი დავით ბერეკაშვილი, ყოფილი ოფიცერი ირაკლი ცაგურია, რუსუდან ყიფიანი, ირაკლი ოთხმეზური, ვასილ ლაზარიშვილი და სხვები. 1932 წელს, ექვთიმე თაყაიშვილის ბელგიაში ყოფნისას, ბრიუსელის უნივერსიტეტის ფილოსოფიისა და ლიტერატურის ფაკულტეტზე ქართული ენის კათედრის გახსნის საკითხი წამოიჭრა. 1933 წლის 29 სექტემბერს ქართული ენის კათედრა ოფიციალურად გაიხსნა. კათედის გამგედ მიიწვიეს მიხაკო წერეთელი. ბერლინის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის კათედრის ხელმძღვანელის თანამდებობის შეთავაზების შემდეგ, წერეთელი ბერლინში გადავიდა, ბრიუსელის უნივერსიტეტში კი ქართული ენის კათედრას სათავეში მარკოზ ტუღუში ჩაუდგა.

ესპანეთის სამოქალაქო ომში, კარლისტთა შორის იბრძოდნენ ქართველი ემიგრანტები: ალექსანდრე ამილახვარი, ფრიდონ წულუკიძე და სხვები. ესპანეთის მეფის ხუან კარლოსის ბიძაშვილ მერსედეს ბავიერაზე დაქორწინების შემდეგ, ბაგრატიონ-მუხრანელი ოჯახით მადრიდში დასახლდა.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში სამუშაოს საძებნელად ქართველები პირველად 1860-იან წლებში, რუსეთში ბატონყმობის გაუქმებისა და ამერიკაში სამოქალაქო ომის დამთავრების შემდეგ ჩავიდნენ. თავდაპირველად, ერთეული პიროვნებები, შემდეგ - პატარა ჯგუფები, XX საუკუნეში კი მასიური მიგრაცია დაიწყო. დიდ ჯგუფებად ჩავიდნენ გურული ცხენოსნები ცირკის არენაზე გამოსასვლელად და რაჭველები სიეტლის რკინიგზის მშენებლობაზე სამუშაოდ. გურულები კოლორადოს შტატში დასახლდნენ, რაჭველები - ქ. სიეტლსა და მის მიდამოებში. მომდევნო წლებში მათ დაემატნენ ქართველები დასავლეთ საქართველოს მცირემიწიანი რაიონებიდან (რაჭა, ლეჩხუმი, იმერეთი, სამეგრელო, სვანეთი), ბევრი უკან ვეღარ ბრუნდებოდა და იქვე სახლდებოდა. ქართველთა განსახლების არეალი გაიზარდა როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ სანაპიროზე - ნიუ-იორკი, ჩიკაგო, სან-ფრანცისკო, სიეტლი, ლოს-ანჯელესი, დენვერი და ა.შ. ამერიკიდან კანადაშიც გადადიოდნენ, რადგან ამ ორ ქვეყანას შორის მჭიდრო პოლიტიკურ-ეკონომიკური კავშირის გარდა, თავისუფალი საზღვარიც არსებობდა. ქართველები ჩადიოდნენ კანადის ქალაქებში: ტორონტო, ვანკუვერი, ედმონტონი, ოტავა და ა.შ. ბევრი სეზონური სამუშაოსათვის მიდიოდა, ნაწილი კი სამუდამოდ დასახლდა ამერიკასა და კანადაში, რომლებსაც ერთ გეოგრაფიულ ერთეულად „ჩრდილო ამერიკად“ თვლიდნენ. 1921 წელს საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ამერიკაში ქართველ ემიგრანტთა რიცხვი ძირითადად პოლიტიკური დევნილების ხარჯზე გაიზარდა, მათ დაემატნენ ევროპიდან და მანჯურიიდან ამერიკაში გადასახლებულები. 1931 წლის 1 დეკემბერს იანკერსში, პავლე და თამარ კვარაცხელიების სახლში, ვანო კობახიძის, ვასო დუმბაძისა და გიორგი მაჩაბლის ინიციატივით, ქართული სათვისტომო დაარსდა. შეძლებული სათვისტომო ახალჩასულებს ეხმარებოდა, გაჭირვებულებს კი ხელს უმართავდა არა მხოლოდ ამერიკაში, არამედ კრიზისით მოცულ ევროპაში. სათვისტომომ ნიუ-იორკთან ახლოს, აისლიპში სახლი შეიძინა, საკუთარი ძალებით გაარემონტა, ავეჯით გააწყო, ბაღ-ბოსტანი გააშენა. მას უვლიდნენ კოსტა ხუნწარია ცოლ-შვილით და საქართველოს კონსული ვასო დუმბაძე.

გამომდინარე იქიდან, რომ მეორე მსოფლიო ომში ამერიკის შეერთებული შტატები და საბჭოთა კავშირი მოკავშირეები იყვნენ, ომის შემდეგ ამერიკა ზღუდავდა პოლიტიკურ ლტოლვილთა მიღებას. 1946 წელს სტალინის საჯარო განცხადებისა და მისურის შტატის ქალაქ ფულტონში დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის, უინსტონ ჩერჩილის გამოსვლის შემდეგ, მოკავშირეთა ურთიერთობა „ცივი ომის“ პოლიტიკამ შეცვალა, მათ შორის „რკინის ფარდა“ ჩამოეშვა და ამერიკამ დაიწყო პოლიტიკური დევნილების მიღება. დაბინავებასა და სამუშაოს შოვნაში ლტოლვილებს დახმარებას უწევდა ნიუ-იორკის ქართული სათვისტომო და „ტოლსტოის ფონდი“ თეიმურაზ ბაგრატიონ-მუხრანელის ხელმძღვანელობით. თეიმურაზი ქართული სათვისტომოს თავმჯდომარის მოადგილე იყო და, როგორც იურისტი, ქართველებს იურიდიულ საქმეებსაც უგვარებდა. ევროპიდან ამერიკაში 100-მდე ქართველი ლტოლვილი ძველ ემიგრანტთა სახლებში შეასახლეს. მოგვიანებით ჩასულებს მათზე ადრე ჩასულები მასპინძლობდნენ. ახალჩასულთა თავმოყრის ადგილი მალე გახდა ნიუ-იორკის გარეუბანი კოლეჯ-პოინტი, სადაც ქაღალდის ჭიქების დიდ ქარხანაში 1.500 კაცი მუშაობდა. სამუშაო ენის ცოდნას და სპეციალიზაციას არ მოითხოვდა. ქარხნის დირექტორი პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი ემიგრანტი, რუსეთის არმიის ყოფილი კაპიტანი თევდორე გაბელია იყო. ფულის დაგროვების შემდეგ, ქართველები თავიანთ საქმეს იწყებდნენ ან უკეთეს სამსახურს შოულობდნენ. 1950-იან წლებში ქართველებმა პოლიტიკური ორგანიზაციები დააარსეს და ჟურნალ-გაზეთებიც დაბეჭდეს.

მიუხედავად იმისა, რომ ქართველთა რიცხვი აშშ-ში 1955 წელსაც კი 300-ს არ აღემატებოდა, ამ პატარა დიასპორამ გარკვეული წვლილი შეიტანა აშშ-ის განვითარებაში. ცნობილ ქართველთა შორის არიან: ნაძვის ხის მინის სანთლებისა და სათამაშოების გამომგონებელი, მინის მრეწველი ჯორჯ კობი - გრიგოლ კობახიძე; საპარფიუმერიო ფირმა „პრინცი მაჩაბლის“ შემქნელი გიორგი მაჩაბელი; პარფიუმერი არჩილ გურიელი; ნერვულ და ანემიურ დაავადებათა სამკურნალო პრეპარატ „ჰემოდინის“ გამომგონებელი ექიმი ნიკოლოზ ჯიშკარიანი; ავიაკონსტრუქტორები მიხეილ გრიგორაშვილი და ალექსანდრე ქართველიშვილი; ოქროსმრეწველი ამერიკასა და კანადაში დიმიტრი მეტრეველი - მაიკ მიტო; ამერიკული ბალეტის ფუძემდებელი ჯორჯ ბალანჩინი; ბალერინა თამარ თუმანიშვილი; მწერლები: პავლე ჭავჭავაძე, ნიკი ჩხოტუა, სანდრო ნებლო (პაპუაშვილი); პიანისტი ერეკლე ორბელიანი; ექიმები: შოთა დვალი, გივი გაბლიანი, გივი კობახიძე, გედევან ასათიანი; მოქანდაკე ლადო გუჯაბიძე; იურისტი თეიმურაზ ბაგრატიონ-მუხრანელი; ინჟინრები: ვანო კობახიძე, თევდორე ლობჯანიძე; მოჭიდავე კოლა ქვარიანი; რადიო „თავისუფლების“ კორესპოდენტი ამერიკაში ალექსი ჩხენკელი, მისი ქალიშვილი გაეროს თარჯიმანი თამარ ჩხენკელი; გაეროში მთავარი მრჩეველი და თარჯიმანი აკაკი შანიძის ძმა მოსე შანიძე; ნიუ-იორკის მერიის სატრანსპორტო დეპარტამენტის ხელმძღვანელი კონსტანტინე სიდამონ-ერისთავი; საფრანგეთის წარმომადგენელი ნიუ-იორკში თამაზ ნასყიდაშვილი; მწერალი და სკულპტორი ჯორჯ (გიორგი) პაპაშვილი. მეცნიერებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს პროფესორებმა: ვაშინგტონის ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტში ბიზანტიოლოგმა კირილე თუმანიშვილმა, ითაკის კორნელის უნივერსიტეტში აგროკულტურისა და მცენარეთა დაცვის დარგში პავლე კვარაცხელიამ, პენსილვანიის უნივერსიტეტში ანთროპოლოგმა ალექსანდრე გრიგოლიამ, კოლუმბიის უნივერსიტეტში ფილოლოგმა გიორგი ნაკაშიძემ, იუტას უნივერსიტეტში ხელოვნებათმცოდნე ვახტანგ ჯობაძემ, პრინსტონის უნივერსიტეტში იურისტმა დავით ჯაფარიძემ, ჰარვარდის უნივერსიტეტში აეროდინამიკოსმა და მშენებელმა ოთარ ზალდასტანიშვილმა და ა.შ.

ვინ იყვნენ პირველი ქართველები სამხრეთ ამერიკაში ჩვენთვის უცნობია. 1921-22 წლებში სტამბოლიდან სამხრეთ ამერიკაში არხების სათხრელად გაყვანილ ქართველებზე ცნობები არ გვაქვს. ვიცით, რომ არგენტინაში ცხოვრობდნენ: არჩილ ხაჩიძე, გიორგი გომელაური, დავით ღოღობერიძე. ბრაზილიაში, რიო დე ჟანეიროში ქართული ცეკვების სტუდია ჰქონდა პარიზელ ბალერინა თამარ დე ლეტე-ვაჩნაძეს.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, დეპორტაციის შიშით, ევროპიდან სამხრეთ ამერიკას ბევრმა მიაშურა. არგენტინის პრეზიდენტმა ხუან პერონმა ყველა ნაციონალისტი შეიფარა. 1950-ინი წწ. ბუენოს-აირესის გარეუბან ლომას დე ზამორაში 100-კაციანი ქართული დიასპორის ცხოვრებაზე ცნობებს გვაწვდის 1951-1953 წლებში ცნობილი მეცნიერის, რუსთველოლოგ ვიკტორ ნოზაძის ამერიკის კონტინენტზე დაარსებული პირველი ქართული ჟურნალი „მამული“. „მამული“ ინფორმაციას გვაწვდის სხვა ქვეყნებში მცხოვრებ ქართველებზეც: ბრაზილიაში, სან-პაულოში რამდენიმე ქართველი მუშაობდა ქარხანაში; პერუში პატარა ქართული კოლონია ძმურად ცხოვრობდა; შვეიცარულ „ქიმკა... სუისას“ წარმომადგენლობაში მუშაობდა გიორგი მაქარაშვილი, რომელსაც პერუელი მეუღლე და 6 შვილი ჰყავდა; ჩილეში ცხოვრობდა მრეწველი და ქველმოქმედი ავთანდილ მერაბაშვილი; ეკვადორის გარემოს დაცვის ყოფილი მინისტრის, იოლანდა კაკაბაძე-ნავაროს წინაპრები - ბაბუა 3 შვილით; პარაგვაიში ცხოვრობდა ფლოტის I რანგის კაპიტანი და ასუნსიონის სამხედრო-საზღვაო სკოლის პედაგოგი იასონ თუმანიშვილი და ა.შ.

ქართველი ემიგრანტი ქალები მხარში ედგნენ მეუღლეებს, ძმებს, შვილებს, მეგობრებს პროფესიულ თუ საზოგადოებრივ საქმიანობაში. ქვეყნებში, სადაც ცხოვრება მოუწიათ, მათ შექმნეს „პატარა საქართველოები“. ქმნიდნენ ფონდებს, ქალთა საბჭოებს, ხელმძღვანელობდნენ საქველმოქმედო ორგანიზაციებს, მონაწილეობდნენ სათვისტომოებისა და ემიგრაციაში არსებულ ორგანიზაციათა საქმიანობაში. იყვნენ რელიგიური და საერო დღესასწაულების, საიუბილეო ღონისძიებების, ზეიმების, კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობის ორგანიზატორები და მონაწილეები. მეორე მსოფლიო ომის დროს ქართველი ქალები იბრძოდნენ ფრანგულ წინააღმდეგობაში და პოლონელ პარტიზანთა რიგებში, ზრუნავდნენ ლტოლვილებსა და ტყვეებზე.

სამწუხაროდ, საბჭოთა რეჟიმმა ემიგრანტებს უკანდასაბრუნებელი გზა მოუჭრა, მეორე მსოფლიო ომმა კი კიდევ უფრო მიმოფანტა ქართველობა მთელ მსოფლიოში. I თაობის ემიგრანტებიდან ცოტას თუ ეღირსა სამშობლოს ხილვა.

ქართულ ემიგრაციაში მოღვაწე ქართველ ქალთაგან ჩვენი საზოგადოებისათვის მცირე ნაწილია ცნობილი. ამის გათვალისწინებით, ვთვლით, რომ ჩვენი ალბომი „ქართველი ქალები ემიგრაციაში“ სრულფასოვან თუ არა, გარკვეულ წარმოდგენას მაინც შეუქმნის მკითხველს ქალებზე, რომლებიც სამშობლოში დაბრუნების იმედად ზრდიდნენ შვილებს, ზრუნავდნენ ახალგაზრდებისა და ემიგრაციაში დაბადებული თაობისათვის შეენარჩუნებინათ სამშობლოს ხატი, ქართული ენა და ტრადიციები.

Introduction

Georgia is one of the first countries in the world which reflected women's rights at the legislative level and which granted equal voting rights to representatives of both sexes. According to Article 39 of the Constitution of the First Democratic Republic of Georgia of 1921: „Citizens of both sexes are equal in terms of political, civil, economic and family rights“. This was the logical result of the effort started by the „Sixties“ movement in the second half of the 19th century - to encourage the public activity of Georgian women.

Women's political activity was revealed immediately after the declaration of Georgia's independence in the act of independence of May 26, 1918 (adopted anew on March 12, 1919, 4 women were among the 101 signatories: №15 - Minadora Toroshelidze, №29 - Lisa Bolkvadze, №37 - Ana Sologhashvili, №80 - Eleonora Tukvadze. In the autumn of 1918, women participated in local self-government elections, some of them even became members of selfgovernment. The first Muslim female MP, Fari-Khanum Sofiyeva from Karajaz District, is particularly noteworthy.

The central election commission was created for the elections of the constituent assembly with 3 important positions, one of which was held by a woman: the chairman of the commission (Alexandre Lomtatidze - SDMP), the secretary (Ana Sologhashvili - SDMP) and the treasurer (Giorgi Gvazava - NDP).

On February 14-17, 1919, the elections of the Constituent Assembly of Georgia were held on the universal, parity basis. Regardless of nationality, gender and origin, the right to vote in the elections was given to all citizens of Georgia who turned 20 years old. Out of 15 parties participating in the elections, 26 women were on the electoral lists of 6 parties. 5 of them became members of the constituent assembly of Georgia (out of 130 deputies). All the five women were members of the „Social-Democratic Workers' Party“.

The next parliament could not be convened due to the Soviet occupation. In 1921, the Founding Assembly was dissolved by the decree of the Revcom of Georgia.

After the occupation of Georgia in March 1921, members of the government and of the constituent assembly, as well as representatives of military, political, business circles and culture emigrated with their families. From Istanbul the refugees were redistributed to Europe. In 1922-1923, they were joined by 94 professors and teachers of the university arrested by the Bolsheviks and exiled from Metekhi prison. Some of them managed to evacuate their families from Georgia. In the following years, well-known public figures who avoided repressions, ordinary Georgians affected by collectivization, confiscation of property and land left Georgia. A large part of them crossed the border secretly. They left their family members in their homeland in the hope of returning or evacuating them in the future, however, most of them could not do this, and the repressions that took place in the Soviet Union affected their relatives.

So, in 1924-1930, mostly men emigrated. Thus, there were few families and women among the emigrants of the first wave.

After the Second World War, the captured Soviet soldiers who remained abroad made up the second wave of emigrants. The strengthening of the positions of the Soviet Union in Europe was also facilitated by the arrival of socialists to power in France and Italy. The Soviet Union demanded from the Allies to hand over not only German fighters and captured Soviet citizens, but also old emigrants. Because of this, some Georgians left Europe and moved to the American continent. So, the number of Georgian women among the emigrants of the second wave is also small.

The settlement area of the 1st wave of Georgian emigration before the Second World War covered 3 continents and was diverse in terms of social and professional composition. Very few managed to succeed in the professional arena in Europe, which was burdened with problems after the First World War. The refugee status also hindered this, since most of the emigrants of the first wave kept the citizenship of independent Georgia and did not accept the subordination to the countries in which they had to live. Nevertheless, they still managed to overcome the obstacles and left an interesting mark in the history of the world, Georgian emigration and Georgia.

In Europe the largest number of Georgian emigrants was gathered in France. Men worked physically, were employed under contracts in the factories of „Simca-Chrysler“, the French branch of „Peugeot“, „Renault“ and „Ford“. Georgians worked in the iron mines of Orni, on the railway, in the factories of dyes, „Peti Par“ medicines, „Diri“ perfumery, confectionery, chemical, meteorological and other profiles; they performed daily or casual jobs, worked as taxi drivers, chauffeurs of private individuals or institutions, gardeners, cleaners, servants in hotels or households, sorters of products in stores, sellers, etc. Some of them also started a small business: they opened canteens, night restaurants, stores of small products and things, greengrocers. The former commander-in-chief of Georgia, Giorgi Kvinitadze, was the first to try his hand at making „Matsoni“. After that many people followed him. It is true that Matsoni (Georgian youghurt) did not bring much money, but it turned out to be a favorable business for the poor Georgian emigration.

Some of the government members and politicians lived in a few buildings and a two-storey chateau at the estate purchased in 1922 in Leuville, a town near Paris, and supported themselves by the subsidies of the Polish government and farming. The most populous Paris colony had 1,000 members. The chairmen of the community were: Vakhtang Ghambashidze, Davit Skhirtladze, Giorgi Zhuruli. Due to scarce finances, the community chose cultural-educational activities as its main work: a reading room was organized, courses on the history of the Caucasus, Georgia, and medical assistance were established; lectures on the history of Georgia and literature were prepared. Due to the lack of funds, the school building could not be purchased. However, the establishment of Children's Day, as well as the organization of free courses of Georgian and French languages activated the members of the colony, and aided the foundation of many cultural-educational organization in Paris.

After Paris, the largest number of Georgians lived in Sochaux-Audincourt and its surroundings - Montbéliard-Abondant, and worked in „Peugeot“ factories. The chairman of the community was Vladimir Bakradze. Soon members of the community opened a cooperative canteen in Sochaux, and bought a place at Montbéliard cemetery. They built a reading room, bought a big house, furnished it and rented it to foreigners. Georgians lived in other French cities as well: Bagnols, Bordeaux, Grenoble, Lyon, Marseille, Montpellier, Toulouse and others.

Georgian women faced the difficult emigrant existence decisively. After daily worries and household chores, they worked until late at night on the orders brought home - they knitted, sewed, embroidered and helped their families this way.

They received the first orders in Istanbul, where the commissioners and missions of the 4 victorious countries in the First World War - England-France-Italy-Japan - managed the affairs of the defeated Ottoman Empire. It was in these missions that they sewed and embroidered lace bed linen for the wives of polititians, which they continued in Europe. Georgian emigrant women made a significant contribution to the fledgling French modelling business as models and modellers.

After France, Poland sheltered the most Georgian refugees, mainly military personnel. In 1921-22, they came from Istanbul to Poland in 3 groups. First, 5 generals and 30 officers with their families arrived, then 30 cadets, and in 1922, 20 Georgian cadets were added to them due to the military coup in Greece. Poland created the best conditions for them and they also served Poland faithfully. Most of the 200 Georgians lived in Warsaw, the chairmen of the Warsaw Georgian Community - „Georgian Committee“ - were: Simon Mdivani, Ivane Salakaia, Rostom Kazbegi, Aleksandre Godziashvili.

Germany received part of the Georgians who were deported from Metekhi prison, those who had completed higher education there. In 1922, the Georgian community of Berlin was founded (260 people). Chairmen: Grigol Diasamidze, Giorgi Kereselidze, Davit Saghirashvili and others. The communities of Munich, Heidelberg, Cologne were smaller. It was difficult to find a job in Germany, afrer the defeat in the First World War, so 60 Georgians remained in Germany, mainly intellectuals: directors of institutes, heads of departments of the universities of Berlin, Munich, Hamburg, Breslau, Halle, professors: Mikheil (Mikhako) Tsereteli, Giorgi and Niko Nakashidze, Ivane (Yohan) and Aleksandre (Sanders) Nikuradze, Grigol Diasamidze, Mikheil Akhmeteli (Konstantin Mikhael), Kirile Vekua, Razhden Rusishvili, Kita Chkhenkeli, etc. Writers Grigol Robakidze and Shalva Amirejibi, economist of „Siemens“ company Vladimer Akhmeteli, founder of Georgian printing houses in Berlin and Munich Archil Metreveli, Doctor Giorgi Goliashvili, scientists: Akaki Papava, Giorgi Kereselidze, Mikheil Kaukhchishvili, Mikheil Tsulukidze and others enjoyed the recognition of the Germans.

Italy also received Georgians. According to the plan of the National Democrats: the marriage of Marine Machabeli to Kaiser Wilhelm II's son, Joachim, was intended to establish a new German dynasty in Georgia. However, the marriage did not take place and after the fall of the German Empire, Marine married the Italian Consul Franzoni. After the occupation of Georgia, Franzoni rented a ship, took his wife's aristocratic relatives to Italy and settled them in the mansion „Villa Marina“ built for his wife. Besides, the following people led their activities in Italy, namely: Theologian Mikheil Tarkhnishvili, Prof. of Naples Institute of Oriental Studies. Shalva Beridze, opera singer Sonia Dumbadze, actor Andro Rekhviashvili, the representative of the Georgian Church, Rafiel Ivanitski-Ingilo, at the Pope's court in the Vatican. Irakli Bagration-Mukhraneli, a descendant of the kings of Georgia, married Countess Maria Antonietta Pasquini in 1940 and settled in Italy with his relatives.

There were few Georgians in England. „Iveria“ correspondent, political and public figure Varlam Cherkezishvili („Marvel“) returned to London after the occupation and continued to fight against Russia. The Embassy of Georgia was managed by economist Davit Ghambashidze, the secretary - Andria Gugushvili taught the Georgian language at the University of London, was a member of the Georgian Historical Society in England, secretary of „Georgica“ founded by William Allen. Engineer Merab Kvitashvili graduated from Birmingham University and settled in London - later he accompanied Churchill at 1943 Tehran Conference. Georgian engineers Rostom Kipiani and Davit Berekashvili, two of the students sent by the Georgian government to Belgium to study at Brussels University, could not return due to the occupation. Markoz Tughushi also settled in Brussels, graduated from the faculty of history, became a doctor of political sciences and chief librarian of Vandervelde library. At the University of Louvain, Irakli Japaridze passed the exams for the title of Doctor of Law and took the first place. Musician Elene Tsereteli, engineer Davit Berekashvili, former officer Irakli Tsaguria, Rusudan Kipiani, Irakli Otkhmezuri, Vasil Lazarishvili and others also worked in Belgium. In 1932, when Ekvtime Takaishvili was in Belgium, was raised the question of opening a chair of the Georgian language at the Faculty of Philosophy and Literature at the University of Brussels.

On September 29, 1933, the Department of Georgian Language was officially opened. Mikhako Tsereteli was invited to chair the department, after being offered to head the department of Oriental Studies at the University of Berlin, Tsereteli moved to Berlin, and Markoz Tughushi became head of the department of the Georgian language at the University of Brussels.

Georgian emigrants fought among the Carlists in the Spanish Civil War: Alexander Amilakhvari, Pridon Tsulukidze and others. After marrying Mercedes Baviera, a cousin of the King of Spain, Juan Carlos, Irakli Bagration-Mukhraneli settled in Madrid with his family. The first Georgians came to the United States in search of work in the 1860s, after the abolition of serfdom in Russia and the end of the American Civil War; at first, single individuals, then small groups, and in the 20th century a massive emigration began. Gurian horsemen arrived in large groups to perform at the circus arena and those from Racha to work on the construction of the Seattle railroad. The Gurians settled in the state of Colorado, the Rachvelians - in Seattle. In the following years, they were joined by Georgians from the small land areas of Western Georgia (Racha, Lechkhumi, Imereti, Samegrelo, Svaneti), many could not return and settled there. The settlement area of Georgians also increased, both on the east and west coasts - New York, Chicago, San Francisco, Seattle, Los Angeles, Denver, etc. They moved from America to Canada as well, because in addition to the close politicaleconomic connection between these two countries, there was also a free border. Georgians arrived in bordering Canadian cities: Toronto, Vancouver, Edmonton, Ottawa, etc. Many went for seasonal work, and some settled permanently in America and Canada, which were considered as one geographical unit „North America“. After the occupation of Georgia in 1921, the number of immigrants in America increased mainly at the expense of political refugees. They were joined by those who moved to America from Europe and Manchuria. On December 1, 1931, at the house of Pavle and Tamar Kvaratskheli in Yankers, on the initiative of Vano Kobakhidze, Vaso Dumbadze and Giorgi Machabeli, a Georgian community was founded. A fairly wealthy community supported the newcomers, and helped the needy not only in America, but also in the crisis-ridden Europe. The community bought a house in Islip near New York, repaired it with their own efforts, furnished it, and planted a garden. Later it became a shelter for the elderly. It was looked after by Kosta Khuntsaria with his wife and children and the Georgian consul Vaso Dumbadze.

Due to the fact that in World War II, the United States and the Soviet Union were allies, after the war America restricted the admission of political refugees. In 1946, after Stalin's public announcement and British Prime Minister Winston Churchill's speech in Fulton, Missouri, the relations between the Allies were changed by the „Cold War“ policy, and the „Iron Curtain“ fell between them. America began to accept political exiles. The Georgian community of New York and the „Tolstoy Foundation“ under the leadership of Teimuraz Bagration-Mukhraneli assisted the refugees with accommodation and job search. Teimuraz was also the deputy chairman of the Georgian community and, as a lawyer, handled legal cases for Georgians. About 100 Georgian refugees from Europe to America were resettled in old immigrants' houses. Those who arrived later were hosted by those who arrived before them. The gathering place for the new arrivals soon became College Point, a suburb of New York, where 1,500 men worked in a large paper cup factory.

The work did not require the knowledge of the working language and specialization. The director of the factory was an emigrant from the First World War period, a former captain of the Russian army, Tevdore Gabelia. After accumulating money, Georgians started their own business or got a better job. In the 1950s, Georgians founded political organizations and even printed Georgian magazines and newspapers.

Despite the addition of new immigrants, the number of Georgians in the USA did not exceed 300 even in 1955, although this small diaspora made a certain contribution to the life of the USA. Among them are: inventor of Christmas tree glass candles and toys, glass industrialist George Kob - Grigol Kobakhidze; Giorgi Machabeli, the creator of the perfume company „Prince Machabeli“; perfumer Archil Gurieli; Dr. Nikoloz Jishkariani, the inventor of the drug „Hemodin“ for the treatment of nervous and anaemic diseases; aircraft designers Mikheil Grigorashvili and Aleksandre Kartvelishvili; gold industrialist in America and Canada Dimitri Metreveli - Mike Mito; American ballet founder George Balanchine; Ballerina Tamar Tumanishvili; writers: Pavle Chavchavadze, Niki Chkhotua, Sandro Neblo (Papuashvili); pianist Erekle Orbeliani; doctors: Shota Dvali, Givi Gabliani, Givi Kobakhidze, Gedevan Asatiani; sculptor Lado Gujabidze; lawyer Teimuraz Bagration-Mukhraneli; engineers: Vano Kobakhidze, Tevdore Lobzhanidze; wrestler Kola Kvariani; Radio „Freedom“ correspondent in America Alexi Chkhenkeli, his daughter, UN interpreter Tamar Chkhenkeli; Mose Shanidze, Akaki Shanidze's brother, chief advisor and interpreter at the United Nations; Konstantine Sidamon-Eristavi, Head of the Transportation Department of the New York City Hall; Tamaz Naskidashvili, a representative of France in New York; writer and sculptor George (Giorgi) Papashvili. Professors who made a significant contribution to American science are: Byzantologist Kirile Tumanishvili at Georgetown University in Washington, Pavle Kvaratskhelia at Cornell University in Ithaca, in the field of agriculture and plant protection, anthropologist Alexander Grigolia at the University of Pennsylvania, philologist Giorgi Nakashidze at Columbia University, art historian Vakhtang Jobadze at the University of Utah, at Princeton University lawyer Davit Japaridze, at Harvard University, aerodynamicist and builder Otar Zaldastanishvili, etc.

The identities of the first Georgians in South America are unknown to us. We have no information about the Georgians sent from Istanbul to South America to dig canals in 1921-22. We know that Archil Khachidze, Giorgi Gomelauri and Davit Ghoghoberidze lived in Argentina. A Parisian ballerina Tamar de Lette-Vachnadze had a studio of Georgian dances in Rio de Janeiro, Brazil.

After the Second World War, for fear of deportation, she left Europe for the South. President of Argentina Juan Peron sheltered all nationalists. „Mamuli“, the first Georgian magazine on the American continent, founded in 1951-1953 by the famous scientist, Rustveologist Viktor Nozadze, provides information about the life of the 100-person Georgian diaspora in Lomas de Zamora, a suburb of Buenos Aires in the 1950s. „Mamuli“ also gives us information about Georgians living in other countries. A few men worked in a factory in Sao Paulo, Brazil. In Peru, a small Georgian colony lived as a brotherhood, and Giorgi Makarashvili, who had a Peruvian wife and 6 children, worked in the representative office of the Swiss company „Quimica Suiza“. Industrialist and philanthropist Avtandil Merabashvili lived in Chile. The ancestors of the former Minister of Environmental Protection of Ecuador, Yolanda Kakabadze-Navarro - her grandfather with 3 children lived in Paraguay, the captain of the 1st rank of the fleet and of the Asuncion Naval School. Teacher Iason Tumanishvili, etc. Georgian immigrant women supported their spouses, brothers, children, friends in professional or public activities. They created foundations, women's councils, led charitable organizations, participated in the activities of communities and organizations in emigration, were organizers and participants of religious and secular holidays, jubilee events, and celebrations, cultural and educational activities. During the Second World War, Georgian women fought in the French resistance and took care of refugees and prisoners in the ranks of the Polish partisans.

Unfortunately, emigration continued. The Soviet regime cut off the way back for emigrants. The Second World War scattered Georgians even further all over the world. Few of the immigrants of the first generation were able to see their homeland.

Little is known to our society of the Georgian women working in Georgian emigration. Taking this into account, we believe that our album „Georgian Women in Emigration“, whether it is full-fledged or not, will at least give readers a certain idea about those women who raised their children in the hope of returning to their homeland, took care to preserve the image of their homeland, the Georgian language and traditions for the youth and the generation born in emigration.

მარიამ (მერი) ალიხანაშვილი-ბელანი (მარია-მერიკო)
Mariam (Mary) Alikhanashvili-Belani (Maria-Meriko)

1921 წელს სოციალ-დემოკრატი ვანო ალიხანაშვილი ცოლ-შვილთან, ეკატერინე გელაშვილთან (ბები კატი) და ერთი წლის მარიამთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა, 1923-ში კი ოჯახი სტამბოლიდან პარიზში გადავიდა საცხოვრებლად.

მიუხედავად იმისა, რომ ვანო საქართველოში 1926 წელს დაბრუნდა და 1937 წლამდე აქტიურ საზოგადოებრივ საქმიანობასაც ეწეოდა, ქალიშვილთან განშორებას ძალიან განიცდიდა და ყველანაირად ცდილობდა, საქართველოში ჩამოეყვანა. მიზეზად ბავშვის სუსტი აგებულება დაუსახელებია და საბუთებიც შეუგროვებია, სადაც აღნიშნავდა, რომ საქართველოს ჰავა აუცილებელი იყო გოგონას ჯანმრთელობისთვის. თუმცა, საქართველოში გამოსამგზავრებლად გამზადებული და უკვე მარსელში ჩასული მარიამი მამის დეპეშამ ისევ უკან, პარიზში გააბრუნა. მიზეზი კი, ვანოს უახლოესი მეგობრების დაპატიმრება გახდა, რამაც გოგონას საქართველოში ჩამოსვლა სახიფათო გახადა. მალე ვანო დააპატიმრეს, 1937 წელს კი დახვრიტეს.

საფრანგეთში დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ, მარიამმა გომონ-პალასის კლასიკური ცეკვის სკოლაში განაგრძო სწავლა, მაგრამ სუსტი ჯანმრთელობის გამო იძულებული გახდა, დაეტოვებინა სასწავლებელი.

მარიამ (მერი) ალიხანაშვილი-ბელანი (მარია-მერიკო)
Mariam (Mary) Alikhanashvili-Belani (Maria-Meriko)

შემდეგ პარიზის ხელოვნების აკადემიაში ქანდაკების განყოფილებაზე ჩაირიცხა, თუმცა სწავლის დასრულება ვერც იქ შეძლო - ეძნელებოდა „ლოდის კოდვა“. მისი პროფესიული გზისთვის გარდამტეხი 1943 წელი გამოდგა, როცა მეგობარს ვაკერის სტუდიაში გაჰყვა, სადაც დრამატული ხელოვნების კურსებს ატარებდა ცნობილი მსახიობი და პროფესორი ფერნანდ ბელანი.

მოგვიანებით, მარიამი ფერნანდს ცოლად გაჰყვა, რომელთანაც ორი შვილი შეეძინა. მარიამ ალიხანაშვილის თეატრალური მოღვაწეობა 1945 წლიდან იწყება. 1946 წელს მას პირველი აღტაცებული რეცენზიები უძღვნა პარიზულმა კრიტიკამ. ასე დაიწყო პარიზისა და სხვა ქალაქების თეატრებსა და ფესტივალებზე მარია მერიკოს წარმატებული გამოსვლები კლასიკურ და თანამედროვე პიესათა დადგმებში („ოიდიპოს მეფე“, „ბერნარდა ალბას სახლი“, „კორიოლანოსი“ „ფედრა“ და სხვა).

მარიამ (მერი) ალიხანაშვილი-ბელანი (მარია-მერიკო)
Mariam (Mary) Alikhanashvili-Belani (Maria-Meriko)

მალე მიიქცია კინომატოგრაფისტთა ყურადღებაც. 1957-1993 წლებში მარია მერიკომ ცნობილი რეჟისორების ფილმებში ითამაშა, მათ შორის იყო: საშა გიტრის „მკვლელები და ქურდები“, მარსელ ჰანონის „ერთი მარტივი ისტორია“, ანდრე იუნებელის „პარიზის საიდუმლოებანი“, ანატოლი ლიტვაკის „მანდილოსანი მანქანაზე სათვალითა და თოფით“, ფილიპ დე ბროკას „გამოუსწორებელი“, პატრის ამბარდის „მიჰყევით ამ თვითმფრინავს“, კრისტინა კომენჩინის „პირადი ცხოვრების გასართობებში“, ჟან-პიერ ვერჟინეს „პარიზი ჩვენთვის“ და სხვა. განსაკუთრებით შთამბეჭდავი სახე შექმნა ალექსანდრე დიუმას რომანის მიხედვით 1971 წელს გადაღებულ ფილმში „გრაფინია დე მონსორო“, რომელშიც ეკატერინე მედიჩის როლს ასრულებდა.

1947 წლიდან მარიამი აქტიურად მონაწილეობდა რადიოგადაცემებში. საბავშვო გადაცემაში „ღამის კარიბჭესთან“ ფრანგ ბავშვებს პირდაპირ ეთერში უკითხავდა ზღაპრებს, ხოლო ემიგრანტული ჟურნალის „კავკასიონი“ ცნობით, ის იყო პირველი სტერეოფონური გადაცემის „სპარსელები“ წამყვანი.

მარია-მერიკო ფრანგული თეატრისა და კინოს ვარსკვლავი
Maria-Meriko - Star of French Theatre and Cinema

ტელევიზიის ეკრანებზე მარია მერიკო 1960 წლიდან ჩნდება. მისი დებიუტი შედგა „მავრის საქმეში“, რომელიც პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა. რასაც მოჰყვა ფილმები: „საქმე მოწამვლის თაობაზე“, „ტროელები“, „სელესტინა“, „პარიზის საიდუმლოებანი“, „ქალებმაც წააგეს ომი“ და ა.შ.

1993 წლამდე მარია მერიკომ 20 სატელევიზიო ტელეფილმში, სერიალსა და გადაცემაში მიიღო მონაწილეობა. 1994 წელს სატელევიზიო სერიალში „ნესტორ ბურმა“ შესრულებული როლი მისთვის უკანასკნელი აღმოჩნდა. გარდაიცვალა 1994 წელს, პარიზში.

Mariam (Mary) Alikhanashvili-Belani (Maria-Meriko) - STAR OF FRENCH THEATRE AND CINEMA (1920, KUTAISI - 1994, PARIS)

In 1921, Social Democrat Vano Alikhanashvili emigrated with his wife and children - Ekaterine Gelashvili (Baby Katie) and oneyear-old Mariam, and in 1923 the family moved from Istanbul to Paris.

Despite the fact that Vano returned to Georgia in 1926 and was engaged in active public activities until 1937, he suffered the separation from his daughter very much and tried his best to bring her to Georgia. The weak constitution of the child was named as the reason, and the documents were collected, where it was mentioned that the air of Georgia was necessary for the girl's health. However, Mariam, who was prepared to leave for Georgia and had already arrived in Marseille, was sent back to Paris by her father's telegram. The reason was the arrest of Vano's closest friends, which made it dangerous for the girl to come to Georgia. Soon Vano was also arrested, and in 1937, he was executed.

After receiving her primary education in France, Mariam continued her studies at the Gaumont-Palais classical dance school, but due to poor health, she was forced to leave the school. Then she enrolled in the sculpture department at the Academy of Arts in Paris, however, she was not able to finish her studies there eithet - it was difficult to „curve the stone“. The year 1943 turned out to be a turning point for her professional path, when she followed her friend to the Wacker studio, where the famous actor and professor Fernand Belan was giving dramatic art courses. Later, Mariam married Fernand, with whom she had two children.

Mariam Alikhanashvili's theatrical career began in 1945. In 1946, the first enthusiastic reviews were dedicated to her by the Parisian critics. This is how Maria Meriko's successful performances in classical and modern plays („Oedipus the King“, „The House of Bernarda Alba“, „Coriolanus“, „Phaedra“ and others) began at the theatres and festivals of Paris and other cities.

She soon drew the attention of cinematographers as well. In 1957-93, Maria Meriko starred in the films of famous directors, among them: „Murderers and Thieves“ by Sasha Guitry, „One Simple Story“ by Marcel Hannon, „Secrets of Paris“ by Andre Junebel, „The Man with Glasses and a Gun“ by Anatoly Litvak, Philippe de Broca's „Irredeemable“, Patrice Ambardi's „Follow this Plane“, Cristina Comencini's „The Pastimes of a Private Life“, Jean-Pierre Vergine's „Paris for Us“, and more. She made a particularly impressive appearance in 1971 in the film „Countess de Monsoreau“ based on the novel by Alexander Dumas, in which she played the role of Catherine de' Medici.

From 1947, Mariam actively participated in radio programs. She used to read fairy tales to French children live, in the children's program „At the Gate of the Night“, and according to the emigrant magazine „Kavkasioni“, she was the host of the first stereophonic program „Persians“.

მარიამ (მერი) ალიხანაშვილი-ბელანი (მარია-მერიკო)
Mariam (Mary) Alikhanashvili-Belani (Maria-Meriko)

Maria Meriko appeared on TV screens from 1960. She made her debut in „The Moor's Affair“, which was broadcast live. What followed were the films: „The Case of Poisoning“, „Trojans“, „Celestine“, „Secrets of Paris“, „Women Lost the War“ and so on. Until 1993, Maria Meriko took part in 20 television films, serials and programmes. In 1994, the role played in the TV series „Nestor Burma“ turned out to be her last. She died in 1994 in Paris.

მარიამ (მერი) ალიხანაშვილი-ბელანი (მარია-მერიკო)

1906 წელს სალომე და მისი მამიდაშვილი თინათინ ჯორჯაძე სანქტ-პეტერბურგში, ქალთა უმაღლეს სასწავლებელში „ბესტუჟევის კურსებზე“ სასწავლებლად გაემგზავრნენ. პეტერბურგში ყოფნისას გაიცნო ზინოვი პეშკოვი, მწერალ მაქსიმ გორკის შვილობილი. სალომეს დედისთვის ზინოვის შესანიშნავი გარეგნობა საკმარისი არ აღმოჩნდა და შვილს მასზე დაოჯახების უფლება არ მისცა.

18 წლის ასაკში სალომე ცოლად გაჰყვა 17 წლით უფროს მდიდარ რუს მემამულე პაველ ანდრეევს, რომელთანაც ქალიშვილი, ირინე შეეძინა. წყვილი მალე განქორწინდა, განქორწინების შემდეგ მიღებული თანხით სალომემ სალონი გახსნა, სადაც ცნობილი ხელოვანები იკრიბებოდნენ.

1917 წლის რევოლუციების დროს, სალომე საქართველოში გამოემგზავრა. არეულობის გამო, გზად ციხეშიც მოხვდა, თუმცა, მისი თაყვანისმცემლის ზინოვი პეშკოვის დახმარებით, რომელიც საქართველოში საფრანგეთის დიპლომატიურ წარმომადგენლად მუშაობდა, თბილისში დაბრუნება შეძლო. „მამა! დაურეკე ლენინს, ტროცკის, თუნდაც კარლ მარქსს, ოღონდ ხარკოვის ციხიდან დაიხსენი სალომე“, - წერდა ზინოვი პეშკოვი მაქსიმ გორკის.

1917-1920 წლებში სალომე საქართველოში ცხოვრობდა და არტისტული თბილისის კულტურული ცხოვრების განუყრელ ნაწილს წარმოადგენდა, სადაც რევოლუციურ რუსეთს გამოქცეული არაერთი ხელოვანი აფარებდა თავს.

საქართველოში მოახლოებული არეულობის წინ, სალომემ ზინოვი პეშკოვთან ერთად დატოვა საქართველო და საფრანგეთში გაიხიზნა. წყვილი ერთად ორი წელი ცხოვრობდა. შემდეგ დაშორდნენ, მაგრამ, მეგობრული ურთიერთობა შეინარჩუნეს.

მალე სალომე ადვოკატ ალექსანდრ განპენზე დაოჯახდა, მუშაობა კი მოდის ჟურნალში დაიწყო. რეკომენდაცია მასზე შეყვარებულმა ილია ზდანევიჩმა გაუწია. მისივე მეშვეობით დაუახლოვდა ჟან კოკტოს, კოკო შანელს, ტრისტან ცარას და სხვ.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყების წინ, ალექსანდრ განპერნი ამერიკაში, ბრიტანეთის საელჩოში მუშაობდა და კარგად იყო ინფორმირებული ევროპაში მოსალოდნელი საფრთხის შესახებ. ამის შესახებ მან სალომეს აცნობა და შესთავაზა, ქალიშვილთან ერთად მასთან, ამერიკაში ჩასულიყო. ირინემ უარი თქვა გამგზავრებაზე, ამიტომ სალომე ამერიკაში შვილიშვილთან, ფილიპესთან ერთად გაემგზავრა. რამდენიმე წლის შემდეგ, ალექსანდრ გალპერნი ინგლისში გადაიყვანეს სამუშაოდ და ცოლ-ქმარი ლონდონის პრესტიჟულ რაიონში, ჩელსი-პარკ გარდენზე, ძველებურ მდიდრულ სახლში დასახლდა. ლონდონში სალომე აგრძელებდა მაღალი წრის საზოგადოების ცხოვრებას, ხვდებოდა მხატვრებს, პოეტებს, მწერლებს, მსახიობებს, მეგობრობდა უინსტონ ჩერჩილის ქვრივთან, კლემენტინასთან, ცნობილ მსახიობ და რეჟისორ პიტერ უსტინოვთან, ბერძენ მილიონერ არისტოტელე ონასისთან. მის გვერდით ყოველთვის იყო უახლოესი მეგობარი ბარონესა მარია ბუდბერგი. იყო არაერთი პოეტისა და მხატვრის მუზა. მეგობრობდა ანა ახმატოვასთან, მარინა ცვეტაევასთან, მასთან თავს აფარებდნენ რევოლუციურ რუსეთს გაქცეული ხელოვანები.

1982 წლის 8 მაისს სალომე ანდრონიკაშვილი ლონდონში გარდაიცვალა.

Salome Andronikashvili - THE LEGEND OF THE „SILVER AGE“
(1888, TBILISI - 1982, LONDON)

სალომე ანდრონიკაშვილი
Salome Andronikashvili

Salome and her cousin Tinatin Jorjadze went to St. Petersburg in 1906 to study at the „Bestuzhev Courses“ at the Women's High School. During her stay in St. Petersburg, she met Zinovy Peshkov, the adopted son of the writer Maxim Gorky, however, his charming appearance was not enough for Salome's mother and she did not allow her daughter to marry him.

At the age of 18, Salome married a rich Russian landowner, Pavel Andreev, and the couple had a daughter, Irene. However, she soon divorced her 17-year-senior husband. With the money received after the divorce, Salome opened a salon, where famous Russian artists of that time gathered.

During the revolutions of 1917, she went to Georgia but due to the unrest, she was imprisoned on the way; however, with the help of her admirer Zinovy Peshkov, who worked as a diplomatic representative of France in Georgia, she returned to Tbilisi. „Father! Call Lenin, Trotsky, Karl Marx if you wish, but free Salome from the Kharkov prison,“ wrote Zinovy Peshkov to Maxim Gorki.

Salome lived in Georgia in 1917-1920 and was an integral part of the cultural life of artistic Tbilisi, where many artists who had escaped from revolutionary Russia took refuge.

Before the approaching unrest in Georgia, Salome fled to France with Zinovy Peshkov. The couple lived together for two years. Then they separated but retained friendly relations.

Soon Salome married Alexander Galpern and started work in fashion magazine by the recommendation of her beloved Ilia Zdanevich. Through him she got acquainted with Jean Cocteau, Coco Chanel, Tristan Tzara ans others.

Before the Second World War Alexander Galpern worked in America and he ws well-informed about the danger awaiting Europe. He notified Salome about it and offered her to come to America with her daughter. Irine refused to leave, so Salome left for America with her grandson, Pilipe. Several years later Alexander Galpern was sent to England for his work and the couple settled in a luxurious old house in a prestigious district of London, Chelsea Park Gardens. In London Salome contibued to live a lavish life, she met with artists, poets, actors, was on friendly terms with Winston Churchill's widow, Clementine, with the famous actor and director Peter Ustinov, Greek millionaire Aristotle Onassis. Her closest friend, Baroness Maria Budberg was always by her side. She enjoyed friendship with Anna Akhmatova, Marina Tsvetaeva, artist who fled revolutionary Russia took refuge in her house.

On May 8, 1928, Salome Andronikashvili died in London.

ნამეტია ბერძენიშვილი-გოგუაძე

ოზურგეთის სოფელ შუა ფარცხმაში დაბადებული ნამეტია (ნამო) ბერძენიშვილი გურული გლეხის მოსიყვარულე, მაგრამ ღარიბი ოჯახისათვის მეცხრე შვილი, შესაბამისად, დიდი ტვირთი იყო, ამიტომ სახელი ივლიტა მეტსახელმა ჩაანაცვლა.

ნამეტია ბერძენიშვილი-გოგუაძე
Nametia Berdzenishvili-Goguadze

გაჭირვების მიუხედავად, ანტონ ბერძენიშვილმა სწავლის შესაძლებლობა ყველა შვილს თანაბრად მისცა. თბილისის უნივერსიტეტის გახსნისთანავე, ნამეტიამ მედიცინის შესასწავლად საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე ჩააბარა, მაგრამ მეორე კურსიდან იძულებული გახდა სწავლისთვის თავი დაენებებინა, რადგან ჯავშნოსანი მატარებელის მეთაურს ვალოდია გოგუაძეს გაჰყვა ცოლად და იარაღით ხელში ამოუდგა ქმარს მხარში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის დასაცავად.

1921 წლის თებერვალ-მარტის ბრძოლები მძიმე გამოდგა გოგუაძეების ოჯახისთვის. წითელი არმიის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაჭრილი ჯავშნოსნის მეთაური მეგობრებმა საიდუმლოდ გადაიყვანეს თურქეთში და სტამბოლის ფრანგულ საავადმყოფოში დააწვინეს. სირთულეების გადალახვის შემდეგ, ნამეტია ქმართან ჩავიდა, ვალოდიას გამოჯანმრთელების შემდეგ კი, გოგუაძეები პარიზში გაემგზავრნენ, საქართველოს დევნილი მთავრობის მიერ შეძენილ ლევილის მამულში დასახლდნენ და მეურნეობას მიჰყვეს ხელი.

ვალოდია გოგუაძე ჯავშანმატარებლის წევრებთან ერთად
Valodia Goguadze with the members of the armoured train crew

მამულში გურული ნალია ჩადგეს. მოჰყავდათ სიმინდი, შეიძინეს ძროხები, აკეთებდნენ სულგუნს, ჩადგეს სკები, გააშენეს ვენახი, აყენებდნენ ადესის ღვინოს. ყველა ქართველისთვის ღია იყო მათი სახლის კარი, არაერთი გაჭირვებული დაუპურებიათ და დახმარება აღმოუჩენიათ. „გოგუაძეებმა ეს არემარე ფერმად აქციეს და ააყვავეს. ჰყავდათ ყველანაირი ფრინველი, კურდღელი, ღორები და ძროხები... რა სასიამოვნო სუნი იდგა ხოლმე გოგუაძეების დიდ ოთახში... ნახშირის უზარმაზარი ქურა მუდამ ენთო და იქ გემრიელი კერძები თუხთუხებდა... იშვიათი იყო შემთხვევა, მათ სუფრასთან ხუთი-ექვსი ან მეტი ადამიანი არ მჯდარიყო, ბავშვებს თუ არ ჩავთვლით, მუდმივად იქ რომ ვიყავით რაიმე გემრიელის მოლოდინში...“ - წერდა ნოე ჟორდანიას ვაჟი რეჯები, ემიგრანტი გიორგი წერეთელი კი აღნიშნავდა: „მან ძალიან დიდი ზეგავლენა მოახდინა უცხოეთში დაბადებულ და აღზრდილ ჩვენს თაობაზე - ნამეტია მათთვის იყო და დარჩა დედასამშობლოს სიმბოლოდ, რომელიც არც თვალით უნახავთ, არც ენა ესმით“...

ნამეტია გოგუაძე ლევილში
Nametia Goguadze in Leuville

მეორე მსოფლიო ომის წლებში გოგუაძეების ოჯახი სადილ-ვახშმით ექვთიმე თაყაიშვილსაც ეხმარებოდა. 1945 წელს, სამშობლოში გამგზავრების წინ ექვთიმემ გოგუაძეებს მეუღლის საფლავის პატრონობა სთხოვა და ბარათით ყველაფრისთვის მადლობა გადაუხადა: „თქვენი კეთილი გული და მასპინძლობა, ვიცი ჩვენს ემიგრაციას არ მოეშლება, აგრეთვე, ზრუნვა ჩაგრულ და უპატრონო ბოვშვებზე“.

დიდი ხნის შემდეგ, წიგნში „უსამშობლოდ დარჩენილი ქართველები“ ემიგრანტმა ქართველმა - ჟაკლინ (ვენერა) ხაბულიანმა შესანიშნავად აღწერა ლევილის შატოს მობინადრეთა ცხოვრება 1935-1970 წლებში. განსაკუთრებული სიყვარულით საუბრობს ნამეტიაზე, მის დიდ როლზე შატოს ცხოვრებაში, მის ურთიერთობაზე ბავშვებთან და გაჭირვებულ თანამემამულეებთან.

„ლევილის დედა“ - ეს სახელი ნამეტიას ქართული სასაფლაოს დაარსებისა და მისი პატრონობისთვის უწოდეს. ემიგრაციაში გარდაცვლილი და უცხო ქვეყნის მიწას მიბარებული ქართველების საფლავები უპატრონო და მივიწყებული იყო. 1938 წელს ემიგრანტულ ჟურნალში „დამოუკიდებელი საქართველო“ გამოქვეყნდა ნამეტია გოგუაძის მიმართვა ქართველებისადმი: „შევიძინოთ სასაფლაო, მოვაგროვოთ ჩვენი უპატრონო მიცვალებულები ერთად და მოვუაროთ მშობლიური გრძნობით მათ საუკუნო განსასვენებელს“. ემიგრაცია მაშინვე გამოეხმაურა მოწოდებას - შეაგროვეს ფული და ლევილის მამულთან ახლოს შეიძინეს მიწა. ნამეტიამ იზრუნა ევროპისა და ამერიკის სასაფლაოებიდან მიცვალებულთა გადმოსვენებაზე. ასე შეიქმნა ლევილის ქართველთა სასაფლაო.

ქმრის გარდაცვალების შემდეგაც განაგრძო ნამეტიამ ქართველებზე ზუნვა და მამულის პატრონობა. თუ მანამდე, სოციალ-დემოკრატებთან კონფლიქტში მყოფი სხვა პარტიების წევრები ლევილში ფეხსაც კი არ დგამდნენ და არც სოციალ-დემოკრატებს სურდათ მათი ხილვა შატოში, დროთა განმავლობაში ლევილი ყველასთვის გაიხსნა - კვირაობით ბავშვები პიკნიკებზე ჩაჰყავდათ, რომ ქართულ გარემოში ერთი დღე მაინც გაეტარებინათ, ნამეტია გოგუაძის განთქმული ხაჭაპური გაესინჯათ, გზად კი მისი ამოყვანილი ყველი და ქინძი გაეყოლებინათ.

წლების მანძილზე ნამეტიას ირჩევდნენ ლევილის მამულის გამგედ. 1970-იან წლებში მას პარიზის სათვისტომოს საპატიო წევრობა ერთხმად მიანიჭეს. 1988 წელს ცოცხალი ყვავილებით და გვირგვინებით დამშვენებული მისი ცხედარი შატოს სასტუმრო დარბაზში დაასვენეს. ემიგრანტი ქართველობა დიდი სიყვარულით გამოეთხოვა „ლევილის ადგილის დედას“.

Nametia Berdzenishvili-Goguadze „MOTHER OF LEUVILLE“
(1891, PARTSKHMA VILLAGE - 1988, LEUVILLE)

Nametia (Namo) Berdzenishvili, born in the village of Shua Partskhma in Ozurgeti, was the ninth child of a loving but poor family of a Gurian peasant and, therefore, she was a big burden, so her name Ivlita was replaced by a nickname.

ვალოდია გოგუაძე ჯავშანმატარებლის წევრებთან ერთად
Valodia Goguadze with the members of the armoured train crew

Despite the hardships, Anton Berdzenishvili gave all his children equal opportunity to study. Immediately after the opening of Tbilisi University, Nametia enrolled in the Faculty of Natural Sciences to study medicine, however, she was forced to give up her studies in the second year, because she married Valodia Goguadze, the commander of an armored train, and supported her husband with a gun in her hand in protecting the independence of the newly born Democratic Republic of Georgia.

ნამეტია მეგობრებთან ერთად
Nametia Goguadze with friends

The battles of February-March 1921 were difficult for the Goguadze family. The commander of armoured troops wounded in the battle against the Red Army was secretly transferred to Turkey by his friends and was admitted to the French hospital in Istanbul. After overcoming great difficulties, Nametia joined her husband, and when Valodia recovered, the Goguadzes left for Paris, settled in the Leuville estate purchased by the exiled government of Georgia, and started farming.

A Gurian granary was built at the estate. They grew corn, bought cows, made Sulguni, built beehives, planted a vineyard, made „Adesa“ wine. The door of their house was open to all Georgians, many needy people were looked after and helped. „The Goguadzes turned this wasteland into a farm and made it flourish. They had all kinds of birds, rabbits, pigs and cows... What a pleasant smell there used to be in the Goguadze family living room... A huge charcoal fire was always burning and delicious dishes were being cooked there... It was rare not to encounter five, six or more people sitting at their table, apart from their children, who were always there waiting for something delicious...“ - wrote Noe zhordania's son, Rejeb. The immigrant Giorgi Tsereteli noted: „She had a great influence on the generation who were born and raised abroad - moreover, for them Nametia was and remained a symbol of motherland, which they had neither seen with their own eyes, nor could they understand the language...“

During World War II, the Goguadze family also provided food for Ekvtime Takaishvili. In 1945, before leaving for his homeland, Ekvtime asked the Goguadzes to take care of his wife's grave and thanked them for everything with a card: „I know your kind heart and hospitality will not fail our emigration, as well as care for the oppressed and orphaned children“.

ვალოდია გოგუაძე
Valodia Goguadze

After a long time, in the book „Georgians without the Motherland“, the Georgian emigrant - Jacqueline (Venus) Khabuliani perfectly described the life of the residents of Leuville Chateau in 1935-70. She talks with special love about Nametia, her great role in the life of the chateau, her relationship with the children and fellow citizens in need.

„Mother of Leuville“ - this name was given to Nametia for the establishment of the Georgian cemetery and its patronage. The graves of the Georgians who had died in emigration and were buried on foreign soil were left unattended and forgotten, so in 1938 the emigrant magazine „Independent Georgia“ published Nametia Goguadze's appeal to the Georgians: „Let's buy a cemetery, gather our unclaimed dead together and take care of their eternal resting place with a native feeling“. The emigration immediately responded to the call - they collected money and bought land near Leuville estate. Nametia built a stone fence around the cemetery and took care of the transfer of the dead from European and American cemeteries. This is how Leville Georgian cemetery was created.

Even after her husband's death, Nametia continued to take care of Georgians and patronage the estate. Before that, members of other parties in conflict with the Social-Democrats did not even set foot in Leuville, nor did the Social-Democrats want to see them at the estate, but over time, Leuville was opened to everyone - on Sundays, children were taken to picnics to spend at least one day in the Georgian environment, to taste Nametia Goguadze's famous khachapuri and be given Nametia's freshly made cheese and some coriander on their way back home.

For years, she was elected as the governor of Leuville estate. In the 1970s, she was unanimously awarded honorary membership of the Paris Community.

In 1988, her body, decorated with fresh flowers and wreaths, was laid to rest in the living room of the chateau, the emigrant Georgian was very fondly called to the „Mother of Leuville estate“.

ევა ბრუნელი
Eva Brunelli

„მსოფლიოში ერთადერთი სიმფონისტი დირიჟორი ქალი მისს ევა ბრიუნელი, ვინც ჩნდება კონცერტებზე ბრიუსელში, რომში და ევროპის სხვა მუსიკალურ ცენტრებში“ - წერდა გაზეთი St. Louis Post-Dispatvh (1922 წლის 5 მარტი) საქართველოში დაბადებულ ქალზე, რომელმაც მსოფლიოს დირიჟორი ქალების სიაში წამყვანი ადგილი დაიკავა.

მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი დირიჟორი ქალი ევა ბრუნელი, მამით იტალიელი და დედით სანახევროდ ქართველი, 1887 წელს დაბა მანგლისში დაიბადა. იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის სახელობის თბილისის ქალთა ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, მუსიკალური განათლება რომის კონსერვატორიაში მიიღო.

1914 წელს თბილისის „ახალ კლუბში“ უძღვებოდა სიმფონიური მუსიკის კონცერტებს, რომელთა სოლისტი ვანო სარაჯიშვილი იყო. „ჩემს მომაჯადოებელ სოლისტს, ივანე პეტრეს ძე სარაჯიშვილს, ევა ბრიუნელისაგან, 1914 წელი“, - ვკითხულობთ სამახსოვრო ფოტოზე, რომელიც ევამ ვანო სარაჯიშვილს უსახსოვრა.

1914 წელს ჟურნალის „თეატრი და ცხოვრება“ ცნობით, მუსიკოსმა კახეთში იმოგზაურა და ხალხური სიმღერები ჩაიწერა.

1920-იან წლებში ევა ოჯახთან ერთად ემიგრაციაში გაემგზავრა. სწორედ ამ პერიოდიდან იწყება მისი სადირიჟორო გამოსვლები ევროპის სხვადასხვა ქალაქში. ბერლინის ფილარმონიული ორკესტრის ვებგვერდზე გამოქვეყნებული მასალიდან ირკვევა, რომ ბრუნელი იყო პირველი დირიჟორი ქალი, რომელმაც 1923 წლის 8 ნოემბერს უდირიჟორა ბერლინის ფილარმონიული ორკესტრის სრულ საკონცერტო პროგრამას. ევას გამოსვლებს უცხოური პრესა აშუქებდა.

გარდაიცვალა 1927 წლის 22 თებერვალს 40 წლის ასაკში, პარიზში.

ევა ბრუნელი, როგორც სიმფონიური
კონცერტების ლოტბარი

შემთხვევით დავესწარი ევა ბრუნელის დირიჟორობით გამართულ კონცერტს. უნდა გამოვტყდე, წინასწარ „მომზადებული“ ვიყავი, როგორც გაზეთებით, ისე ნაცნობთა აზრით, უარყოფითი შეხედულება მქონდა. ეს კიდევ არაფერი. ჩვენ, მამაკაცებს, ქალის ასეთ ასპარეზზე გამოსვლა სასაცილოდ არ გვყოფნის... ეს მეტისმეტად სერიოზული საქმეა და ამ სერიოზულ დარგში, „სერიოზული“ მამაკაცის გარდა, ვერავინ წარმოგვიდგენია. ქალების „დირიჟორობა“ კაფე-რესტორნების ესტრადას არ გასცილებია და გასაკვირველიც არ არის, რომ ასეთი შეხედულება გვქონდეს.

უნდა აღვიარო, სრულებით არ მოველოდი ამ დიად მოვლენას, ვამბობ, დიადს, რადგან მგონია, ეს ერთადერთი ფაქტია, რომ ქალი მოსულიყოს ასეთ პასუხსაგებ როლში სერიოზული მომზადებით და დიდის გემოვნებით (აქ მე მხედველობაში არ მყვანან როიალსა და სხ. სამუსიკო საკრავებზე დამკვრელები, ეს დარგი გაცილებით ადვილია).

ევა ბრუნელი რომ მუსიკის სერიოზული მცოდნეა, ამას მოწმობს მისი სიმფონიური კონცერტების პროგრამა, რომელშიაც გამოკრთის იმისი შეხედულება მუსიკალურ ნაწარმოებზე და სიმპატია გლიუკის, ბეთჰოვენის, ლისტის, ბერლიოზისა და სხვა კლასიკებიდან მოყოლებული თვით ახალ მიმართულების კომპოზიტორებამდე - გრიგის, დებიუსის, რაველის, ვერსენის და სხვათა ნაწარმოებების შესრულებით. ევა ბრუნელის ნიშნობლივი თვისება, როგორც დირიჟორისა, ლირიკული განცდაა, ის ნაზია, სათუთი, ნამდვილი ქალური თვისებების გამომხატველი, და ფაქიზი ტემპერამენტით ხელმძღვანელობს ორკესტრს; მასში მძლავრი მამაკაცური ექსპრესია არ არის... მისი ექსპრესია მძლავრ ნაკვთობას არ გაგრძნობინებთ, თითქოს ცივი არის, მარმარილო... და სწორედ ეს არის მისი განსაკუთრებული თვისება... ეს ასეც უნდა ყოფილიყო, რადგან ქალის ბუნება, როდესაც ის დიად საქმეს ჰკიდებს ხელს, როცა საჭიროა სხვისი შემოქმედების განსახიერება, ემორჩილება გონებას. მისი შემოქმედება ამ შემთხვევაში გონებით უფრო საზრდოობს, ვიდრე გრძნობით, გრძნობა ამ დროს ხელის შემშლელია, დამაწვრილმანებელი... მაგალითები ასეთი ხელოვნების ბევრია, საკმარისია დავასახელოთ იზიდორა დუნკანი, ძველი საბერძნეთის და ანტიკური როკვის აღმმადგენელი და ვანდა ლანდოვსკა, ძველ მუსიკოსთა შემოქმედების ნათელმყოფელი კლავესინის საშუალებით.

ევა ბრუნელი თუ შუათანა მაყურებელ-მსმენელზე შთაბეჭდილებას ვერ სტოვებს, ეს იმის ბრალია, რომ მას, ევა ბრუნელს, არა აქვს შესწავლილი „დირიჟორობის თეატრალური ჯოხის ქნევის მანერა“ და შუათანა მსმენელ-მაყურებელს ეს დირიჟორის ნაკლი ჰგონია. ევა ბრუნელი პირველი სათვალჩინო მერცხალია ამ დარგში, რაც უნდა სუსტი იყვეს, თუმცა სისუსტე მისი ვერ დავინახე. მაგალითად, დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე და ზოგიერთ უფრო მცოდნე პირზე გრიგის ნაწარმოების შესრულებამ: დილა, განსვენება აზასი და სხვა... ვიტყვი თამამად, ეს ნაწარმოები ევა ბრუნელიმ თბილისში სხვებზე უკეთ გადმოგვცა, უფრო ფაქიზად და ნაზი განცდით, ევა ბრუნელის ტემპერამენტი თავისებურ დაღს ასვამს ნაწარმოებს. მისი ნამუშევარი ძვირფას - სადა ქსოვილს მოგვაგონებს; ევა ბრუნელი თამამად შეიძლება ჩაითვალოს ნამდვილ ხელოვანად.

ევა ბრუნელიმ თბილისს გააცნო მრავალი უცხო კომპოზიტორის ნაწარმოებნი, რომელიც აქ ან სულ არა, ან იშვიათად მოუსმენიათ. ევა ბრუნელი, ვითარცა ნასწავლი, განვითარებული მუსიკოსი ქალი - ლოტბარი, სასიხარულო მოვლენაა“.

ვინმე ა-კო ევა ბრუნელის შესახებ,
ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება“, 1914, №22

Eva Brunelli - THE FIRST FEMALE CONDUCTOR IN GEORGIA, ONE OF THE FIRST IN THE WORLD
(1887, MANGLISI - 1927, PARIS)

„The only female symphonist conductor in the world, Miss Eva Brunelli, who appears at concerts in Brussels, Rome and other European music centres“, wrote the newspaper St. Louis Post-Dispatch (March 5, 1922) about a woman born in Georgia, who occupied the leading position on the list of female conductors of the world.

One of the first female conductors in the world, Eva Brunelli, Italian on her father's side and half Georgian on her mother's, was born in 1887 in the town of Manglisi. After graduating from Emperor Nicholas I Tbilisi Women's Institute, she received her musical education at the Conservatoire of Rome.

In 1914, she led symphonic music concerts in Tbilisi's „Akhali Klubi“ the soloist of which was Vano Sarajishvili. „To my enchanting soloist, Ivane Sarajishvili, from Eva Brunelli, 1914“, we read on the commemorative photo, which Eva gave to Vano Sarajishvili.

In 1914, according to the „Theatre and Life“ magazine, the musician travelled to Kakheti and recorded folk songs.

In the 1920s, Eva emigrated with her family. It is from this period that her conducting performances in various European cities begin. According to the material published on the website of the Berlin Philharmonic Orchestra, Brunelli was the first female conductor to conduct a full concert program of the Berlin Philharmonic Orchestra on November 8, 1923. Eva's appearances were covered by the foreign press.

She died on February 22, 1927, at the age of 40, in Paris.

Eva Brunelli as a Conductor of
Symphony Concerts

I attended a concert conducted by Eva Brunelli by chance. I must say, I was „prepared“ in advance, both by the newspapers and by the opinions of my acquaintances, my view was negative. That is not all. We, men, find it a bit funny when a woman appears in a similar arena... This is a very serious business and in this serious field we can imagine no one but a „serious“ man. Women's „conducting“ has not gone beyond the stage of cafes and restaurants, and it is not surprising that we have such a view.

I must confess, I did not expect this great event, I say great, because I think it is the only fact that a woman could come to such a responsible role with a serious preparation and great taste (here I am not referring to players of the piano and other musical instruments, that field is much easier).

The fact that Eva Brunelli is a serious connoisseur of music is evidenced by her program of symphonic concerts, in which her view of the musical work and sympathies from Gluck, Beethoven, Liszt, Berlioz and other classics to composers of the new direction - Grieg, Debussy, Ravel, Versen and others - are highlighted. Eva Brunelli's characteristic feature as a conductor is a lyrical feeling; she is gentle, tender, expressing true feminine qualities, and leading the orchestra with a perky temperament; there is no strong masculine expression in her... her expression does not make you feel as if it is cold, marble... and this is exactly what makes her so special... It should have been so, because the nature of a woman when she undertakes great work, when there is a need to embody someone else's creativity, is obeys her mind. Her creativity in this case is more nourished by the mind than by the feeling, the feeling at this time is hindering, trivializing... There are many examples of such art; it is enough to name Isidora Duncan, the restorer of ancient Greece and antique dance, and Wanda Landowska, the luminary of the creativity of ancient musicians through the harpsichord.

If Eva Brunelli fails to make an impression on the average listener, it is because she, Eva Brunelli, has not studied the „manner of waving the theatrical baton while conducting“, and the average listener thinks this is a flaw of the conductor. Eva Brunelli is the first viewable swallow in this field, however weak she may be, but I did not see her weakness. For example, I and some more knowledgeable people were greatly impressed by the performance of Grieg's piece: Morning, Aza's Repose and others... We can say boldly, Eva Brunelli delivered this piece better than others in Tbilisi, with a more subtle and tender feeling; Eva Brunelli's temperament gives the piece its own special touch. Her work reminds us of precious - plain fabric; Eva Brunelli can be considered a true artist.

Eva Brunelli introduced Tbilisi to the works of many foreign composers, who were either rarely heard here or not heard at all. Eva Brunelli, as a learned, developed female musician-conductor, is a joyous phenomenon“.

A-Ko on „Eva Brunelli“, „Theatre and Life“
magazine, 1914, № 22

თამარ გამსახურდია

რომან გამსახურდიას, რომელიც საცირკო ხელოვნების ოსტატი იყო, უნგრეთში მოგზაურობისას, ბოშათა ბანაკში გაუცნია ბოშების მიერ გატაცებული უნგრელი გოგონა. ისე მოსწონებია, ცირკის დასს გოგონა გამოუსყიდია და რომანს ცოლად შეურთავს. ასეთ ოჯახში დაიბადა თამარი, თავის დებთან - კლარასთან და ვალენტინასთან ერთად.

ბავშვობიდანვე დაინტერესებული ყოფილა ბალეტით. სწავლობდა ჯერ თბილისის საბალეტო სკოლაში, შემდეგ მოსკოვის დიდი თეატრის ცნობილი სოლისტის მიხეილ მორდკინის კერძო სკოლაში. 1917 წელს ზიმინის ოპერაში საგანგებოდ მოწვეული მატილდა ქშესინსკაია შეცვალა, მოგვიანებით კი, კონტრაქტი გააფორმა ოპერასთან პრიმა-ბალერინას სტატუსით.

დადგმები მისი მონაწილეობით ძალიან პოპულარული იყო, კრიტიკოსები რეცენზიებში აღფრთოვანებას ვერ მალავდნენ. დიდი თეატრის მუზეუმში დაცულია საკონცერტო აფიშები. 1917 წელს თამარის პორტრეტებით დაიბეჭდა ღია ბარათები. მაგრამ ამ ყოველივემ თამარს ფინანსური წარმატება მაინც ვერ მოუტანა და უკან დასაბრუნებლად ბილეთის ფულიც კი მამამ მისცა, რომელიც სარატოვში საცირკო ანტერპრიზას განაგებდა.

რუსეთის რევოლუციის შემდეგ, თამარი ყირიმში გადავიდა და მამის დახმარებით იალტაში გახსნა საბალეტო სტუდია. სტუდიის მოსწავლეთა შორის იყო კავკასიური წარმოშობის მოხალისეთა არმიის ოფიცერი ალექსანდრ მიროსხეჯი, სასცენო ფსევდონიმით „დემიდოვი“, რომელიც მალე მისი ცეკვის პარტნიორი გახდა. ასე შეიქმნა იმ დროისათვის პოპულარული საბალეტო დუეტი „გამსახურდია-დემიდოვი“. 1919 წელს წყვილი გასტროლებზე წავიდა კონსტანტინოპოლსა და მარსელში, სადაც დაქორწინდნენ კიდეც.

ბოლშევიკური გადატრიალების გამო, თამარი საცხოვრებლად თბილისში დაბრუნდა და მიხაილ მორდკინის ხელმძღვანელობით (ანა პავლოვას პარტნიორი, რომელსაც თბილისში საბალეტო სტუდია ჰქონდა) დადგმულ სპექტაკლებში „კარნავალი“ და „ჟიზელი“ მიიღო მონაწილეობა. მორდკინმა საბალეტო დასის მოცეკვავეებისთვის საგანგებო ფოტოსესია მოაწყო. მოცეკვავეთა ფოტოები სპექტაკლების სარეკლამო ანონსის სახით თბილისის ქუჩებში ვრცელდებოდა.

1920 წელს ცოლ-ქმარმა მსოფლიო ტურნე წამოიწყო, იცეკვეს ლონდონის თეატრ „კოლიზეუმში“, პარიზის - „კაზინო დე პარიში“, ბუენოს-აირესის - „კოლონში“. დუეტის ყველაზე დასამახსოვრებელი ნომერი იყო კრისტოფ გლიუკის მუსიკაზე მიხეილ მორდკინის მიერ დადგმული „ვაკჰანალია“. სწორედ ამ ნომრის შესრულებისას დაიზიანა თამარმა ზურგი მეტოქის მიერ სცენაზე ჩარჭობილ ლურსმანზე. ტრავმამ ის დიდ სცენას ჩამოაშორა, მუშაობა დაიწყო ქორეოგრაფად რუს ლილიპუტთა დასში, რომელიც გამოდიოდა პარიზის კაბარეში „ფოლი ბერჟერი“. მათთვის დადგა რუსული, ჩინური, ჰოლანდიური ცეკვები.

35 წლის ასაკში თამარ გამსახურდიამ საბოლოოდ დატოვა სცენა და საკუთარი საბალეტო სტუდიის გახსნა გადაწყვიტა. სტუდიის ქირისათვის აუცილებელი თანხის შესაგროვებლად, თამარმა „ლორ ბელენის“ მოდის სახლში დაიწყო მუშაობა, რომლის მეპატრონეც რუსეთიდან ემიგრირებული, წარმოშობით ებრაელი ლარისა ბეილინა, ბერლინში ყოფნისას გაიცნო.

„ლორ ბელენი“ აწარმოებდა ქალის კორსეტებს. თამარს მუშაობაში ეხმარებოდა საბალეტო კოსტიუმის ცოდნა. ყოფილი მოცეკვავე ბიუსჰალტერებს და კორსეტებს უფრო დახვეწილსა და მოქნილს ხდიდა. რეზინის, კაუჩუკისა და ელასტიური ქსოვილების წყალობით, ქალის ფიგურა სრულყოფილი ჩანდა. თამარს ეკუთვნის სპორტსა და ცხენოსნობაში გამოსაყენებელი სპეციალური ბიუსჰალტერების შექმნის იდეა. მუშაობდა კორსეტების სრულყოფაზეც. შეკვეთების რაოდენობა ყოველდღიურად იზრდებოდა. მოთხოვნა იმდენად დიდი იყო, რომ თამარ გამსახურდიამ უარი თქვა საბალეტო სტუდიის გახსნაზე და თავი სრულად მიუძღვნა მოდის ინდუსტრიას. სამოდელო სახლის პოპულარობაზე მეტყველებს მყიდველთა სია, რომელთა შორის არიან: ჟაკლინ კენედი, ბეგუმ აღა-ხანი, ბარონესა როტშილდი, იუგოსლავიის დედოფალი ანნამა. განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია მარლენ დიტრიხი, რომელიც თამარის მეგობარიც იყო. კაუჩუკის ფირფიტების დახმარებით, გამსახურდიამ მარლენისთვის ორიგინალური კორსეტი შექმნა, რაც კინოვარსკვლავის სხეულს ღვთაებრივ ელფერს სძენდა.

დიტრიხის გარდა, გამსახურდიას სხვა ცნობილი მეგობრებიც ჰყავდა. ამერიკის შეერთებული შტატების პირველ ლედის ჟაკლინ (ჯეკი) კენედის სათანადოდ შეუფასებია ყოფილი მოცეკვავის ხელობა. შემონახულია გამსახურდიასთვის გაგზავნილი ჯეკის წერილი, რომელშიც ის მადლობას უხდის თამარს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, გერმანელების მიერ პარიზის ოკუპაციის შემდეგ, ლარისა ბეილინა ამერიკაში გადავიდა საცხოვრებლად და იმ პერიოდში სამოდელო სახლს გამსახურდია განაგებდა. გააფართოვა წარმოება და დაიწყო დეკოლტირებული საღამოს კაბების გამოშვება.

ლარისა ბეილინას გარდაცვალების შემდეგ, „ლორ ბელენი“ ნიუ-იორკში გადაიტანეს. თამარ გამსახურდია ნიცაში გადასახლდა, სადაც 1979 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია სანტ-ჟენევიევ-დე-ბუას სასაფლაოზე.

Tamar Gamsakhurdia - DANCER, DESIGNER
(1896, BAKU - 1979, PARIS)

Tamar's father - Roman Gamsakhurdia, who was a master of circus arts, met a Hungarian girl kidnapped by gypsies in a gypsy camp during his trip to Hungary. He liked her so much that the circus troupe paid ransom for the girl and Roman married her. Tamar was born in their family, together with her sisters - Clara and Valentina.

She was interested in ballet from childhood, studied first at Tbilisi Ballet School, then at the private school of the famous soloist of the Moscow Bolshoi Theatre, Mikhail Mordkin. In 1917, she replaced a specially invited Matilda Kshesinskaya in Zimin's opera, and later signed a contract with the opera as a prima ballerina.

The productions with hes participation were very popular, critics could not hide their admiration in their reviews. Her concert posters are preserved in the Bolshoi Theatre Museum, and in 1917, postcards with portraits of Tamar were printed. However, all this did not bring Tamar financial success, and her father, who managed a circus enterprise in Saratov, even gave her the ticket money to return.

After the Russian Revolution, Tamar moved to Crimea and opened a ballet studio in Yalta with the help of her father. Among the students of the studio was Alexander Miroskhedz, a volunteer army officer of Caucasian origin, with the stage name „Demidov“, who soon became her dance partner. This is how the Gamsakhurdia-Demidov ballet duo, which was very popular at that time, was created. In 1919, the couple went on tour to Constantinople and Marseille, where they got married.

After the Bolshevik coup, Tamar returned to live in Tbilisi and took part in the productions such as „Carnival“ and „Giselle“ directed by Mikhail Mordkin (Anna Pavlova's partner, who had a ballet studio in Tbilisi). Mordkin organized a special photo session for the dancers of the ballet troupe. The dancers' photos were distributed in the streets of Tbilisi as advertisements for performances.

In 1920, the husband and wife started a world tour, they danced in London's „Coliseum“, „Casino de Paris“ in Paris, and „Colon“ in Buenos Aires. The most memorable number of the duet was „Bacchanalia“ staged by Mikhail Mordkin to the music of Christoph Gliuk. It was during the performance of this scene that Tamar injured her back on a nail stuck on the stage by her opponent. The injury separated Tamar from the big stage. She started working as a choreographer in the Russian Lilliput troupe, which performed in the Paris cabaret Folly Berger. Russian, Chinese, Dutch dances were staged for them.

At the age of 35, Tamar Gamsakhurdia finally left the stage and decided to open her own ballet studio. In order to collect the money necessary for the rent of the studio, Tamar started to work in the fashion house „Lor Belen“, whose owner, Larisa Beilina, a Jewish immigrant from Russia, she had met while in Berlin.

„Lor Belen“ produced women's corsets. The knowledge of ballet costume helped Tamar in her work. The former dancer made bras and corsets more sophisticated and flexible. Thanks to rubber, caoutchouc and elastic fabrics, the female figure looked perfect. Tamar had the idea of creating special bras for sports and horse riding. She also worked on perfecting corsets. The number of orders increased daily. The demand was so great that Tamar Gamsakhurdia refused to open a ballet studio and devoted herself fully to the fashion industry.

Tamar's list of clients, including Jacqueline Kennedy, Begum Aga-Khan, Baroness Rothschild, Queen Anna of Yugoslavia, shows the popularity of the fashion house. Marlene Dietrich, who was not only Tamar's client but also her friend, deserves a special mention.

თამარ გამსახურდია
Tamar Gamsakhurdia

Gamsakhurdia created an original corset for Marlene with the help of rubber plates, which gave the movie star's body a divine touch.

In addition to Dietrich, Gamsakhurdia had other famous clients: the first lady of the United States of America, Jacqueline (Jackie) Kennedy, properly appreciated the former dancer's craft. Jackie's letter to Gamsakhurdia in which she thanks Tamar has been preserved to this day. After the German occupation of Paris during World War II, Larisa Beilina moved to America. At that time, the fashion house was completely managed by Gamsakhurdia. She expanded production and began to release low-cut evening dresses.

After the death of Larisa Beilina, „Lor Belen“ was moved to New York, Tamar Gamsakhurdia moved to Nice, where she died in 1979. She is buried at Sainte-Genevièvedes-Bois Cemetery.

თამარ გოგოლაშვილი-პაპავა

- „გახსოვს, თამარ, ალავერდობა? - მეუბნებოდა ის პარიზში, ჩვენი სევდიანი ნადიმების დროს, დაბალი მთრთოლვარე ხმით.

- გახსოვს თამარ, 26 მაისი? ის პირველი 26 მაისი?

- გახსოვს, თამარ, შუამთის დღესასწაული?

- გახსოვს, თამარ, ხატობა და ჩემი გაჭრა ტყეში?

- ხომ გახსოვს ჩვენი ცა რა ფერისაა? რამდენი ვარსკვლავებია. რამდენჯერ მითვლია ისინი ტყეში, მიწაზე რომ ვიწექი და ძილი არ მერეოდა.

თამარ გოგოლაშვილი და აკაკი პაპავა
Tamar Gogolashvili and Akaki Papava

- გახსოვს, თამარ, ჩვენი საქართველო?... კრულიც იყოს აქ სიცოცხლე, იქ სიკვდილი განა ბედნიერება არ არის, თამარ!“ (თამარ პაპავა - ბოლო შეხვედრა ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან) - ასე საუბრობდა ორი ქართველი, რომლებსაც სამშობლოს დატოვება და ემიგრანტობა არგუნა ბედმა.

თამარ გოგოლაშვილი, აკაკი პაპავა, გიორგი გვაზავა
Tamar Gogolashvili, Akaki Papava, Giorgi Gvazava

ცნობილი ქართველი მსახიობის სიმონ გოგოლაშვილის ოჯახში გაზრდილი თამარ პაპავა სამწერლო ასპარეზზე ძალიან ახალგაზრდა გამოვიდა და მაშინვე მიიქცია მკითხველის ყურადღება. მისი მოთხრობები იბეჭდებოდა „ქოჩრიანი ტოროლას“ ფსევდონიმით, თანამშრომლობდა იოსებ იმედაშვილის ჟურნალთან „თეატრი და ცხოვრება“, თარგმნა და გამოსცა ბონზელსის ცნობილი ნაშრომი „ფუტკარი და მაია“.

თამარი ცოლად გაჰყვა ქართული საზოგადოებისათვის კარგად ცნობილ ახალგაზრდა სოციალისტ-ფედერალისტს, დამოუკიდებელი საქართველოს პარლამენტის წევრს, მწერალთა კავშირის მეორე თავმჯდომარეს, ჟურნალ „ხელოვნების“ რედაქტორ აკაკი პაპავას, რომლის წერილები ხშირად იბეჭდებოდა ქართულ პერიოდულ და სალიტერატურო გამოცემებში.

1922 წელს აკაკი „გასაბჭოებული“ საქართველოდან ბერლინში ჩავიდა და ერთხანს იქიდან თანამშრომლობდა ქართულ გამოცემებთან. 1923 წელს თამარმა ქალიშვილებთან ერთად დატოვა საქართველო. ცხოვრობდნენ ჰამბურგსა და ბერლინში, სადაც მათი სახლი ემიგრანტთა თავშეყრის ადგილი იყო.

პაპავების ოჯახს უკავშირდება ეროვნული სიწმინდის - ემიგრაციაში მოხვედრილი თბილისის სიონის ტაძრის ტრაპეზის ძველი ნაქარგი გადასაფარებლის გადარჩენა. ბერლინში სომეხი კოლექციონერი გარდაცვლილა, მის მეუღლეს კი მთელი კოლექციის გაყიდვა გადაუწყვეტია.

სწორედ გასაყიდ ნივთებს შორის აღმოუჩენიათ თამარ და აკაკი პაპავებს ქართულწარწერიანი ფარდაგი, რომლის აღწერილობა ექვთიმე თაყაიშვილისთვის გადაუგზავნიათ. ექვთიმეს მოუწერია, რომ ეს სწორედ ის გადასაფარებელი იყო, რომელიც საუკუნის წინ მოუპარავთ სიონიდან. დიდი წვალებით მოგროვილი თანხით პაპავებმა ფარდაგი 20 000 დოლარად შეიძინეს (მოგვიანებით, მათი ანდერძის თანახმად, ფარდაგი საქართველოში რეზო თაბუკაშვილმა დააბრუნა).

მარცხნიდან: თამარ გოგოლაშვილი და აკაკი პაპავა
From the left: Tamar Gogolashvili and Akaki Papava

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ (1949 წელს), პაპავები სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინაში გადავიდნენ საცხოვრებლად, სადაც 100-კაციანი ქართული დიასპორა არსებობდა. ალვარეს თომასის ქუჩაზე მდებარე აკაკი და თამარ პაპავების სახლი გახდა ქართული ემიგრაციის შეკრების ცენტრი ბუენოს-აირესში. 1950 წლის 29 ოქტომბერს არგენტინაში მყოფმა ქართველებმა ჩამოაყალიბეს სათვისტომო „წმინდა გიორგი“, რომლის პირველ თავმჯდომარედ ვიქტორ ნოზაძე აირჩიეს, საპატიო თავმჯდომარედ - აკაკი პაპავა. 1952 წლიდან თავმჯდომარე თამარ პაპავა გახდა. ამერიკის კონტინენტზე პირველი ქართული ბეჭდური ორგანო - ჟურნალი „მამული“ ვიქტორ ნოზაძის რედაქტორობით, სწორედ არგენტინაში გამოდიოდა 1950-53 წლებში.

არგენტინელი ქართველები იხდიდნენ ეროვნულ დღესასწაულებს, მართავდნენ ქართულ კონცერტებს, წარმოდგენებს, აღნიშნავდნენ შობა-ახალ წელს. ღონისძიებების ორგანიზატორი პაპავების ოჯახი იყო. ალილოს შეხვედრაზე საუბრობს თამარ პაპავა სარა მერაბაშვილისადმი გაგზავნილ წერილში: „ჩვენთან ახალგაზრდობამ ეზოში ტურფად მოკაზმეს შობის ხე, გააჩაღეს სანთლები, შემოუსხდნენ ირგვლივ და დაიწყეს მშვენიერი ქართული ალილო... დიდხანს გაისმოდა ეს ალილო ჩვენს ეზოში... მეზობლებს, იტალიელებს და ესპანელებს ეს უკვე აღარ ეუცხოვებათ, ისინი შეჩვეული არიან ყოველ წელიწადს ამ ჩვენს შობის რიტუალს... თითქმის გავათენეთ საქართველოს ტკბილ მოგონებებში...“.

თამარ გოგოლაშვილი და აკაკი პაპავა
Tamar Gogolashvili and Akaki Papava

თამარ და აკაკი პაპავებს მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავთ ქართული ემიგრანტული მწერლობის ისტორიაში. აკაკი პაპავამ გამოსცა 4 პოეტური კრებული, თამარ პაპავას ისტორიული ნარკვევები იბეჭდებოდა პარიზში გამოცემულ ქართულ ჟურნალში „კავკასიონი“, „ისახარის“ ფსევდონიმით. თამარ პაპავამ პარიზში გამოსცა წიგნი „გაბნეული საფლავები“, რომელშიც შესულია საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მეთაურის, წევრების და სხვა მნიშვნელოვან ადამიანთა ბიოგრაფიები. 1937 წელს ექვთიმე თაყაიშვილის წინასიტყვაობით გამოქვეყნდა წიგნი „დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში“. 1951 წელს ბუენოს-აირესში, ჟურნალში „მამული“, ნოე ჟორდანიას წინასიტყვაობით, გაგრძელებებით დაიბეჭდა თამარ პაპავას ნარკვევი დარეჯან დედოფალზე, რითაც დაიწყო წიგნის „დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში“ II ტომი. ეს იყო ამერიკაში დაბეჭდილი პირველი ქართული წიგნი. წიგნი ემიგრაციაში სამჯერ გამოიცა, საქართველოში კი მხოლოდ 1990 წელს, დამოუკიდებელი საქართველოს პირობებში მოხერხდა მისი გამოქვეყნდა.

თამარ გოგოლაშვილი და გულნარა ჭეიშვილი
Tamar Gogolashvili and Gulnara Tcheishvili

1964 წლის 27 ივნისს აკაკი პაპავა მოულოდნელად გარდაიცვალა ლომას დე ზამორას ავტობუსში, ქართული ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის კონცერტის ბილეთებით ჯიბეში. ანდერძის თანახმად, დაკრძალეს ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე. 12 წლის შემდეგ, ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალეს თამარ პაპავაც.

Tamar Gogolashvili-Papava - WRITER AND PUBLIC FIGURE??(1988, KUTAISI - 1976, BUENOS-AIRES)

„Do you remember, Tamar, Alaverdoba?“ - He used to say to me in Paris, during our sad encounters, in a low raspy voice.

- Do you remember, Tamar, May 26? That first May 26?

- Do you remember, Tamar, Shuamta holiday?

- Do you remember, Tamar, Saint's Day and my rushing out to the forest?

- Do you remember what color our sky is? How many stars are there? How many times I counted them in the forest when I was lying on the ground and could not sleep?

- Do you remember, Tamar, our Georgia?... May the life here be damned, isn't dying in Georgia happiness, Tamar!“ (Tamar Papava - the last meeting with Kakutsa Cholokashvili) - this is how two Georgians spoke, those who were forced by fate to leave their homeland and become immigrants.

თამარ გოგოლაშვილი
Tamar Gogolashvili

Having grown up in the family of the famous Georgian actor Simon Gogolashvili, Tamar Papava entered the writing arena very young and immediately attracted attention of the readers. Her stories were published under the pseudonym „Kochriani Torola“ - (crested skylark), she collaborated with Ioseb Imedashvili's magazine „Theatre and Life“, translated and published Bonzels' famous work „Bee and Maya“. Tamar married a well-known young Socialist-Federalist, member of the parliament of independent Georgia, second chairman of the Union of Writers, editor of the „Khelovnaba“ magazine, Akaki Papava, whose letters were often published in Georgian periodicals and literary publications.

In 1922, Akaki came to Berlin from „Sovietized“ Georgia, and cooperated for a while with Georgian publications from there. In 1923, together with the girls, Tamar left Georgia. They lived in Hamburg and Berlin, where their house was a gathering place for immigrants.

The Papava family is connected with the preservation of the national sanctity - the old embroidered tablecloth of Tbilisi Sioni Cathedral, which was stolen and taken out of the country. An Armenian collector in Berlin died, and his wife intended to sell the entire collection. Among the items for sale, Tamar and Akaki Papava found a rug with a Georgian inscription, the description of which was sent to Ekvtime Takaishvili. He wrote back that it was the same covering that was stolen from Sioni a century before. The Papavas bought the rug for 20,000 dollars which they had collected with great difficulty (later, according to their will, the rug was returned to Georgia by Rezo Tabukashvili).

თამარ გოგოლაშვილი და აკაკი პაპავა
Tamar Gogolashvili and Akaki Papava

After World War II, in 1949, the Papavas moved to Argentina, South America, where there was a Georgian diaspora of 100 people. The house of Akaki and Tamar Papava, located on Alvares Thomas Street, became the gathering centre of the Georgian emigration in Buenos Aires. On October 29, 1950, the Georgians in Argentina formed the community „Tsminda Giorgi“, the first chairman of which was elected Victor Nozadze, the honorary chairman - Akaki Papava. From 1952, Tamar Papava became the chairperson. The first Georgian printed edition on the American continent - „Mamuli“ magazine, edited by Viktor Nozadze, was published in Argentina in 1950-53.

Argentinian Georgians celebrated national holidays, held Georgian concerts, performances, and celebrated Christmas and New Year. The event was organized by the Papava family. Tamar Papava speaks about the Alilo meeting in a letter sent to Sara Merabashvili: „Young people adorned a Christmas tree in our yard, lit the candles, sat around it and started the beautiful Georgian Allilo... This Allilo was heard in our yard for a long time... Neighbours, Italians and Spaniards are not surprised at it anymore, they are used to our Christmas rituals that sound in our yard every year... We spent the night in the sweet memories of Georgia...“

Tamar and Akaki Papava have an important place in the history of Georgian emigrant writing. Akaki Papava published 4 poetry collections, and Tamar Papava's historical essays were published in Paris under the pseudonym „Isakhari“ in the magazine „kavkasioni“. Tamar Papava published the book „Scattered Graves“ in Paris, which includes biographies of the head of the government of the independent republic, members and other important people. In 1937, the book „Big Faces in Small Frames“ was published with a foreword by Ekvtime Takaishvili. In 1951, Tamar Papava's essay on Queen Darejan was printed with continuations in the magazine „Mamuli“ in Buenos Aires, with a foreword by Noe Zhordania, thereby starting the second volume of the book „Big Faces in Small Frames“. It was the first Georgian book printed in America. The book was published three times in exile, and in Georgia the book was published only in 1990, it became possible to publish it in independent Georgia.

პაპავების ოჯახი არგენტინაში
Papava's family in Argentina

On June 27, 1964, Akaki Papava died suddenly on a bus in Lomas de Zamora with tickets for the concert of the Georgian State Dance Ensemble in his pocket. According to the will, he was buried at Leuville Georgian cemetery. Twelve years later, Tamar Papava was also buried at Leuville cemetery.

სონია დუმბაძე-ბონო
Sonia Dumbadze-Bono

ოზურგეთის სოფელ შემოქმედის მღვდელს და ცნობილ მგალობელ დავით დუმბაძეს 2 ვაჟი და 9 ქალიშვილი ჰყავდა. მუსიკალური ნიჭით დაჯილდოებულ დებს შორის, რომლებიც ოზურგეთის ე.წ. „ბაღის კლასში“ და დიმიტრი სიმვულიდის გუნდში გალობდნენ, ვოკალური მონაცემებით სონია გამოირჩეოდა.

1919 წელს თბილისის კონსერვატორიაში მისაღები გამოცდების წარმატებით ჩაბარების შემდეგ, მეცადინეობა პედაგოგ ანა ჯაყელთან დაიწყო, თავის სარჩენად კი, ტელეფონისტად მოეწყო. 1923 წელს ბაქოს კონსერვატორიაში გადავიდა, სადაც მონაწილეობდა სტუდენტურ დადგმებში, შემდეგ თბილისის კონსერვატორიის სასტიპენდიო კონკურსში გამარჯვებულ 15 სტუდენტთან ერთად მილანში ჩავიდა და მაესტრო დელი პონტისთან დაიწყო მეცადინეობა.

მალე საბჭოთა მთავრობამ ევროპაში სასწავლებლად გაგზავნილ სტუდენტებს სტიპენდია შეუწყვიტა. სონია იძულებული გახდა, სწავლა მიეტოვებინა და საბჭოთა სტუდენტებისთვის იტალიურის სწავლებით და კოსმეტოლოგობით ერჩინა თავი. მოულოდნელად მის ცხოვრებაში სპონსორი - ბიჩე პალმა გამოჩნდა, რომელმაც იმ პირობით, რომ შემდგომში ერთ მოსწავლეს მაინც გამოზრდიდა უსასყიდლოდ, სწავლის საფასური გადაუხადა.

სონია დუმბაძე
Sonia Dumbadze

ასე დაიწყო სონიას საესტრადო კარიერა. თავდაპირველად, გამოდიოდა საქველმოქმედო კონცერტებზე. 1932 წელს მონაწილეობა მიიღო დირიჟორ ტოსკანინის ცოლის დის შვილის მიერ ორგანიზებულ კონცერტში, სადაც ტოსკანინის ქება დაიმსახურა. 1937 წელს ცოლად გაჰყვა იტალიელ ბარიტონ ჯოვანი ბონოს და უკვე მასთან ერთად მართავდა კონცერტებს.

გულზე ორი უმძიმესი ოპერაციის ჩატარების შემდეგ, სონია იძულებული გახდა, სცენას ჩამოშორებოდა. 1946 წლიდან სიგმა დე გრასისთან ერთად შექმნა ვოკალის შესანიშნავი სკოლა, რომელმაც სხვადასხვა ეროვნების მრავალი ცნობილი მომღერალი აღზარდა, მათ შორის სოპრანოები: იტალიელი ვირჯინია ვერგა (ფილეტი), ამერიკელი ეველი ტომეი (როვერტი), რინა კეკი, მარიამ ჰაუზერი. მის სტუდიაში სწავლობდნენ: ლა-სკალას დირიჟორის დე საბატას ქალიშვილი ლილიანა, ნიუ-იორკის მეტროპოლიტან ოპერის დირექტორის ქალიშვილი გრაციელა პოლაკო, სოპრანო ოგოტ ლინერი, ტენორი მარიო კატულო, ბარიტონი ჯუზეპე სკალკო და სხვები. არც ბიჩე პალმასათვის მიცემული პირობა დავიწყებია და 5 წელი უფასოდ ასწავლიდა ცნობილ ბარიტონს - ოსკარ სკალიონს.

სონიამ საქართველოში ჩამოსვლა 1963 წელს შეძლო. თბილისის ოპერის თეატრში ბელკანტოს მეთოდით ჩაატარა რამდენიმე გაკვეთილი. ერთი თვის განმავლობაში, უსასყიდლოდ მუშაობდა კონსერვატორიის სტუდენტებთან. გარდაიცვალა 1968 წელს.

დაკრძალულია მილანში.

Sonia Dumbadze-Bono - SINGER, TEACHER
(1904, SHEMOKMEDI VILLAGE - 1968, MILAN)

Davit Dumbadze, the priest and famous cantor of Shemokmedi Village of Ozurgeti, had 2 sons and 9 daughters. Among the gifted sisters with musical talent, who sang in the so-called „Garden Class“ and Dimitri Simvulidi's choir, Sonya stood out with her vocal capabilities.

In 1919, after successfully passing the entrance exams to Tbilisi Conservatoire, she began her studies with the teacher Anna Jakeli, and worked as a telephone operator to support herself. In 1923, she moved to Baku Conservatoire, where she participated in student productions, and then went to Milan with 15 students who had won Tbilisi Conservatoire's scholarship competition and started studying with Maestro Delli Ponti.

Soon, the Soviet government stopped giving scholarships to the students sent to study in Europe. Sonia was forced to drop out of school and support herself by teaching Italian to Soviet students and becoming a cosmetologist. But suddenly a sponsor - Biche Palma appeared in her life, who paid for her education on the condition that she would raise at least one student free of charge.

Sonia's pop career began. At first, she performed at charity concerts. In 1932, she took part in a concert organized by the son of conductor Toscanini's sister-in-law, where she was praised by Toscanini. In 1937, she married the Italian baritone Giovanni Bono and soon conducted concerts with him. After a heart disease and two severe operations, she was forced to leave the stage. Since 1946, together with Sigma de Grassi, she created an excellent school of vocal, which educated many famous singers of different nationalities, including sopranos: Italian Virginia Verga (Fillet), American Evely Tomei (Rovert), Rina Keck, Maria Hauser. Liliana, the daughter of La Scala conductor de Sabata, Graziela Polaco, the daughter of the director of the New York Metropolitan Opera, soprano Ogot Liner, tenor Mario Catullo, baritone Giuseppe Scalco and others, all were the sudents of her studio. She did not forget the promise given to Biche Palma either, and taught the famous baritone Oscar Scallion for 5 years for free.

სონია დუმბაძე
Sonia Dumbadze

Sonya managed to come to Georgia in 1963. She conducted several lessons by using the bel canto technique at the Tbilisi Opera Theatre. For a month, she worked for free with the students of the conservatoire.

She died in 1968 and is buried in Milan.

ელენე ზურაბიშვილი (ელენ კარერ-დ'ანკოსი)

ივანე ზურაბიშვილი - იურისტი
Ivane Zurabishvili - a lawyer

საბჭოთა კავშირის ისტორიისა და პოსტსაბჭოთა პერიოდის მკვლევრის ელენ კარერ დ'ანკოსის შესახებ 1978 წელს საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გაზეთი „თავისუფლების ტრიბუნა“ წერდა: „ის გახლავთ მსოფლიოში აღიარებული სპეციალისტი საბჭოთა კავშირის საკითხებისა. ფრანგული ლიტერატურის დოქტორი, პოლიტიკურ მეცნიერებათა პროფესორი, ქ-ნი ელენე ლექციებს კითხულობს პარიზის უნივერსიტეტში საბჭოთა კავშირის პოლიტიკურ და სოციალურ ისტორიაზე. ის ამავე დროს ხელმძღვანელობს სსრკ-ს სექციას საერთაშორისო ურთიერთობის კვლევის ცენტრში და კვლევის უფროსია პოლიტიკურ მეცნიერებათა ეროვნულ ფონდაციაში საფრანგეთში. 1971 წლიდან მოყოლებული კი ელენე კარერ დ'ანკოსი მონაწილეობას ღებულობს ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სლავური კომიტეტის სამეცნიერო ჯგუფში. ქ-ნი ელენე ავტორია აგრეთვე სქელტანიანი წიგნებისა: „რუსეთის ისტორია“, „რუსეთი ორ სამყაროს შორის“, „ეკატერინე II“, „ნიკოლოზ II“, „სიმართლე გრიგოლ რასპუტინის შესახებ“ და ა.შ. მას ეკუთვნის მრავალი სტატია, როგორც საბჭოთა კავშირზე, ისე კომუნისტურ და ცენტრალური აზიის სახელმწიფოებზე. ქ-ნი ელენე ასულია გიორგი ზურაბიშვილისა, გამგრძელებელი ნიკოლაძე-ზურაბიშვილების სახელოვანი ტრადიციებისა, ამიტომ ქართველებისათვის გასაკვირი არ იქნება „ლ'ამპირ ეკლატეს“ ავტორის წარმატებები“. წიგნის გამოსვლისას კი, იგივე გაზეთი აღნიშნავდა: „ოქტომბერში საფრანგეთში მცხოვრებლები მოწმეები ვიყავით იმ მხურვალე გამოხმაურების, რომელიც წილად ხვდა ელენე კარერ დ'ანკოსის წიგნის „დამსხვრეული იმპერია“-ს გამოქვეყნებას. არ დარჩენილა არცერთი გაზეთი, ჟურნალი, რადიო და ტელევიზიის არხი, რომ არ აღენიშნა ეს მოვლენა და არ ექო ამ წიგნის დიდი ღირებულება. რას ეხება ავტორი „ამპირ ეკლატეში“? საბჭოთა კავშირს; იქ არსებულ ეროვნულ საკითხს და ამასთან დაკავშირებით იხილავს საბჭოთა სახელმწიფოს მომავალ ბედს. ქალბატონი ელენე მეცნიერულად უჩვენებს, რომ საბჭოთა კავშირში სრულებითაც არ არის მოგვარებული ეროვნული საკითხი, რომ 60 წლის შემდეგ ოქტომბრის რევოლუციისა, წინააღმდეგ მათ ლიდერთა განცხადებისა, საბჭოთა კავშირში მწვავედ დგას ეროვნულ უმცირესობათა პრობლემა, რომელიც დიდ საფრთხეს უქადის მას, საფრთხეს შემადგენელ ეროვნულ ერთეულებად დაშლისა... სერიოზულ მსჯელობასთან ერთად „ამპირ ეკლატე“ მეტად საინტერესო და სასიამოვნო საკითხავიცაა და ასეთი აზრის მარტო ჩვენ როდი ვართ, რადგანაც ქ-ნმა ელენემ ამ წიგნისათვის მიიღო მეტად საძებარი პრემია დიდი ჟურნალიზმის, რომელსაც ფრანგულად „ოჟურდუი“ ეწოდება“.

საფრანგეთის აკადემიის პრეზიდენტი
აკადემიის წევრებთან ერთად
President of the French Academy
with the Academy members

წიგნი, რომელიც 1978 წელს გამოქვეყნდა, მოიცავდა ვარაუდს საბჭოთა კავშირის დაშლის შესახებ. კვლევის საგანი იყო დემოგრაფიული პროცესები და მათი განსხვავებული განვითარება მაჰმადიანებსა და სლავებს შორის, რაც იმ დროისათვის საკმაოდ იშვიათ სამეცნიერო კვლევას წარმოადგენდა.

საბჭოთა კავშირის საკითხების შესწავლისადმი ინტერესი ელენს ახალგაზრდობიდანვე ჰქონდა. შესაძლებელია, ამის მიზეზი მისი ქართული წარმომავლობა იყო. ფრანგი სოვეტოლოგი, საფრანგეთის აკადემიის წევრი და მუდმივი მდივანი ელენ კარერ-დ'ანკოსი 1929 წლის 6 ივლისს პარიზში, გიორგი ზურაბიშვილის ოჯახში დაიბადა. ელენის ბაბუა, პროფესიით იურისტი ივანე ზურაბიშვილი, საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში ოჯახთან ერთად წავიდა ემიგრაციაში. მისი მეუღლე ნიკო ნიკოლაძის უფროსი ქალიშვილი, ნინო ნიკოლაძე იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ გოგონას მშობლები მალე განქორწინდნენ, ელენი კი ძირითადად დედასთან იზრდებოდა და ქართული ფაქტობრივად არ იცოდა, ყოველთვის ახლო ურთიერთობა ჰქონდა მამასთან და მის ოჯახთან, ინტერესდებოდა ქართული ემიგრაციის პრობლემებით, საბჭოთა კავშირში შემავალი ქვეყნების სისტემური მოწყობისა და პოლიტიკური წყობის საკითხებით.

პროფესიადაც ეს სფერო აირჩია. პოლიტიკურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ელენი კითხულობდა ლექციათა ციკლს საბჭოთა კავშირის შესახებ, იყო უფროსი მკვლევარი სახელმწიფო პოლიტიკის მეცნიერებათა ფონდში, გამოაქვეყნა რამდენიმე კვლევა რუსეთის დიდ ეროვნულ მოძრაობებზე. 1972 წელს დაიბეჭდა მისი კაპიტალური ნაშრომი „საბჭოთა კავშირი ლენინიდან სტალინამდე 1917-1953“, 1976 წლის 26 მაისს სორბონის უნივერსიტეტში ბრწყინვალედ დაიცვა სადოქტორო თემაზე - „ბოლშევიკები და ეროვნებები 1929 წლამდე“. მალე გამოქვეყნდა ელენის კიდევ ერთი ნაშრომი „არც ომი, არც ზავი“. როგორც საბჭოთა კავშირის კარგი მცოდნე, მიწვეული იყო გაზეთის „ფიგარო“ თანამშრომლად.

1999 წელს საფრანგეთის სახელგანთქმულმა „უკვდავთა“ აკადემიამ პირველად აირჩია ქალი პრეზიდენტად. მარსელ მარსოს აკადემიკოსად არჩევისას, დაშნა, რომელსაც საფრანგეთის აკადემიის მესვეურები მიართმევდნენ ხოლმე ახლადარჩეულ წევრს, შეუკვეთეს პარიზში მცხოვრებ ცნობილ ქართველ ხელოვანს გუჯი ამაშუკელს. მასვე დაუკვეთეს ელენ კარერ დ'ანკოსისთვის მისართმევი დაშნა.

ორი ათწლეულის განმავლობაში, ელენი ხელმძღვანელობდა ევროპისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს დიპლომატიური არქივის კომისიას, მონაწილეობდა ყოფილი სოციალისტური ქვეყნების დემოკრატიზაციის პრინციპების დამდგენი კომისიის მუშაობაში, 1994-1999 წლებში იყო ევროპარლამენტის წევრი. მიღებული აქვს საპატიო ლეგიონის სხვადასხვა ხარისხის ორდენი, დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით.

Hélène Zurabishvili?(Hélène Carrère d'Encausse)?????QUEEN OF SOVIETOLOGISTS?, THE FIRST FEMALE HEAD?OF THE FRENCH ACADEMY??(1929, PARIS - 2023, PARIS)

In 1978, the socio-political newspaper „Liberty Tribune“ wrote about the researcher of the history of the Soviet Union and the post-Soviet period, Hélène Carrère d'Encausse: „She is a world-renowned expert on the issues of the Soviet Union. Doctor of French literature, rofessor of political science, Mrs. d'Encausse lectures at the University of Paris on the political and social history of the Soviet Union. At the same time, she heads the USSR section of the International Relations Research Center and is the head of research at the National Foundation for Political Science in France. From 1971, Hélène Carrère d'Encausse participated in the scientific group of the Slavic Committee of the University of Chicago. Mrs. d'Encausse is also the author of bif volume books: „History of Russia“, „Russia between Two Worlds“, „Catherine II“, „Nicholas II“, „The Truth about Grigori Rasputin“, etc. She is the author of numerous articles about the Soviet Union and the States of Central Asia. Mrs. Hélène is the daughter of Giorgi Zurabishvili and the successor of Nikoladze-Zurabishvilis' renowned traditions. Therefore, for Georgians the achievements of the author of „L'Empire éclaté“ (Decline of an Empire) will not be surprising.

„In October, everybody in France became witness of the ardent reviews that followed Hélène Carrère d'Encausse's book „L'Empire éclaté“. All the newspapers, magazines, radio and TV channels, without exception, covered this event and praised the great value of the book. What issue does the author touch upon in the book? The Soviet Union, its national issue; and discusses the future fate of the Soviet Union. Mrs. d'Encausse scientifically proves that the national issue is not completely resolved in the Soviet Union, that after 60 years of the October Revolution, against the statement of its leaders, the problem of national minorities is still acute in the Soviet Union, which poses a great threat to it, the danger of disintegration into national units... Along with the serious reasoning, „L'Empire éclaté“ is a very interesting and pleasant read, and we are not unique in our opinion, because for this book, Mrs. d'Encausse received a highly sought-after prize of great journalism, which is called „Aujourd'hui“ in French.

The book, published in 1978, included speculation about the collapse of the Soviet Union. The subject of the study was demographic processes and their different development between Muslims and Slavs, which was quite a rare scientific study at that time.

Hélène was interested in studying the issues of the Soviet Union from her youth. It is possible that the reason for this was her Georgian origin - French Sovietologist, member of the French Academy and Permanent Secretary Hélène Carrère d'Encausse was born on July 6, 1929 in Paris, in the family of Giorgi Zurabishvili. Hélène's grandfather, Ivane Zurabishvili, a lawyer by profession, emigrated with his family in March 1921, after the Sovietization of Georgia. His wife was Nino Nikoladze, the eldest daughter of Niko Nikoladze.

Despite the fact that the girl's parents divorced soon, Hélène grew up mostly with her mother and did not really know Georgian, she always had a close relationship with her father and his family, she was interested in the problems of Georgian emigration, the issues of the system organization and political structure of the countries included in the Soviet Union.

She chose this field as a profession. After graduating from the Institute of Political Sciences, Ellen gave a series of lectures on the Soviet Union, was a senior researcher at the State Policy Science Foundation, and published several studies on the great national movements of Russia. In 1972, her capital work „Soviet Union from Lenin to Stalin 1917-1953“ was published, on May 26, 1976, she brilliantly defended her doctoral thesis at Sorbonne University on the topic: „Bolsheviks and Nationalities before 1929“. Soon, another work „Neither War nor Truce“ was published. As a good connoisseur of the Soviet Union, she was invited to work for the „Figaro“ newspaper.

In 1999, the famous French Academy of the „Immortals“ elected a woman as its president for the first time. During the election of Marcel Marceau as an academician, the dagger, which was traditionally presented to the newly elected member by the officials of the French Academy, was ordered to a famous Georgian artist Guji Amashukeli living in Paris. He was also ordered to create a dagger for Hélène Carrère d'Encausse.

For two decades, Hélène headed the diplomatic archive commission of the Ministry of Europe and Foreign Affairs, participated in the work of the commission establishing the principles of democratization of former socialist countries, and was a member of the European Parliament in 1994-1999. Received various degrees of the Order of the Legion of Honor, was awarded with the Order of Merit.

ელენე თარხნიშვილი-ვიტა
Elene Tarkhnishvili-Vitta

„პატივცემულმა ემა დოტიმ მოგვასმენინა თავისი მოწაფის, ახალგაზრდა არტისტი ქალის ელენე თარხნიშვილის სიმღერა. ელენე თარხნიშვილს მშვენიერი და სასიამოვნო ხმა აქვს, მღერის გრძნობით. ახალგაზრდა მომღერალს მომზადებული აქვს „ფაუსტი“, „რიგოლეტო“, „მანონი“, „დონ პასკუალე“, „ბალ-მასკარადი“. ამ ოპერებიდან ელენე თარხნიშვილმა შეასრულა სხვადასხვა ადგილები. იმღერა, აგრეთვე, არია „ტრავიატადან“. ახალგაზრდა მომღერალ ქალს დიდებული მომავალი ელის“ - იტალიური პრესა.

ელენე თარხნიშვილი
Elene Tarkhnishvili

ელენეს აღზრდაში დიდი როლი შეასრულა მამიდამ, მწერალმა ეკატერინე თარხნიშვილ-გაბაშვილმა. მუსიკის სიყვარული კი ანასტასია მაჩაბელმა ჩაუნერგა, რომელსაც მომაკვდავმა დედამ ჩააბარა გოგონა.

მუსიკალური განათლება ელენე თარხნიშვილმა მიიღო საქართველოში მოღვაწე ჩეხ მუსიკოს იოსებ რატილთან. მღეროდა სალონებსა და საოჯახო საღამოებზე. ერთხელ, ივანე მაჩაბლის ოჯახში აკაკი წერეთელს მოუსმენია მისთვის და რომანსისათვის „მხოლოდ შენ ერთს“ ახალი ტექსტი „სიმღერა“ მიუძღვნია.

პროფესიული გამოცდილებისთვის, 1905 წელს ელენე თარხნიშვილი ჯერ პეტერბურგში გაემგზავრა, სადაც პედაგოგ ფონ დაკესთან ეუფლებოდა ვოკალის ხელოვნებას, შემდგომი წინსვლისთვის კი მილანს მიაშურა, სადაც მეურვეობას იმხანად იქ მყოფი ვანო სარაჯიშვილი უწევდა. მანვე მოაწყო მოსწავლედ მაესტრო ემა დოტისთან.

მალე ელენემ მილანში მუსიკალური სალონი გახსნა, სადაც თავს იყრიდნენ ცნობილი ვოკალისტები, კომპოზიტორები და დირიჟორები. 1906 წელს დოტის სალონში ელენეს პირველად მოუსმინეს: მასკანიმ, ვიტამ, პოტიმ, შალიაპინმა, სარაჯიშვილმა. ოპერებიდან ნაწყვეტების გარდა, შეასრულა ქართული რომანსიც. იტალიურმა პრესამ ახალგაზრდა სოპრანოს დიდებული მომავალი უწინასწარმეტყველა.

ელენე თარხნიშვილი
Elene Tarkhnishvili

1910 წელს ელენე თარხნიშნვილმა გაიმარჯვა შესარჩევ კონკურსში, რომელიც კომპოზიტორმა პიეტრო მასკანიმ ამერიკაში საგასტროლო დასის შესადგენად „ლა სკალაში“ ჩაატარა. ეს გამარჯვება მისი კარიერული წინსვლისთვის გარდამტეხი აღმოჩნდა. 1911 წლის იანვარ-მაისის პერიოდში ელენე გამოდიოდა ამერიკის სხვადასხვა ქალაქში, მილანში დაბრუნების შემდეგ კი, მიიწვიეს მონცაში, სავონასა და მოდენაში. მკაცრი იტალიური პრესა ხოტბას ასხამდა ქართველი სოპრანოს გამოსვლებს და ვოკალურ მონაცემებს.

ელენე საქართველოში იმავე წელს დაბრუნდა და მონაწილეობა მიიღო თბილისის ოპერის თეატრის სპექტაკლებში: „ტრავიატა“, „რიგოლეტო“, „ფაუსტი“, „ბოჰემა“. მისი პარტნიორი ვანო სარაჯიშვილი იყო. ელენეს სახელს უკავშირდება სერგო ევლახიშვილის საოპერო დასის წარმატება, რომელმაც 1912 წლის 10 თებერვლიდან 1 მარტამდე ქუთაისსა და ბათუმში 12 სპექტაკლი დადგა. გაზეთი „კავკაზი“ წერდა: „მსახიობი დაჯილდოებულია ხავერდოვანი ტემბრის ლირიკულ-კოლორიტული სოპრანოთი. ხმა დამუშავებული აქვს იტალიური სკოლის ყველა წესის მიხედვით: კარგი ვოკალიზაცია, ვრცელი სუნთქვა, წუნდაუდებელი სწორი ინტონაცია და ლამაზი სტილი მოწმობს იმას, რომ მას უნაყოფოდ არ გაუტარებია დრო იტალიაში“.

1913 წლიდან ელენე თავის მილანურ სალონს უბრუნდება და საოპერო კარიერას აგრძელებს. 1920 წელს ცოლად მიჰყვება იტალიელ ტენორსა და პიანისტს არტურო ვიტას, რის შემდეგაც მეუღლის გვარით მოღვაწეობს. მღერის წამყვან პარტიებს ჯაკომო პუჩინის ოპერებში, თანამშრომლობს თეატრთან Teatro Carcano.

მწვავე ართრიტის მოულოდნელმა დიაგნოზმა მომღერალი ნაადრევად ჩამოაშორა სცენას. 15-წლიანი არტისტული კარიერა ქალაქ ბერგამოში დაასრულა, სადაც მისი ბოლო სპექტაკლის „ლუჩია დი ლამერმურის“ პრემიერაზე დიდხანს არ წყდებოდა ოვაცია.

1925 წელს ვიტა ბოსტონის კონსერვატორიის პროფესორად მიიწვიეს. ელენემ ქმართან ერთად გამგზავრება ვერ შეძლო და მილანში დარჩენილმა პედაგოგობას მიჰყო ხელი. ელენ ვიტას სტუდიამ მრავალი ცნობილი მომღერალი აღზარდა, რომლებიც წარმარტებით გამოდიოდნენ იტალიისა და მსოფლიოს დიდ საოპერო სცენებზე.

ელენე თარხნიშვილი
Elene Tarkhnishvili

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იტალიაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური ვითარების გამო, ელენემ გაყიდა ბინა-სტუდია და გარდაცვლილი მეუღლის სიძის მიწვევით, საცხოვრებლად რეჯიო-კალაბრიაში გადავიდა. დაყრუებული და ღარიბი ელენე თარხნიშვილი ქმრის ნათესავების სარჩენი გახდა. ოდესღაც დიდების მწვერვალზე მდგომი ქართველი მომღერლი 1961 წელს, იტალიაში გარდაიცვალა. დაკრძალულია რეჯიო დი კალაბრიაში.

Elene Tarkhnishvili-Vitta - LYRIC SOPRANO
(1883, AKHALKALAKI - 1861, REGGIO DI CALABRIA)

?Respected Emma Dotti let us listen to?the song of her student, young artist?Elene Tarkhnishvili. Elene Tarkhnishvili?has a beautiful and pleasant voice, she?sings with feeling. The young singer has?prepared ?Faust?, ?Rigoletto?, ?Manon?, ?Don?Pasquale?, ?Un Ballo in Maschera?. Elene?Tarkhnishvili performed various pieces from?these operas. She also sang an aria from ?La?Traviata?. A great future awaits the young?female singer? - Italian press.

The writer Ekaterine Tarkhnishvili-Gabashvili played a big role in Elene's upbringing. The love of music was instilled by Anastasia Machabeli, who was entrusted with the girl by her dying mother.

Elene Tarkhnishvili received her musical education from the Czech musician Joseph Ratil working in Georgia. He sang at salons and family evenings. Once, in Ivane Machabeli's family, Akaki Tsereteli listened to him and dedicated a new text - „song“ - to the romance „Only You“.

For professional experience, in 1905, Elene Tarkhnishvili first went to St. Petersburg, where she mastered vocal art with the teacher von Dake, and for further advancement, she went to Milan, where Vano Sarajishvili, who was there at that time, tutored her. He also helped her to become a student of maestro Emma Dotti.

Soon, Elene opened a music salon in Milan, where famous vocalists, composers and conductors gathered. In 1906, Mascagni, Vitta, Potti, Shaliapin, Sarajishvili listened to Elene for the first time in Dotti's salon. In addition to excerpts from operas, she also performed a Georgian romance. From the very first performance, the Italian press predicted a glorious future for the young soprano.

In 1910, Elene Tarkhnishvili won the selection competition held by the composer Pietro Mascagni at La Scala to compose a touring troupe for performing in America. This victory turned out to be a turning point in her career. In January-May 1911, Elene performed in various American cities, and after returning to Milan, she was invited to Monza, Savona and Modena. The strict Italian press poured sermons on the performances and vocal characteristics of the Georgian soprano.

In the same year, Elene returned to Georgia and took part in the performances of Tbilisi Opera Theatre: „La Traviata“, „Rigoletto“, „Faust“, „La Boheme“. Her partner was Vano Sarajishvili. The success of Sergo Evlakhishvili's opera troupe, which staged 12 performances in Kutaisi and Batumi from February 10 to March 1, 1912, is connected with Elene's name. The „Kavkaz“ newspaper wrote: „The actress is endowed with a lyric-colourful soprano of a velvet timbre. Her voice has been developed according to all the rules of the Italian school: good vocalization, wide breathing, perfectly correct intonation and a beautiful style testify that she did not spend her time in Italy in vain“.

ელენე თარხნიშვილი
Elene Tarkhnishvili

Since 1913, Elene returns to her Milan salon and continues her opera career. In 1920, she marries the Italian tenor and pianist Arturo Vitta, after which she works under her husband's surname. She sings leading parts in the operas of Giacomo Puccini, collaborates with Teatro Carcano.

An unexpected diagnosis - acute arthritis prematurely removed the singer from the stage. She ended her 15-year artistic career in the city of Bergamo, where the ovation did not stop for a long time at the premiere of her last performance, „Lucia di Lammermoor“.

In 1925, Vitta was invited to become a professor at Boston Conservatory. Elene could not follow her husband to America and stayed in Milan to pursue teaching. The Ellen Vitta studio trained many famous singers who appeared on the great opera stages of Italy and the world. Due to the difficult economic situation in Italy after World War II, Elene sold her studio apartment and moved to Reggio di Calabria at the invitation of her late husband's son-in-law. Deaf and poor Elene Tarkhnishvili left on the mercy of her husband's relatives was supported by them. The Georgian singer, who was once on the peak of fame, died in 1961 and is buried in Reggio di Calabria.

ელენე თარხნიშვილი
Elene Tarkhnishvili

მაკრინე თურქია მეუღლესთან,
აკაკი ჩხენკელთან ერთად
Makrine Turkia with her husband,
Akaki Chkhenkeli

ქართველი სოციალ-დემოკრატის აკაკი ჩხენკელის მეუღლე მაკრინე თურქია სოხუმის სცენისმოყვარეთა დასში მსახიობობდა. 1900 წელს გაზეთ „ივერიაში“ გამოქვეყნდა წერილი სოხუმის სცენისმოყვარეთა წრის შესახებ, სადაც მაკრინე თურქიას ოსტატობა იყო აღნიშნული.

1904 წლისთვის მაკრინე და აკაკი ჩხენკელი დაქორწინდნენ. ჰყავდათ ერთადერთი შვილი - ალექსი, რომელიც 1905 წელს საქართველოში დაიბადა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში, აკაკი ჩხენკელი ჯერ საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტს იკავებდა, შემდეგ საფრანგეთსა და დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში ელჩის თანამდებობას. პრესის მასალებმა შემოგვინახეს ცნობები იმის შესახებ, რომ მაკრინე ხშირად მართავდა საქველმოქმედო საღამოებს, შემოსული თანხით კი ბავშვებსა და ქვრივ-ობლებს ეხმარებოდა.

1920 წელს მაკრინე თურქია მეუღლესთან ერთად გაემგზავრა საფრანგეთში. საქართველოში აღარ დაბრუნებულან. „მოქალაქენო! თქვენ იცით, რომ თფილისში დაარსდა „დედათა და ბავშთა დაცვის საზოგადოება“ (საზოგადოების საქმიანობაში აქტიურად იყვნენ ჩართული ნოე ჟორდანიას ცოლი ინა ჟორდანია, ნოე რამიშვილის ცოლი მარო გოგიაშვილი, აკაკი ჩხენკელის ცოლი მაკრინე ჩხენკელი და სხვა პოლიტიკოსის მეუღლეები, ასევე პედაგოგი, ჟურნალისტი და ხელოვანი ქალები - რესპუბლიკა 100-ს შენიშვნა). თქვენ იცით, რომ ამ საზოგადოებამ უკვე განახორციელა პრაქტიკულად ზოგი თავისი მიზანთაგანი საბავშვო თავშესაფრებისა და უფასო კონსულტაციების მოწყობით. ეს საზოგადოება იწყებს კიდევ ერთ დიდ მნიშვნელოვან საქმეს. იანვრის შუა რიცხვებში ხსნის „ბავშვის სახლს“, რომელიც შეიცავს საბავშვო ბაღს, საბავშვო კლუბსა და საბავშვო წიგნსაცავ-სამკითხველოს. მოქალაქენო, კულტურული ევროპა მოფენილია ასეთი დაწესებულებებით, ხოლო ჩვენში ეს პირველი ცდაა და ჩვენი საზოგადოების შეგნება-განვითარებაზე იქნება დამოკიდებული მისი ზრდა-წარმატება. „საბავშო სახლთან“ განზრახული ბიბლიოთეკა-სამკითხველოსათვის საჭიროა საყმაწვილო წიგნები, სურათები, სახელმძღვანელოები. მოქალაქენო, ვისაც საჭიროთ მიაჩნია, რომ ჩვენს შვილებს მიეცეს გონებრივი და ზნეობრივი საზრდო, ვისაც საჭიროთ მიაჩნია, რომ ჩვენი შვილები ქუჩის ცუდ გავლენას ააშოროს და მისცეს ბავშვს საღი გონებრივი საზრდო, შემოიტანეთ თქვენი წვლილი, გახდით მონაწილე ამ დიდ საქმისა. ყოველი შემოწირულობა წიგნებით, სურათებით თუ სახელმძღვანელოებით მიიღება დიდის მადლობით საზოგადოების კანცელარიაში. პეტრე დიდის ქუჩაზედ №8.

პედაგოგიური სექციის წევრები: ნ. ნაკაშიძე, ელ. ელიავა, ან. ქიქოძე, ს.დ. აღრუთინსკაია-დოლგორუკა, ე. გორინა, მელ. გველესიანი.

გაზ. ერთობა, 1920 წლის 22 იანვარი, №15

Makrine (Masho) Turkia-Chkhenkeli -
LOVER, WIFE OF AKAKI CHKHENKELI, THE AMBASSADOR OF
THE DEMOCRATIC REPUBLIC OF GEORGIA TO FRANCE?(1881-1967)

Makrine Turkia, the wife of the Georgian Social-Democrat Akaki Chkhenkeli, acted in the troupe of stage lovers of Sokhumi together with her sister Masho and Akaki's sister Aneta. In 1900, a letter was published in the newspaper „Iveria“ about the circle of stage lovers in Sokhumi, where Makrine Turkia's skill was emphasized.

By 1904, Makrine and Akaki Chkhenkeli got married. They had an only child - Aleksi, who was born in 1905 in Georgia. During the period of the Democratic Republic of Georgia, Akaki Chkhenkeli first held the post of Minister of Foreign Affairs, and then the position of Ambassador to France and Western European countries. The press materials supplied us with the information from which it becomes known that Makrine often held charity evenings, and with the money received, she helped children, widows and orphans.

In 1920, Makrine Turkia went to France with her husband. They never returned to Georgia. „Citizens! You know that the „Society for the Protection of Mothers and Children“ was founded in Tiflis (Noe Zhordania's wife Ina Zhordania, Noe Ramishvili's wife Maro Gogiashvili, Akaki Chkhenkeli's wife Makrine Chkhenkeli and spouses of other politicians, as well as teachers, journalists and women artists were actively involved in the activities of the society. Republic 100's note). You know that this society has already put into practice some of its goals by organizing children's shelters and free counselling. This community is starting another big important cause. In mid-January, the „Children's House“ will be opened, which will include a kindergarten, a children's club and a children's library-reading room. Citizens, cultural Europe is flooded with such institutions, and this is the first attempt in our country, and its growth and success will depend on the awareness and development of our society. Children's books, pictures, textbooks are needed for the „Children's House“ library-reading room. Citizens who believe it is necessary to give our children mental and moral nourishment, who believe it is necessary to remove our children from the bad influence of the street and give the child healthy mental nourishment, make your contribution, become a participant of this great cause. Every donation of books, pictures or manuals is gratefully received in the Society's office. №8 Peter the Great Street.

Members of the pedagogical section: N. Nakashidze, El. Eliava, An. Kikodze, S.D. Aghrutinskaya-Dolgorukaya, E. Gorina, Mel. Gvelesiani.

„Unity“ newspaper, 22 January 1920, №15

ელენე იოსელიანი-აფხაზი
Elene Ioseliani-Apkhazi

აღმოსავლეთ საქართველოს თავადაზნაურობის უკანასკნელი მარშალის, კოტე აფხაზის მეუღლემ - ელენე აფხაზმა და შვილმა ნიკოლოზმა, ქვეყანა 1921 წელს, რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ დატოვეს და პარიზისკენ გაემგზავრნენ. ელენე მოუთმენლად ელოდა კოტეს ჩასვლას, მაგრამ მან დარჩენა არჩია - იბრძოდა დამპყრობლების წინააღმდეგ და ხელმძღვანელობდა დამოუკიდებლობის კომიტეტის სამხედრო ცენტრს, რომელიც კოორდინაციას უწევდა სახალხო ამბოხის მომზადებას.

ნიკოლოზ და ილია აფხაზები
NIkoloz and Ilia Apkhazi

1923 წლის თებერვალში კოტე აფხაზი და სამხედრო ცენტრის წევრები დააპატიმრეს, 14 მაისს კი საშინელი წამების შემდეგ დახვრიტეს. ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრმა შალვა ამირეჯიბმა წერილით მიუსამძიმრა ელენეს კოტე აფხაზის დაღუპვა: „დიდად პატივცემულო ქალბატონო ელენე, გიგზავნით ლექსს, მიძღვნილს ჩემთვის დაუვიწყარ, თავადი კოტეს ხსოვნისათვის. მე გახლდით მაშინ ქუთაისში, როცა არ მახსოვს, 22-ს თუ 23-ს მაისს, კაკო დგებუაძემ (ის და მისი ძმა ლეო - ორივე სტუდენტები დახვრეტილ იქნენ აჯანყების დროს) შემომიტანა გაზეთის ნომერი, სადაც გამოცხადებული იყო თხუთმეტ დახვრეტილთა სია. მე არ აგიწერთ იმ შთაბეჭდილებას, რომელიც მოახდინა ამ საშინელმა ამბავმა. რამდენიმე დღის შემდეგ მე დავწერე ეს ლექსი:

თავისი წლები ერთხელ მღიმარი,
ალერსიანი ბედით და ხალხით,
გამოიტირა როგორც სიზმარი
და ცხოვრობს ეხლა მოსილი თალხით,
ვით ჩვენი დროის მისამძიმარი.
მაგრამ ძაძაშიც ვით ანდრომახმა
მან შეირჩინა ძველი მშვენება,
თუმცა მიუწევს მას გული გაღმა
და ფიქრიც იქით მიესვენება.
არად ახარებს ხანი ყოვნისა
და თავით ნაზად დახრილი მკლავზედ -
სდგას ვით ქანდაკი ცოცხალ ხსოვნისა
თავისი ქმარის კარგულ საფლავზედ.“

მიუხედავად გაჭირვებისა, ახალგაზრდა ქვრივს ფარ-ხმალი არ დაუყრია და ჩასვლისთანავე ჩაერთო ქართული ემიგრაციის პოლიტიკურ საქმიანობაში. იყო „ძველ ქართველ მებრძოლთა ასოციაციისა“ და პარიზის ქართული სამრევლო საბჭოს წევრი, მეგობრობდა ემიგრაციის წარმომადგენლებთან, მათ შორის ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთ ლიდერ გიორგი გვაზავასთან.

1929 წლის 3 მარტს პარიზში დაარსდა „ტუბერკულოზით ავადმყოფ ქართველთა დამხმარე კომიტეტი“, რომლის საპატიო თავმჯდომარედ აკაკი ჩხენკელი აირჩიეს, თავმჯდომარედ - ელენე აფხაზი. კომიტეტი სხვადასხვა კატეგორიის 40 ავადმყოფს პატრონობდა, აფინანსებდა მკურნალობას სანატორიუმებში, საავადმყოფოებში, ბინაზე; მოსახლეობაში აგროვებდა ტანსაცმელს, ფეხსაცმელს, საცვლებს; აწვდიდა მედიკამენტებს, საკვებს და თანხას მკურნალობისთვის.

ელენემ შეძლო შვილისთვის კარგი განათლება მიეცა. ნიკო აფხაზმა 1926 წელს პარიზში დაამთავრა სორბონის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და მიიღო დოქტორის ხარისხი. მუშაობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროში, ჰქონდა საადვოკატო პრაქტიკა, ჰყავდა მდიდარი ამერიკელი კლიენტები, მათ შორის ამერიკელი ცოლ-ქმარი კელები, რომლებმაც მას სამეურვეოდ მიანდეს კარ-მიდამო მერეველის შატოში. 1930-იან წლებში ნიკო შატოში დედასთან ერთად ცხოვრობდა

1941 წელს ნიკო ტყვედ ჩავარდა და გერმანულ საკონცენტრაციო ბანაკში აღმოჩნდა. ერთადერთი შვილის ამბავს ძალიან განიცდიდა ელენე, დაავადდა და 1946 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია პარიზის სენ ჟენევიევ დე ბუას სასაფლაოზე.

Elene Ioseliani-Apkhazi - PHILANTHROPIST ?(1870-1942, PARIS)

The wife of the last marshal of the nobility of Eastern Georgia Kote Apkhazi - Elene Apkhazi and her son Nikoloz, left the country in 1921, after the occupation of Georgia by Russia, and went to Paris. Elene was eagerly awaiting Kote's arrival, but Kote chose to stay in Georgia and fight against the invaders, leading the military centre of the Independence Committee, which coordinated the preparation of popular uprisings.

გენერალი ილია ოდიშელიძე (1868-1922) და
კოტე აფხაზი
General Ilia Odishelidze (1868-1922) and
Kote Apkhazi

In February 1923, Kote Apkhazi and members of the military centre were arrested, and on May 14, they were executed after a terrible torture. Shalva Amirejibi, a member of the National-Democratic Party, sent a letter to express his condolences to Elene on the death of Kote Apkhazi: „Dear Elene, I am sending you a poem dedicated to the memory of Prince Kote, who is unforgettable for me. I was in Kutaisi then when, I can't remember exactly on May 22 or 23, Kako Dgebuadze (he and his brother Leo - both students were executed during the uprising) brought me a newspaper, where the list of fifteen executed men was announced. I cannot describe to you the terrible impression which this terrible story made on me. A few days later I wrote this poem:

„Once smiling years,
Full of caressing fate and people,
Bemoaned like a dream
and lives now clad in mourning,
As a condolence of our time.
But in mourning like Andromakh
She kept her old beauty,
However, her heart longs to be on the other side
And the thought longs to be also there.
Time of being here gives her no joy
and with her head gently bent onto her arm -
stands like a statue of living memory
for her husband's lost grave.“

Despite all the difficulties, the young widow did not give up and immediately after her arrival, got involved in the political activities of the Georgian emigration. She was a member of the „Association of Old Georgian Fighters“ and of the Georgian Parish Council of Paris, she kept friendship with representatives of emigration, including Giorgi Gvazawaa, one of the leaders of the National Democratic Party.

On March 3, 1929, the „Assistance Committee for Georgians with Tuberculosis“ was founded in Paris. Akaki Chkhenkeli was elected as its honorary chairman, and Elene Apkhazi was elected as its chairman. The committee took care of 40 patients of different categories, financed treatment in sanatoriums, hospitals, apartments; they collected clothes, shoes, underwear from the population and provided medicines, food and money for treatment.

Elene managed to give her son a good education. In 1926, Niko Apkhazi graduated from the law faculty of Sorbonne University in Paris and received a doctorate degree. He worked in the Ministry of Foreign Affairs, had a law practice, had wealthy American clients, including an American couple, the Kellies, who entrusted him with the guardianship of the nearby Château Miraval, where he lived with his mother in the 1930s.

However, in 1941, Niko was captured and he ended up in a German concentration camp. Elene was deeply affected by the fate of her only child. Finally, she fell ill and died in 1946. She is buried in the Sainte Geneviève des Bois cemetery in Paris.

ზეინაბ კედია-ზურაბიშვილი
Zeinab Kedia-Zurabishvili

პირველი რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებული რაზმის უფროსის, ნოე რამიშვილის თანამებრძოლის, მექი კედიას და აგრაფინა თავართქილაძის ქალიშვილი ზეინაბ კედია სტამბოლში დაიბადა. როდესაც გასაბჭოების შემდეგ კედიების ოჯახმა საქართველო დატოვა, აგრაფინა უკვე ზეინაბზე ყოფილა ფეხმძიმედ. მელქისედეკს ბათუმიდან დაურეკავს მეუღლისთვის და უთხოვია, სასწრაფოდ ჩასულიყო, რათა უკანასკნელ გემს „ანატოლიას“ გაჰყოლოდნენ.

მექი და ზეინაბი
Meki and Zeinab

თავიდან ჩემოდნებსაც არ ხსნიდნენ, რადგან ყოველდღე ელოდებოდნენ შინ დაბრუნებას, მაგრამ მალე მიხვდნენ, დიდხანს მოუწევდათ თურქეთში გაჩერება. მექიმ ქარხანაში მუშად დაიწყო მუშაობა, აგრაფინამ - მანია ქუთათელაძე-სიამაშვილის სამკერვალოში, სადაც ამერიკელი ქალებისათვის მაქმანებიან კომბინიზონებს ქარგავდა. ასე გავიდა ოთხი წელი. 1925 წელს კი, როცა ქემალ-ფაშა სტამბოლს მიუახლოვდა, კედიები საფრანგეთს გაემგზავრნენ.

ზეინაბ კედია
Zeinab Kedia

მექი „სიტროენის“ ქარხანაში მოეწყო. მძიმე სამუშაო იყო, მაგრამ მცირედი შემოსავალი მაინც ჰქონდათ. აგრაფინა ქარგავდა და ოჯახს ასე ეხმარებოდა. ზეინაბი ჯერ საჯარო სკოლაში შეიყვანეს, შემდეგ თამარ ბაგრატიონის დახმარებით, კერძო ლიცეუმში განაგრძო სწავლა. მდიდარი ამერიკელი ვართჰაუზის ცოლი თამარ ბაგრატიონი, რამდენიმე ბავშვის სწავლის ფულს იხდიდა. მიუხედავად იმისა, რომ რაღაც პერიოდის შემდეგ დაფინანსება შეწყდა, დირექტორმა საუკეთესო მოსწავლე ვერ დათმო და უფასოდ სწავლაზე დათანხმდა.

ზეინაბს ექიმობა უნდოდა, მაგრამ სამედიცინოზე ჩაბარება გადაიფიქრა, რადგან დიდხანს მოუწევდა სწავლა და ამიტომ სორბონაში ჩააბარა ისტორიის ფაკულტეტზე. ისიც ვერ დაამთავრა, მამის ავადმყოფობის გამო იძულებული გახდა სამსახურის პოვნაზე ეფიქრა. სკოლის დირექტორმა მასწავლებლობა შესთავაზა და ისიც სამი წელი ასწავლიდა ბავშვებს.

ზეინაბ კედია ბავშვობაში
Zeinab Kedia in childhood

1950 წლის 14 აპრილს ზეინაბ კედია და ლევან ზურაბიშვილი დაქორწინდნენ. ნიკო ნიკოლაძის ქალიშვილის - ნინოს და ქართველი ემიგრაციის I ტალღის წარმომადგენლის - ივანე ზურაბიშვილის ვაჟი, წლების განმავლობაში პარიზის ქართული სათვისტომოს ხელმძღვანელი და ქართული ემიგრაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წევრი იყო. „მე და ლევანი ვიცნობდით ერთმანეთს - მე 5 წლისა რომ ვიყავი, ის უკვე 20 წლის ახალგაზრდა იყო. ხშირად ვხვდებოდით ერთმანეთს, მაგრამ როცა გავიზარდე, მერე შემამჩნია“, - იხსენებდა ზეინაბი.

სახლში ქართულად საუბრობდნენ. ფრანგული სიტყვების გამოყენებისთვის ჯარიმაც ჰქონდათ დაწესებული. ლევანმა უმაღლესი საინჟინრო სკოლა დაამთავრა და ფორდის ავტომანქანების ქარხანაში მუშაობდა უფროს ინჟინრად, მაგრამ იმის გამო, რომ ფრანგული პასპორტი არ ჰქონდა, დიდ თანამდებობას ვერ მიაღწია. საფრანგეთის მოქალაქეობა არ მიიღო, შვილებსაც საბუთებში „ლტოლვილი“ იქამდე ეწერათ, ვიდრე სწავლის გასაგრძელებლად აუცილებელი არ გახდა საფრანგეთის მოქალაქეობის მიღება.

შვილთან - სალომე ზურაბიშვილთან ერთად, ზეინაბი პირველად 1986 წელს ჩამოვიდა საქართველოში. „იმ პირველი მოგზაურობიდან გულნატკენი დავბრუნდი, - იხსენებდა ზეინაბი, - სასტუმრო „ივერიაში“ ვცხოვრობდით. გასაქანი არ მოგვცეს, ჩვენთანაც არავის უშვებდნენ. ერთ მეგობარს დავყავდით მანქანით, უკან კი სულ „კაგებეს“ მანქანა მოგვდევდა. ძლივს მოგვცეს კახეთში წასვლის ნებართვა და იქაც უკან გამოგვყვნენ. ხალხი კი კარგად გვხვდებოდა, მაგრამ რაც ვნახე მაშინდელ საქართველოში - არ მომეწონა“.

გარდაიცვალა 2016 წლის 18 თებერვალს პარიზში, 94 წლის ასაკში. დაკრძალულია მეუღლის გვერდით ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე.

Zeinab Kedia-Zurabishvili - THE REPRESENTATIVE OF
THE FIRST GEORGIAN EMIGRATION
(1921, ISTANBUL - 2016, PARIS)

Zeinab Kedia, the daughter of Meqi Kedia - Head of the Special Squad at the Ministry of Internal Affairs of the First Republic and comrade of Noe Ramishvili - and Agrapina Tavartkiladze, was born in Istanbul. When the Kedia family left Georgia after the Sovietization, Agrapina was already pregnant with Zeinab. Melkisedek called his wife from Batumi and asked her to come immediately so that they could join the last ship „Anatolia“.

ზეინაბ კედია შვილებთან ოთარ და
სალომე ზურაბიშვილებთან ერთად
Zeinab Kedia with her children Otar
and Salome Zurabishvili

At first, they didn't even open their suitcases because they were waiting to return home every day, but they soon realized that they would have to stay in Turkey for a long time. Therefore, Meqi started work as a worker in a factory, and Agrapina worked in Mania Kutateladze-Siamashvili's sewing shop, where she embroidered silk and lace overalls for American women. Four years passed like this. And in 1925, when Kemal-Pasha approached Istanbul, the Kedias left for France. Meqi started working at the „Citroen“ factory. It was hard work, but they still had a small income. Agrapina used to embroider and thus help her family.

Zeinab was first admitted to a public school. Then, with the help of Tamar Bagrationi, she continued her studies at a private lyceum. Tamar Bagrationi, wife of the rich American Worthouse, paid for several children's education. Although the funding stopped after some time, the director could not give up the best student and agreed to teach her for free.

Zeinab wanted to become a doctor, but she changed her mind about studying medicine because she would have to study for a long time, so she entered Sorbonne, the Faculty of History. However, she could not graduate as her father's illness forced her to find a job. The principal of the school offered her a teaching position and she taught children for three years.

In 1950, on April 14, Zeinab Kedia and Levan Zurabishvili got married. The son of Niko Nikoladze's daughter, Nino, and Ivane Zurabishvili, a representative of the first wave of Georgian emigration, for years he was the head of the Georgian community in Paris and one of the important members of the Georgian emigration. „Levan and I knew each other - when I was 5 years old, he was already a 20-year-old youth. We often met each other, but he noticed me only after I grew up“, Zeinab recalled.

They spoke Georgian at home. It turns out that even a fine was imposed for using French words. Levan graduated from a high school of engineering and worked as a senior engineer at the Ford car factory, but because he did not have a French passport, he could not reach a high position. He refused to get the French citizenship, and his children were also labelled as „refugees“ in their documents, until it became necessary for them to obtain French citizenship to continue their studies.

ზეინაბ კედიასა და ლევან
ზურაბიშვილის ქორწილი
The wedding of Zeinab Kedia and
Levan Zurabishvili

Zeinab came to Georgia for the first time in 1986 with her daughter - Salome Zurabishvili. „I came back heartbroken from that first trip - Zeinab recalled - We were staying at the Iveria hotel. They restricted our movement and did not allow anyone to be with us, either. One of our friends drove us around in his car, but we were always followed by a KGB car. They were reluctant to give us permission for a trip to Kakheti, but when they did at last, they followed us there and back. People treated us well, but I didn't like what I saw in Georgia of that time“.

She died on February 18, 2016, in Paris at the age of 94. She is buried next to her husband at Leuville Georgian cemetery.

ინა კორნეევა-ჟორდანია
Ina Korneeva-Zhordania

ინა კორნეევამ იურიდიული განათლება სორბონის უნივერსიტეტში მიიღო. 1903 წელს პარიზში გაიცნო მომავალი მეუღლე, უკვე ცნობილი ქართველი სოციალ-დემოკრატი ნოე ჟორდანია, 1904 წელს კი წყვილი საქართველოში დაოჯახდა.

სტუდენტობიდან დაინტერესებული იყო სოციალ-დემოკრატიული იდეებით, მხარს უჭერდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მენშევიკურ ფრთას. მისი პარტიული მეტსახელი იყო „თამარი“. შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით, 1905 წელს ბაქოში დააპატიმრეს, თუმცა, ორსულობის გამო მალევე გაათავისუფლეს.

ინა კორნეევა შვილებთან ერთად
Ina Korneeva with her children

რუსეთის დუმის მეოთხე არჩევნების დროს, ინა კორნეევა სოციალ-დემოკრატ მათე სკობელევის საარჩევნო კამპანიას ხელმძღვანელობდა, რის გამოც კავკასიაში ცხოვრების უფლება ჩამოერთვა.

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ, კვლავ ჩაერთო აქტიურ პოლიტიკაში, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით მონაწილეობდა რუსეთის დამფუძნებელი კრების არჩევნებში.

ნოე ჟორდანიასა და ინა კორნეევას
ჟანდარმერიის ბარათები
Gendarmerie cards of Noe Zhordania
and Ina Korneeva

1918 წლიდან, საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, მთავრობის თავმჯდომარის მეუღლის რანგში აქტიურად იყო ჩართული საზოგადოებრივ საქმიანობაში: მართავდა საქველმოქმედო და კულტურულ საღამოებს გაჭირვებულთა დასახმარებლად, ხელმძღვანელობდა ორგანიზაციას „ქალთა საზოგადოება ბავშვთა კეთილდღეობისათვის“, ხელს უწყობდა სამკითხველოების გახსნას.

საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ინა კორნეევა ოჯახთან ერთად ემიგრაციაში საფრანგეთში გაემგზავრა. იყო საფრანგეთის სოციალისტური პარტიის წევრი. პარიზში აწყობდა საქველმოქმედო საღამოებს, აგრძელებდა საზოგადოებრივ საქმიანობას, მართავდა შეხვედრებს ემიგრაციაში მყოფი ქართველების დასახმარებლად.

ნოე ჟორდანიას ოჯახი
Noe Zhordania's Family

Ina Korneeva-Zhordania - SOCIAL-DEMOCRAT, WIFE OF HEAD OF
THE GOVERNMENT OF THE DEMOCRATIC REPUBLIC OF GEORGIA NOE ZHORDANIA
(1877, BERDINO VILLAGE, ORLOV PROVINCE - 1967, LEUVILLE)

Ina Korneeva received her legal education at Sorbonne University. In 1903, she met her future husband, already famous Georgian Social-Democrat Noe Zhordania, in Paris, and in 1904, the couple got married in Georgia.

ნოე ჟორდანია ოჯახთან ერთად
Noe Zhordania with?his family

As a student, she was interested in socialdemocratic ideas, supported the Menshevik wing of the Russian Social-Democratic Party. Her party nickname was „Tamar“. In 1905, she was arrested in Baku on the charges of participating in a conspiracy, but was soon released due to her pregnancy.

During the elections of the fourth Duma of Russia, Ina Korneeva led the election campaign of the Social-Democrat Mate Skobelev, due to which she was deprived of the right to live in the Caucasus.

ნოე ჟორდანიას ოჯახი
Noe Zhordania's family

After the February revolution of 1917, she got involved in active politics again, participating in the elections of the Constituent Assembly of Russia on the list of the Social-Democratic Party.

Since 1918, after the declaration of independence of Georgia, in the capacity of the wife of the chairman of the government, she was actively involved in public activities: she managed charity and cultural evenings to help the needy, led the „Women's Society for the Welfare of Children“, promoted the opening of reading rooms.

After the occupation of Georgia, Ina Korneeva and her family emigrated to France. She was a member of the French Socialist Party. In Paris, she organized charity evenings, continued public activities, held meetings to help Georgians in exile.

ქრისტიანე ლეკრეკი
და მამია ბერიშვილი
Christiane Lekrek and
Mamia Berishvili

ქრისტიანა ლეკრეკი ეროვნებით ქართველი არ ყოფილა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც ემიგრანტ მამია ბერიშვილზე დაქორწინდა, მისი საქმიანობა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მიერ შეძენილი ლევილის მამულის მოვლა-პატრონობა გახდა და ქართველ ემიგრანტთა იმედად იქცა.

ქრისტიანე ლეკრეკი ალექსანდრე ბურჯანაძესთან
ერთად, უკან - მამია ბერიშვილი
Christiane Leclerc with Aleksandre Burjanadze,
behind - Mamia Berishvili

მეორე მსოფლიო ომის დროს ტყვედჩავარდნილი მამია ბერიშვილი - ნოე რამიშვილის დისშვილი, 1943 წელს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მეთაურის, ნოე ჟორდანიასა და საფრანგეთში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ელჩის, აკაკი ჩხენკელის შუამავლობით გაათავისუფლეს, რის შემდეგაც, საფრანგეთის ქართულ ემიგრაციას შეუერთდა. მამია და მისი მეუღლე ლევილის მამულში დასახლდნენ. როგორც ჟაკლინ ხაბულიანი წერდა: „კრისტიან ბერიშვილი ტანმაღალი, თხელი, ელეგანტური და ძალიან ყოჩაღი ქალი იყო... ოსტატურად დააგრიალებდა თავის „ტოიოტას“. ყველა მადლიერი იყო იმისთვის, რასაც ის შატოსათვის აკეთებდა“.

ქართველთა საფლავების მოვლა-პატრონობის გარდა, ქრისტიანა ლეკრეკი ლევილის შატოს გალამაზებაზეც ზრუნავდა - მის გარშემო ვარდები გააშენა და სიცოცხლის ბოლომდე უძღვებოდა ასოციაციის „ქართული კერა“ ადმინისტრაციულ საქმიანობას.

Christiane Lekrek-Berishvili - MEMBER OF THE
„GEORGIAN HEARTH“ ASSOCIATION, KEEPER OF GRAVES
OF LEUVILLE GEORGIANS (1920-1992)

Although Christiane Lekrek was not Georgian by nationality, after she married the immigrant Mamia Berishvili, she devoted her work to the maintenance of the Leuville estate purchased by the government of the Democratic Republic of Georgia and became the hope of Georgian immigrants.

After the Second World War, in 1943, her husband Mamia Berishvili, Noe Ramishvili's nephew, was released from captivity, through the mediation of Noe Zhordania, Head of the Government of the Democratic Republic of Georgia and Akaki Chkhenkeli, the Ambassador of the Democratic Republic of Georgia to France. Then he joined the group of Georgian immigrants living in France. Mamia and his wife settled in Leuville estate. As Zhalin Khabuliani wrote: „Christiane Berishvili was a tall, slender, elegant and very daring woman… She drove her „Toyota“ skillfully. Everyone was thankful for what she did for the chateau“. In addition to taking care of the graves, Christiane Lekrek busied herself with beautifying the estate, she planted roses around it. Until the end of her life, Christiane Lekrek led the administrative activities of the „Georgian Hearth“ association.

ქრისტიანე ლეკრეკი ოჯახთან ერთად
Christiane Lekrek with her family

1920-30-იანი წლების ევროპულ-ამერიკული საზოგადოებისა და პრესის ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა 5 და-ძმა მდივანი. მათი სახელები შეგხვდებათ ჰოლივუდის ვარსკვლავთა გვერდით, გახმაურებულ ისტორიებში, ელიტარულ ქრონიკებში, ლიტერატურულ ტექსტებში, ფილმებში. მათ აქებდნენ, აღმატებული ეპითეტებით ამკობდნენ, ხშირად არასახარბიელო კონტექსტშიც იხსენიებდნენ. ერთი ეპითეტი კი ყველას მიმართ იხმარებოდა: „მექორწინე მდივნები“.

5 Mdivani Siblings

In the 1920s and 30s, the 5 Mdivani Siblings were in the centre of attention of the European-American society and the press. Their names can be found next to Hollywood stars and famous people in high-profile stories, elite chronicles, literary texts, and films. They were praised, adorned with superior epithets, often mentioned in an unfavorable context. One epithet was used for everyone: „marrying Mdivani sisters“.

ვერა ფაღავა
Vera Paghava

12 წლის იყო ვერა, როცა სამშობლო დატოვა. 1920-21 წლებში ვერას მამა - იური ფაღავა დიპლომატიურში სამსახურში იმყოფებოდა ირანში. ოკუპაციის შემდეგ საქართველოში ვეღარ დაბრუნდნენ და ჯერ გერმანიაში წავიდნენ ემიგრაციაში, შემდეგ კი პარიზის გარეუბანში, მონჟურში დასახლდნენ.

ბავშვობიდან დაინტერესებული იყო მხატვრობით. თავდაპირველად, დეკორაციულ ხელოვნებათა სკოლაში დადიოდა, სადაც ლექციებს მხატვარი და სკულპტორი ანდრე ლიოტე უკითხავდა, შემდეგ ხელოვნებისა და რეკლამის სახელოსნოში, 1934-39 წლებში კი რანსონის აკადემიაში, სადაც როჟე ბისიე ასწავლიდა. მისი გავლენით, ვერა ფაღავა საეკლესიო ვიტრაჟების ერთ-ერთ საუკეთესო მხატვრად იქცა.

ვერა ფაღავა მამასთან ერთად
Vera Paghava with her father

რანსონის აკადემიის ჯგუფის შემდეგ, ვერა უერთდება მხატვრების გაერთიანებას ლიონში, „Témoignage“ რომელთა კონცეფცია ფერწერაში იყო „ხელოვნება წარმოსახვითზე უფრო მნიშვნელოვანია“. იცვლება მისი ხატვის სტილი - შიშველ ნატურას, პორტრეტს, ნატურმორტს და რელიგიური შინაარსის სცენებს მინიმალისტური აბსტრაქცია ცვლის. ნატურიდან ჩანახატებს გრაფიკული წერტილებით ასრულებს. მნიშვნელობას ანიჭებს არა ობიექტს, არამედ გარემომცველ სივრცესა და განათებას.

1930-იანი წლების მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა ე.წ. „დიდმა დეპრესიამ“ განსაკუთრებით დააზარალა საფრანგეთი. უმძიმეს მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ პარიზში მცხოვრები ემიგრანტები, მათ შორის ფაღავების ოჯახი. თავის გასატანად ვერამ ტექსტილზე დაიწყო მუშაობა, ქსოვდა, იმავდროულად, მიიღო მედდის განათლება, უვლიდა დაჭრილებს.

როგორც მხატვარი 1944 წელს გაიცნეს გამოფენით, რომელშიც პიკასოს ცოლი დორა მაარიც მონაწილეობდა. გალერისტი ჟან ბიუშე, რომელმაც ბევრი ცნობილი ფრანგი შემოქმედი გამოიყვანა ასპარეზზე, წერდა: „პიკასოს ცოლთან ერთად გამოვფენ ვერას, ხალხი უფრო პიკასოს ცოლის სანახავად მოვა, ამ დროს კი ვერა ფაღავას აღმოაჩენს და გაიცნობს“...

ფერწერის პარალელურად, ვერა ფაღავამ შექმნა ფრესკული ხელოვნების ნიმუშები, პარიზის საბავშვო ბაღებისთვის - მონუმენტურ-დეკორატიულ პანოები, დიჟონის სენტ-ჟოზეფის ეკლესიის ვიტრაჟები. 1958 წელს ხეზე შესრულებული ფრესკა-პანოსთვის „ამაღლება“ ვერამ რომის პაპის იოანე XXIII-გან სპეციალური ოქროს მედალი მიიღო.

1966 წელს ვენეციის 33-ე ბიენალეზე საფრანგეთს ვერა ფაღავა წარმოადგენდა და მის ნამუშევრებს ცალკე პავილიონი ჰქონდა დათმობილი. შემდგომში, ნამუშევრების მოძრავმა რეტროსპექტივამ იმოგზაურა სხვადასხვა ქალაქის ხელოვნების მუზეუმებში. გამოფენებმა საფრანგეთიდან ბერლინში, ნიუ-იორკში, რომში, ტურინში, ბრიუსელში, ვენაში გადაინაცვლა. ფრანგმა კოლექციონერებმა და ხელოვნების მოყვარულებმა დაიწყეს ვერა ფაღავას ნახატების შეძენა. 1972 წელს პარიზში ვერა ფაღავას გამოფენით გაიხსნა გალერეა „დარიალი“, რომელიც ასევე ემიგრანტ ქართველს თამარ წულაძეს ეკუთვნოდა.

ნახატების დიდი ნაწილი კერძო კოლექციებში, გერმანიასა და შვეიცარიაში ინახება. მისი 15 ნახატი საფრანგეთის ქალაქ დიჟონშია, რამდენიმე გრენობლის ხელოვნების მუზეუმსა და პარიზის პომპიდუს ცენტრის კოლექციაში. 2008 წელს მონპარნასის მუზეუმში ექპოზიციაზე „პარიზი-მონპარნასი-თბილისი, 1920-იანი წლები“ წარმოდგენილი იყო ელენე ახვლედიანისა და ვერა ფაღავას ნამუშევრები, 2012 წლის ოქტომბერში თბილისის ეროვნულ გალერეაში მოწყობილ გამოფენაზე წარმოდგენილი იყო 35 ფერწერული ტილო, 28 ჩანახატი და აკვარელი.

ასოციაციამ საქართველოს ეროვნულ მუზეუმს ვერას 3 ნამუშევარი გადასცა საჩუქრად - „უცნობი“ (1967), „პატარა საქართველო“ (1979), და ერთ ჩარჩოში ჩასმული 3 გრაფიკული ჩანახატი: „ღვინის წიგნი, ფასარგადი, მეტაფიზიკური პოემები“ (1977-79).

2023 წლის 23 სექტემბერს თიბისი კონცეპტის სივრცეში სათაურით „მდუმარე ქალაქები“ გაიხსნა გამოფენა, რომელზეც ვერა ფაღავას ფერწერულ ნამუშევრებთან ერთად, გამოფენილია უნიკალური ბიოგრაფიული დოკუმენტები და საარქივო მასალები. გამოფენა 6 თვე გაგრძელდა - 2024 წლის 30 მარტამდე. ამ გამოფენით საზოგადოებამ გაიცნო ან თავიდან აღმოაჩინა ქართული წარმოშობის ფრანგი მხატვარი ვერა ფაღავა.

Vera Paghava - ARTIST
(1907, TBILISI - 1988, PARIS)

Vera was 12 years old when she left her homeland. In 1920-21, Vera's father - Yuri Paghava was in the diplomatic service in Iran. After the occupation, they could not return to Georgia and first emigrated to Germany, and then settled in Montjur, a suburb of Paris.

She was interested in painting since childhood. At first, she went to the School of Decorative Arts, where the painter and sculptor André Lhote gave lectures, then to the Art and Advertising Workshop, and in 1934-39 to Ranson Academy, where Roger Bissière taught. Under his influence, Vera Paghava became one of the best artists of church stained glass windows.

After Ranson's academy group, Vera joins the association of painters in Lyon „Témoignage“ the concept of which in painting was „art is more important than imagination“. Her painting style changes: nudes, portraits, still lifes and scenes of religious content are replaced by minimalist abstraction. She makes sketches from a model with graphic dots. Reflects not the object, but the surrounding space and lighting.

The world economic crisis of the 1930s, the so-called „Great Depression“ hit France particularly hard. The immigrants living in Paris, including the Paghava family, found themselves in the worst situation. In order to support herself, Vera started working on textiles, knitting; at the same time, she received a nurse's education to care for the wounded. As an artist, she was introduced to the public in 1944 at an exhibition in which Dora Maar, Picasso's wife, also participated. Gallerist Jean Buchet, who brought many famous French artists to the arena, wrote: „I will exhibit Vera's paintings together with Picasso's wife's works so that people who come to see Dora's pictures will also get to know Vera Paghava's works…“

Along with painting, Vera Paghava created fresco works of art, monumental-decorative panels for kindergartens in Paris, stained glass windows of St. Joseph's Church in Dijon. In 1958, Vera received a special gold medal from Pope John XXIII for the frescopanel „The Ascension“ made on wood.

ვერა ფაღავა
Vera Paghava

In 1966, at the 33^rd Venice Biennale, France was represented by Vera Paghava, and a separate pavilion was dedicated to her works. Subsequently, a moving retrospective of the works travelled to art museums of different cities. Exhibitions moved from France to Berlin, New York, Rome, Turin, Brussels, Vienna. French collectors and art lovers began to buy Vera Paghava's paintings. In 1972, the „Dariali“ gallery was opened in Paris with the exhibition of Vera Paghava, which also belonged to the emigrant, Georgian Tamar Tsuladze.

Most of the paintings are kept in private collections in Germany and Switzerland. 15 of her paintings are in the French city of Dijon, several in the Grenoble Museum of Art and in the collection of the Center Pompidou in Paris. In 2008, at the exhibition „Paris-Montparnasse-Tbilisi, 1920s“ in the Montparnasse Museum, the works of Elene Akhvlediani and Vera Paghava were presented. In October 2012, at the exhibition organized in the Tbilisi National Gallery, 35 canvases, 28 sketches and watercolours were displayed.

The Association presented 3 works of Vera to the National Museum of Georgia as a gift - „Unknown“ (1967), „Little Georgia“ (1979), and 3 graphic sketches in one frame - „Book of Wine, Pasargadae, Metaphysical Poems“ (1977-79).

On September 23, 2023, in the space of TBC Concept an exhibition „Silent Cities“ was opened, at which, together with Vera Paghava's paintings, unique documents and archival materials are displayed. The exposition will last until March 30, 2024. With it our society either got acquainted with or rediscovered a French artist of Georgian origin, Vera Paghava.

ნინო ქურციკაშვილი-სალია
Nino Kurtsikashvili-Salia

საფრანგეთში ემიგრაციამდე, ქურციკაშვილების ოჯახი ჩინეთში, კერძოდ, ხარბინში ცხოვრობდა. პეტერბურგის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, პირველი მსოფლიო ომის დროს, ნინო ქურციკაშვილი მოწყალების დად მუშაობდა. შემდეგ ვარშავაში დაამთავრა უმაღლესი კურსები ისტორიის განხრით, რის შემდეგაც ოჯახთან ერთად ხარბინში დასახლდა.

ნინო ქურციკაშვილი-სალია
Nino Kurtsikashvili-Salia

1925 წელს ჩინეთის რევოლუციისა და კომუნისტების ხელისუფლებაში მოსვლის გამო, ქართველებმა მანჯურია დატოვეს. ნაწილი სამხრეთ ჩინეთში გადასახლდა, ნაწილი საბჭოთა კავშირში დაბრუნდა, დანარჩენებმა კი, ნინო ქურციკაშვილის ოჯახივით, ევროპას მიაშურეს.

პარიზში დიდი ქართული სათვისტომო არსებობდა. ქართველებს დაარსებული ჰქონდათ საქველმოქმედო და კულტურულ-საგანმანათლებლო ორგანიზიციები, სასპორტო საზოგადოება „შევარდენი“, აღნიშნავდნენ რელიგიურ და სამოქალაქო დღესასწაულებს, პოლიტიკურ და საზოგადო მოღვაწეთა იუბილეებსა და ხსოვნის დღეებს.

ნინო ქურციკაშვილი და კალისტრატე სალია
Nino Kurtsikashvili and Kalistrate Salia

პარიზში ნინო ცოლად გაჰყვა ისტორიკოსს და ქართველოლოგს კალისტრატე სალიას, რომელიც ქართული ნაციონალისტური 1948-1958 წლებში ჟურნალში სტატიები ძირითადად ქართულ ენაზე იბეჭდებოდა, 1958-83 წლებში - ფრანგულ, ინგლისურ, გერმანულ ენებზე. ჟურნალმა შემოიკრიბა უცხოეთში მოღვაწე ქართველოლოგები. სამეცნიერო საბჭოში შედიოდნენ: იულიუს ასფალგი (მიუნხენი), ჟორჟ დიუმეზილი (პარიზი), რენე ლაფონი (ბორდო), დევიდ ლენგი (ლონდონი), ირენე მელიქოვი (სტრასბურგი), შარლ მერსიე (პარიზი), იოჰან მოლითორი (ბამბერგი), ბერნარ უტიე (საბლე-სიურსართი), კ. პარი (პარიზი), ჰერტრუდ პეჩი (იენა), კარლ ჰაინც შმიდტი (ბონი), მიშელ ვან ესბროკი (ბრიუსელი), ჰანს ფოგტი (ოსლო), მიხეილ წერეთელი (მიუნხენი).

ნინო ქურციკაშვილი
და კალისტრატე სალია
Nino Kurtsikashvili
and Kalistrate Salia

ჟურნალი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა უცხოეთში ქართული კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში. იბეჭდებოდა ქართველ, აზერბაიჯანელ, ჩრდილოკავკასიელ მეცნიერთა სტატიები. ჟურნალმა 35 წელი იარსება, 1985 წლიდან კი ახალი სახელწოდებით „Revue des Etudes Georgiennes et Caucasiennes“ გამოიცა.

ნინო ქურციკაშვილი-სალია
Nino Kurtsikashvili-Salia

გარდა იმისა, რომ ნინო ქურციკაშვილი აგვარებდა ჟურნალის ადმინისტრაციულ, ტექნიკურ და ფინანსურ საქმეებს, თავადაც აქვეყნებდა ნაშრომებს. მათ შორისაა: „ქართული მატერიალური კულტურის ძეგლები“ (1971), „წმ. ნინოს მიერ ქართლის მოქცევის შესახებ“ (1972), კალისტრატე სალიასა და ვახტანგ ბერიძის თანაავტოობით - „საქართველო: (ისტორიულ-კულტურული მიმოხილვა)“ (1972), „პორტუგალიური მასალები ქეთევან დედოფლის წამებაზე“ (1973).

ანდერძის თანახმად, ნინო ქურციკაშვილისა და კალისტრატე სალიას ფერფლი ლევილიდან საქართველოში ჩამოიტანეს და დიდუბის პანთეონის მიწას მიაბარეს. 1980 წელს მათი პირადი ბიბლიოთეკა და ნივთები ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრს გადაეცა.

ნინო ქურციკაშვილი და
კალისტრატე სალია
Nino Kurtsikashvili
and Kalistrate Salia

Nino Kurtsikashvili-Salia - PUBLISHER-EDITOR OF „BEDI KARTLISA“
MAGAZINE, HISTORIAN, PHILANTHROPIST
(1898, VARDISUBANI VILLAGE - 1994, PARIS)

Before emigrating to France, the Kurtsikashvili family lived in China, namely, in Harbin. After graduating from the medical faculty of St. Petersburg University, during the First World War, Nino Kurtsikashvili worked as a sister of mercy. Then she finished higher history courses in Warsaw, after which she settled in Harbin with her family. Due to the Chinese revolution that started in 1925 and the Communists coming to power, Georgians left Manchuria. Some emigrated to South China, some returned to the Soviet Union, and some, like Nino Kurtsikashvili's family, went to Europe.

ნინო ქურციკაშვილი და
კალისტრატე სალია
Nino Kurtsikashvili
and Kalistrate Salia

There was a large Georgian community in Paris. Georgians founded various charitable, cultural and educational organizations, a sports society „Shevardeni“, celebrated religious and civil holidays, anniversaries and memorial days of political and public figures.

In Paris, Nino married the historian and Georgian scholar Kalistrate Salia, who was one of the founders of the Georgian nationalist organization „Tetri Giorgi“ and who collaborated with emigrant magazines and newspapers. In 1948, with the help of the French National Institute of Scientific Research, Nino and her husband founded the historical-literary journal „Bedi Kartlisa“, which was the first scientific Kartvelological publication.

In 1948-58, articles in the journal were printed mainly in Georgian, in 1958-83 - in French, English and German. It brought together Georgian scientists working abroad. The Scientific Council included: Julius Assfalg (Munich), Georges Dumézil (Paris), René Lafon (Bordeaux), David Lang (London), Irène Mélikoff (Strasbourg), Charles Mercier (Paris), Johan Molitor (Bamberg), Bernard Uthier (Sable-Siursarti), K. Parr (Paris), Gertrud Pätsch (Jena), Karl-Heinz Schmidt (Bonn), Michel van Esbroeck (Brussels), Hans Vogt (Oslo), Mikheil Tsereteli (Munich).

The journal played an important role in promoting Georgian culture abroad. Articles of Georgian, Azerbaijani, North Caucasian scientists were published. It has existed for 35 years, and since 1985 it has been published under the new name „Revue des Etudes Georgiennes et Caucasiennes“.

In addition to the fact that Nino Kurtsikashvili dealt with the administrative, technical and financial affairs of the journal, she also published papers hemself. Among them are: „Monuments of Georgian Material Culture“ (1971), „About the Conversion of Kartli by St. Nino“ (1972), co-authored by Kalistrate Salia and Vakhtang Beridze - „Georgia: (Historical-Cultural Review)“ (1972), „Portuguese materials on the torture of Queen Ketevan“ (1973).

According to the will, the ashes of Nino Kurtsikashvili and Kalistrate Salia were brought from Leuville to Georgia and buried in Didube Pantheon. In 1980, their personal library and belongings were donated to the Georgian National Centre of Manuscripts.

მედეა ღამბაშიძე-ნიკოლაძე
Medea Ghambashidze-Nikoladze

„ჩავეწერე სიბრძნის მეტყველების ფაკულტეტზე. მახსოვს, მინდოდა ყველა ლექციის მოსმენა, აკაკი შანიძის ლექციით დავიწყე. მისივე რჩევით დავიწყე სომხური ენის სწავლა. 3 გაკვეთილის შემდეგ გადავედი არაბულზე. გ. ახვლედიანთან დავიწყე სანსკრიტის სწავლა. ძალიან მომწონდა ლურსმნული წერა. მახსოვს კიდევ შალვა ნუცუბიძის სიცოცხლით სავსე ლექციები ფილოსოფიაზე და დიტო უზნაძის ნაზი, საინტერესო ლექციები ფსიქოლოგიაზე. ვისმენდი აგრეთვე ბატონი ივანე ჯავახიშვილის ლექციებს საქართველოს ისტორიის შესახებ“, - იხსენებდა მედეა ღამბაშიძე 1968 წელს პარიზული ჟურნალის „კავკასიონი“ XIII ნომერში.

მერაბ ჯორჯაძე, მედეა ღამბაშიძე,
გოგია მერკვილაძე, ნინო დიასამიძე, თამაზ ორბელიანი
Merab Jorjadze, Medea Ghambashidze, Gogia Merkviladze,
Nino Diasamidze, Tamaz Orbeliani

საქართველოს ოკუპაციის ამბავი მედეამ ლონდონში შეიტყო და გახიზნულ ოჯახს კონსტანტინოპოლში შეუერთდა. ჯერ მშობლებთან ერთად „წითელ ჯვარში“ მსახურობდა, შემდეგ ბანკში დაიწყო მუშაობა, 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დამარცხების შემდეგ კი, როცა სამშობლოში დაბრუნების იმედი რეპრესიების გამო გადაეწურათ, ოჯახი საფრანგეთში გადასახლდა.

ვახტანგ ღამბაშიძე დიდი ავტორიტეტითა და პატივისცემით სარგებლობდა. 1927 წელს ის ქართული სათვისტომოს თავმჯდომარედ აირჩიეს, რომელსაც 20 წელი (1947 წლამდე) ხელმძღვანელობდა. გახსნა პატარა კლინიკა, შექმნა „ქართველ ექიმთა კავშირი“, რომელშიც 15 ქართველი ექიმი გაერთიანდა და ლტოლვილებს, მათ შორის არაქართველებსაც, უფასოდ მკურნალობდნენ.

ქართველი ემიგრანტები კონსტანტინოპოლში, მარჯვნიდან სხედან: სპირიდონ კედია, ვახტანგ ღამბაშიძე, ვანდა ჰოპი, ლევან ზურაბიშვილი და ნინო ნიკოლაძე. მარცხნიდან პირველი დგას ივანე ზურაბიშვილი. კონსტანტინოპოლი, 1923 წელს.

Georgian immigrants in Constantinople, sitting from the right: Spiridon Kedia, Vakhtang Ghambashidze, Wanda Hopi, Levan Zurabishvili and Nino Nikoladze. Ivane Zurabishvili is standing first from the left. Constantinople, 1923.

როცა სამშობლოში დაბრუნების იმედი რეპრესიების გამო გადაეწურათ, ოჯახი საფრანგეთში გადასახლდა.

ვახტანგ ღამბაშიძე დიდი ავტორიტეტითა და პატივისცემით სარგებლობდა. 1927 წელს ის ქართული სათვისტომოს თავმჯდომარედ აირჩიეს, რომელსაც 20 წელი (1947 წლამდე) ხელმძღვანელობდა. გახსნა პატარა კლინიკა, შექმნა „ქართველ ექიმთა კავშირი“, რომელშიც 15 ქართველი ექიმი გაერთიანდა და ლტოლვილებს, მათ შორის არაქართველებსაც, უფასოდ მკურნალობდნენ.

1928 წელს მედეა ყოფილ იუნკერზე შოთა ნიკოლაძეზე დაქორწინდა. შოთამ პარიზში ქართველებისთვის საბავშვო ბაღი, სოფიო ჩიჯავაძე-კედიასთან ერთად კი „ქართული კერა“ დააარსა, სადაც კვირაში ორჯერ მისი შვილებიც დადიოდნენ - სწავლობდნენ ქართულ წერა-კითხვას, ცეკვას, სიმღერას და ისტორიას.

მედეა ღამბაშიძე ქალიშვილთან ერთად
Medea Ghambashidze with her daughter

ქართული ემიგრაციის საზრუნავი იყო ახალი თაობის ფიზიკური აღზრდაც. ამ მიზნით, შოთა ნიკოლაძისა და მედეა ღამბაშიძის ძალისხმევით, პარიზში დაარსდა სასპორტო-სატანვარჯიშო საზოგადოება „შევარდენი“. მალე სატანვარჯიშო სექციას დაემატა ფარიკაობის, ფეხბურთის, კალათბურთის, ჩოგბურთის, კემპინგის სექციები.

შოთა და მედეა ნიკოლაძეები
შვილიშვილებთან ერთად
Shota and Medea Nikoladze with their
grandchildren

მედეა და შოთა შვილებს ქართულად ზრდიდნენ, იმ იმედით, რომ ოდესმე საქართველოში დაბრუნდებოდნენ. შვილებისაგან განსხვავებით, ისე წავიდნენ ამ ქვეყნიდან, სამშობლო ვერ ნახეს.

Medea Ghambashidze-Nikoladze - THE FIRST STUDENT OF THE UNIVERSITY
(1899, TBILISI - 1975, FRANCE)

„I enrolled at the Faculty of Speech of Wisdom. I remember I wanted to listen to all lectures, I started with Akaki Shanidze's lecture. On his advice, I started learning the Armenian language. After 3 lessons, I switched to Arabic. I started learning Sanskrit with G. Akhvlediani. I really liked cuneiform writing. I still remember Shalva Nutsubidze's lively lectures on philosophy and Dito Uznadze's gentle, interesting lectures on psychology. I was also listening to Mr. Ivane Javakhishvili's lectures on the history of Georgia“, Medea Ghambashidze recalled in 1968 in the XIII issue of the Parisian magazine „Kavkasioni“.

მედეა, ვანდა, ჟორჟეტა, გივი,
სუნანა ღამბაშიძეები
Medea, Vanda, Jorjetta, Givi, Sunana
Ghambashidze

Medea learned about the occupation of Georgia in London. She joined the migrant family in Constantinople, where she served with her parents in the „Red Cross“, then she started to work in a bank, and after the defeat of the August 1924 uprising, when the hope of returning to the homeland crashed due to repressions in Georgia, the family moved to France.

Vakhtang Ghambashidze enjoyed great authority and respect. In 1927, he was elected chairman of the Georgian community, which he led for 20 years, until 1947. He opened a small clinic, later created the „Georgian Doctors' Union“, in which 15 Georgian doctors united and treated refugees, including non-Georgians, free of charge.

In 1928, Medea married Shota Nikoladze, a former cadet. Shota founded a kindergarten for Georgians in Paris and together with Sopio Chijavadze-Kedia „The Georgian Centre“, where his children also went twice a week. They studied to read and write in Georgian, national dances, songs and history.

The concern of the Georgian emigration was also the physical education of the new generation. For this purpose, with the efforts of Shota Nikoladze and Medea Ghambashidze, the sports and gymnastics society „Shevardeni“ was established in Paris. Soon, fencing, football, basketball, tennis and camping sections were added to the gymnastics section.

ქართველი ემიგრანტები კონსტანტინოპოლში, მარჯვნიდან: სპირიდონ კედია, ?, ნინო ნიკოლაძე, ლევან ზურაბიშვილი და მედეა ღამბაშიძე. კონსტანტინოპოლი, 1923 წელს.

Georgian immigrants in Constantinople, from the right: Spiridon Kedia, ?, Nino Nikoladze, Levan Zurabishvili and Medea Ghambashidze. Constantinople, 1923.

The Nikoladze family raised their children as Georgians in the hope that they would someday return to Georgia, and for this, knowledge of the Georgian language was necessary. Unlike their children, Shota Nikoladze and Medea Ghambashidze left this world without ever seeing their homeland again.

ნინო ყაუხჩიშვილი

ნინო ყაუხჩიშვილი 1919 წლის 20 აგვისტოს ბერლინში, მიხეილ ყაუხჩიშვილის ოჯახში დაიბადა. იმ პერიოდში, მექანიკოსი და ქიმიკოსი მიხეილ ყაუხჩიშვილი გერმანიაში დამოუკიდებელი საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელი იყო. 1920 წელს მიხეილი საქართველოში დაბრუნდა, ოკუპაციის შემდეგ კი, საქართველო ოჯახთან ერთად დატოვა და ისევ გერმანიას მიაშურა. პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, 1931-1939 წლებში იყო ფირმა „სიმენსის“ დირექტორი გერმანიაში, ხოლო 1939-47 წლებში იმავე ფირმის იტალიური განყოფილების დირექტორი.

ნინო ყაუხჩიშვილი და
ნუნუ გელაძე
Nino Kaukhchishvili
and Nunu Geladze

ნინომ განათლება მიიღო ბერლინისა და მილანის უნივერსიტეტების ფილოლოგიის ფაკულტეტებზე რომანისტიკის განხრით. წლების განმავლობაში იყო ბერგამოს უნივერსიტეტის სლავისტიკის კათედრის გამგე, ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი, პრორექტორი. ასწავლიდა რუსულ ენასა და ლიტერატურას მილანის, ტურინის, ბერგამოს, პარმის, ბარის უნივერსიტეტებში. ყველგან ჩამოაყალიბა სლავისტიკის კათედრები.

1958 წლიდან, მას შემდეგ რაც ნინო ყაუხჩიშვილსა და მისი ძმას გიორგის თბილისში მცხოვრებ ნათესავებთან დაკავშირების საშუალება მიეცათ, ნინოს თაოსნობით საქართველოში ჩამოდიოდნენ ხელოვნებათმცოდნეები, არქიტექტორები და ქართველოლოგები. მისი ინიციატივითა და სპონსორობით, იტალიაში გაიმართა ქართული ხელოვნების სიმპოზიუმები: ბერგამოში - 1974 წელს, ბარისა და ლეჩეში - 1980 წელს, პავიაში - 1986 წელს. პარალელურად, მონაწილეობდა საქართველოში გამართულ ქართული ხელოვნების სიმპოზიუმებში (1977, 1983, 1989). 1999 წელს ნინო ყაუხჩიშვილს საქართველოს საპატიო მოქალაქეობა მიენიჭა.

პირველი ქართული სათვისტომო იტალიაში „სამშობლო გულით სატარებელი“ 2005 წელს ნინო ყაუხჩიშვილის ინიციატივით დაარსდა. ფოტო, 2008 წ.

„Samshoblo Gulit Satarebeli“ - the first Georgian community in Italy - was founded by Nino Kaukhchishvili in 2005. Photo 2008

2005 წლიდან ნინო ყაუხჩიშვილი შეუდგა იტალიაში გაფანტული ქართველების შემოკრებას. მისი და არქიტექტორ სილვიო კალვის თაოსნობით, მილანში გაიმართა შეხვედრები, რომელმაც თავი მოუყარა იტალიის სხვადასხვა ქალაქიდან ჩასულ ქართველ ექიმებს, მუსიკოსებს, ლიტერატორებსა თუ ფიზიკოსებს.

ნინო ყაუხჩიშვილი
შვილიშვილებთან ერთად
Nino Kaukhchishvili with her
grandchildren

შეხვედრები მიზნად ისახავდა იტალიელი სტუმრებისთვის ქართული კულტურის გაცნობას - ქართული სათვისტომოს, ქართულ-იტალიური საზოგადოებისა და იტალიურ-ქართული ერთობლივი ალპური კლუბის შექმნას, რაც სამომავლოდ ხელს შეუწყობდა კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმას საქართველოს საკეთილდღეოდ.

2008 წელს ნინო ყაუხჩიშვილმა დააფუძნა ქართულ-იტალიური საზოგადოება „სამშობლო გულით სატარებელი“, რომლის პრეზიდენტიც იყო გარდაცვალებამდე. საზოგადოება ეწეოდა ქართული ენისა და კულტურის პროპაგანდას, ქართველებსა და იტალიელებს შორის მეგობრული, კულტურული ურთიერთობების განვითარებასა და გაღრმავებას.

ნინო ყაუხჩიშვილი გარდაიცვალა მილანში, 2010 წლის 4 იანვარს.

Nino Kaukhchishvili - GEORGIAN PHILOLOGIST
(1919, GERMANY - 2010, MILAN)

Nino Kaukhchishvili was born on August 20, 1919 in Berlin, in the family of Mikheil Kaukhchishvili. At that time, the mechanic and chemist Mikheil Kaukhchishvili was the representative of the government of independent Georgia in Germany. He returned to Georgia in 1920, and after the occupation, Mikheil left Georgia with his family and settled in Germany, where, after graduating from the Polytechnic Institute, he was the director of the company „Siemens“ in Germany in 1931-1939, and the director of the Italian division of the same company in 1939-47. Nino was educated at the Faculty of Philology of the Universities of Berlin and Milan, majoring in Novelistics. For many years she was head of the Department of Slavic Studies, Dean of the Faculty of Philology, Vice-Rector of the University of Bergamo. She taught Russian language and literature at the universities of Milan, Turin, Bergamo, Parma, Bari. She established chairs of Slavic studies everywhere.

სამშობლო გულით
სატარებელის დამფუძნებლები

From 1958, after Nino Kaukhchishvili and physicists who came from different Italian cities. Meetings aimed at familiarizing the Italian guests with Georgian culture, creating the Georgian community, the Georgian-Italian society and the Italian-Georgian joint alpine club, which in the future would help to take concrete steps for the benefit of Georgia.

In 2008, Nino Kaukhchishvili founded the Georgian-Italian society „Samshoblo Gulit Satarebeli“ (Motherland that should be carried in the heart), of which she was the president until her death. The society was engaged in the promotion of the Georgian language and culture, the development and deepening of friendly cultural relations between the Georgian and Italian peoples.

Nino Kaukhchishvili died in Milan on January 4, 2010.

ბარბარე ყიფიანი
Barbare Kipiani

ბარბარეს მამა (ნიკოლოზ ყიფიანი) სათავადაზნაურო ბანკის დამაარსებლის, დიმიტრი ყიფიანის შვილი, დედა კი (ანასტასია ერისთავი) ქეთევან დედოფლის პირდაპირი შთამომავალი იყო. 1887 წელს დიმიტრი ყიფიანის მკვლელობამ ნიკო ყიფიანი ნევროგენული დიაბეტით დააავადა, სამკურნალოდ ევროპაში გაემგზავრა და უკან აღარ დაბრუნებულა.

თბილისის წმინდა ნინოს სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, ბარბარე ერთხანს ხონის წმ. მარიამის სასწავლებელში პედაგოგად მუშაობდა, შემდეგ სწავლის გასაგრძელებლად მამასთან გაემგზავრა ბელგიაში, სადაც ბრიუსელის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე ჩაირიცხა.

1904 წლის აგვისტოში ბრიუსელში შედგა ფიზიოლოგთა მეექვსე საერთაშორისო კონგრესი, რომელშიც ორმა ქართველმა მიიღო მონაწილეობა - ბარბარე ყიფიანმა და ივანე თარხნიშვილმა. მათი გამოსვლით აღტაცებული პუბლიცისტი რევაზ გაბაშვილი იმავე წლის გაზეთში „ცნობის ფურცელი“ წერდა: „ბარბარე ყიფიანის მეცნიერად ჩამოყალიბებაში დიდი წვლილი მიუძღვის პოლონელ ქალბატონს, პროფესორ იოტიკოს, რომელმაც ბარბარე ყიფიანი თავის ლაბორატორიაში მიიწვია სამუშაოდ და მისი სწავლის ფული გადაიხადა, როცა იგი საფასურის გადაუხდელობის გამო უნივერსიტეტიდან გარიცხეს. მგონია, ჩვენმა საზოგადოებამ საჭიროა იცოდეს, რომ სათავადაზნაურო ბანკის დამაარსებლის დიმიტრი ყიფიანის შვილიშვილს უცხოელნი პატრონობენ და თავადაზნურობამ კი უარი უთხრა სტიპენდიაზე“.

სამშობლოდან შორს მყოფი ბარბარე წერილით, სიტყვით თუ საქმით, მუდმივად გამოთქვამდა აზრს საქართველოში არსებულ პრობლემებზე. 1905 წლის რუსეთის რევოლუციის დამარცხების შემდეგ, ბრიუსელში გამართა მრავალათასიანი მიტინგი - გააპროტესტა მეფის ხელისუფლების დაუნდობლობა ქართველი ხალხის, განსაკუთრებით კი, ქალების მიმართ.

1906 წლის გაზეთი „შრომა“ წერდა: „ბრიუსელი. 11 აპრილს აქ გაიმართა დიდი მიტინგი, დაესწრო ოთხი ათასზე მეტი კაცი. მიტინგმა დაადგინა: გამოუცხადოს თანაგრძნობა ქართველებს და პროტესტი მთავრობას იმ საშინელებათა გამო, რომელიც გამოამჟღავნა „ცნობის ფურცელმა“.

ბარბარე ყიფიანს წერილითაც მიუმართავს ბრიუსელის ქალთა საზოგადოებისთვის. „ქართველ ქალთა სახელით, მივმართავ კაცობრიობის ერთ ნაწილს უსუსტესს, რომელსაც მბრძანებლობის უფლება არა აქვს, მაგრამ აქვს უფლებაც და მოვალეობაც მოითხოვოს, რომ მოეღოს ბოლო ამ აღმაშფოთებელ ბარბაროსობას. თვალზე ცრემლით მივმართავ ყველა ქვეყნის დედებს, ცოლებსა და დებს, რომელთაც ყველაზე უკეთ შეუძლიათ იგრძნონ თუ რა არის ქალისათვის ასე ურცხვად იმის გრძნობების შელახვა და ვევედრებით მათ, გამოგვესარჩლოს ქართველ ქალებს“, - წერდა ბარბარე.

ბარბარე წლების განმავლობაში მუშაობდა ბრიუსელის უნივერსიტეტში. იკვლევდა ადამიანის მეხსიერების სახეობათა განსაზღვრის ხერხებს, აღზრდის ფსიქოლოგიურ საფუძვლებს, ტროპიზმს, ამბიდექსტრიას მოსწავლეთა შორის და ა.შ. მისი ნაშრომები იბეჭდებოდა საერთაშორისო გამოცემებში. 1908 წლიდან ბრიუსელის უნივერსიტეტის ჟურნალ „Revue Psycholigique“-ის სწავლული მდივანი გახდა, კითხულობდა ლექციებს პარიზისა და ჟენევის უნივერსიტეტებში. ფსიქოფიზიოლოგიური სასწავლო კურსის გარდა, ბრიუსელის უნივერსიტეტში ქართული სიტყვიერების ლექციებსაც ატარებდა.

ბარბარე ყიფიანის თაოსნობით, ბრიუსელის საერთაშორისო მუზეუმში დაარსდა მსოფლიო ხალხთა ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ქართული სექცია.

1912 წლის გაზეთი „თემი“ წერდა: „ბრიუსელიდან გვწერენ, რომ იქ ამერიკელ მილიარდერ კარნეჯის შემოწირულობის წყალობით გაიხსნა ღირსშესანიშნავი და ყურადღების ღირსი დაწესებულება - ეროვნული მუზეუმი...

ამ მოკლე ხანში, როგორც ხმა დადის, გაიხსნება მუზეუმის ქართული სექცია. ამ სექციის პრეზიდენტად ასახელებენ ჩვენს თანამემამულეს ნიკოლოზ ყიფიანის ქალს ბარბალეს, დაუვიწყარ დიმიტრი ყიფიანის შვილიშვილს.

სწორედ სასიხარულოა, რომ ეს საქმე ჩაჰბარდება ჰირველ ქართველ ქალს - მეცნიერს, რომლის რამდენიმე მეცნიერულმა თხზულებამ უკვე მიიქცია საზღვარგარეთ ყურადღება სწავლულთა და საზოგადოებისა“.

საქართველოს ხელნაწერთა ინსტიტუტში ინახება ბარბარე ყიფიანის მიერ ფრანგულ და ქართულ ენებზე შედგენილი მიმართვა, რომელშიც ქართულ საზოგადოებას მოუწოდებს, მონაწილეობა მიიღოს სამუზეუმო ექსპოზიციის შექმნაში: „ეს პირველათაა, რომ საქართველოს შემთხვევა ეძლევა ევროპას დაანახვოს თავისი გონებრივი და ტეხნიკის წარმატების რეზულტატი და ამ მხრით ცხადყოს, რომ ის საკუთარი ცხოვრებით ცხოვრობს. ... აი, ამ წერილით მივმართავ ყველას, ვისაც კი გული შესტკივა ქართველი ერის წინსვლისა და მის წარმატებისათვის. ვთხოვთ, დაგვეხმარონ, მოგვაწოდონ ანგარიშები, სასტატისტიკო ცნობები, წიგნები, ქართები, გრაფიკები, სურათები და სხვა ნივთები. იმედი გვაქვს, ჩვენი საზოგადოება ზნეობრივსა და მატერიალურს დახმარებას აღმოგვიჩენს, რაიც რომ ასე საჭიროა ამ ახალ დაწესებულების ასაღორძინებლად“.

1910-იანი წლების ბოლოს ბარბარე საქართველოში დაბრუნდა. მუშაობდა ფრანგული ენის მასწავლებლად და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წიგნსაცავის გამგის, აკაკი შანიძის თანაშემწედ. რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, იძულებული გახდა კვლავ ბრიუსელში დაბრუნებულიყო.

ბარბარე ყიფიანის სახელს უკავშირდება ევროპაში გაბნეული ქართული ხელოვნების ნიმუშების თავმოყრა. ბარბარემ, როგორც სალომე დადიანისა და მიურატების ქონების მეურვემ, წინადადებით მიმართა მიხეილ თამარაშვილს და ქართული კულტურის გაბნეული ძეგლების თავმოყრის მიზნით, შესთავაზა მემკვიდრეობით დატოვებული თანხებით რომში ქართული კათოლიკური მონასტერი დაეარსებინა. მიხელ თამარაშვილმა მიიღო ბარბარე ყიფიანის წინადადება - რომში, ალექსანდრე ბროზეს ქუჩაზე სამონასტრო შენობა შეიძინა, სადაც ბარბარესგან მიღებული ნივთები და დოკუმენტები დააბინავა. იქვე მოათავსა კონსტანტინოპოლის ქართული კათოლიკური მონასტრიდან წამოღებული ექსპონატები.

პირველი ქართველი მეცნიერი ქალის ნაშრომებს ბავშვთა ფიზიოლოგიისა და პათოლოგიის საკითხებზე საერთაშორისო აღიარება და ოქროს მედლის პრემიები აქვს მინიჭებული.

Barbare Kipiani - THE FIRST GEORGIAN WOMAN SCIENTIST
(1879, KUTAISI - 1965, BRUSSELS)

ბარბარე ყიფიანი
Barbare Kipiani

Barbare's father - Nikoloz Kipiani was the son of the founder of Nobility Bank - Dimitri Kipiani, and her mother - Anastasia Eristavi was a direct descendant of Queen Ketevan. The murder of Dimitri Kipiani in 1887 caused Niko Kipiani to suffer from neurogenic diabetes, he went to Europe for treatment and never returned.

After graduating from St. Nino's School in Tbilisi, Barbare taught for a while at St. Mariam school in Khoni, and then went to Belgium with her father to continue her studies, where she enrolled at the medical faculty of the University of Brussels.

In August 1904, the Sixth International Congress of Physiologists was held in Brussels, at which two Georgians took part - Barbare Kipiani and Ivane Tarkhnishvili. Admired by their speech, publicist Revaz Gabashvili wrote in the same year's newspaper „Tsnobis Purtseli“: „The Polish lady, Professor Yotiko, made a great contribution to Barbare Kipiani's development as a scientist, she invited Barbare Kipiani to work in her laboratory and paid for her education when she was expelled from the university for non-payment of fees. I think our society needs to know that the granddaughter of Dimitri Kipiani, the founder of Nobility Bank, is supported by foreigners, while the nobility refused her a scholarship“.

Being far away from her homeland, Barbare constantly addressed the problems of her country by a letter, word or deed. After the defeat of the Russian Revolution of 1905, she held a rally of several thousand people in Brussels, where she protested the ruthlessness of the king's government towards the Georgian people, especially women. The „Shroma“ newspaper of 1906 wrote: „Brussels, on April 11, a big rally was held there, attended by more than four thousand people. The meeting determined: to express sympathy to the Georgians and express protest to the government because of the horrors revealed by the „Tsnobis Purtseli“.

Barbare Kipiani also addressed a letter to the Brussels Women's Society: „On behalf of Georgian women, I appeal to the weakest part of humanity, which does not have the right to rule, but has the right and duty to demand that this outrageous barbarism be put to an end. With tears in my eyes, I appeal to the mothers, wives and sisters of all countries, who are the best able to feel what it means for a woman when her feelings are hurt so shamelessly, and we beg them to spare us, the Georgian women“, Barbare wrote.

Barbare Kipani worked at the University of Brussels for many years, her works were published in international publications, she researched the methods of determining the types of human memory, the psychological foundations of education, tropism, ambidexterity among students, etc. From 1908, she became the learned secretary of the journal „Revue Psycholigique“ of the University of Brussels, gave lectures at the universities of Paris and Geneva. In addition to the psychophysiological training course, she also gave lectures on Georgian speech (verbosity) at the University of Brussels.

The Georgian section of the history and ethnography of world peoples was established in the international museum of Brussels under the leadership of Barbare Kipiani.

In 1912, the newspaper „Temi“ wrote: „They write to us from Brussels that thanks to the donation of the American billionaire Carnegie, a remarkable and worthy institution - the National Museum - was opened there...

Within this short period, as the rumor goes, the Georgian section of the museum will be opened. Our compatriot Nikoloz Kipiani's daughter Barbare, granddaughter of the unforgettable Dimitri Kipiani, is appointed as the president of this section.

It is very gratifying that this case will be handed over to the first Georgian woman - a scientist, whose several scientific writings have already attracted the attention of scholars and the public abroad“.

In the Georgian National Centre of Manusctipts, an appeal written by Barbare Kipiani in French and Georgian is kept, in which she calls on the Georgian society to participate in the creation of the museum exposition: „This is the first time that Georgia has the opportunity to show Europe the result of its intellectual and technical success and thereby make it clear that it lives its own life. ...Here, with this letter, I am addressing everyone whose heart aches for the progress and success of the Georgian nation. We ask them to help us by providing reports, statistics, books, charts, graphics, pictures and other items. We hope that our society will find moral and material support, which is so necessary for the revival of this new institution“. At the end of the 1910s, Barbare returned to Georgia. She worked as a French language teacher and assistant to Akaki Shanidze, the librarian of Tbilisi State University, but after the occupation of Georgia by Russia, she was forced to return to Brussels.

The name of Barbare Kipiani is associated with the collection of Georgian works of art scattered in Europe. Barbare, as the guardian of the property of Salome Dadiani and the Murats, proposed to Mikheil Tamarashvili to establish a Georgian Catholic monastery in Rome with the inherited funds in order to collect the scattered monuments of Georgian culture. Mikheil Tamarashvili accepted Barbare's proposal and bought a monastery building in Rome, on Aleksander Broze Street, where he housed the items and documents received from Barbare. He placed the exhibits taken from the Georgian Catholic monastery of Constantinople there. The works of the first Georgian woman scientist - Barbare Kipiani on the issues of children's physiology and pathology received international recognition and gold medal awards.

„ნუთუ ჩვენი სურვილი (ავტონომიაზე) უფრო შორს არ მიდის? რატომ ჩვენ არა გვაქვს ნება, მოვითხოვოთ სრული დამოუკიდებლობა რუსეთისაგან? რატომ არ გვაქვს ნება, რო ჩვენი საქართველო, რომელიც ყველა სახელმწიფოებზე უძველესია და რომელსაც უდიდესი ისტორია აქვს, იყოს თავისუფალი... რასაკვირველია, სისულელე იქნება, რო ვიზრუნოთ ჩვენი მეფეების ტახტის აღდგენაზე, მაგრამ რატომ არ უნდა ვეცადოთ, რო სრული თავისუფლება მოგვენიჭოს?.. თუ ბულგარეთი, რუმინეთი და სერბია და სხვაც ცხოვრობენ თავისი ისტორიული ცხოვრებით, ჩვენ რატომ ვერ ვიცხოვრებთ ასე? განა ჩვენ ამის ნიჭი არა გვაქვს?“ - წერს ნინო ყიფიანი 1903 წელს ბრიუსელიდან პარიზში არჩილ ჯორჯაძეს.

ეს იყო მისი მთავარი ოცნება - საქართველოს დამოუკიდებლობა. ჩართული იყო ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში, რის გამოც რამდენჯერმე დააპატიმრეს. სავარაუდოდ, ნინო ყიფიანი 1904 წლის აპრილის ჟენევის ინტერპარტიული კონფერენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორიც იყო. მკვლევარი თამაზ ჯოლოგუა ვარაუდობს, რომ კონფერენციაზე „ტეზრელის“ ფსევდონიმით წარდგენილი მოხსენება, სადაც ავტორი ასაბუთებდა საქართველოს დამოუკიდებლობის აუცილებლობას, ნინო ყიფიანს ეკუთვნოდა.

ნიკოლოზ ყიფიანის ქალიშვილმა, განათლება ბრიუსელის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე მიიღო. ის იყო რუსეთის იმპერიიდან პირველი იურისტი ქალი, რომელმაც ბრიუსელში იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ნინო ყიფიანი მონაწილეობდა ქართველი სამხედრო ტყვეების გათავისუფლებისა და სამშობლოში დაბრუნების საქმეში. 1920-იანი წლების დასაწყისში სამშობლოში დაბრუნდა, თუმცა ტუბერკულოზით მძიმედ დაავადებული ქვიშხეთში, პაპისეულ სახლში გარდაიცვალა.

„თუ „თეთრ გიორგის“ ჩვენს წარსულში თავისი წინაპრები ჰყავს, ნინო ყიფიანიც იმათში უნდა ჩაირიცხოს“, - წერდა შალვა ამირეჯიბი.

Nino (Ninutsa, Nutsa) Kifiani - THE FIRST WOMAN LAWYER IN THE RUSSIAN EMPIRE
(1877, KUTAISI - 1920, KVISHKHETI)

„Doesn't our wish (for autonomy) go further?“ Why don't we have the will to demand complete independence from Russia? Why don't we want our Georgia, which is the oldest of all states and has the greatest history, to be free... Of course, it would be foolish to care about the restoration of the throne of our kings, but why shouldn't we try to be granted complete freedom?... Bulgaria, Romania, Serbia and others live their historical lives, why can't we live like that? Don't we have the talent for that?“ Nino Kipiani wrote to Archil Jorjadze from Brussels to Paris in 1903.

This was her main dream - the independence of Georgia. She was involved in the National Liberation Movement, as a result of which she was arrested several times. Probably, Nino Kipiani was one of the organizers of the April 1904 inter-party conference in Geneva. Researcher Tamaz Jologua assumes that the report presented at the conference under the pseudonym „Tezreli“, where the author justified the necessity of Georgia's independence, belonged to Nino Kipiani.

The daughter of Nikoloz Kipiani, she received her education at the Faculty of Law in the University of Brussels. She was the first female lawyer from the Russian Empire to graduate from the Faculty of Law in Brussels.

After the First World War, Nino Kipiani participated in the release of Georgian prisoners of war and their return to their homeland. In the early 1920s, she returned to her homeland, but died of tuberculosis in the ancestral house in Kvishkheti.

„If „White Giorgi“ has his ancestors in our past, Nino Kipiani should also be included in them“, wrote Shalva Amirejibi.

მერი შერვაშიძე-ერისთავი

მაღალი, შავი თვალებითა და წაბლისფერი თმით. თითქმის არასდროს იცინოდა, მხოლოდ ღიმილი იცოდა. ცოტა ჩაკეტილი. ჰყავდა მეგობრების ვიწრო წრე. ასეთი იყო მერი შერვაშიძე. ერთ-ერთი ვერსიით, გალაკტიონ ტაბიძემ შემთხვევით ნახა პარიზში, ლუვრის წინ მჯდომი და სწორედ მას შემდეგ მიუძღვნა ცნობილი ლექსი. მერი ვერ იხსენებდა პოეტს, გალაკტიონი კი წერდა: „მას შემდეგ, რაც დაიბეჭდა ჩემი ლექსი „მერი“, ძალიან ხშირად მკითხავდნენ, თუ ვინ იყო ეს მერი, მაგრამ ყოველთვის უარს ვამბობდი პასუხზე. როგორც პოეტი, მე ვსარგებლობდი უფლებით თვითეული ლექსისთვის დამერქმია ის სახელი, რომელიც მსურდა. ერთხელ მე ამის გამო გულიც კი მომივიდა. თითქმის გაცოფებაში მოვედი და ამხანაგებმა გაიგეს, რომ მეტი აღარ შეიძლება მათი ჩაცივება. მერი კი.. ალბათ, არსებობდა. იყო ასეთი ქალი!“

მერი შერვაშიძე
Mary Shervashidze

სილამაზით, არისტოკრატიზმითა და დახვეწილობით ცნობილი მერი შერვაშიძე 1890 წელს ბათუმში დაიბადა აფხაზეთის თავადის, გენერალ-მაიორ პროკოფი შერვაშიძისა და ნინა მხეიძის ოჯახში. მერის გარდა შერვაშიძეებს ტყუპი ქალიშვილიც ჰყავდათ - ელენე და თამარი. პროკოფი რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი იყო, ამიტომ ოჯახი პეტერბურგში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც განსაკუთრებული გარეგნობის, მანერებისა და გემოვნების წყალობით, შერვაშიძის ქალიშვილებმა საზოგადოებაზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინეს.

პროკოფი შერვაშიძის გარდაცვალების შემდეგ, ოჯახი საქართველოში დაბრუნდა და ძირითადად ქუთაისში ცხოვრობდა. 1914 წელს წელს თამარი ცოლად გაჰყვა პეტრე ზარნეკაუს - აგრაფინა ჯაფარიძისა და პრინცი კონსტანტინე ოლდენბურგელის უმცროს ვაჟიშვილს. 1918 წელს დაქორწინდა მერიც, როდესაც მისი საქმრო გიგუშა ერისთავი (გიორგი ქსნის ერისთავი), საქართველოში დაბრუნდა.

საქართველოს ოკუპაციამდე რამდენიმე დღით ადრე, შერვაშიძეები ბათუმიდან კონსტანტინოპოლის გავლით საფრანგეთში გაიხიზნენ. გემი რამდენიმე დღით შეჩერდა სტამბოლში, სადაც მერის უკვე დევნილი ქმარი დახვდა. სწორედ სტამბოლში გაიმართა სილამაზის კონკურსი, რომელშიც მერიმაც მიიღო მონაწილეობა და გაიმარჯვა კიდეც.

შერვაშიძეები პარიზში, ბულონის ტყესთან ახლოს დასახლდნენ. მერისთან ცხოვრობდნენ დედამისი - ნინო მხეიძე და ელენე ქალიშვილთან ერთად, რომლის ქმარი 1919 წელს გარდაცვლილიყო კიევში.

ნინოს კერვა ეხერხებოდა, ამიტომ მალე იპოვა სამუშაო ცნობილ სამკერვალო სახელოსნოში. მალე საკუთარი სახელოსნოც გახსნეს, მაგრამ პარიზში ცხოვრებისთვის ეს არ იყო საკმარისი. ოჯახს თავის გასატანად ძვირფასეულობის გაყიდვა უწევდა.

მერი შერვაშიძე
Mary Shervashidze

ამ პერიოდში მერი ელისეის კაფეში იმპერატორის ბიძაშვილს, პრინც დიმიტრი პავლოვს ხვდება, რომელიც დახმარებას სთავაზობს და თავის მეგობართან - გაბრიელა შანელთან აგზავნის, რომელიც მოდის ინდუსტრიით არის დაკავებული. ასე ხდება მერი კოკო შანელის მოდელი. შანელის მოდელი ხდება თამარიც.

რამდენიმე წელში, სრულიად ახალგაზრდა ასაკში, ჯერ ელენე გარდაიცვალა, შემდეგ კი თამარი. მერის შვილი არ ჰყავდა, ამიტომ დაობლებულ დისშვილებზე ზრუნვა მას დააწვა ტვირთად.

ხანდაზმული მერი პარიზში, ლატურის ქუჩაზე სრულიად მარტო ცხოვრობდა. იშვიათად ეკონტაქტებოდა ქართველ ემიგრანტებს, ხანდახან ქართულ ეკლესიაში თუ შეივლიდა. სიცოცხლის ბოლო წლები ემიგრანტებისთვის აშენებულ მოხუცთა თავშესაფარში გაატარა. მშვენიერ ქალბატონს იქ 3 ოთახი და მოახლე გამოუყვეს. ხანდახან თავის ბინაში მეგობრებთან ერთად მიდიოდა და ბანქოს თამაშობდა. უახლოესი მეგობარი ბაბო დადიანი იხსენებდა, რომ მერის სახლში სიცოცხლის ბოლომდე ეწყო თაყვანისმცემლების გამოგზავნილი ყვავილები.

მერი მოხუცებულთა თავშესაფარში 97 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ამბობენ, რომ საველი სორინის მიერ დახატული მერი შერვაშიძის შავ-თეთრი პორტრეტი დიდხანს ეკიდა მონაკოს პრინცესა გრეის კელის საძინებელში. პრინცესა მერი შერვაშიძეს ქალის სილამაზის ეტალონად მიიჩნევდა.

Mary Shervashidze-Eristavi - COCO CHANEL MODEL
(1888, BATUMI - 1986, PARIS)

მერი შერვაშიძე
Mary Shervashidze

Tall, with black eyes and chestnut hair. He almost never laughed, only smiled. A little stuck up. He had a narrow circle of friends. Such was Meri Shervashidze, who, according to one version, Galaktion Tabidze saw by chance in Paris, sitting in front of the Louvre, and he dedicated the poem to her. Mary could not remember the poet, and Galaktion wrote about Mary: „After my poem „Mary“ was published, I was often asked who this Mary was, but I always refused to answer. As a poet, I enjoyed the right to name the individual poem whatever name I wanted. Once I even got angry because of this. I almost went into a frenzy, and my friends understood that they could not pester me anymore. And Mary... probably existed. There was such a woman!“

Mary Shervashidze, known for her beauty, aristocracy and sophistication, was born in Batumi in 1890, in the family of an Apkhazian Prince, Major General Prokopi Shervashidze and Nina Mkheidze. Besides Mary, the Shervashidzes also had twin daughters - Elene and Tamar. Prokopi was a deputy of the Russian State Duma, so the family moved to St. Petersburg, where, thanks to their special appearance, manners and taste, the Shervashidze daughters made a great impression on St. Petersburg society.

After the death of Prokopi Shervashidze, the family returned to Georgia and lived mainly in Kutaisi. In 1914, Tamar married Peter von Zarnekau - the youngest son of Agrapina Japaridze and Prince Konstantine Oldenburg. Mary also got married in 1918, when her fiancé Gigusha Eristavi (Giorgi Ksnis Eristavi) returned to Georgia.

გიორგი ერისთავი
Giorgi Eristavi

A few days before the occupation of Georgia, the Shervashidzes moved from Batumi to France via Constantinople and settled in Paris near the Boulogne Forest. The ship stopped for a few days in Istanbul, where Mary's already exiled husband met her. It was in Istanbul that the world beauty contest was held, in which Mary took part and won. The Shervashidzes settled in Paris near the Boulogne Forest. Mary lived with her mother, Nino Mkheidze and Elene with her daughter, whose husband had died in 1919 in Kiev.

Nino was good at sewing, so he soon found a job in a well-known sewing workshop, and after a while the family opened their own workshop, but it was not enough to live in Paris. The family had to sell their jewellery to make ends meet.

During this period, Mary meets Prince Dimitri Pavlov, the emperor's cousin, in the Elysée cafe, who offers her help and sends her to his friend - Gabriela Chanel, who is engaged in the fashion industry. This is how Mary becomes Coco Chanel's model. Tamar became Chanel's model as well.

In a few years, Mary's younger sister - Elene, and then Tamar died at a very young age. Mary had no children, so taking care of her orphaned nieces became her responsibility.

Elderly Mary lived all alone in Latour street in Paris. She rarely interacted with Georgian immigrants, sometimes she visited the Georgian church. She spent the last years of her life in a nursing home built for immigrants. The beautiful lady was given 3 rooms and a maid there. She used to go to her apartment in Latour Street from time to time with her friends and play cards. Her closest friend, Babo Dadiani, recalled that until the end of her life, Mary's house was filled with flowers sent by known and unknown admirers.

მერი შერვაშიძე
Mary Shervashidze

Mary died in a nursing home at the age of 97. It is said that the black-and-white portrait of Mary Shervashidze painted by Savely Sorine hung in the bedroom of Princess Grace Kelly of Monaco for a long time, and Princess Mary Shervashidze was regarded a standard of female beauty.

სოფიო ჩიჯავაძე-კედია

თბილისის ქალთა №1 გიმნაზიის დასრულების შემდეგ, სწავლა მოსკოვში, ისტორიის განხრით განაგრძო. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ კი, თბილისის ქართულ გიმნაზიაში ისტორიის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. ქართული ენის გაკვეთილები აიღო ქალთა გიმნაზიაშიც, ამზადებდა მოსწავლეებს. 1918 წელს ახალგაზრდა სოფიო ქალთა გიმნაზიის ხელმძღვანელად დანიშნეს.

1919 წელს შეიქმნა სოფიო ჩიჯავაძის და ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ხელმძღვანელის, სპირიდონ კედიას ოჯახი, ორ წელში კი მათი ქალიშვილი თეო დაიბადა.

1921 წლის თებერვალში, როცა დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა ბათუმში გაიხიზნა, კედიები ემიგრაციაში არ წასულან. სპირიდონმა უარი თქვა ნოე ჟორდანიას შეთავაზებაზე, დაეკავებინა სამხედრო მინისტრის პოსტი და ოჯახთან ერთად საქართველოში დარჩა. ურთიერთობა ჰქონდა კახეთში მოქმედ პარტიზანულ რაზმებთან, ჩართული იყო საპროტესტო დემონსტრაციის მოსამზადებელ სამუშაოებში, რისთვისაც სხვა პოლიტიკურ მოღვაწეებთან ერთად, სპირიდონიც დააპატიმრეს და საქართველოდან გაასახლეს. სპირიდონი ჯერ სტამბოლში ჩავიდა, შემდეგ კი საფრანგეთში შეუერთდა პოლიტიკურ ემიგრაციას.

სოფიო ჩიჯავაძე და
სპირიდონ კედია
Sopio Chijavadze and
Spiridon Kedia

1924 წლის აჯანყების დამარცხების შემდეგ დაწყებული რეპრესიების გამო, სოფიოს დარჩენა საქართველოში შეუძლებელი აღმოჩნდა. როგორც იქნა გერმანიის ვიზა მიიღო და მცირეწლოვანი ბავშვით ჯერ მოსკოვში, იქიდან ბერლინში, ბერლინიდან კი ქართველების დახმარებით პარიზში გადავიდა, სადაც სპირიდონ კედია იმყოფებოდა.

სოფიო ჩიჯავაძე
Sopio Chijavadze

სხვა ემიგრანტი ქალების მსგავსად, სოფიო იძულებული გახდა „ნემსისათვის მოეკიდნა ხელი“ და ქალის საცვლების კერვა-ქარგვაში სწრაფად დაოსტატდა. მალე კედიების ოჯახმა გიორგი მაჩაბლისგან საოცარი შემოთავაზება მიიღო - ეხელმძღვანელათ მისი წარმატებული ფირმის „Matshabelli“-ს პარიზული ფილიალისთვის და ოჯახით კლამარში, 3-სართულიან სახლში გადასულიყვნენ საცხოვრებლად, სადაც სუნამოების პატარა საწარმო მოეწყობოდა.

სოფიო ჩიჯავაძე შვილთან თეო
კედიასთან ერთად
Sopio Chijavadze with her daughter
Theo Kedia

კედიებისათვის ეს ნამდვილად ხსნა იყო. გადავიდნენ კლამარში და 1949 წლამდე იქ ცხოვრობდნენ. პარალელურად, სოფიო ასწავლიდა ემიგრანტ ბავშვებს ქართულს, დააარსა ორგანიზაცია „ქართული კერა“, სადაც მართავდა ნაძვის ხის ზეიმებს და ლიტერატურულ საღამოებს. მისი თაოსნობით ტარდებოდა ქართველ ქალთა შეხვედრები, სადაც პატარა მოხსენებებსაც კითხულობდნენ.

1935 წლის მარტში გიორგი მაჩაბლის მოულოდნელი გარდაცვალება დიდი დარტყმა იყო კედიების ოჯახისათვის. წარმოებას მაჩაბლის რძალი - მარგარიტა დაეპატრონა, რომელმაც მათი კლამარიდან გასახლება მოინდომა. ამ ბრძოლას შეეწირა სპირიდონი, დედა-შვილი კი უმძიმეს პირობებში, უწყლობასა და სიცივეში 5 წელი ცხოვრობდა. გადაუჭრეს წყალი, რათა იძულებული გაეხადათ კლამარიდან წასულიყვნენ. უსახსროდ დარჩენილები კერძო გაკვეთილებით ირჩენდნენ თავს: სოფიო ქართულ ენას ასწავლიდა ბავშვებს, თეო - მუსიკას. მოულოდნელად დავაში ჩაერთნენ ამერიკელები, რომლებმაც შეიძინეს მაჩაბლის ფირმა და ხანგრძლივი მოლაპარაკებების შემდეგ, კედიებმა 200.000 ფრანკად დათმეს კლამარის სახლის გასაღები.

ნელ-ნელა უკან დარჩა შიმშილი, შიში და გაჭირვება. თეოს ერთ-ერთი მოსწავლის მამიდის წყალობით კი, 17 წლის განმავლობაში, ფონტენბლოს მშვენიერ, პროდუქტებით სავსე სახლში ატარებდნენ ზაფხულებს.

სიცოცხლის ბოლო წლებში სოფიომ დაიწყო მოგონებების წერა, რომელიც ქალიშვილს მიუძღვნა. ამ 600-გვერდიან საინტერესო წიგნში „ნასმენ-ნახული“, რომელიც 2002 წელს გამოსცა პარიზის ქართულ-ევროპულმა ინსტიტუტმა, ასახულია საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა, წითელი არმიის შემოსვლა თბილისში, წინააღმდეგობის მოძრაობები და მასთან დაკავშირებული ადამიანების ისტორიები.

სოფიო ჩიჯავაძე-კედია 107 წლის ასაკში პარიზში გარდაიცვალა. დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე.

Sopio Chijavadze-Kedia - FOUNDER OF THE „GEORGIAN HEARTH“
(1885, KISISKHEVI VILLAGE - 1995, PARIS)

სოფიო ჩიჯავაძე
Sopio Chijavadze

After graduating from Tbilisi Women's №1 Gymnasium, she continued her studies in Moscow, majoring in history. After returning to Georgia, she started work as a history teacher at Tbilisi Georgian Gymnasium. She gave Georgian language lessons in the newly established women's gymnasium, trained students, and in 1918, young Sopio was appointed head of the women's gymnasium.

In 1919, the family of Sopio Chijavadze and the leader of the National Democratic Party, Spiridon Kedia, was created, and their daughter Theo was born two years later. In February 1921, while the government of the Democratic Republic was established in Batumi, the Kedias did not emigrate, Spiridon rejected Noe Zhordania's offer to hold the post of military minister and stayed in Georgia with his family. He had relations with the partisan units operating in Kakheti, was involved in the preparatory work of the protest demonstration, for which, together with other political figures, Spiridon was arrested and exiled from Georgia. Kedia first arrived in Istanbul, and then joined the political emigration in France.

Due to the repressions that followed the defeat of the 1924 rebellion, it was impossible for Sopio to stay in Georgia. After a long effort, she finally got a German visa, and with a small child she first moved to Moscow, then to Berlin, and from Berlin with the help of Georgians she moved to Paris, where her husband - Spiridon Kedia was staying.

Like other immigrant women, Sopio was forced to „hold her hand to the needle“ and quickly mastered sewing and embroidering women's underwear. Soon the Kedia family received an amazing offer from Giorgi Matchabelli - to lead the Paris branch of his successful firm „Prince Matshabelli“ and to move with the family to a 3-storey house in Clamart, where a small perfume factory would be set up.

It was a real salvation for the Kedias. They moved to Clamart, where they lived until 1949. At the same time, Sopio taught Georgian to immigrant children, founded the organization „Georgian Hearth“, where she used to arrange Christmas tree celebrations, literary evenings, and occasionally - meetings of Georgian women, where small reports were read.

The sudden death of Giorgi Matshabeli in March 1935 was a great blow to the Kedia family. Matshabelli's daughter-in-law, Margarita took over the production and wanted to force them to leave Clamart. Spiridon died in this battle, and mother and daughter lived for 5 years in the hardest conditions, without water and heating. They cut off the water forcing them to leave Clamart. Left without money they supported themselves with private lessons: Sopio taught the Georgian language to children, Theo - music. But suddenly the Americans, who bought Matshabelli's company, got involved in the dispute, and after long negotiations, the Kedias gave up the keys to Clamart's house for 200,000 francs.

Gradually, hunger, fear and poverty were left behind. Thanks to the aunt of one of Theo's students, for 17 years they spent their summers in Fontainebleau, in a beautiful house full of products.

In the last years of her life, Sopio began to write memoirs, which she dedicated to her daughter. This 600-page interesting book, published in 2002 by the Georgian-European Institute in Paris, describes the struggle for Georgia'sindependence, the entry of the Red Army into Tbilisi, the resistance movement and the stories of the people associated with it.

სოფიო ჩიჯავაძე ოჯახთან ერთად
Sopio Chijavadze with her family

Sopio Chijavadze-Kedia died at the age of 107 in Paris and was buried at Leuville Georgian cemetery.

ელენე-ჩერი ჩერქეზიშვილი

„დაბადებული საქართველოში, ელი ჩეროვი (ჩერქეზიშვილი) პირველი ქართველი ქალია, რომელმაც სძლია ცრუ შეხედულებას თავის ქვეყნისას და გამოვიდა საცეკვაოდ სცენაზე“. - (ფრანგული გაზეთი ComoediaIllustré, №10) - ასე იხსენიებდნენ ელენე ჩერქეზიშვილს, რომელმაც ყველა მანამდე არსებული ჩარჩო დაანგრია და თავისი განუმეორებელი შესრულებით მსოფლიო პრესა აალაპარაკა.

კახეთის სოფელ თოხლიაურში დაბადებული და ადრეულ ასაკში დაობლებული გოგონა ძმასთან ერთად თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად. იმპროვიზაცია და ცეკვა ბავშვობიდანვე ეხერხებოდა, თუმცა მისი ინსპირაციის წყარო თბილისში საგასტროლოდ ჩამოსული აისიდორა დუნკანის სასცენო შესრულება გახდა. ელენეს ბევრი არ უფიქრია, გადაწყვეტილება მყისიერად მიიღო, მოსკოვს გაემგზავრა და კნიპერ-რაბენეკის პლასტიკის სკოლაში ჩააბარა. ორი წლის შემდეგ ის უკვე ელენე არიშევას ანტიკური საგუნდო ცეკვის დასის წევრი იყო, რომელთან ერთადაც 1911 წლის მაისში თბილისს ეწვია. გაზეთი „თემი“ წერდა: „ჩერქეზიშვილის ასულმა ცეკვის ისეთი ნიჭი გამოიჩინა, რომ მას უკვე დაარქვეს „ქართველი დუნკანი...“

ელენემ თავისი სასცენო რეპერტუარი ქართული ფოლკლორისა და ხალხის ყოფა-ცხოვრების გამომსახველი სცენებით გაამდიდრა. აღფრთოვანებას იწვევდა მისი შესრულებული „საჭიდაო“, რომელშიც „ბიჭურ ფორმაში“ ჩაცმული ახალგაზრდა ქალი საოცარ ილეთებს ასრულებდა სცენაზე.

1912 წელს ელენე ჯერ ბელგიაში, შემდგომ კი გერმანიაში გაემგზავრა, სადაც პოლ ჟორჟთან ერთად მონაწილეობა მიიღო სპექტაკლში „თავადის აღზრდა“. მალე თეატრ „იმპერიალის“ დირექტორმა პოლ ფრანკმა პარიზში მიიწვია. გახარებული ელენე თავის თბილისელ მეგობარს წერს: „პირველ რეპეტიციაზე „იმპერიალის“ დირექტორის წინ მე ისე კარგად ვითამაშე, რომ მაშინათვე იმან კონტრაქტზე ხელი მომაწერინა. ჯერ-ჯერობით ჩემი საქმე მშვენივრად მიდის“.

შემოქმედებითი ცხოვრება მართლაც „მშვენივრად“ მიდიოდა. წინ ელისეის თეატრი „ფემინე“ ელოდა, რომლისთვისაც „ქართველი დუნკანი“ ნამდვილი აღმოჩენა გახდა. „აღელვებული ვიდექი და რიგს ველოდებოდი, და ბოლოს შემომესმა კონფერანსიეს ხმა, რომელიც ჩემს ცეკვას კავკასიონის მთებზე ასვლას უკავშირებდა, სცენისკენ მიბიძგეს. ისე გამიტაცა ჩაიკოვსკის მუსიკაში ჩვენი იავნანას მელოდიამ, რომ მეგონა ხელში მართლა მეჭირა ბავშვი, რომელსაც ნანას ვუმღეროდი, ვეთამაშებოდი და გაღვიძების შიშით ფეხის თითებზე დავსრიალებდი. მქუხარე ტაში არ ცხრებოდა, მაყურებელს ბისზე გამუდმებით გავყავდი. სპექტაკლის შემდეგ ახალგაზრდების ჯგუფი „იავნანას“ უსტვენდა,“ - წერდა მაყურებლის ყურადღებით აღფრთოვანებული ელენე.

პარიზული პრესა აჭრელებული იყო ქართველი ქალის ფოტოებით და მასზე დაწერილი რეცენზიებით. ჟურნალი „ლამონდ ილუსტრე“ ფრანგებს მოუწოდებდა: „ყოველი მხატვარი, მოქანდაკე, ნამდვილი არტისტი უთუოდ წავა ნახოს და ტაში დაუკრას დიდებულ მოცეკვავე ქალს - ელი ჩეროვას, ყველა, ვისაც უყვარს მიმიკა და პლასტიკური ხელოვნება“. ჟურნალი „La Graffe“: „ელი ჩეროვა (ჩერქეზიშვილი) თავის გასაოცარი ცეკვით იპყრობს თვალს და ჰხიბლავს გრძნობას. ელი ჩეროვა ბუნებით უხვად დაჯილდოვებულია, იგი შორს წავა: იგი ნამდვილი არტისტია“.

მიუხედავად ბევრი შემოთავაზებისა, მათ შორის, ინგლისიდან და ამერიკიდან, გათხოვების შემდეგ ელენე სცენას სამუდამოდ ჩამოშორდა.

გიორგი გვაზავას მოგონება ელენე ჩერქეზიშვილზე:
„დიდებული ქართველი მოცეკვავე“

(„La grande dauscuse georgionne“)

„ჩვენმა თანამემამულემ, ელენე ჩერქეზიშვილმა, ამ მოკლე დროში მოიხვეჭა დიდი სახელი, როგორც განსაკუთრებით ნიჭიერმა მოცეკვავემ. პარიზის თითქმის ყველა გაზეთი იმის ქებაშია.

აი, რას სწერს Comoedia Illustré (№10): „დაბადებული საქართველოში, ელი ჩეროვი (ჩერქეზიშვილი) პირველი ქართველი ქალია, რომელმაც სძლია ცრუშეხედულებას თავის ქვეყნისა და გამოვიდა საცეკვაოდ სცენაზე. ცნობილი მოცეკვავის, მარშევის მოწაფემ, ელი ჩეროვმა, პირველად უფრო სახელი გაუთქვა თავის მასწავლებელს, რომელთან ერთად მან შემოიარა ერთი ნაწილი რუსეთისა და ყველგან აღტაცებაში მოიყვანა საზოგადოება. ცოტა ხანი დაჰყო მან ანვერში, სადაც ცეკვავდა პოლ ჟორჟის თეატრში. შემდეგ ეს ნარნარი ბალერინა მიიწვია ბ. პოლ ფრანკმა თეატრ „იმპერიალში“, სადაც ყოველ საღამოს პარიზის რჩეული საზოგადოება აღტაცებაში მოდის ხოლმე მისი თამაშით.

„ქ-ნი ელი ჩეროვი ნამდვილი არტისტია ბუნებით, გატაცებულია ხელოვნებით, რომელიც მას ნებას აძლევს გამოააშკარავოს უცხო მშვენიერება კავკასიელ ქალებისა; მას აქვს განზრახვა ცეკვით და მოძრაობით დაასურათოს ლექსები და გადმოცემანი ძველი კოლხიდისა. მისი ცეკვა, თავისებურ არტისტულ ხასიათისა, შემოქმედებაა ნამდვილ ნიჭიერებისა და სიმპატიურ არტისტ-ქალს მოელის საზოგადო ენთუზიაზმი...

...პარიზში სახელის მოხვეჭა ძალიან ძნელია და თუ ელენე ჩერქეზიშვილმა იქაც გზა გაიკაფა, ამის მიზეზი მარტო ცეკვა კი არ არის: ამისთვის საჭიროა, თუნდაც რომ ძალიან ხელოვნურად კიდევ შემოქმედების თავისებური ნიჭი. სწორედ ეს ნიჭი გამოიჩინა ელენე ჩერქეზიშვილმა და ამით მიიქცია ყურადღება არტისტების და საზოგადოებისა. აი, რაში იხატება ეს ნიჭი: ჩერქეზიშვილი იღებს უბრალო ხალხურ სიმღერას, ზღაპარს, გადმოცემას და ცეკვით ასურათებს და აფერადებს მათ შინაარსს. სწორედ ამ დასურათებაში იხატება მისი შემოქმედებითი ნიჭი. პარიზის საზოგადოება ძლიერ განვითარებულია და უბრალო ცეკვით, თუნდაც რომ ძალიან ხელოვნურად იასრულებული, იმას ვერ გაიტაცებს. მაგრამ იგივე საზოგადოება დიდის ყურადღებით ექცევა, როცა შეამჩნევს ფსიხოლოგიურ სურათს სხვადასხვა ცხოვრებისას, სხვადასხვა ერისას.

ელენე ჩერქეზიშვილმა შესძლო, გამოეხატა სწორედ ეს სურათები ჩვენი ცხოვრებიდან, სულის მოძრაობა ჩვენი ერისა. ქართულ „ნანას“, „აიდა გოგონას“, ქართულ ჭიდაობას და ამისთანა სხვას, ცეკვით გადმოცემულს და განსახიერებულს, დიდს აღტაცებაში მოჰყავს თურმე საზოგადოება პარიზში.

ჩვენ გულწრფელად ვუსურვებთ სრულს გამარჯვებას ჩვენს ნიჭიერ თანამემამულეს“.

გ. გვაზავას წერილი, ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება“,
1914 წელი

Elene-Cheri Cherkezishvili - DANCER
(1884, TOKHLIAURI VILLAGE - 1969, LEVILLE)

„Born in Georgia, Ellie Cherova (Cherkezishvili) is the first Georgian woman who overcame the false beliefs of her country and came out to dance on stage“. - (French newspaper ComoediaIllustré, №10) - This is how Elene Cherkezishvili was mentioned, who broke all the previous frames and set the world press talking of her unique performance.

Born in Tokhliauri Village in Kakheti and orphaned at an early age, the girl moved to Tbilisi with her brother. She loved to improvise and dance from childhood, but her source of inspiration was the stage performance of Isidora Duncan, who came to Tbilisi on tour at that time. Elene didn't think much, she made a decision instantly, went to Moscow and enrolled in Knipper-Rabenek plastic school. Two years later, she was already a member of Elena Arisheva's antique choral dance troupe, with which she visited Tbilisi in May 1911. „Temi“ newspaper wrote: „Cherkezishvili showed such a talent for dancing that she has already been named the „Georgian Duncan...“

Elene enriched her stage repertoire with scenes depicting Georgian folklore and people's life. Her piece „wrestling“, in which a young woman dressed as a „boy“ performed amazing tricks on the stage, was a source of admiration.

In 1912, Elene first went to Belgium, and then to Germany, where she participated in the play „Education of Prince“ with Paul Georges. Soon she was invited to Paris by Paul Frank, the director of the „Imperial“ theatre. Happy Elene writes to her friend from Tbilisi: „At the first rehearsal in front of the director of „Imperial“, I performed so well that he made me sign the contract right away. So far, my work is going great“.

Her creative life was going really „beautifully“. Elysée theatre „Femine“ was ahead, for which the „Georgian Duncan“ became a real discovery. „I was excitedly standing and waiting in line, and finally I heard the voice of the compere who compared my dance to the climbing of the Caucasus mountains, and I was pushed to the stage. I was so captivated by the melody of our lullaby in Tchaikovsky's music that I thought I was really holding a baby to whom I was singing „Nanina“, playing and sliding on my toes for fear of waking it up. The roaring applause did not stop, I was encored by the audience several times. After the performance, a group of young people whistled a lullaby“, wrote Elene, who was impressed by the audience's attention.

The Parisian press was full of photographs of the Georgian woman and reviews written about her. „Le Monde illustré“ magazine urged the French: „Every painter, sculptor, true artist will undoubtedly go to see and applaud the great dancing woman - Ellie Cherova, everyone who loves mime and plastic arts“. „La Graffe“ magazine: „Ellie Cherova (Cherkezishvili) captures the eye and fascinates the senses with her amazing dance. Ellie Cherova is richly gifted by nature, she will go far: she is a true artist“.

Despite many offers, including from England and America, Elene left the scene forever after getting married.

GIORGI GVAZAVA'S MEMORY OF ELENE CHERKEZISHVILI
„Great Georgian Dancer“

(„La grande dauscuse georgionne“)

„Our compatriot, Elene Cherkezishvili, has gained a great name in this short time as a particularly talented dancer. Almost all newspapers in Paris praise her.

Here's what Comoedia Illustré (№10) writes: „Born in Georgia, Ellie Cherova (Cherkezishvili) is the first Georgian woman who overcame the prejudices of her country and came out to dance on stage. Ellie Cherova, the pupil of the famous dancer Marshev, made a name for her teacher, with whom she toured a part of Russia and carried audience off its feet everywhere. She spent some time in Anvers, where she danced at the Paul Georges Theatre. Then this graceful ballerina was invited by B. Paul Frank to the Theatre „Imperial“, where every evening the selected society of Paris comes to admire her performance.Ms. Ellie Cherova is a true artist by nature, passionate about art, which allows her to reveal the foreign beauty of Caucasian women; she intends to illustrate the poems and stories of ancient Colchis through dance and movement. Her dance, of a peculiar artistic nature, is a creation of real talent and the lovely artist-woman will be met with public enthusiasm...

...It is very difficult to make a name for yourself in Paris, and if Elene Cherkezishvili made her way there, the reason for this is not only dancing: for this she needs, even if very artificial, a special talent for creativity. It was this talent that Elene Cherkezishvili showed and thus attracted the attention of artists and the society. Here is what this talent is: Cherkezishvili takes a simple folk song, fairy tale, narration and paints and colours their content with dance. It is in this painting that her creative talent has drawn. Parisian society is highly developed and cannot be captivated by a simple dance, even if it is performed very artistically. But the same society pays great attention when it notices the psychological picture of different lives, different nations.

Elene Cherkezishvili was able to express these images from our life, the movement of the soulof ournation. It turns out that the society in Paris admires Georgian „Nanina“, „Aida gogona“ -Georgian wrestling and other things, conveyed and embodied by dance.

We sincerely wish our talented compatriot a complete victory.“

G. Gvazava's letter, „Theatre and Life“
magazine, 1914

ნინო (ნინა) ჩერქეზიშვილი-გვაზავა

ნინო ჩერქეზიშვილის მამა, ლევან ჩერქეზიშვილი ივანე მაჩაბლისა და ილია ჭავჭავაძის მეგობარი და ბანკის თანამშრომელი იყო. ნინოს ძმა - ცნობილი ანარქისტი ვარლამ ჩერქეზიშვილი.

გიორგი გვაზავა შვილებთან ერთად
თბილისი, 1916-1917 წწ.
Giorgi Gvazava with his children
Tbilisi, 1916-1917

1912 წელს ნინო ჩერქეზიშვილი სოციალ-დემოკრატ გიორგი გვაზავას გაჰყვა ცოლად. წყვილს ორი შვილი: თამარ (მზია) და გიორგი (ჯამლეთ) გვაზავები შეეძინა.

სავარაუდო ცნობებით, გიორგი გვაზავა ემიგრაციაში საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წელს გაემგზავრა, მისი ოჯახი კი მოგვიანებით - 1925 წელს.

ჯამლეთი და მზია ემიგრაციაში გაიზარდნენ, საფრანგეთი იქცა მათ მეორე სამშობლოდ. 1940 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, კურსანტი ჯამლეთ გვაზავა გაიწვიეს სამხედრო-საჰაერო ძალებში. უმცროსი ლეიტენანტის ჩინით იბრძოდა ლეიტენანტ ჟან-როჟე კაუფმანის ასეულში.

მზია (თამარ) გვაზავა ცოლად გაჰყვა თეიმურაზ ილიას ძე თაქთაქიშვილს. შეეძინათ ქალიშვილი - მანანა თაქთაქიშვილი. 1960-იან წლებში იმყოფებოდნენ საქართველოში. მოინახულეს ნათესავები და მშობლიური ადგილები.

ნინო ჩერქეზიშვილი
შვილებთან ერთად
Nino Cherkezishvili
with her children

მიუხედავად იმისა, რომ გვაზავებმა მთელი ცხოვრება საზღვარგარეთ გაატარეს, კარგად მეტყველებდნენ ქართულად, იცნობდნენ საქართველოს ისტორიას და ხელოვნებას.

ნინო ჩერქეზიშვილი
შვილიშვილთან ერთად.
Nino Cherkezishvili
with her grandson

ნინო ჩერქეზიშვილის შვილიშვილმა, მანანა თაქთაქიშვილმა 2023 წელს საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკას ოჯახის პირადი არქივი და ფოტოები გადასცა, რომლითაც ცხადი ხდება, რომ ემიგრაციაში მყოფი გვაზავების ოჯახი ქართველთა თავშეყრის საყვარელი ადგილი იყო.

Nino (Nina) Cherkezishvili-Gvazava -
GEORGIAN EMIGRANT IN FRANCE (1889-1979)

Nino Cherkezishvili's father, Levan Cherkezishvili, was a friend of Ivane Machabeli and Ilia Chavchavadze and a bank employee. Nino's brother was the famous anarchist Varlam Cherkezishvili.

ნინო ჩერქეზიშვილი შვილთან
მზია გვაზავასთან ერთად
Nino Cherkezishvili with
her daughter Mzia Gvazava

In 1912, Nino Cherkezishvili married a Social Democrat, Giorgi Gvazava. The couple of Giorgi Gvazava and Nino Cherkezishvili had two children: Tamar (Mzia) and Giorgi (Jamlet) Gvazava.

Presumably, Giorgi Gvazava emigrated after the occupation of Georgia, in 1921; while her family left the country later, in 1925.

Jamlet and Mzia grew up in exile, France became their second homeland. In 1940, with the beginning of World War II, cadet Jamlet Gvazava was drafted into the military air force. He fought in the rank of junior lieutenant in the company of Lieutenant Jean-Roger Kaufman.

Mzia (Tamar) Gvazava married Teimuraz Taktakishvili. They had a daughter - Manana Taktakishvili. They were in Georgia in the 1960s, visiting relatives and native places.

Despite the fact that the Gvazavas spent their whole lives abroad, they spoke Georgian well, knew the history and art of Georgia, to which Nino Cherkezishvili contributed greatly as in her family the Georgian language and culture were admired even abroad.

გიორგი გვაზავა მეუღლესთან და
შვილთან ერთად
Giorgi Gvazava with his wife
and son

გიორგი გვაზავა და ნინო
ჩერქეზიშვილი, პარიზი
Giorgi Gvazava and Nino
Cherkezishvili, Paris

In 2023, the granddaughter of Nino Cherkezishvili, Manana Taktakishvili, gave the personal archive and photos of the family to the National Library of the Parliament of Georgia, which makes it clear that the Gvazava family in exile was a favorite gathering place of Georgians, where the Georgian language and traditions are still alive today.

ელენე (ელე) წერეთელი

ელენეს ოჯახმა საქართველო 1925 წელს დატოვა. მამის, ვასილ წერეთლის გარდაცვალების შემდეგ, დედამისი ცოლად გაჰყვა ჭიათურის მანგანუმის ბელგიელ მრეწველსა და ინჟინერს ოგიუსტ მუსლის. ბელგიელი მრეწველი 1924 წლის აჯანყების დამარცხების შემდეგ დაწყებულ რეპრესიებს გაერიდა, გამგზავრებამდე მოახერხა ჭიათურაში მანგანუმის აქციების განაღდება და აღებული თანხით დიდი მამული შეიძინა ბელგიის ქალაქ სურბროდში.

მონაზონთა სკოლის დამთავრების შემდეგ, ელენემ შეისწავლა სამედიცინო ტანვარჯიში - კინეზოთერაპია და 1964 წლამდე მუშაობდა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის ბრიუსელის ლაზარეთში, სადაც კინეზოთერაპიის კაბინეტს ხელმძღვანელობდა. იყო კინეზოთერაპიის ბელგიური საზოგადოების წევრი.

გარდა ამისა, 1930 წლიდან მოყოლებული, ინტენსიურად სწავლობდა ძველი ქართული ხელოვნებისა და მუსიკის ისტორიას. სწორედ ამ სფეროთი დაინტერესებამ განაპირობა, რომ 53 წლის ელენე წერეთელი 1964 წელს ჩაირიცხა ბრიუსელის უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტზე მუსიკათმცოდნეობის განხრით. უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე ის აირჩიეს ბელგიის მუსიკისმცოდნეობის სამეფო საზოგადოების ნამდვილ წევრად, მოგვიანებით - პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოების წევრად.

1950-1975 წლებში ელენე წერეთელი იბეჭდებოდა ქართულ ემიგრანტულ გამოცემებსა და უცხოურ პრესაში, იუნესკოს, პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოების, ბელგიის მუსიკისმცოდნეობის საზოგადოების გამოცემებში. აქვეყნებდა როგორც მუსიკათმცოდნეობით ნაშრომებს, ასევე მხატვრულ თარგმანებს (გრიგოლ ორბელიანის „თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში“) და მიმოხილვით წერილებს, ხშირად „ბანის“ ფსევდონიმით. მისი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „ქართულ მუსიკალურ სისტემათა განვითარება“, „ზოგიერთი სახე ქართულ ტრადიციულ საეკლესიო გალობაში“, „ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ხალხთა ძველი მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალის ანგარიში“, „ქართული ტრადიციული სიმღერები, მისი წარსული და აწმყო“ და სხვა.

1969-1974 წლებში გამოიცა ელენეს მიერ მომზადებული საგალობლების სამი ფირფიტა. მუდმივად იწვევდნენ პრესტიჟულ სამეცნიერო ფორუმებსა და ფესტივალებში მონაწილეობის მისაღებად. იყო საერთაშორისო ფესტივალის (ბიდგო, პოლონეთი, 1969), პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოების ყრილობის (1973), წმ. ნიკოლოზ-ვააზის საზოგადოების ყრილობის (1974) და სხვა ფორუმების მომხსენებელი. კითხულობდა საჯარო ლექციებს ბრიუსელის და ლუვენის უნივერსიტეტებში; სორბონის უნივერსიტეტში წაიკითხა ლექცია შუა საუკუნეების ქართულ მუსიკალურ კულტურაზე; ფალიაშვილის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით პარიზისა და ლიეჟის უნივერსიტეტებში წაიკითხრა ლექციები.

ელენე წერეთელი პროფესიულ საქმიანობას წარმატებით უთავსებდა საზოგადოებრივს. 1930 წლიდან ბელგიაში არსებობდა ქართული სათვისტომო, რომლის კულტურულ ცხოვრებას 1940-იანი წლების მიწურულიდან გარდაცვალებამდე ელენე წერეთელი უძღვებოდა.

„...ჩვენ, ქართველები, ვეკუთვნით განათლებულ ერს. ჩვენი წარსული ბრწყინვალეა, თუ ეს მსოფლიოში საყოფად (საკმაოდ) ცნობილი არ იყო, ეს ისტორიული მოვლენების გამო... მაშასადამე, ჩვენ უნდა ვიზრუნოთ და გავაცნოთ ჩვენი კულტურა ისეთი გზით ყველას, როგორც საქართველოს ეკუთვნის, უმოქმედობა დიდი შეურაცყოფაა საქართველოს წინაშე და მისი წარსულის წინაშე“, - წერდა ელენე წერეთელი.

Elene (Ele) Tsereteli - RESEARCHER, TRANSLATOR, LECTURER,
CULTURAL RESEARCHER
(1911, LEOBEN, AUSTRIA - 1975, BELGIUM)

ელენე წერეთელი
Elene Tsereteli

Elena's family left Georgia in 1925. After the death of her father, Vasil Tsereteli, her mother married Auguste Mousli, a Belgian manganese industrialist and engineer from Chiatura. The Belgian industrialist escaped the repressions that followed the defeat of the 1924 rebellion, managed to cash out the shares of manganese in Chiatura before departure and bought a sprawling estate in the Belgian city of Surbrod.

After graduating from the school of nuns, Elene studied medical gymnastics - kinesiotherapy and until 1964 worked in the infirmary of the International Committee of the Red Cross in Brussels, where she headed the kinesiotherapy office. She was a member of the Belgian Society of Kinesiotherapy.

Apart from that, since 1930, she intensively studied the history of ancient Georgian art and music. It was the interest in this field that led 53-year-old Elene Tsereteli to enroll in the Faculty of Art Studies of the University of Brussels in the field of musicology in 1964. After graduating from the university, she was elected a full member of the Royal Musicological Society of Belgium, and later - a member of the Society for Ethnomusicology in Paris. Between 1950-1975, Elene Tsereteli was published in Georgian emigrant editions and foreign press, in the publications of UNESCO, Paris Ethnomusicology Society, Belgian Musicology Society. Her musicological works as well as artistic translations (Grigol Orbeliani's „The Face of King Tamar in the Church of Bethany“) and review letters were printed, often under the pseudonym „Bani“. Among her works, worth noting are: „The Development of Georgian Musical Systems“, „Some Aspects of Georgian Traditional Church Singing“, „A Report of the International Festival of Old Music of the Peoples of Central and Eastern Europe“, „Georgian Traditional Songs, Past and Present“, etc.

In 1969-1974, three Lps of hymns prepared by Elene were published. She was permanently invited to participate in prestigious scientific forums and festivals. She was a member of the International Festival (Bydgoszcz, Poland, 1969), the Congress of the Society for the Study of Ethnomusic in Paris (1973), speaker of the St. Nicholas-Vaaz Society Congress (1974) and other forums. She delivered public lectures at the universities of Brussels and Louvain and a lecture on medieval Georgian musical culture at Sorbonne University; in connection with the 100th anniversary of Paliashvili, she delivered lectures at the universities of Paris and Liege.

Elene Tsereteli successfully combined her professional and social activities. Since 1930, there was a Georgian community in Belgium, the cultural life of which was headed by Elene Tsereteli from the late 1940s until her death.

„... We Georgians are an educated nation. Our past is brilliant and if it was not (sufficiently) known throughout the world, it is a result of historical events... Therefore, we must take care and introduce our culture in a way Georgia deserves, inaction is a great insult to Georgia and its past“, wrote Elene Tsereteli.

ანა ჭავჭავაძე-ვორონცოვა-დაშკოვა

პოეტ ალექსანდრე ჭავჭავაძის შვილთაშვილი, ანა ჭავჭავაძე და კავკასიაში რუსეთის ერთ-ერთი პირველი მეფისნაცვლის, მიხეილ ვორონცოვის შთამომავალი, ალექსანდრე ვორონცოვ-დაშკოვი ემიგრაციაში ბოლშევიკური ოკუპაციის გამო აღმოჩნდნენ.

ალექსანდრე ვორონცოვ-დაშკოვი
Alexander Vorontsov-Dashkov

დიდგვაროვანი ოჯახი საფრანგეთში გადაიხვეწა, სადაც ყველაფერი ნულიდან დაიწყეს. ანა ჯერ კოკო შანელის არისტოკრატ მოდელთა კოჰორტას შეუერთდა, შემდეგ კი საკუთარი მოდის სახლი „იმედი“ გახსნა.

„იმედმა“ არსებობა დიდი წარმატებით დაიწყო. მას სტუმრობდნენ საფრანგეთის, ინგლისის, გერმანიისა და ჰოლანდიის მდიდარი და ცნობილი ოჯახების წარმომადგენლები. გრაფინია მოდელიერადაც იქცა და მალე ჟურნალებში გაჩნდა ქსოვილ „თიფლისის“ რეკლამა, სამოდელო სახლებმა „კავკასიური სტილის“ სამოსის კერვა დაიწყეს, მონმარტრზე კი უამრავი კავკასიური სამზარეულო გაიხსნა.

1929-1933 წლების მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა ბევრი ბანკი, ფირმა და საწარმო გააკოტრა. დაიხურა „იმედიც“. ვორონცოვ-დაშკოვები მოგვიანებით გერმანიაში გადასახლდნენ, სადაც ალექსანდრე გარდაიცვალა. სამი წლის შემდეგ, 1941 წელს ბერლინში სრულ სიღარიბეში გარდაიცვალა ანა ჭავჭავაძეც.

Anna Chavchavadze-Vorontsova-Dashkova -
OWNER OF „IMEDI“ FASHION HOUSE (1890-1941, BERLIN)

Anna Chavchavadze, the greatgranddaughter of the poet Alexandre Chavchavadze, and Alexander Vorontsov-Dashkov, a descendant of Mikhail Vorontsov, one of the first Viceroys of Russia in the Caucasus, found themselves in exile due to the Bolshevik occupation. The noble family moved to France, where they had to start from scratch. Anna first joined Coco Chanel's aristocratic cohort of models, and then opened her own fashion house „Imedi“.

„Imedi“ came to existence with great success. It was visited by representatives of rich and famous families from France, England, Germany and Holland. The countess also became a model and advertisements for the fabric „Tiflis“ appeared in magazines, fashion houses began to make „Caucasian style“ clothes, many Caucasian kitchens were opened in Montmartre. The world economic crisis of 1929-33 bankrupted many banks, firms and enterprises. „Imedi“ was also closed. The Vorontsov-Dashkovs later moved to Germany, where Alexander died. Three years later, in 1941, Anna Chavchavadze also died in complete poverty in Berlin.

წიგნები და კრებულები

1. ამირეჯიბი შ. ელენე აფხაზს „ილია ემიგრანტთა თვალით“, ტ.2, თბ. 1996, გვ.259

2. დაუშვილი რ. მეორე მსოფლიო ომი და ქართველი ემიგრანტი ქალები - ჟურნ. „ქართული ემიგრაცია“, თბ. №10, 2022-2023 გვ.24-33

3. დაუშვილი რ. ქართული ემიგრაცია ამერიკაში, თბ. 2014

4. დაუშვილი რ. ქართული ემიგრაცია 1921-1939, თბ. 2007, გვ. 6-13

5. დაუშვილი რ. ქართველი ქალები ემიგრაციაში - ამერიკის შესწავლისადმი მიძღვნილი IX საერთაშორისო კონფერენციის მასალები, ქსუ, 2020, გვ. 438-455

6. დაუშვილი რ. ქართველები ლათინურ ამერიკაში - ამერიკის შესწავლის საკითხები, ტ. 8, თსუ, 2021, გვ.457-465

7. დაუშვილი რ. კალანდაძე გრ. კობახიძე რ. ჯაფარიძე გ. ტარტარაშვილი თ. ქართველები უცხოეთში, წ.1, თბ. 2012

8. გაფრინდაშვილი ბ. „დაკარგული ქართველი ქალი“, თბ.2018

9. ვერა ფაღავა, თბ., 2012

10. მარშანია ნ. აფხაზი არისტოკრატები ემიგრაციაში, თბ. 2020

11. პირველი საყოველთაო დემოკრატიული არჩევნები დამოუკიდებელ საქართველოში, თბ. 2017, გვ. 20

12. საქართველოს კონსტიტუცია, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამართლებრივი აქტების კრებული 1918-1921, თბ. 1990, გვ.463

13. შარაძე გ. უცხოეთის ცის ქვეშ, ტ. I, 1991.

14. ცამციშვილი ა. უცხოეთში მოღვაწე ქართველი ხელოვანნი, თბ. 1962

15. ცამციშვილი ა. ხელოვნების ქართველი მოღვაწენი უცხოეთში, თბ. 1959

საარქივო მასალები

16. ნუგზარ გელაშვილის მოგონება სონია დუმბაძეზე, 2009, პირადი არქივი

ემიგრანტული წიგნები

17. პაპავა თ. გაბნეული საფლავები, პარიზი, 1970.

18. პაპავა თ. დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში, პარიზი, ტ. I, 1937.

19. პაპავა თ. დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში, ბუენოს-აირესი, ტ. II, 1953

20. ჩიჯავაძე-კედია ს. ნასმენ-ნახული, თბ. 2002

21. ხაბულიანი ჟ. უსამშობლოდ დარჩენილი ქართველები, თბ, 2013

ემიგრანტული პრესა

22. ალექს მდივნის დაქორწინება - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1933, №90, გვ.14

23. ალექს მდივანი - ჟურნ. „სამშობლო“, 1935, №17-18, გვ. 58-59

24. არგენტინის ახალშენის ცხოვრება - ჟურნ. „მამული“, 1953, №6, გვ. 196-197

25. ეთერ ფაღავას ასული - ჟურნ. „კავკასიონი“, პარიზი, 1978, №19, გვ. 106

26. ელენე კარერ დ'ანკოსის წიგნი „დამსხვრეული იმპერია“ - ჟურნ. „თავისუფლების ტრიბუნა“, 1973, ნ23, გვ. 12

27. ვარსკვლავი ისევ ბრწყინავს - ჟურნ. „კავკასიონი“, 1971, №15 გვ. 103

28. მოწოდება ტუბერკულოზიან ავათმყოფთა დამხმარე კომიტეტისა - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1929, №39, გვ. 15

29. მოხსენება და ანგარიში ტუბერკულოზიან ავათმყოფთა დამხმარე კომიტეტისა - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1931, №62, გვ.16

30. ნამეტია გოგუაძის „მოწოდება“ - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1938, №151, გვ. 16

31. ნოზაძე ვ. საქართველოს რესპუბლიკის საზღვრებიდან ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა გაძევება - „კავკასიონი“, №16-17, პარიზი, 1972-73, გვ. 57-94

32. პაპავა თ. ორი კვირა ვირთხებთან - ჟურნ. „კავკასიონი“, №13, 1968, გვ. 93-97

33. პირველი ქართული კონცერტი პარიზში - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1939, №152, გვ.15

34. ჟორდანია ი. ჭლექიან ავათმყოფთა დამხმარე კომიტეტი - გაზ..„ბრძოლის ხმა“, პარიზი,1930, №5, გვ.4

35. ჟორდანია ი. ჭლექიან ავათმყოფთა დამხმარე კომიტეტი - გაზ..„ბრძოლის ხმა“, პარიზი, 1930, №7, გვ.4

36. ტუბერკულოზიან ავადმყოფთა საზოგადოების ანგარიში - გაზ..„ბრძოლის ხმა“, პარიზი,1930, №52, გვ.13-15

37. ქართველ მშობელთა საყურადღებოდ - გაზ. „ბრძოლის ხმა“, პარიზი, 1932, №22, გვ. 4

38. ქართველთა ცხოვრება - ჟურნ. „მამული“, 1951, №2, გვ.64

39. ქართველები საფრანგეთში, ორნის რკინის მაღაროებში - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1929, №39, გვ.16

40. ქართველთა ეკლესია პარიზში - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1932, №67, გვ.15

41. ქართული კოლონიები, სოშო-ოდენკური - ჟურნ. „დამოუკიდებელი საქართველო“, პარიზი, 1934, №105, გვ.10-13

42. ქართული საზოგადოების ცხოვრება არგენტინაში - ჟურნ. „მამული“, 1951, №1, გვ.30

43. ქართული ხელოვნება უცხოეთში- ჟურნ, „კავკასიონი“, №20, პარიზი, 1981, გვ.27-29

44. ქრონიკა - გაზ. „თეთრი გიორგი“, 1933, №64, გვ.4 45. „შევარდენი“ - ჟურნ. „თეთრი გიორგი“, პარიზი, 1939, N154, გვ.16

Literature

Books and Collections

1. Amirejibi Sh. To Elene Apkhazi „Ilia through the Eyes of Emigrants“, vol. 2, Tb. 1996, p. 259.

2. Daushvili R. The Second World War and Georgian Emigrant Women - „Georgian Emigration“, Journal, Tb., vol. 10, 2022-2023 p. 24-33.

3. Daushvili R. Georgian Emigration in America, Tb. 2014.

4. Daushvili R. Georgian Emigration, 1921-1939, Tb. 2007, pp. 6-13

5. Daushvili R. Georgian Women in Emigration - Proceedings of the IX International Conference dedicated to the study of America, KSU, 2020, pp. 438-455.

6. Daushvili R. Georgians in Latin America - American Studies Issues, vol. 8, TSU, 2021, pp. 457-465.

7. Daushvili R., Kalandadze Gr., Kobakhidze R., Japaridze G., Tartarashvili T. Georgians Abroad, book 1, Tb. 2012.

8. Gaprindashvili B. „Missing Georgian Woman“, Tb. 2018.

9. Vera Paghava, Tb., 2012.

10. Marshania N. Abkhazian Aristocrats in Emigration, Tb. 2020.

11. The First General Democratic Elections in Independent Georgia, Tb. 2017, p. 20.

12. The Constitution of Georgia, Collection of Legal Acts of the Democratic Republic of Georgia 1918-1921, Tb. 1990, p. 463.

13. Sharadze G. Under the Foreign Sky, vol. I, 1991.

14. Tsamtsishvili A. Georgian Artists Working Abroad, Tb. 1962.

15. Tsamtsishvili A. Georgian Art Workers Abroad, Tb. 1959.

Archive materials

16. Nugzar Gelashvili's Memoirs on Sonya Dumbadze, 2009, personal archive.

Emigrant Books

17. Papava T. Scattered Graves, Paris, 1970.

18. Papava T. Big Faces in Small Frames, Paris, vol. I, 1937.

19. Papava T. Big Faces in Small Frames, Buenos Aires, Vol. II, 1953.

20. Chijavadze-Kedia S. What I have Heard and Seen, Tb. 2002.

21. Khabuliani Zh. Georgians without Motherland, Tb, 2013.

Immigrant Press

22. Alexis Mdivani's Marriage - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1933, №90, p.14.

23. Alexis Mdivani - „Samshoblo“ Journal, 1935, №17-18, pp. 58-59.

24. The Life of an Argentine New Settlers - „Mamuli“ Journal, 1953, №6, pp. 196-197.

25. Eter Paghava's Daughter - „Kavkasioni“ Journal, Paris, 1978, №19, p.106.

26. The book „Shattered Empire“ by Hélène Carrère d'Encausse - „Tribune of Freedom“ Journal, 1973, № 23, p.12.

27. The Star still Shines - „Kavkasioni“ Journal, 1971, №15, p.103.

28. Call of the Support Committee for Tuberculosis Patients - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1929, №39, p.15.

29. Account and Report of the Support Committee for Tuberculosis Patients - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1931, №62, p. 16.

30. Nametia Goguadze's „Call“ - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1938, №151, p.16.

31. Nozadze V. The Expulsion of Georgian Public Figures out of the Borders of the Republic of Georgia - „Kavkasioni“, №16-17, Paris, 1972-73, pp. 57-94.

32. Papava T. Two Weeks with Rats - „Kavkasioni“ Journal, №13, 1968, pp. 93-97.

33. The First Georgian Concert in Paris - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1939, №152, p.15.

34. Zhordania N. Support Committee for Cholera Patients - „The Voice of Battle“ Newspaper, Paris, 1930, №5, p.4.

35. Zhordania N. Support Committee for Cholera Patients - „The Voice of Battle“ Newspaper, Paris, 1930, №7, p.4.

36. Report of the Society for Tuberculosis Patients - „The Voice of Battle“, Newspaper, Paris, 1930, №52, pp. 13-15.

37. For the Attention of Georgian Parents - „The Voice of Battle“ Newspaper, Paris, 1932, №22, p.4.

38. Life of Georgians - „Mamuli“, Journal, 1951, №2, p. 64

39. Georgians in France, in the Iron Mines of Orne - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1929, №39, p. 16.

40. Georgian Church in Paris - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1932, №67, p. 15.

41. Georgian Colonies, „Sochaux-Odenkur - „Independent Georgia“ Journal, Paris, 1934, №105, pp. 10-13.

42. Life of the Georgian Community in Argentina - „Mamuli“ Journal, 1951, №1, p.30.

43. Georgian Art Abroad - „Kavkasioni“ Journal, №20, Paris, 1981, pp. 27-29.

44. Chronicle - „Tetri Giorgi“ Newspaper, 1933, №64, p. 4.

45. „Shevardeni“ - „Tetri Giorgi“ Journal, Paris, 1939, №154, p.16.