საქართველოს ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებები ირჩევენ სამეურვეო საბჭოებს, რომლებიც ზოგადი განათლების შესახებ კანონის შესაბამისად შედგება პედაგოგების, მშობლებისა და მოსწავლეთა თვითმმართველობის წარმომადგენლებისგან. ამასთან, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები უფლებამოსილნი არიან, სამეურვეო საბჭოებში დანიშნონ თითო წევრი სათათბირო ხმის უფლებით.

სამეურვეო საბჭოს წევრს არ გააჩნია უფლებამოსილება, ინდივიდუალურად იმოქმედოს საბჭოს სახელით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სამეურვეო საბჭო ახდენს მასზე გარკვეული ფუნქციების დელეგირებას, ან როდესაც სკოლის წესდება ითვალისწინებს შესაბამის განსაკუთრებულ შემთხვევებს.

სამეურვეო საბჭო სტრატეგიულ როლს ასრულებს სკოლის მართვაში, რაც გულისხმობს სკოლის მიზნებისა და პრიორიტეტების განსაზღვრას, ამ მიზნების მისაღწევი პოლიტიკის შემუშავებასა და სკოლის განვითარების ზედამხედველობას.

სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია და გააჩნია კანონმდებლობით განსაზღვრული ვალდებულება, ხელი შეუწყოს სკოლაში ეროვნული სასწავლო გეგმით დადგენილი საგანმანათლებლო სტანდარტების მიღწევას. სამეურვეო საბჭომ ხელი უნდა შეუწყოს სკოლის განვითარებას მისი რესურსების ეფექტური მართვით და ამასთანავე უნდა უზრუნველყოს სასწავლო გეგმის მრავალფეროვნება და ნეიტრალურობა.

სამეურვეო საბჭო აღჭურვილია შემდეგი ძირითადი ფუნქციებით:

დირექტორის არჩევა

„ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონისა და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დადგენილი წესისა და პროცედურების შესაბამისად სამეურვეო საბჭო კანდიდატის მიერ წარდგენილი პროგრამის საფუძველზე სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით, ფარული კენჭისყრით, თავისუფალი და თანასწორი არჩევნების საფუძველზე ირჩევს სკოლის დირექტორს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ წარდგენილი მაქსიმუმ სამი (3) კანდიდატურიდან.

დაგეგმვა და ზედამხედველობა

სამეურვეო საბჭო განიხილავს და ამტკიცებს სკოლის დირექტორის მიერ წარდგენილ სკოლის შინაგანაწესის პროექტს.

როგორც უკვე აღინიშნა, სამეურვეო საბჭო სტრატეგიულ როლს ასრულებს სკოლის მართვაში, კერძოდ, იგი იღებს გადაწყვეტილებას იმის შესახებ, რას უნდა მიაღწიოს სკოლამ და შეიმუშავებს შესაბამის სამოქმედო გეგმას. ამდენად, სამეურვეო საბჭო:

განსაზღვრავს სკოლის მიზნებსა და ამოცანებს;

ამტკიცებს სკოლის პოლიტიკასა და პროცედურებს;

ზედამხედველობს დასახული მიზნების განხორციელების პროცესს;

განსაზღვრავს და გამოყოფს საჭირო რესურსებს (ადამიანურ, ტექნიკურ და ფინანსურ რესურსებს) სკოლის საქმიანობის მაქსიმალური ეფექტურობის მისაღწევად.

გადაწყვეტილების მიღებისას სამეურვეო საბჭო ვალდებულია, განიხილოს სკოლის დირექტორისა და პედაგოგიური საბჭოს რეკომენდაციები.

სკოლის განვითარების გეგმა, შეჯერებულ პოლიტიკასთან ერთად, მართვის სტრატეგიულ ჩარჩოს წარმოადგენს. სამეურვეო საბჭო ზედამხედველობს ამ გეგმის განხორციელებას და განიხილავს მიღწეული შედეგების ანგარიშს, რითაც გეგმის ეფექტურობას ამოწმებს. „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის თანახმად, იგი ყოველი წლის 10 დეკემბრამდე დირექტორისგან იბარებს ანგარიშს სასწავლო პროცესის მიმდინარეობის შესახებ.

სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, გამოიყენოს სკოლის საქმიანობის ზედამხედველობის სხვადასხვა საშუალებები, რათა შეაფასოს სკოლის მუშაობის პროცესი და საჭიროების შემთხვევაში შეიტანოს მასში შესაბამისი ცვლილებები.

ფინანსური მართვა

სამეურვეო საბჭო ამტკიცებს სკოლის ბიუჯეტს და სკოლის დირექტორის მიერ მომზადებულ წლიურ ფინანსურ ანგარიშს და უზრუნველყოფს მათ საჯაროობას.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 52-ე მუხლის თანახმად, სამეურვეო საბჭოს თანხმობა აუცილებელია ისეთი გარიგებების დადებისას, რომელთა ღირებულებაც აღემატება სკოლის ბიუჯეტის 5%-ს.

სამეურვეო საბჭო აკონტროლებს აგრეთვე სკოლის ადმინისტრაციის მიერ ფინანსების ხარჯვასა და ქონების განკარგვას: საბჭო ყოველ საფინანსოწელს ამტკიცებს ბიუჯეტს, ზედამხედველობას ახორციელებს დანახარჯებზე, სხვადასხვა ფინანსურ გადაწყვეტილებებსა და კანონმდებლობით ნებადართულ ფარგლებში საბიუჯეტო თანხების გადანაცვლებაზე, იძიებს ფინანსურ დარღვევებსა და სხვ.

ადამიანური რესურსების მართვა

სამეურვეო საბჭო სკოლის დირექტორთან და პედაგოგებთან ერთად შე იმუშავებს და ამტკიცებს ადამიანური რესურსების მართვის პოლიტიკას, რომლითაც დარეგულირდება სკოლის თანამშრომელთა დასაქმებისა და შეფასების პროცედურები. სამეურვეო საბჭოს შეუძლია, დასაქმებისა და შეფასების პროცედურების შემუშავება დაავალოს სკოლის დირექტორს პედაგოგებთან კონსულტაციის შედეგად. მაგრამ აქვე ვალდებულია, გადაამოწმოს, რომ ეს კონსულტაცია შედგა. სასურველია, სამეურვეო საბჭომ დირექტორთან და მასწავლებლებთან კონსულტაციის შემდეგ ყოველწლიურად გადასინჯოს ეს დოკუმენტი.

სამეურვეო საბჭოს დავალების შემთხვევაში ადამიანური რესურსების მართვის პოლიტიკას შეიმუშავებს სკოლის დირექტორი. სამეურვეო საბჭო ამტკიცებს ამ დოკუმენტს და უზრუნველყოფს მის საჯაროობას.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, სკოლის დირექტორსა და მის ახლო ნათესავს შორის შრომითი ხელშეკრულების დადება შესაძლებელია მხოლოდ სამეურვეო საბჭოს თანხმობის შემდეგ.

სამეურვეო საბჭო ირჩევს სკოლის დირექტორს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ წარდგენილი არა უმეტეს სამი კანდიდატურიდან დადებს მასთან შრომით ხელშეკრულებას. სამეურვეო საბჭო ასევე უფლებამოსილია, შრომითი ხელშეკრულებითა და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში ხელშეკრულება შეუწყვიტოს სკოლის დირექტორს. ამასთანავე, სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, დირექტორს მოსთხოვოს, ვადამდე შეუწყვიტოს შრომითი ხელშეკრულება მასწავლებელს, რომელიც დაარღვევს შრომითი ხელშეკრულების პირობებს, ჩაიდენს სააღმზრდელო საქმიანობისათვის შეუფერებელ ქმედებას ან კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში.

სამეურვეო საბჭო სკოლის წესდებით გათვალისწინებული წესით ირჩევს დისციპლინურ კომიტეტს, რომლის შემადგენლობაში თანაბარი რაოდენობით შედიან მასწავლებლები, მშობლები და საშუალო საფეხურის მოსწავლეები. დეტალებს სხვადასხვა კომიტეტების შექმნისა და ფუნქციონირების წესის შესახებ ამავე თავში ოდნავ მოგვიანებით შევეხებით. თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს დისციპლინური და სააპელაციო კომიტეტების შექმნისა და შემადგენლობის სპეციფიკური მოთხოვნები:

სწავლება, სწავლა და სასწავლო გეგმა - განათლების ხარისხი

სამეურვეო საბჭო ამტკიცებს სასწავლო წლის განმავლობაში გამოსაყენებელი სახელმძღვანელოების ნუსხას, რომელიც თავის მხრივ სასწავლო გეგმის შემადგენელი ნაწილია. სახელმძღვანელოები შერჩეული უნდა იყოს ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის მიერ რეკომენდებული/გრიფმინიჭებული სახელმძღვანელოებიდან. თუმცა მასწავლებელს უფლება აქვს, სწავლებისას გამოიყენოს ნებისმიერი სხვა წიგნი, როგორც დამატებით, ისე ძირითად სახელმძღვანელოდ.

სამეურვეო საბჭომ თანხმობა უნდა გამოხატოს პედაგოგიური საბჭოს მიერ შემუშავებულ სასკოლო სასწავლო გეგმებზე. ამ მიზნით სამეურვეო საბჭო ვალდებულია:

სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, დაავალოს დირექტორს, ეროვნული სასწავლო გეგმების შესაბამისად დამამთავრებელი გამოცდების ჩატარების მიზნით მიმართოს ეროვნული გამოცდების ცენტრს და დადოს მასთან შესაბამისი ხელშეკრულება.

საჩივრები და დისციპლინა

სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, სკოლის წესდებით გათვალისწინებული წესით აირჩიოს დისციპლინური კომიტეტი. კომიტეტი უნდა შედგებოდეს თანაბარი რაოდენობით წარმოდგენილი მასწავლებლების, მშობლებისა და საშუალო საფეხურის მოსწავლეებისაგან. სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, თავად განიხილოს დისციპლინური კომიტეტის გადაწყვეტილებების შესახებ საჩივრები ან შექმნას სააპელაციო კომიტეტი.

სამეურვეო საბჭოს კომიტეტები

სამეურვეო საბჭო დისციპლინური გადაცდომის განხილვის მიზნით სკოლის წესდებით გათვალისწინებული წესით ირჩევს დისციპლინურ კომიტეტს, რომლის შემადგენლობაში თანაბარი რაოდენობით შედიან მასწავლებლები, მშობლები და საშუალო საფეხურის მოსწავლეები. სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, წესდებით გათვალისწინებული წესით დისციპლინური კომიტეტის გადაწყვეტილებების შესახებ საჩივრები თავად განიხილოს ან შექმნას სააპელაციო კომიტეტი. მაქსიმალური ობიექტურობის უზრუნველსაყოფად სასურველია, სააპელაციო კომიტეტის შემადგენლობაში არ შედიოდნენ სამეურვეო საბჭოს ის წევრები, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ დისციპლინური კომიტეტის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში. სამეურვეო საბჭო განიხილავს აგრეთვე საჩივრებს, რომლებიც ეხება დირექტორის მიერ დისციპლინურ გადაცდომებზე მიღებულ გადაწყვეტილებებს.

სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, საჭიროების შემთხვევაში შექმნას სხვადასხვა კომიტეტები. კომიტეტების შექმნის, შემადგენლობის, საქმიანობისა და უფლებამოსილების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს სამეურვეო საბჭო. ეს გადაწყვეტილებები ყოველწლიურად უნდა გადაისინჯოს.

თითოეულ კომიტეტს შეიძლება თავმჯდომარეობდეს სამეურვეო საბჭოს წევრთაგან არჩეული პიროვნება. დისციპლინური კომიტეტის თავმჯდომარის დანიშვნის წესის განსაზღვრა სამეურვეო საბჭოს უფლებამოსილებაა. სამეურვეო საბჭომ, სასურველია, წელიწადში ერთხელ მაინც გადასინჯოს დისციპლინური კომიტეტის შექმნის, შემადგენლობის, უფლება-მოვალეობების შესახებ გადაწყვეტილებები.

გარდა დისციპლინური და სააპელაციო კომიტეტებისა, საჭიროების შემთხვევაში სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, შექმნას სხვადასხვა კომიტეტები, მაგალითად, საფინანსო კომიტეტი, უფლებების დაცვის კომიტეტი, ეთიკის საკითხთა შემსწავლელი კომიტეტი და სხვ.

1.2.1. კანდიდატთა შერჩევისა და დანიშვნის წესი

ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში დირექტორის არჩევა უნდა მოხდეს ღია კონკურსის საფუძველზე, გამჭვირვალობის, თანასწორობისა და სამართლიანი კონკურენციის პრინციპების დაცვით. კონკურსი ტარდება საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად. სამინისტრო ადგენს სკოლის დირექტორის კანდიდატთა შერჩევის ზოგად პირობებსა და კრიტერიუმებს. თუმცა სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, შეიმუშაოს კანდიდატთა შერჩევის სპეციფიკური კრიტერიუმები და მოთხოვნები (მაგალითად, გარკვეული ენის ცოდნა, სამუშაო გამოცდილება ანდა უნარები).

სკოლის დირექტორების შესარჩევ კონკურსში მონაწილეობის მიღება შეუძლია ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს, თუ იგი აკმაყოფილებს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დადგენილ მინიმალურ მოთხოვნებსა და სამეურვეო საბჭოს მიერ განსაზღვრულ დამატებით პირობებს.

საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო სამეურვეო საბჭოს წარუდგენს დირექტორობის მსურველთა მაქსიმუმ სამ კანდიდატურას. სამეურვეო საბჭო დირექტორს შემდეგი პროცედურის შესაბამისად ირჩევს:

სამეურვეო საბჭო ვალდებულია, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დარეგისტრირებულ დირექტორთან დადოს ხელშეკრულება. სამეურვეო საბჭოს უფლება აქვს, სამინისტროს მიერ რეგისტრაციაში გატარებულ დირექტორს დაუდოს სამთვიანი შრომითი ხელშეკრულება საგამოცდოვადით. შრომითი ხელშეკრულების საგამოცდო ვადის ამოწურვამდე ორი კვირით ადრე სამეურვეო საბჭო იღებს გადაწყვეტილებას და ატყობინებს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს. სამთვიანი საგამოცდო ვადის ამოწურვის შემდეგ, დადებითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, სამეურვეო საბჭო დამტკიცებულ დირექტორთან ზოგადი განათლების შესახებ კანონის შესაბამისად აფორმებს შრომით ხელშეკრულებას 5 წლისა და 9 თვის ვადით.

სკოლის დირექტორის მიერ საგამოცდო ვადის წარუმატებლად დასრულების შემთხვევაში იგი თავისუფლდება დაკავებული თანამდებობიდან, რის შემდეგაც წინასწარ დადგენილ ვადებში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო აცხადებს ახალ კონკურსს.

თუ სამეურვეო საბჭომ განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ წარდგენილი არც ერთი კანდიდატი არ აირჩია, საბჭოს გადაწყვეტილების წარდგენიდან განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ წინასწარ განსაზღვრულ ვადებში სამინისტრო სკოლის სამეურვეო საბჭოს წარუდგენს დირექტორობის ახალ კანდიდატებს. სამეურვეო საბჭოს განმეორებითი უარის შემთხვევაში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო უფლებამოსილია, დანიშნოს დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, რომლის უფლებამოსილების ვადა გრძელდება ახალი დირექტორის არჩევამდე.

ვინაიდან სკოლა საჯარო სამართლის იურიდიული პირია, მასზე ვრცელდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები. შესაბამისად, როგორც სამეურვეო საბჭოს, ისე პედაგოგიური საბჭოს სხდომები სკოლაში ღია და საჯაროა. დირექტორი უფლებამოსილია, დაესწროს სამეურვეო საბჭოს სხდომებს, თუმცა მას არ აქვს კენჭისყრაში მონაწილეობის და ხმის მიცემის უფლება. სამეურვეო საბჭოს უფლება აქვს, მოსთხოვოს დირექტორს რჩევა/კონსულტაცია მისი კომპეტენციის ფარგლებში არსებული საკითხების შესახებ და ასევე მიიღოს მისგან ყველა საჭირო ინფორმაცია.

1.2.2. სკოლის დირექტორის საქმიანობის ზედამხედველობა და შეფასება

სამეურვეო საბჭო შეიმუშავებს ან დირექტორის წარდგინებით ამტკიცებს თანამშრომელთა შეფასებისა და მართვის პოლიტიკას, რომელიც მოაწესრიგებს პედაგოგთა და სკოლის დირექტორის საქმიანობის შეფასების სისტემას. ამ პოლიტიკისა და პროცედურების შესაბამისად სამეურვეო საბჭომ ყოველწლიურად უნდა უზრუნველყოს სკოლის დირექტორის საქმიანობის შეფასება.

სამეურვეო საბჭო, საჭიროების შემთხვევაში, უფლებამოსილია, დანიშნოს საბჭოს ორი ან სამი წევრი დირექტორის საქმიანობის შესაფასებლად. საბჭოს ასევე შეუძლია მოიწვიოს დამოუკიდებელი ექსპერტი დირექტორის საქმიანობის შეფასების მიზნით.

1.2.3. სამეურვეო საბჭოს სხდომები, სხდომის პროცედურა და სხდომის ოქმი

სამეურვეო საბჭო სასწავლო წლის განმავლობაში მინიმუმ სამჯერ იკრიბება. სასურველია, სამეურვეო საბჭოს შეკრებები გაიმართოს სასწავლო წლის ყოველი მესამედის დასაწყისში და სასწავლო წლის ბოლოს (შედეგების შესაჯამებლად და საბოლოო ანგარიშის დასამტკიცებლად) ან საჭიროებისამებრ, სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარის ან საბჭოს წევრთა ერთი მესამედის მოთხოვნის საფუძველზე. სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე ხელმძღვანელობს და წარმართავს საბჭოს სხდომებს. მისი არყოფნისას თავმჯდომარის მოვალეობას ასრულებს საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. ასეთის არარსებობის შემთხვევაში თავმჯდომარის უფლებამოსილების დელეგირება დროებით საბჭოს რომელიმე წევრზე მოხდება. სამეურვეო საბჭოს სხდომების ადმინისტრაციულ მხარეს აგვარებენ სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე და საბჭოს მდივანი.

სამეურვეო საბჭოს სხდომები ღიაა ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის, გარდა საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის 28-ე მუხლით

გათვალისწინებული შემთხვევებისა. საჭიროების შემთხვევაში კონკრეტულ საკითხებზე მსჯელობის მიზნით სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, სხდომაზე ნებისმიერი პირი მოიწვიოს.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ვინაიდან სკოლა საჯარო სამართლის იურიდიული პირია, მასზე ვრცელდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 34-ე მუხლის თანახმად, კოლეგიური საჯარო დაწესებულება ვალდებულია, ერთი კვირით ადრე საჯაროდ გამოაცხადოს მომავალი სხდომის, მისი ჩატარების ადგილის, დროისა და დღის წესრიგის თაობაზე, ხოლო შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებისას - აგრეთვე მისი დახურვის შესახებ.

გადაუდებელი აუცილებლობისას სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია ჩაატაროს სხდომა ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული წესების დაუცველად. ამ შემთხვევაში იგი ვალდებულია, დაუყოვნებლივ გამოაცხადოს სხდომის ჩატარების ადგილის, დროისა და დღის წესრიგის თაობაზე, ხოლო შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებისას - აგრეთვე მისი დახურვის შესახებ.

სამეურვეო საბჭოს მიერ გადაუდებელი აუცილებლობისას სხდომის ჩატარების ან სხდომის დახურვის შემთხვევაში იგი ვალდებულია, გადაწყვეტილების მიღებიდან 3 დღის ვადაში განმარტოს სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილების გასაჩივრების წესი. სამეურვეო საბჭომ რეესტრში უნდა შეიტანოს სხდომის დახურვის შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად გამართული სახელობითი კენჭისყრის შედეგები, აგრეთვე სხდომის ოქმის მონაცემები 33-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით.

როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნეთ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოქმედება ვრცელდება სკოლებზე, ვინაიდან სკოლები საჯარო სამართლის იურიდიული პირები არიან. შესაბამისად სკოლაში როგორც სამეურვეო, ისე პედაგოგიური საბჭოს სხდომები ღია და საჯაროა, რომელზე დასწრების უფლებაც ნებისმიერ მსურველს აქვს. თუ გაჩნდება ეჭვი სხდომის არაკანონიერად დახურვასთან ან გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარებასთან დაკავშირებით, სარჩელი სასამართლოს უნდა წარედგინოს სხდომის ჩატარებიდან ერთი თვის ვადაში.

სამეურვეო საბჭოს პირველი სხდომა, სასურველია, ჩატარდეს საბჭოს არჩევიდან 7 დღის განმავლობაში. პირველ სხდომაზე საბჭო ხმათა უმრავლესობით ირჩევს თავმჯდომარეს, თავმჯდომარის მოადგილეს და საბჭოს მდივანს.

ზოგადი განათლების შესახებ კანონის 38-ე მუხლის თანახმად, სამეურვეო საბჭო:

ა) ამ კანონის 42-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით, სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით ირჩევს სკოლის დირექტორს, რომელსაც რეგისტრაციაში ატარებს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო;

ბ) სკოლის დირექტორის წარდგინებით ამტკიცებს სკოლის ბიუჯეტს, აგრეთვე ამტკიცებს დირექტორის მიერ მომზადებულ წლიურ ანგარიშს და უზრუნველყოფს მის საჯაროობას;

გ) სკოლის დირექტორის წარდგინებით ამტკიცებს სკოლის შინაგანაწესს, რომელიც ამომწურავად განსაზღვრავს დისციპლინური გადაცდომების ნუსხას და მათთვის გათვალისწინებულ დისციპლინურ სახდელებს, სკოლიდან გადაყვანის პირობებს;

დ) გამოხატავს თანხმობას პედაგოგიური საბჭოს მიერ შემუშავებული სასკოლო სასწავლო გეგმებისა და ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის მიერ რეკომენდებული/გრიფმინიჭებული სახელმძღვანელოებიდან პედაგოგების მიერ შერჩეული, სასწავლო წლის განმავლობაში გამოსაყენებელი სახელმძღვანელოების ნუსხის თაობაზე;

ე) აკონტროლებს სკოლის დირექციის მიერ ფინანსების ხარჯვასა და ქონების განკარგვას;

ვ) უფლებამოსილია შრომითი ხელშეკრულებითა და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში ხელშეკრულება შეუწყვიტოს სკოლის დირექტორს;

ზ) ინახავს და აღრიცხავს სამეურვეო საბჭოში მშობელთა და პედაგოგიური საბჭოს წარმომადგენელთა არჩევნების ბიულეტენებსა და ოქმებს;

თ) სკოლის წესდებით გათვალისწინებული წესით განიხილავს საჩივრებს და იღებს შესაბამის ზომებს;

ი) უფლებამოსილია ეროვნული სასწავლო გეგმის შესაბამისად სასწავლო წლის დამამთავრებელი გამოცდების ჩატარების მიზნით დაავალოს დირექტორს, მიმართოს ეროვნული გამოცდების ცენტრს და დადოს შესაბამისი ხელშეკრულება;

კ) უფლებამოსილია მოსთხოვოს სკოლის დირექტორს, ვადამდე შეუწყვიტოს შრომითი ხელშეკრულება მასწავლებელს ხელშეკრულების პირობების დარღვევისას, სააღმზრდელო საქმიანობისათვის შეუფერებელი ქმედების ჩადენისას და კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში;

ლ) დისციპლინური გადაცდომების განხილვის მიზნით, სკოლის წესდებით გათვალისწინებული წესით ირჩევს დისციპლინურ კომიტეტს, რომლის შემადგენლობაში შედის თანაბარი რაოდენობის მასწავლებელი, მშობელი და საშუალო საფეხურის მოსწავლე. სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია წესდებით გათვალისწინებული წესით დისციპლინური კომიტეტის გადაწყვეტილებების შესახებ საჩივრები თავად განიხილოს ან შექმნას სააპელაციო კომიტეტი. სააპელაციო კომიტეტი, სამეურვეო საბჭო განიხილავს აგრეთვე საჩივრებს, რომლებიც ეხება დირექტორის მიერ დისციპლინურ გადაცდომებზე მიღებულ გადაწყვეტილებებს. დაუშვებელია დისციპლინური კომიტეტის ან სააპელაციო კომიტეტის სპეციალური შემადგენლობის მოწვევა კონკრეტული შემთხვევის განხილვის მიზნით;

მ) ითანხმებს სკოლის დირექტორის მიერ წარმოდგენილ სკოლის წესდების პროექტს.

2. ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ბ“, „გ“, „დ“, „კ“ და „მ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებებს სამეურვეო საბჭო იღებს სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით, ხოლო „ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას - სიითი შემადგენლობის ორი მესამედით.

როგორც ვხედავთ, ზოგადი განათლების შესახებ კანონის თანახმად, სამეურვეო საბჭო ყველა გადაწყვეტილებას იღებს სიით შემადგენლობის ხმათა უმრავლესობით, გარდა ერთისა, როცა საქმე ეხება სკოლის დირექტორისთვის ხელშეკრულების შეწყვეტის საკითხს. ამ შემთხვევაში სამეურვეო საბჭო გადაწყვეტილებას იღებას სიითი შემადგენლობის ორი მესამედით.

სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, საბჭოს წევრთაგან აირჩიოს აღმასრულებელი მდივანი, რომელსაც დაევალება სხდომების ოქმებისა და საბჭოს სხდომებთან დაკავშირებული სხვა დოკუმენტების მომზადება და შენახვა. სამეურვეო საბჭოს სხდომის დანიშვნამდე მინიმუმ ერთი კვირით ადრე საბჭოს თავმჯდომარე ან - მისი არყოფნის შემთხვევაში - მისი მოადგილე აღმასრულებელი მდივნისა და სკოლის ადმინისტრაციის დახმარებით წერილობით ატყობინებს საბჭოს თითოეულ წევრს და შეტყობინებას დაურთავს სხდომის დღის წესრიგს, სხდომის ჩატარების ადგილისა და დროის შესახებ ინფორმაციას. გამონაკლისი ამ წესიდან დაიშვება მხოლოდ მაშინ, თუ საბჭოს თავმჯდომარე ან მისი მოადგილე სასწრაფოდ მიიჩნევს კონკრეტული საკითხების განხილვას. ამ შემთხვევაში წერილობითი გაფრთხილება და დღის წესრიგი შედარებით მოკლე ვადაში გადაეგზავნება საბჭოს თითოეულ წევრს.

სხდომის ოქმს ხელს აწერენ სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე და აღმასრულებელი მდივანი, თავმჯდომარის არყოფნის შემთხვევაში - თავმჯდომარის მოადგილე. სამეურვეო საბჭოს სხდომის ოქმი მნიშვნელოვანი დოკუმენტია, რომელიც სკოლაში უნდა ინახებოდეს და ტარდებოდეს სკოლაში არსებულ საჯარო რეესტრში.

სამეურვეო საბჭო უზრუნველყოფს სხდომის დღის წესრიგის, ხელმოწერილი ოქმისა და სხდომასთან დაკავშირებული სხვა დოკუმენტების (გარდა კონფიდენციალური დოკუმენტებისა) საჯაროობას ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის. იგივე წესი ვრცელდება სამეურვეო საბჭოს მიერ შექმნილი ნებისმიერი სამუშაო ჯგუფის/კომიტეტის სხდომის ოქმებზე.

დახურული სხდომის ოქმი (კონფიდენციალური დოკუმენტი) ინახება და საჯარო ხდება საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის 33-ე მუხლის შესაბამისად. იგივე წესი ვრცელდება კომიტეტების დახურულ სხდომებზე მიღებულ ოქმებზე. დახურული სხდომის ოქმის გონივრულ ფარგლებში გამოცალკევებადი ნებისმიერი ნაწილი უნდა გამოქვეყნდეს.

სამეურვეო საბჭო ანგარიშვალდებულია სკოლისა და მთელი საზოგადოების წინაშე. იგი მზად უნდა იყოს, მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებისა და გატარებული ღონისძიებების შესახებ ახსნა-განმარტება მისცეს ნებისმიერ ლეგიტიმურად დაინტერესებულ პირს, იქნება ეს სკოლის თანამშრომელი, მოსწავლე, მშობელი, პრესისა თუ განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წარმომადგენელი, თუ რესურს-ცენტრის წარმომადგენელი.

სამეურვეო საბჭოს შეუძლია, თავად შეიმუშაოს საკუთარი ანგარიშვალდებულების მექანიზმები და პროცედურები, რომლებიც შეიძლება გულისხმობდეს მშობლებთან, პედაგოგებთან ან ზოგადად სკოლის საზოგადოებასთან (რეგულარული ან ყოველწლიური) შეხვედრების ორგანიზებას, ან წლიური (კვარტალური) ანგარიშების მომზადებასა და მის გამოქვეყნებას. სამეურვეო საბჭოს ანგარიშვალდებულების მექანიზმები და პროცედურები შეთანხმებული უნდა იყოს სკოლის დირექტორთან, პედაგოგებთან და სხვა დაინტერესებულ პირებთან.

ანგარიშვალდებულება სამეურვეო საბჭოს წინაშე

დირექტორი ანგარიშვალდებულია სამეურვეო საბჭოს წინაშე სკოლის საქმიანობისა და სკოლის მიზნების მისაღწევად საჭირო რესურსების ეფექტურად გამოყენების თაობაზე.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის შესაბამისად დირექტორი ყოველი წლის 10 დეკემბრამდე ანგარიშს აბარებს სამეურვეო საბჭოს ფინანსური საქმიანობისა და სასწავლო პროცესის მიმდინარეობის შესახებ. დირექტორი ვალდებულია, საკმარისი ინფორმაცია მიაწოდოს სამეურვეო საბჭოს, რათა მან შეამოწმოს და შეაფასოს სკოლის მიღწევები და განვითარების ტენდენციები.

გარდა ამისა, სკოლის დირექტორი სამეურვეო საბჭოს ყოველწლიურად წარუდგენს ანგარიშს მასწავლებელთა საქმიანობის შეფასებისა და პროფესიული განვითარების შესახებ.

სამეურვეო საბჭომ კონსტრუქციულად უნდა ითანამშრომლოს დირექტორთან და საჭიროების შემთხვევაში მას შესაბამისი დახმარება გაუწიოს. თუმცა ამასთანავე, სკოლის ინტერესების მაქსიმალურად დაცვის უზრუნველსაყოფად სამეურვეო საბჭო უფლებამოსილია, წინააღმდეგობა გაუწიოს დირექტორის ამა თუ იმ ინიციატივას, მოითხოვოს მისგან დამატებითი ინფორმაცია და ახსნა-განმარტებები და შესწორებები შეიტანოს დირექტორის მიერ წარმოდგენილ ინიციატივებსა თუ რეკომენდაციებში.

ანგარიშვალდებულება სკოლის საზოგადოების/მშობლების წინაშე

დირექტორი ანგარიშვალდებულია ფართო საზოგადოების წინაშე, განსაკუთრებით კი მოსწავლეთა და მშობელთა წინაშე. დირექტორს აკისრია პასუხისმგებლობა, უზრუნველყოს მოსწავლეების მიერ მაღალი ხარისხის განათლების მიღება და სკოლაში სოლიდარული პასუხისმგებლობის პრინციპის დამკვიდრება. დირექტორი ასევე ვალდებულია, მშობლებისა და მოსწავლეებისათვის ხელმისაწვდომი გახადოს ინფორმაცია სასწავლო გეგმების, მოსწავლეთა მიღწევებისა და სკოლასთან დაკავშირებული სხვა საკითხების შესახებ.

ანგარიშვალდებულების წარმატებით განხორციელების მიზნით დირექტორმა:

სკოლის სტრატეგიული განვითარების გეგმა სკოლის სტრატეგიული საფუძველია. სტრატეგიულ საკითხების ზოგადი ხელმძღვანელობა სამეურვეო საბჭოს აკისრია. მან უნდა გამოიყენოს მონიტორინგის ყველა საშუალება, რათა შეაფასოს სკოლის პროგრესი დასახულ მიზნებთან მიმართებაში, განსაზღვროს, რამდენად ეფექტურად ხორციელდება სტრატეგიული გეგმა და არის თუ არა საჭირო ცვლილებების შეტანა. თუმცა სამეურვეო საბჭოს თავად არ ეკისრება მონიტორინგის მონაცემების შეგროვება. საბჭომ დირექტორთან ერთად უნდა შეიმუშაოს მონაცემების შეგროვების მექანიზმები და პროცედურები და უზრუნველყოს მათი რეგულარული განხილვა და ანალიზი.

მაქსიმალური შედეგების მიღწევისა და სკოლის საქმიანობის ეფექტურობის უზრუნველსაყოფად აუცილებელია პასუხისმგებლობისა და ანგარიშვალდებულების შესაბამისი სისტემის შექმნა. სამეურვეო საბჭომ და დირექტორმა ერთობლივად უნდა იმუშაონ პასუხისმგებლობების განსაზღვრასა და ანგარიშვალდებულების პროცედურების შექმნაზე. სამეურვეო საბჭო ძირითადად სტრატეგიულ როლს ასრულებს სკოლის მართვაში, ხოლო დირექტორი სკოლის პროფესიონალურ ხელმძღვანელობასა და მართვას ახორციელებს, რათა უზრუნველყოს სკოლის პრიორიტეტებისა და მიზნების რეალიზება. ანგარიშვალდებულების სისტემა უნდა შეიქმნას სკოლის სხვადასხვა დონეებზე და უნდა ხორციელდებოდეს სხვადასხვა მექანიზმის გამოყენებით, როგორიცაა შეხვედრები, ანგარიშების მომზადება, შემოწმება და სხვ.

სკოლის ძირითადი სფეროების საქმიანობის მონიტორინგის მიზნით, სასურველია, სამეურვეო საბჭომ შეიმუშაოს სკოლის თვითშეფასების პოლიტიკა. საბჭომ ყოველწლიურად უნდა გადასინჯოს ეს პოლიტიკა და საჭიროებისამებრ ცვლილებები შეიტანოს მასში. სამეურვეო საბჭომ ამასთანავე უნდა უზრუნველყოს სკოლის დირექტორის საქმიანობის რეგულარული შეფასება. უფრო მეტიც, სამეურვეო საბჭოს შეუძლია საკუთარი შემადგენლობიდან ორი ან სამი წევრის გამოყოფა, რომელთაც დაეკისრებათ სკოლის დირექტორის საქმიანობის შეფასება. სამეურვეო საბჭოს შეუძლია ასევე, დირექტორის შეფასების მიზნით მოიწვიოს მრჩეველი. გარდა ამისა, სასურველია, სამეურვეო საბჭომ დააწესოს შეფასების ციკლის კონკრეტული ვადები.

სკოლის დირექტორი ვალდებულია, ზედამხედველობა გაუწიოს სკოლის მუშაობას, შეაფასოს სასწავლო სტანდარტები და უზრუნველყოს სათანადო პროფესიული სტანდარტების დამკვიდრება და შენარჩუნება. სამეურვეო საბჭოს მოთხოვნის შემთხვევაში დირექტორი ვალდებულია, პედაგოგიურ საბჭოსთან კონსულტაცის შემდეგ შეიმუშაოს სკოლის თვითშეფასების პოლიტიკა და სამეურვეო საბჭოს მითითების საფუძველზე უზრუნველყოს ამ პოლიტიკის განხორციელება. დირექტორს ასევე ევალება საგნების ხელმძღვანელების შერჩევა, რომელთაც დაეკისრებათ სწავლებისა და სწავლის ხარისხის შესახებ ანგარიშის მომზადება.

ნიმუში 2 მოკლედ ასახავს სამეურვეო საბჭოს, დირექტორის, პედაგოგებისა და სხვა თანამშრომლების ძირითად უფლება-მოვალეობებსა და ანგარიშვალდებულებებს სტარტეგიული გეგმის შემუშავებისა და განხორციელების პროცესში.

ნიმუში 2. სამეურვეო საბჭოს, დირექტორისა და პედაგოგიური საბჭოს
ფუნქციები სტრატეგიული დაგეგმვის პროცესში

სამეურვეო საბჭო

დირექტორი

პედაგოგები/თანამშრომლები

სამეურვეო საბჭო ანგარიშვალდებულია სკოლისა და ფართო საზოგადოების წინაშე. იგი მზად უნდა იყოს, ყველა ლეგიტიმურად დაინტერესებულ პირს აუხსნას თავისი გადაწყვეტილებები და ქმედებები, იქნება ეს სკოლის თანამშრომელი, მოსწავლე, მშობელი, პრესა, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ადგილობრივი რესურს-ცენტრი თუ განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო.

დირექტორი ანგარიშვალდებულია სამეურვეო საბჭოს წინაშე სკოლის საქმიანობასა და არსებული რესურსების ეფექტური გამოყენებით სკოლის მიზნების მიღწევაზე. „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის თანახმად, დირექტორი ყოველწლიურად, არაუგვიანეს 10 დეკემბრისა, წარუდგენს ანგარიშს სამეურვეო საბჭოს სკოლის ფინანსური საქმიანობისა და სასწავლო პროცესის შესახებ. დირექტორი ვალდებულია, სრულყოფილი ინფორმაცია მიაწოდოს სამეურვეო საბჭოს, რათა მან შეძლოს სკოლის მიღწევებისა და ზოგადი საქმიანობის შემოწმება და შეფასება.

უფრო მეტიც, დირექტორი ანგარიშვალდებულია უფრო ფართო საზოგადოების წინაშე, განსაკუთრებით კი მოსწავლეთა და მშობლების წინაშე. იგი ვალდებულია, უზრუნველყოს მოსწავლეებისათვის მაღალი ხარისხის განათლების მიწოდება და სკოლაში საერთო პასუხისმგებლობის სისტემის დამკვიდრება. დირექტორი ასევე ვალდებულია, შექმნას ისეთი მექანიზმი, რომ მშობლებს/სკოლის საზოგადოებას რეგულარულად მიეწოდებოდეს ინფორმაცია სკოლის სასწავლო გეგმის, მათი შვილების პროგრესისა და სხვა საკითხების თაობაზე.

დაბოლოს, ყველა საჯარო სკოლა ანგარიშვალდებულია მთავრობის წინაშე. „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის შესაბამისად, ყოველი წლის არაუგვიანეს 1-ლი მაისისა თითოეული საჯარო სკოლა ვალდებულია, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წარუდგინოს ანგარიში სასწავლო პროცესის, სკოლის განვითარების გეგმისა და ფინანსური საქმიანობის შესახებ. ანგარიშის წარდგენის ფორმას განსაზღვრავს სამინისტრო.

როგორც წესი, თუ სტრატეგიული გეგმა მრავალი ადამიანის შრომისა და კარგად კოორდინირებული პროცესის შედეგია, იგი შეიძლება სკოლის საქმიანობის გაუმჯობესების საკმაოდ ძლიერი იარაღი გამოდგეს, რამდენადაც ყველა შეიგრძნობს საკუთარ წვლილს აღნიშნულ პროცესში. მიუხედავად ამისა, არ არსებობს სტრატეგიული გეგმის შექმნის ერთი საუკეთესო მეთოდი, რომელიც შეიძლება სამეურვეო საბჭომ გამოიყენოს. ზოგიერთი სკოლის გეგმა დიდი ხნის განმავლობაში იწერება და მის შემუშავებაში არაერთი ჯგუფი მონაწილეობს. მაგალითად, დირექტორი შეიძლება ამზადებდეს გეგმის ერთ ნაწილს, რომელიც სკოლის შენახვასა და გარემონტებას შეეხება, ხოლო გეგმის ნაწილი, რომელიც წერა-კითხვის სტანდარტების ამაღლებას შეეხება, შეიძლება პედაგოგიურმა საბჭომ ან საგნის ხელმძღვანელმა მოამზადოს.

თითოეული სკოლის გადასაწყვეტია, ვის სთხოვოს რჩევა და როგორ შეაგროვოს მონაცემები სტრატეგიული გეგმის შემუშავების პროცესში. თუმცა მოსწავლეთა, მშობლებისა და დამხმარე უწყებების ჩართვა ერთობ მნიშვნელოვანია. მონაცემები შეიძლება სხვადასხვა საშუალებით შეგროვდეს, მაგალითად, გამოკითხვების, ფოკუს ჯგუფების, სასკოლო კრებების, ყოველწლიური შეფასებებისა და ინტერვიუების შედეგად. ზოგიერთ სკოლაში მშობლებს იწვევენ გაკვეთილებზე დასასწრებად და შესაფასებლად, რაც თავისთავად ეფექტური საშუალებაა იმისთვის, რომ მასწავლებელი ყოველთვის ანგარიშვალდებულად გრძნობდეს თავს მოსწავლეთა მშობლების წინაშე; ამავე დროს ეს ხელს შეუწყობს მოსწავლეებს, უკეთესად წარმოაჩინონ საკუთარი შესაძლებლობები კლასის წინაშე. თავის მხრივ, ეს შესაძლებლობას იძლევა, შეფასდეს, თუ რამდენად მომზადებული შედის მასწავლებელი გაკვეთილზე. სასურველია, სკოლას შემუშავებული ჰქონდეს მასწავლებელთა შეფასების ფორმები, რომელსაც მისცემს მშობელს გაკვეთილის მიმდინარეობის პროცესში შესავსებად. ეს სკოლას საშუალებას მისცემს, უკეთ შეფასოს პედაგოგთა შესაძლებლობები.

სამეურვეო საბჭომ შეიძლება მიიღოს გადაწყვეტილება სტრატეგიული გეგმის შემუშავების პროცესში მაქსიმალურად ბევრი დაინტერესებული პირის ჩართვის შესახებ. ზოგადად ცნობილია, რომ, როდესაც ადამიანები გეგმის შემუშავებაში მონაწილეობენ, ისინი უფრო თვითდაჯერებულნი არიან მის შესრულებაში. თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში ფართო საზოგადოებასთან კონსულტაციები შეიძლება სკოლისათვის საზიანო აღმოჩნდეს. ამიტომ სამეურვეო საბჭომ კარგად უნდა შეაფასოს არსებული მდგომარეობა და გააკეთოს მართლზომიერი არჩევანი საზოგადოებასთან კონსულტაციასა და გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღებას შორის.

მრავალი სკოლა ქმნის სამეურვეო საბჭოს წევრების, სკოლის დირექციისა და პედაგოგიური საბჭოს წევრებისაგან დაკომპლექტებულ მცირე სამუშაო ჯგუფებს, რომლებსაც სტრატეგიული გეგმის სამუშაო ვარიანტის შემუშავება ევალებათ. როგორც წესი, ეს პრაქტიკა ეფექტიანია. მნიშვნელოვანია, რომ სამურვეო საბჭოს წევრები სრულფასოვნად იყვნენ ჩართული დაგეგმვის პროცესში და ჰქონდეთ შეკითხვების დასმისა და რეკომენდაციების შემუშავების შესაძლებლობა, სანამ გეგმა საბოლოოდ იქნება შეთანხმებული სკოლის სხვა დანარჩენ ჯგუფებთან (მშობლებთან, მოსწავლეებთან და ა.შ.).

აღსანიშნავია, რომ სტრატეგიული გეგმის შემუშავება მნიშვნელოვან დროსა და ენერგიას მოითხოვს. იმისათვის, რომ თავიდან იქნეს აცილებული კონკრეტული პირების ზედმეტად გადატვირთვა, სხვადასხვა საკითხები სხვადასხვა ჯგუფებზე უნდა გადანაწილდეს. ასე მაგალითად, სასურველია, არსებობდეს სასწავლო გეგმის ჯგუფი, სამეურნეო საკითხებზე მომუშავე ჯგუფი, საბიუჯეტო ჯგუფი და სხვ.

მნიშვნელოვანია სტრატეგიული დაგეგმვის ჯგუფებში მშობელთა, პედაგოგთა საბჭოს, მოსწავლეთა თვითმმართველობისა და სხვა დაინტერესებული ჯგუფების წარმომადგენლების ჩართვა, რათა სტრატეგია/ბიუჯეტი ასახავდეს სკოლის საერთო ხედვას და ყველა ზემოთ მოყვანილი დაინტერესებული ჯგუფის მოთხოვნებს აკმაყოფილებდეს. გარდა ამისა, სასურველია, რომ დაგეგმვის პროცესში სათათბირო ხმის უფლებით მონაწილეობას იღებდნენ ადგილობრივი თვითმმართველობისა და განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წარმომადგენელები.

სტრატეგიული გეგმის ფიქსირებული სტრუქტურა და ფორმატი არ არსებობს, თუმცა შეიძლება გამოიყოს ის ძირითადი კომპონენტები, რომლებიც აუცილებლად უნდა წარმოადგენდეს სტრატეგიული გეგმის ნაწილს.

ნიმუში 3. სტრატეგიული გეგმის სტრუქტურა

სავალდებულოა, რომ სტრატეგიული გეგმა და სკოლის განვითარების გეგმა შესაბამისობაში იყოს სკოლის ბიუჯეტთან. ბიუჯეტი განსაზღვრავს გეგმით გათვალისწინებული საქმიანობის განხორციელებისათვის საჭირო ფინანსურ რესურსებს. ამიტომ დირექტორი ვალდებულია, უზრუნველყოს გეგმით გათვალისწინებული ძირითადი საკითხების შესაბამისობა წლიური ბიუჯეტის პროგნოზირებად შემოსავლებთან და ხარჯებთან. ამასთან, ბიუჯეტის შედგენის პროცესში დირექტორმა უნდა უზრუნველყოს გეგმით გათვალისწინებული ძირითადი საკითხების პრიორიტეტულობა. სკოლის გეგმისა და ბიუჯეტის დახვეწის მიზნით საჭიროა, პედაგოგიურმა საბჭომ, მოსწავლეთა წარმომადგენლებმა და მშობელთა კომიტეტმა წინასწარ განიხილონ ეს გეგმა. სასურველია, განათლების ადგილობრივი ორგანოებისა და განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წარმომადგენლებმა, რომლებიც ამავდროულად შეიძლება სამეურვეო საბჭოს წევრები იყვნენ, აქტიური მონაწილეობა მიიღონ სტრატეგიული დაგეგმვის პროცესში.

მნიშვნელოვანია, რომ სკოლის მართვა, მისი ფინანსური, მატერიალური, ინტელექტუალური და სხვა რესურსების გამოყენება მიმართული იყოს სკოლაში წარმატებული საგანმანათლებლო გარემოს შექმნისაკენ. სტრატეგიული დაგეგმვა სკოლის საქმიანობის უკლებლივ ყველა საკითხს მოიცავს. მიუხედავად იმისა, რომ სტრატეგიული დაგეგმვის პროცესი თითოეული სკოლის მოთხოვნილებების შესაბამისად მუშავდება, ყველა წარმატებული „მოდელი“ შემდეგ ნაბიჯებს მოიცავს:

დაგეგმვის ციკლის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია იმაზე, აქვს თუ არა სკოლას დაგეგმვის გამოცდილება, რამდენი სტრატეგიული საკითხია გადასაწყვეტი და რა დროის გამოყოფას მიიჩნევს სკოლა საჭიროდ ამ პროცესისათვის. თუმცა სასურველია, სტრატეგიული დაგეგმვა ორ ან სამ თვეში დასრულდეს. სხვა შემთხვევაში შეიძლება ენთუზიაზმი გაქრეს და დაგეგმვის პროცესი ჩაიშალოს. გეგმის მომზადებასთან დაკავშირებული შეხვედრები, სასურველია, ერთ-ან ორკვირიანი ინტერვალით იმართებოდეს. დაგეგმვის პროცესის მნიშვნელოვანი შედეგები კი ფართო საზოგადოებისთვის უნდა გახდეს ცნობილი.

სკოლის წლიური განვითარების გეგმა ყოველი სასწავლო წლის დაწყებამდე უნდა მომზადდეს და დამტკიცდეს. იქიდან გამომდინარე, რომ ყოველი წლის პირველ მაისამდე სკოლა ვალდებულია, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წლიური ანგარიში წარუდგინოს, სტრატეგიული გეგმის მომზადებისა და დამტკიცებისათვის საკეთესო პერიოდი იქნება მაისიდან სექტემბრამდე (ახალი აკადემიური წლის დაწყებამდე).

ნებისმიერი სახის სტრატეგიული დაგეგმვის პროცესის პირველი ეტაპი მოიცავს ორგანიზაციის ხედვისა და მისიის განსაზღვრას. ხედვა არის განაცხადი ოპტიმალურად სასურველი მომავლის შესახებ. ეს იმ ძირითადი შედეგების ერთობლიობაა, რომელთა მიღწევაც სურს სკოლას გრძელვადიან პერიოდში. ხედვის განაცხადი ეხმარება სკოლას ორგანიზაციული მიზნების დასახვაში. ხედვა ხელს უწყობს სკოლას წინსვლაში, მაშინაც კი, როდესაც არსებული რეალობა არასახარბიელოა. იგი სკოლის საზოგადოების მოტივაციის გაზრდის საუკეთესო საშუალებაა. თუ სკოლის ხედვა საკმარისად ამბიციური და მკაფიოდ ჩამოყალიბებულია და ამასთანავე მისაღებია სკოლის საზოგადოებისათვის, მისმა თითოეულმა წევრმა შეიძლება უზარმაზარი შრომა და ენერგია ჩადოს მის რეალიზებაში.

მისიის განაცხადი განმარტავს სკოლის დანიშნულებასა და არსებობის მიზეზებს, სკოლის ძირითად მიზნებსა და საქმიანობის მიმართულებებს.

სკოლის მისიის შემუშავებისას პასუხი უნდა გაეცეს შემდეგ კითხვებს:

კარგად ფორმულირებული მისია:

სკოლის დირექტორი არის პიროვნება, რომელსაც ევალება სკოლის მისიისა და ხედვის განაცხადის პროექტის მომზადება. მნიშვნელოვანია ამ პროცესში მშობლების, პედაგოგების, მოსწავლეებისა და სხვა დაინტერესებული პირების ჩართვა. თავად პროცესი მნიშვნელოვანია იმ მხრივაც, რომ იგი ხსნის კომუნიკაციის არხებს - იწვევს პედაგოგებსა და თანამშრომლებს საერთო დიალოგში. ის ფაქტი, რომ ყველა დაინტერესებული პირი ჩართულია სტრატეგიულ აზროვნებაში, უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე საბოლოო პროდუქტი - ხედვა და მისია. დროთა განმავლობაში სკოლის თანამშრომლები მიეჩვევიან გადაწყვეტილებების მიღებას ორგანიზაციის სტრატეგიული ხედვისა და მისიის ფარგლებში. სტრატეგიული დაგეგმვა ორგანიზაციის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესის განუყოფელი ნაწილი გახდება და მისი მონაწილეებიც ყოველდღიური საქმიანობის განხორციელებისას სტრატეგიულად აზროვნების უნარ-ჩვევებს შეიძენენ და გამოიყენებენ.

სტრატეგიული დაგეგმვის შემდგომი ეტაპია სტრატეგიული გადაწყვეტილების მიღება, რაც გულისხმობს სკოლის სტრატეგიულ ანალიზსა და სტრატეგიული მიზნების შემუშავებას.

3.4.1. სკოლის სტრატეგიული ანალიზი

სკოლის სტრატეგიული ანალიზი ძირითადად მოიცავს შიდა და გარე ფაქტორების ანალიზს და შედარებით (ანუ კონკურენტების საქმიანობის) ანალიზს.

შიდა ფაქტორების ანალიზი გულისხმობს სკოლის შიდა ორგანიზაციული ფაქტორების ანალიზს, ხოლო გარე ფაქტორები მოიცავს ეკონომიკური, სოციალური, დემოგრაფიული, პოლიტიკური, იურიდიული და საერთაშორისო ფაქტორების ანალიზს.

სკოლის შიდა ფაქტორების კლასიფიცირება შეიძლება ორ კატეგორიად

- ძლიერ და სუსტ მხარეებად, ხოლო გარე ფაქტორების - შესაძლებლობებად და საფრთხეებად. ამ სახის ანალიზს „სვოტ“ ანალიზი (SWOT) ეწოდება.

„სვოტ“ ანალიზი სკოლას ეხმარება, ორგანიზაციის რესურსები და შესაძლებლობები სწორად გამოიყენოს კონკურენტულ გარემოში. „სვოტი“ უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს სტრატეგიის შერჩევასა და ფორმულირებაში. ნიმუში 4 ასახავს გარემო ფაქტორების ანალიზს „სვოტ“ სქემის მიხედვით.

ნიმუში 4. „სვოტ“ ანალიზის სტრუქტურა

ამ სახის ანალიზის პროცესში შემდეგ კითხვებს უნდა გაეცეს პასუხი:

„სვოტ“ ანალიზის დროს სკოლამ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაუთმოს მისი მომხმარებლების, ანუ მოსწავლეებისა და მშობლების, საჭიროებებისა და მოთხოვნილებების შესწავლას. ამ ინფორმაციის მიღება შესაძლებელია მშობლებისა და მოსწავლეების გამოკითხვისა და მათთან შეხვედრების საშუალებით. მომხმარებელთა შეხედულებების შეფასების დროს პასუხი უნდა გაეცეს შემდეგ ძირითად კითხვებს:

სკოლის ადამიანური, სოციალური და ტექნიკური რესურსების მართვის სტრატეგიული დაგეგმვისათვის ხშირად გამოიყენება შედარებითი, ანუ კონკურენტების საქმიანობის, ანალიზი, რომელიც წარმოადგენს ორგანიზაციის საქმიანობის, გამოცდილებისა და მიმართულებების შედარებას იმავე სფეროში მომუშავე სხვა დაწესებულების მაჩვენებლებთან. შედარებითი ანალიზის გასაკეთებლად სკოლის სამეურვეო საბჭომ და დირექტორმა უნდა სცადონ მათ რაიონში არსებული მსგავსი პროფილის მქონე სკოლების სტრატეგიული განვითარების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება, რაც მათ ზოგად წარმოდგენას შეუქმნის ამ სკოლების მიერ შეთავაზებული მომსახურების სპეციფიკის შესახებ. ამ ინფორმაციის პირდაპირი წესით შეგროვება არც ისე მარტივი იქნება და ამისთვის სამეურვეო საბჭომ და დირექტორმა მჭიდრო თანამშრომლობა უნდა დაამყარონ ამ სკოლების მასწავლებლებთან და მშობლებთან. ეს ინფორმაცია სკოლას დაეხმარება განვითარების ისეთი მიმართულებების განსაზღვრაში, რომლებიც მას კონკურენტებისაგან გამოარჩევს და საკუთარ ორიგინალურ ადგილს დაუმკვიდრებს მოცემულ რაიონსა თუ ქალაქში. შედარებითი ანალიზის საშუალებით სკოლა შეძლებს, მიიღოს პასუხები შემდეგ კითხვებზე:

სტრატეგიული ანალიზის ფარგლებში სკოლა განსაზღვრავს თავის სტრატეგიულ მიზნებს, რომელიც თანხვდება მის ხედვასა და მისიას. სტრატეგიული მიზნები ის უმნიშვნელოვანესი საკითხებია, რომლებიც ორგანიზაციის მისიისა და სასურველი მომავლის მიღწევას ემსახურება. „სვოტისა“ და შედარებითი ანალიზის მიხედვით სტრატეგიების მომზადებისას შესაძლებელია შემდეგი სქემის გამოყენება:

ნიმუში 5. „სვოტის“ სქემა

1. გამოიყენეთ შესაძლებლობები, რომელიც თანხვდება სკოლის ძლიერ მხარეებს.

2. გამოასწორეთ სუსტი მხარეები არსებული შესაძლებლობების გამოყენების მიზნით.

3. გამოავლინეთ, როგორ შეიძლება გამოიყენოს სკოლამ თავისი ძლიერი მხარეები გარე საფრთხეების თავიდან ასაცილებლად.

4. შეიმუშავეთ თავდაცვის გეგმა, რომელიც დაეხმარება სკოლას, თავიდან აიცილოს გარე საფრთხეები სკოლის სუსტ მხარეებთან მიმართებაში.

უნდა აღინიშნოს, რომ არ არის სავალდებულო, სკოლამ ყველა აშკარა შესაძლებლობა დაუყოვნებლივ გამოიყენოს. ზოგიერთ შემთხვევაში სკოლამ, შესაძლოა, სუსტი მხარეების გამოსწორება გადაწყვიტოს, რათა უკეთ მოემზადოს მომავალში შესაძლებლობების წარმატებით გამოყენებისათვის.

სკოლის განვითარების გეგმის შემუშავებასთან ერთად ყოველწლიურად უნდა განხორციელდეს სკოლის სტრატეგიული ანალიზი, რათა განისაზღვროს, თუ სად იმყოფება იგი განვითარების გეგმასთან მიმართებაში და რატომ. ამრიგად, სკოლამ უნდა შეაფასოს განსხვავება მის მიმდინარე მდგომარეობასა და სასურველ მომავალს შორის. ყოველივე ამის შედეგად სკოლას შესაძლებლობა მიეცემა, განავითაროს კონკრეტული სტრატეგიები და მიმართოს რესურსები განსხვავების აღმოსაფხვრელად და სასურველი შედეგების მისაღწევად.

3.4.2. სტრატეგიული მიზნების შემუშავება

სტრატეგიული მიზნები არის სკოლის განაცხადი იმის შესახებ, რის მიღწევაც იგეგმება უახლოესი სამი ან ხუთი წლის განმავლობაში. კონკრეტული სტრატეგიული მიზნების შემუშავებამდე საჭიროა სკოლამ გააკეთოს არჩევანი სტრატეგიული მიმართულებების შესახებ. არჩევანი შეიძლება ეხებოდეს შემდეგ საკითხებს:

სტრატეგიული მიმართულებების განსაზღვრაში სკოლას დახმარებას გაუწევს შემდეგი ობიექტური კრიტერიუმების გამოყენება:

სტრატეგიული მიმართულებების განსაზღვრის შემდეგ სკოლას შეუძლია დაიწყოს მუშაობა შესაბამისი სტრატეგიული მიზნების შემუშავებაზე, რომლებიც სკოლის მისიასა და ხედვას უნდა შეესაბამებოდეს. უფრო მეტიც, სტრატეგიული მიზნები სკოლის მისიისა და ხედვის რეალობად ქცევასა და განხორციელებას უნდა ემსახურებოდეს. კარგად ჩამოყალიბებული მიზნები უნდა იყოს:

სტრატეგიულ მიზნებთან ერთად სკოლამ უნდა შეიმუშაოს სამოქმედო გეგმა და სტრატეგია. სამოქმედო გეგმა განსაზღვრავს სტრატეგიული მიზნების განხორციელების გზებსა და საშუალებებს, ანუ ამოცანებს. ამოცანები არის კონკრეტული და გაზომვადი ფორმულირება იმისა, თუ რა უნდა გაკეთდეს თითოეული სტრატეგიული მიზნის მისაღწევად. ამოცანები უნდა პასუხობდეს შემდეგ კითხვებს: რა გაკეთდება? ვინ გააკეთებს? რა ვადებში? რა რესურსები იქნება საჭირო? როგორ გაიზომება ამოცანის შესრულების ხარისხი?

სტრატეგიები ის ძირითადი მიდგომები და მეთოდებია, რომლებიც გამოყენებული იქნება დასახული მიზნების მისაღწევად და კონკრეტული პრობლემების მოსაგვარებლად. სტრატეგიები ერთგვარ ხიდს წარმოადგენს სტრატეგიულ მიზნებსა და სამოქმედო გეგმაში აღწერილ ამოცანებს შორის.

სკოლის მისიის, ხედვის, სტრატეგიული ანალიზისა და გრძელვადიანი სტრატეგიული მიზნების შემუშავების შემდეგ, სასურველია, დაგეგმვის ჯგუფმა მუშაობა დაიწყოს სკოლის განვითარების მოკლევადიან, ერთწლიან, გეგმაზე. სკოლის განვითარების გეგმის შემუშავებისათვის საჭიროა, სკოლამ სტრატეგიულ მიზნებზე დაყრდნობით განსაზღვროს წლის პრიორიტეტები და განსახორციელებელი მიმართულებები. განვითარების გეგმა ნათელ წარმოდგენას აძლევს სკოლის საზოგადოებას იმის შესახებ, თუ რა უნდა გაკეთდეს მომდევნო წლის განმავლობაში; გეგმის მიხედვით ხდება სკოლის რესურსების კოორდინაცია და ამასთანავე მისი არსებობა ხელს უწყობს ანგარიშგებას იმის შესახებ, თუ როგორ და რა დონეზე შესრულდა მისი ესა თუ ის კომპონენტი.

სკოლის განვითარების წარმატებული გეგმა ერთმანეთთან უნდა აკავშირებდეს მოცემული წლის პრიორიტეტულ საკითხებსა და სკოლის გრძელვადიან მიზნებს. მისი ფორმატი და სტრუქტურა ნათელი უნდა იყოს და მკაფიოდ უნდა განსაზღვრავდეს, რატომ არის კონკრეტული საკითხი პრიორიტეტული. ყოველ პრიორიტეტულ საკითხს თან უნდა ახლდეს სტრატეგიებისა და ამოცანების ნუსხა, რომელთა საშუალებითაც შესაძლებელი გახდება მომდევნო წლის განმავლობაში სკოლის შემდგომი განვითარება და გაუმჯობესება. ამოცანები რაც შეიძლება ზუსტად უნდა განისაზღვროს, რათა შესაძლებელი იყოს შედეგის შეფასება - ანუ გეგმის რა ნაწილია რეალიზებული და რამდენად ეფექტურად. აქედან გამომდინარე, აუცილებელია, განისაზღვროს ამოცანების ფორმულირების კრიტერიუმები. ამოცანები უნდა პასუხობდეს შემდეგ კითხვებს:

­ კონკრეტულად რა უნდა გაკეთდეს?
­ რამდენი?
­ როდის, რა ვადებში?
­ ვის მიერ? ვისი ხელმძღვანელობით?
­ სად?
­ ვისთვის?
­ რა რესურსებით?
­ ვის მიერ განხორციელდება მონიტორინგი და შეფასება?

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ სკოლამ უზრუნველყოს სკოლის განვითარებისა და ფინანსური გეგმების შესაბამისობა. სკოლის განვითარების გეგმა დეტალურად უნდა აღწერდეს მისი განხორციელებისათვის საჭირო რესურსებსა და ხარჯებს (თითოეული ამოცანის მიხედვით). ფინანსური რესურსების სიმცირის შემთხვევაში სკოლამ შესაბამისი ცვლილებები უნდა შეიტანოს ამოცანებში. გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ სკოლას, რომელიც ეფექტურად მართავს საკუთარ რესურსებს, ერთწლიანი დეტალური გეგმის გარდა, უნდა ჰქონდეს სტრატეგიული მიზნების შესაბამისი სამწლიანი ფინანსური გეგმის მონახაზი. ეს სკოლის სტაბილურობისა და წარმატების ერთ-ერთ მნიშვნელოვანი წინაპირობაა.

გეგმის განხორციელების თითოეულ ეტაპზე ნათლად უნდა იყოს ჩამოყალიბებული მთავარი მოქმედი პირების პასუხისმგებლობა. გეგმის აღსრულებაზე ზოგადი ზედამხედველობა სკოლის დირექტორს ევალება. თუმცა მას ეუძლია, გარკვეული საკითხების შესრულების ზედამხედველობა სხვა ხელმძღვანელ პირებს, საგნის ხელმძღვანელს ან პედაგოგიურ საბჭოს დაავალოს. თუ საქმიანობის განხორციელებაში ერთზე მეტი პირია ჩართული, მაშინ თითოეული მათგანის პასუხისმგებლობის სფერო ცალ-ცალკე უნდა იყოს გაწერილი. მაგალითად, შეფასების ახალი სისტემის დანერგვის პროცესში შეფასების კოორდინატორსა და საგნის ხელმძღვანელს შეიძლება სხვადასხვა ფუნქციები დაეკისროთ. განვითარების გეგმის შესრულების ანგარიშებში, რომლებიც სხვადასხვა პასუხისმგებელი პირების მიერ მომზადდება, ასახული უნდა იყოს შემდეგი საკითხები:

განვითარების გეგმა უნდა შეიცავდეს დეტალურ ინფორმაციას იმ კონკრეტული ამოცანებისა და ღონისძიებების შესახებ, რომელთა განხორციელებით შესაძლებელი გახდება სტრატეგიული მიზნების რეალიზება. მომდევნო წლის განმავლობაში განსახორციელებელი ღონისძიებები რაც უფრო კონკრეტულად იქნება შემუშავებული, მით უფრო გაუადვილდება სკოლას განვითარების ერთწლიანი გეგმის განხორციელება.

კონკრეტული ამოცანებისა და ღონისძიებების განსაზღვრის შემდეგ სკოლამ უნდა შეიმუშაოს სამოქმედო განრიგი, რომელიც სკოლის სტრატეგიულ პრიორიტეტებს უნდა ეფუძნებოდეს. სამოქმედო განრიგი უნდა ასახავდეს თითოეული ღონისძიების დაწყების, დასრულებისა და შემოწმების ვადებს. განრიგი დაეხმარება თანამშრომლებსა და სამეურვეო საბჭოს, შეაფასოს, რამდენად მიღწევადია გეგმა. სასურველია, გეგმას გარკვეულწილად დაჩქარებული ხასიათი ჰქონდეს, თუმცა ამასთან, საჭიროა, ღონისძიებები ეტაპობრივად და თანმიმდევრულად ხორციელდებოდეს. როგორც წესი, განრიგში ასახული უნდა იყოს შემდეგი საკითხები:

სკოლის განვითარების გეგმის წარმატებით განხორციელებისათვის საჭიროა მისი მონიტორინგისა და შეფასების სისტემის შემუშავება. მონიტორინგისა და შეფასების სისტემას საფუძვლად უნდა ედოს მკაფიოდ განსაზღვრული ინდიკატორები, რომელთა საშუალებითაც შესაძლებელი იქნება მიღწეული შედეგების შეფასება, როგორც რაოდენობრივი, ისე ხარისხობრივი თვალსაზრისით. ინდიკატორების დანიშნულება პრობლემების მიზეზებისა და მათი მოგვარების გზების გამოვლენა არ არის. ინდიკატორების საშუალებით სკოლას შეუძლია, წინასწარი ინფორმაცია მიიღოს იმის შესახებ, თუ რა მიმართულებით საქმიანობს სკოლა წარმატებით ან წარუმატებლად და სად უნდა ეძიოს პრობლემები და მათი გამომწვევი მიზეზები.

ქვემოთ მოცემულია ინდიკატორების ნუსხა, რომელიც შეიძლება საერთო იყოს სკოლათა უმრავლესობისათვის.

ნიმუში 6. ინდიკატორები

სკოლის განვითარების გეგმისა და სამოქმედო განრიგის სრულყოფილად შემუშავების შემდეგ სკოლის ხელმძღვანელობამ უნდა დაიწყოს შესაბამისი წლის ბიუჯეტის შემუშავება. გასათვალისწინებელია, რომ ბიუჯეტის შემუშავების პროცესში შეიძლება საჭირო გახდეს ცვლილებების შეტანა წლიური განვითარების გეგმაში, რადგანაც შემოსავლებისა და ხარჯების გათვლებმა შესაძლოა აჩვენოს, რომ სკოლას არ გააჩნია დაგეგმილი საქმიანობისათვის საკმარისი თანხები ან, პირიქით, თანხები საკმარისზე მეტია.

განვითარების გეგმის მონიტორინგი და შეფასება ისევე მნიშვნელოვანია, როგორც სტრატეგიული მიმართულებებისა და მიზნების განსაზღვრა. მონიტორინგისა და შეფასების მთავარი არსია სტრატეგიული მიზნებისა და ამოცანების წარმატებით განხორციელების უზრუნველყოფა. მონიტორინგისა და შეფასების პროცესის მეშვეობით სკოლამ უნდა განსაზღვროს, რა დონეზე შესრულდა წინა წლის მიზნები და რამდენად ეფექტური იყო სკოლის მიერ არჩეული სტრატეგია.

მონიტორინგი არის სკოლის განვითარების გეგმის შესრულებაზე დაკვირვების პროცესი. იგი გულისხმობს ინფორმაციის შეგროვებას, რომლის საფუძველზეც შემდგომ ხდება წლიური გეგმისა და სტრატეგიული გეგმის საბოლოო შეფასება. ყოველი წლის ბოლოს სკოლის განვითარების გეგმა უნდა განახლდეს მონიტორინგისა და შეფასების შედეგების გათვალისწინებით.გარდა ამისა, ამგვარი შეფასების შედეგად შეიძლება გრძელვადიანი სტრატეგიული მიზნებიც შეიცვალოს.

მონიტორინგის სიხშირე დამოკიდებულია სკოლის ხასიათსა და იმ გარემოზე, რომელშიც იგი ფუნქციონირებს. სკოლები, რომლებიც სწრაფ შიდა ან გარე ცვლილებებს განიცდიან, სასურველია, ყოველთვიურად ახდენდნენ სკოლის განვითარების გეგმის მონიტორინგს. რეკომენდებულია, რომ სამეურვეო საბჭომ კვარტალში ერთხელ მაინც განიხილოს მონიტორინგის შედეგები, დირექტორმა კი - თვეში ერთხელ.

სკოლის განვითარების წარმატებული გეგმა ემყარება სკოლისა და მისი მთავარი დაინტერესებული ჯგუფების მოთხოვნილებების შესწავლას. სკოლის საზოგადოების მოთხოვნილებების შესასწავლად სასარგებლოა სკოლის თვითშეფასების მექანიზმების გამოყენება. როგორც წესი, ეს გულისხმობს სკოლის თანამშრომლების, დირექტორის, მშობლებისა და, ზოგიერთ შემთხვევაში, მოსწავლეების გამოკითხვის ჩატარებას. ამ გზით სკოლა სრულყოფილ ინფორმაციას იღებს სკოლის საზოგადოების საჭიროებებისა და მოთხოვნილებების შესახებ, რომლებიც შემდეგ სკოლის სტრატეგიულ და წლიურ განვითარების გეგმებში აისახება. შესაბამისად, სკოლის განვითარების გეგმის შეფასება ხდება მშობლების, მასწავლებლების, მოსწავლებისა და სხვა დაინტერესებული ჯგუფების შეხედულებებისა და მოთხოვნილებების გათვალისწინებით. თვითშეფასების დროს პასუხი უნდა გაეცეს შემდეგ კითხვებს:

სკოლის გარდა, მისი საქმიანობის მონიტორინგსა და შეფასებას ახორციელებს ასევე განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. ამ დროს, როგორც წესი, გარე შემფასებლები შეფასების იმავე მეთოდოლოგიასა და კრიტერიუმებს იყენებენ, რასაც სკოლა (რამდენად კარგია მოსწავლეების მოსწრება? რამდენად კარგად ხორციელდება სკოლის მართვა? რამდენად კარგად მუშაობს სკოლა?). ამდენად, თვითშეფასება და გარე შეფასება სკოლას საშუალებას აძლევს, აკონტროლოს საკუთარი საქმიანობა და დროული ზომები მიიღოს პრობლემების აღმოსაფხვრელად და მაღალი სტანდარტების მისაღწევად.

სკოლა მუდმივად უნდა იყოს ჩართული ახალი მიდგომებისა და იდეების ძიებისა და დანერგვის პროცესში. შესაბამისად იცვლება სკოლის საზოგადოების შეხედულებები იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ უნდა განახორციელოს სკოლამ თავისი საქმიანობა „კარგად“ ან „საუკეთესოდ“. ამდენად,მუდმივი თვითშეფასება, ცვლილებები და ინოვაციები მნიშვნელოვანია სკოლის ეფექტურობის უზრუნველსაყოფად.

როგორც უკვე აღინიშნა, სტრატეგიული დაგეგმვის პროცესი იწყება სკოლის სტრატეგიული ანალიზით, ანუ სკოლა ცდილობს გაიგოს, განვითარების რა სტადიაზე იმყოფება იგი, რა არის მისი სუსტი და ძლიერი მხარეები, შესაძლებლობები და საფრთხეები. ამის შემდეგ მუშავდება სტრატეგიული მიმართულებები და მიზნები, რომელთა საფუძველზეც სკოლა ადგენს განვითარების გეგმას, სადაც დეტალურად არის ასახული მომდევნო ერთი წლის სამოქმედო გეგმა. განვითარების გეგმა შეიცავს სამოქმედო განრიგს, პასუხისმგებელ პირებსა და მათ ფუნქციებს, განხორციელების, მონიტორინგისა და შეფასების მექანიზმებს. აღსანიშნავია, რომ მონიტორინგისა და თვითშეფასების ანალიზის შედეგად მოპოვებული მონაცემები სტრატეგიული დაგეგმვის პროცესის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რესურსია.

თვითშეფასების პროცესის ერთ-ერთი უმთავრესი შეკითხვაა: რამდენად კარგად მუშაობს სკოლა? პასუხი ამ კითხვაზე შესაძლებელია გაიცეს სკოლის მიღწევებისა და სკოლის მიზნებთან დაკავშირებული მოლოდინების ურთიერთშედარების შედეგად. თვითშეფასების ამ ეტაპზე სკოლას შეუძლია ხარისხის მაჩვენებლების გამოყენება, რომლებიც სკოლის საქმიანობის ხარისხის შეფასების საშუალებას იძლევა. ზოგადად ხარისხის მაჩვენებლები განსაზღვრავს საქმიანობის ხარისხს დადგენილ სტანდარტებთან მიმართებაში. კონკრეტულად კი ეს ეხმარება სკოლას, გამოავლინოს ის სფეროები, რომლებსაც დეტალური მონიტორინგი და შემოწმება სჭირდება, სკოლის ხელმძღვანელობას კი საშუალებას აძლევს, შეაფასოს სკოლის საქმიანობის სუსტი და ძლიერი მხარეები (ხარისხის მაჩვენებლების მაგალითისათვის იხილეთ ნიმუში 7).

შემდეგი ეტაპია სკოლის საქმიანობის შესაფასებლად დამაჯერებელი მტკიცებულებების მოპოვება. სამუშაო პროცესის მართვისათვის მონაცემების მოპოვება და გამოყენება გულისხმობს კონკრეტულ საქმიანობასთან დაკავშირებით მონაცემთა სისტემის შემუშავებას (მაგალითად, კომპიუტერული პროგრამების, საბუღალტრო აღრიცხვის და სხვა) და ამ მონაცემების რეგულარულ (კვირაში ერთხელ ან ყოველთვიურად) მონიტორინგს. ეს საშუალებას აძლევს სკოლას, შეაფასოს, რამდენად წარმატებით ხორციელდება სკოლის მიზნები და ამოცანები და კონკრეტული პროგრამები. ეს მონაცემები და მასზე დაყრდნობით გაკეთებული შეფასებები გამოიყენება პროგრამებისა და მომსახურებათა ეფექტურობისა და ეფექტიანობის შესაფასებლად და სკოლის პროგრამულ, ადმინისტრაციულ და ფინანსურ საქმიანობაში ცვლილებების შესატანად.

სკოლის სტრატეგიული დაგეგმვისა და თვითშეფასების პროცესის ზოგად ხელმძღანელობას ახორციელებს სამეურვეო საბჭო. კერძოდ კი, სამეურვეო საბჭო თანხმობას გამოხატავს ხარისხის მაჩვენებლების სისტემაზე, განიხილავს სკოლის პროგრამული და ფინანსური საქმიანობის შესახებ დირექტორის მიერ მომზადებულ ანგარიშებს და შეიმუშავებს კონკრეტულ სფეროებში სკოლის საქმიანობის გაუმჯობესების სტრატეგიებს.

დირექტორი ხელმძღვანელობას უწევს ხარისხის მაჩვენებლების სისტემის შემუშავების პროცესს. სამეურვეო საბჭოს მიერ ხარისხის მაჩვენებლებზე თანხმობის გამოხატვის შემდეგ იგი ხელმძღვანელობს მონაცემების შეგროვების, ანალიზისა და შედეგების შესახებ ანგარიშის მომზადების პროცესს. მონაცემთა შეგროვებასთან და ანალიზთან დაკავშირებული ვალდებულებები დირექტორმა შეიძლება პედაგოგიური საბჭოს ან სკოლის ადმინისტრაციის წარმომადგენლებს გადააბაროს.

სკოლის თვითშეფასების შედეგები და სკოლის განვითარების გეგმა ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ფართო საზოგადოებისათვის, მათ შორის, სამეურვეო საბჭოს წევრებისათვის, მასწავლებლების, მშობლების, სკოლის სხვა თანამშრომლების, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ადგილობრივი რესურს-ცენტრისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლებისთვის. ამასთან, სამეურვეო საბჭო, სკოლის ხელმძღვანელობა და სხვა პროფესიონალები თვითშეფასებისა და სკოლის განვითარების გეგმის სრულ დეტალებსა და მონაცემებს უნდა ფლობდნენ; ხოლო მოსწავლეებისათვის, მშობლებისა და ზოგადად საზოგადოებისათვის საკმარისია ბუკლეტის სახით თვითშეფასებისა და სკოლის განვითარების გეგმის შედეგების, მიმართულებებისა და მასთან დაკავშირებული ცვლილებების შესახებ ზოგადი ინფორმაციის მიწოდება.

ნიმუში 7. ხარისხის მაჩვენებლები

ძალიან კარგი (მეოთხე დონე) - ასახავს ისეთ შედეგებს, რომლებიც ძირითადად ძლიერი მხარეებით ხასიათდება. შეინიშნება უმნიშვნელო სისუსტეები, თუმცა ეს ხელს არ უშლის მოსწავლეთა განვითარებას. შეფასება „ძალიან კარგი“ ნიშნავს, რომ სკოლამ მნიშვნელოვანი ცვლილებების გარეშე უნდა განაგრძოს საქმიანობა. თუმცა სკოლისგან მაინც მოელიან საქმიანობის გამოსწორებასთან დაკავშირებული შესაძლებლობების მაქსიმალურად გამოყენებას.

კარგი (მესამე დონე) - ასახავს ისეთ შედეგებს, რომლებიც გარკვეული ძლიერი მხარეებით ხასიათდება. არსებობს სისუსტეები, თუმცა ისინი მნიშვნელოვან ზეგავლენას არ ახდენენ მოსწავლეთა განვითარებაზე. შეფასება „კარგი“ ნიშნავს, რომ სკოლა წარმატებულად მუშაობს, თუმცა საჭიროა დამატებითი ღონისძიებების გატარება მოსწავლეთა მოთხოვნების დაკმაყოფილებისა და მათი შესაძლებლობების მაქსიმალურად გამოვლენისა და გამოყენებისთვის.

დამაკმაყოფილებელი (მეორე დონე) - ასახავს ისეთ შედეგებს, რომლებიც უფრო მეტი სუსტი მხარეებით ხასიათდება, ვიდრე ძლიერით. ეს სისუსტეები მნიშვნელოვან უარყოფით გავლენას იქონიებენ მოსწავლეთა განვითარებაზე. შეფასება „დამაკმაყოფილებელი“ გულისხმობს, რომ სკოლას სტრუქტურული და დროული ღონისძიებების განხორციელება ესაჭიროება მდგომარეობის გამოსასწორებლად.

არადამაკმაყოფილებელი (პირველი დონე) - ასახავს სკოლის საქმიანობის მნიშვნელოვან სისუსტეებს, რომლებიც დაუყოვნებლივ უნდა გამოსწორდეს. იმ თანამშრომლებმა, რომელთა საქმიანობის შედეგად სკოლამ „არადამაკმაყოფილებელი“ შეფასება მიიღო, სკოლის ხელმძღვანელობისგან მნიშვნელოვანი დახმარება უნდა მიიღონ პროფესიული საქმიანობის გაუმჯობესებისათვის.

ნიმუში 8. შედეგების ნიმუშები ხარისხის მაჩვენებლების მიხედვით

მეოთხე დონე: განვითარებისა და მიღწევების მონიტორინგის შედეგები

პირველი დონე: თვითშეფასების შედეგები

თვითშეფასება ერთჯერადი მოვლენა არ არის. იგი მიმდინარე პროცესი და სკოლის საქმიანობის გაუმჯობესების საფუძველია. სკოლის ხელმძღვანელობა უნდა შეეცადოს, მონიტორინგისა და შეფასების ეფექტური და ნაკლებად ბიუროკრატიული მექნიზმები და პროცედურები შეიმუშაოს, რაც მათ საშუალებას მისცემს, ყველა საჭირო ინფორმაცია და მონაცემები მოიპოვონ. თვითშეფასების შედეგად მიღებული შედეგები უნდა აისახოს სკოლის ყოველდღიურ საქმიანობაში, განსაკუთრებით კი შემდეგი მიმართულებით:

წარმატებული თვითშეფასების საფუძველს წარმოადგენს მოსწავლეთა მიღწევების ანალიზი. მოსწავლეების მიღწევებისა და შესაბამისი მონაცემების ანალიზი სკოლას საშუალებას აძლევს, სკოლაში არსებული სტანდარტები და მოსწავლეთა რეალური მიღწევები სხვა სკოლების მონაცემებს შეადაროს. იგი ასევე ეხმარება სკოლას, გამოავლინოს და დაისახოს ძნელი, მაგრამ მიღწევადი პრიორიტეტები და ამოცანები სკოლის საქმიანობის გაუმჯობესებისათვის.

წარმატებული სკოლები შედარებით ანალიზს იყენებენ მსგავს მდგომარეობაში მყოფი, მაგრამ კარგი შედეგების მქონე სკოლების გამოსავლენად და დაწვრილებით შეისწავლიან მათი გამოცდილების დეტალებს. შედარებითი ანალიზის შედეგები უბიძგებთ მასწავლებლებს, გადახედონ თავიანთ პრაქტიკას და ყველა ღონე იხმარონ მოსწავლეთა მიღწევების გასაუმჯობესებლად. თუ ხელმძღვანელი პირები არასათანადოდ ითვალისწინებენ შედარებითი ანალიზის შედეგებს, მაშინ ნაკლებად სავარაუდოა, რომ სკოლამ შეძლოს სტანდარტების ამაღლება და მოსწავლეთა მიღწევების გაუმჯობესება.

სკოლის სხვადასხვა საქმიანობის შესახებ მონაცემები სხვადასხვაგვარად გროვდება. აქედან გამომდინარე, სკოლამ, შესაძლოა, საქმიანობის ერთ სფეროში მაღალი შეფასება მიიღოს, მეორეში კი - გაცილებით დაბალი. სკოლამ უნდა გამოიკვლიოს ქულებს შორის უთანასწორობის მიზეზები და უზრუნველყოს, რომ საქმიანობის გაუმჯობესებისაკენ მიმართული პრიორიტეტები და ქმედებები რელევანტურ და სტატისტიკურად გამართულ მონაცემებს ეფუძნებოდეს.

გამოცდილება ცხადყოფს, რომ ყველაზე ეფექტურია ის სკოლა, რომელსაც მონაცემების შეგროვების, ანალიზისა და შეფასების კარგად ორგანიზებული სისტემა აქვს. ამ მონაცემების მოპოვების წყაროები შეიძლება იყოს:

სკოლის თვითშეფასების ანგარიშის შემდეგ სკოლამ უნდა შეიმუშაოს ან განაახლოს ერთწლიანი სამოქმედო გეგმა, რომელშიც ასახული უნდა იყოს თვითშეფასების შედეგად გამოვლენილი პრიორიტეტები. სამოქმედო გეგმა მნიშვნელოვნად განსხვავდება სკოლის განვითარების გეგმისაგან. სამოქმედო გეგმა ასახავს თვითშეფასების შედეგად გამოვლენილ სუსტ მხარეებს და მათი მოგვარების გზებსა და საშუალებებს. განვითარების გეგმა კი სკოლის მიერ ერთი წლის განმავლობაში განსახორციელებლი საქმიანობისა და ღონისძიებების დეტალური აღწერაა. იმისათვის, რომ სკოლამ წარმატებით იმუშაოს და დროული და ეფექტური ზომები მიიღოს არსებული პრობლემების გადასაჭრელად, საჭიროა, სამოქმედო გეგმა უფრო ფართო განვითარების გეგმის ნაწილი გახდეს.

სკოლის თვითშეფასების განხორციელების მიზნით სამეურვეო საბჭო ადგენს კრიტერიუმებს შემდეგი კომპონენტების შესაფასებლად:

4.2.1. სკოლის ზოგადი მახასიათებლები

ზოგადი მახასიათებლების ნაწილი შემდეგ საკითხებს უნდა მოიცავდეს:

ამ ნაწილით ხდება სკოლის წარდგენა, ამიტომ იგი უნდა მოიცავდეს სკოლის შესახებ ძირითად ინფორმაციას, რომლის განვრცობა მოხდება თვითშეფასების სხვა კომპონენტების მიხედვით. ეს ნაწილი შესაძლებლობას აძლევს მკითხველს, გაეცნოს სკოლის გარემოს და იმ სირთულეებს, რომელიც სკოლას ხვდება. ზოგადი მახასიათებლების ნაწილში სკოლამ უნდა დაადგინოს ძირითადი გარემო ფაქტორები, რომელთა გათვალისწინებაც აუცილებელია სკოლის განვითარების პრიორიტეტების დასასახად. ამ კომპონენტის შეფასება შესაძლებელია 5 ძირითადი კითხვის მიხედვით, რომლებიც მოიცავს მოსწავლეთა ძირითად მახასიათებლებს, სკოლის სპეციფიკურ მახასიათებლებს, კონკრეტულ გარემოს ან სხვა საკითხებს, რომლებიც სკოლის საქმიანობაზე აისახება, სკოლის განვითარების გეგმის ძირითად მიმართულებებსა და სხვა საკითხებს, რომელებზეც სკოლას სურს ყურადღების გამახვილება.

4.2.2. მოსწავლეების, მათი ოჯახებისა და სხვა დაინტერესებული პირების შეხედულებები

მოსწავლეების, მათი ოჯახის წევრებისა და სხვა დაინტერესებული პირების შეხედულებები საშუალებას იძლევა, სკოლამ შეაფასოს, რამდენად ითვალისწინებს იგი სკოლის საზოგადოების აზრს. ამ კომპონენტის შეფასება შესაძლებელია 3 შეკითხვის საშუალებით: როგორ ახდენს სკოლა აზრის გამოკითხვას და რა სიხშირით; როგორია დაინტერესებულ პირთა შეხედულებები; რა ღონისძიებები განახორციელა სკოლამ ამ შეხედულებების საპასუხოდ.

სკოლას შეუძლია, ეფექტური კომუნიკაცია დაამყაროს მშობლებთან რეგულარული გამოკითხვების, მშობელთა საღამოების მოწყობის ან პერსონალური კონტაქტების საშუალებით. ხშირად ამ სახის გამოკითხვების შედეგები გათვალისწინებულია სკოლის განვითარების გეგმაში. უფრო მეტიც, მოსწავლეებს საშუალება ეძლევათ, მოსწავლეთა თვითმმართველობის საშუალებით გამოხატონ საკუთარი შეხედულებები.

4.2.3. მიღწევები და სტანდარტები

მიღწევების მაჩვენებლებით იზომება მოსწავლის ცოდნა, ათვისებისა და სხვა შესაძლებლობებთან დაკავშირებული უნარები. მიღწევები ასახავს მოსწავლეთა პროგრესს და მათ მიერ საკუთარი შესაძლებლობების გამოყენების ხარისხს.

სტანდარტები კი ასახავს მოსწავლის ცოდნის, ათვისებისა და სხვა უნარების დონის შედარებას იმავე ასაკის მოსწავლეებთან მთელი ქვეყნის მასშტაბით. სრული სურათის შესაქმნელად შეფასებები წინა აკადემიური წლის მონაცემებს უნდა დაეყრდნოს. თუ სკოლა თვლის, რომ გარკვეული მონაცემები მცდარი ან არაობიექტურია, მან უნდა განაცხადოს ამის შესახებ და თავისი მოსაზრებები შესაბამისი მტკიცებულებებით დაასაბუთოს.

უფრო მეტიც, შეფასებები სკოლის მოსწავლეთა სხვადასხვა ჯგუფების პროგრესსა და სტანდარტებს უნდა ეფუძნებოდეს. სკოლის საქმიანობის ზოგადი სტანდარტების შეფასებასთან ერთად, აუცილებელია, მოკლე შეფასებები საგნების მიხედვითაც ხორციელდებოდეს.

გთხოვთ, მოცემული გრაფა შეავსოთ შესაბამისი ნიშნებით

4.2.4. მოსწავლეთა ინდივიდუალური განვითარება და უსაფრთხოება

დასწრებისა და გარიცხვების მონაცემები საშუალებას აძლევს სკოლას, შეაფასოს სკოლის მიერ განხორციელებული საქმიანობის ზეგავლენა მოსწავლეთა ინდივიდუალურ განვითარებაზე, მათ მიღწევებსა და პროგრესზე. მოსწავლეთა ინდივიდუალური განვითარების სხვა მონაცემები ნაკლებად ხელმისაწვდომია, გარდა იმ შემთხვევებისა, თუ სკოლას უკვე გააჩნია ამგვარი მონაცემების შეგროვების სისტემა. ამ ნაწილში გამოთქმული შეფასებები მტკიცე და უტყუარი უნდა იყოს, რადგან სკოლის წვლილი მოსწავლეთა ინდივიდუალურ განვითარებაში უმნიშვნელოვანესია. სკოლის საქმიანობის წარმატება მოსწავლეთა განვითარების ხარისხით ფასდება.

გთხოვთ, მოცემული გრაფა შესაბამისი ნიშნებით შეავსოთ

4.2.5. ხარისხიანი განათლება / ხარისხის უზრუნველყოფა

სწავლების ხარისხის შეფასებები მჭიდროდ უკავშირდება უშუალოდ სწავლის ხარისხს. იგი უტყუარ მტიცებულებებს უნდა ეყრდნობოდეს. ასე მაგალითად, სკოლამ უნდა გაითვალისწინოს მოსწავლეთა მიერ მიღწეული სტანდარტები და პროგრესი და აქედან გამომდინარე შეაფასოს, თუ რა გავლენა იქონია სწავლების ხარისხმა მათ მიღწევაზე. თუ სკოლა ხედავს, რომ პროგრესი არის და სწავლის ხარისხი იზრდება, მაშინ შეუძლია გაზარდოს სწავლების სტანდარტები.

სწავლების შესაფასებლად სკოლებს ნათელი წარმოდგენა უნდა ჰქონდეთ სწავლების ხარისხზე. შემფასებლებს განსაკუთრებით მოეთხოვებათ, დაახასიათონ, რამდენად შეესაბამება სასწავლო პროცესი მოსწავლეების მოთხოვნილებებს. ეს გულისხმობს იმის შეფასებას, თუ რამდენად კარგად ხდება მონიტორინგის შედეგად მოპოვებული ინფორმაციის გამოყენება. კითხვა: „საიდან ფლობთ ამ ინფორმაციას?“ ამ შემთხვევაშიც უმნიშვნელოვანესია. სკოლებმა ასევე უნდა განახორციელონ სკოლის სასწავლო გეგმის და მზრუნველობისა და დახმარების ასპექტებთან დაკავშირებული სკოლის საქმიანობის ნათელი და არგუმენტირებული შეფასება.

გთხოვთ, მოცემული გრაფა შეავსოთ შესაბამისი ნიშნებით

4.2.6. ხელმძღვანელობა და მართვა

ეს ნაწილი სკოლის ხელმძღვანელობასა და მართვას შეეხება. დირექტორისა და სკოლის ხელმძღვანელი პირებისათვის ამ საკითხების შეფასება ერთ-ერთი ყველაზე რთული პროცესია. ამდენად, ამ ნაწილის შევსებისას გარე შეფასებების მოშველიება საკმაოდ გამოსადეგია. როგორც წესი, ხელმძღვანელობა და მართვა მათი შედეგებიდან გამომდინარე ფასდება. ხელმძღვანელობისა და მართვის ხარისხის შეფასება თანმიმდევრული უნდა იყოს თვითშეფასების ყველა ნაწილში. თუ სკოლაში ყველაფერი წარმატებით ხორციელდება, დიდია ალბათობა, რომ სკოლის ხელმძღვანელობაც და მართვაც ყველა დონეზე ეფექტურად ხორციელდებოდეს, და პირიქით.

არ არის საკმარისი მხოლოდ იმის აღნიშვნა, რომ სამეურვეო საბჭო და სკოლის დირექტორი კარგად მუშაობენ; ამგვარი შეფასებები არგუმენტირებული უნდა იყოს. საჭიროა მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შეფასებების გაკეთება. მაგალითად: საიდან იცის ხელმძღვანელობამ, რომ სკოლაში ხდება შესაძლებლობების დისკრიმინაციის გარეშე გამოყენება? რა სახის მონიტორინგი ხორციელდება და როგორ პასუხობს სკოლა წამოჭრილ პრობლემებს? როგორ ხორციელდება გარე უწყებებთან კავშირის ხარისხზე მონიტორინგი? და სხვ.

გთხოვთ, მოცემული გრაფა შეავსოთ შესაბამისი ნიშნებით

4.2.7. ეფექტურობა და ეფექტიანობა

თვითშეფასების ბოლო ნაწილში შეჯამებულია წინა თავებში გამოთქმული შეფასებები. ამ ნაწილში მოცემულია 3 კითხვა, რომლებიც შეეხება:

შეფასებები და დამხმარე მტკიცებულებები ყველგან მსგავსი უნდა იყოს.ამასთან, ძალიან მნიშვნელოვანია, გულწრფელად შეფასდეს, თუ როგორ გაუმჯობესდა სკოლის საქმიანობა უკანასკნელი შემოწმების/ინსპექტირების შემდეგ, რა არის გასაკეთებელი მომავალი გაუმჯობესებისათვის და რა შესაძლებლობებს ფლობს სკოლა.

გთხოვთ, მოცემული გრაფა შეავსოთ შესაბამისი ნიშნებით

ყოველი წლის ბოლოს სკოლამ უნდა გადასინჯოს საკუთარი საქმიანობა. სკოლის განვითარების გეგმის მონიტორინგისა და შეფასებისათვის, სასურველია, სამეურვეო საბჭომ შექმნას მონიტორინგისა და შეფასების ჯგუფი. მან უნდა უზრუნველყოს სკოლის საზოგადოებიდან შესაბამისი ინფორმაციის შეგროვება. ამ მიზნით სამუშაო ჯგუფს შეუძლია გამოიყენოს კომუნიკაციის სხვადასხვა ფორმები, როგორიცაა სკოლის დირექტორთან შეხვედრები, განხილვები პედაგოგებთან, მშობლებთან, მოსწავლეებთან და სხვ. სამეურვეო საბჭომ კი სკოლის განვითარების გეგმის შესრულებაზე ზედამხედველობა უნდა განახორციელოს სკოლის დირექტორის წლიური და, სასურველია, ყოველთვიური ანდა კვარტალური ანგარიშების განხილვით.

მონიტორინგი გულისხმობს იმის შემოწმებას, თუ რამდენად გეგმაზომიერად და დროულად ხორციელდება საქმიანობა. შეფასება არის პროცესი, რომლის შედეგადაც ფასდება საქმიანობის ზეგავლენა, ანუ საქმიანობის ეფექტი, მაგალითად, მოსწავლეთა სწავლის გაუმჯობესების დონეზე ან მათ მიღწევებზე. შეფასების განხორციელება სკოლის ხელმძღვანელი პირებისა და სკოლის დირექტორის პასუხისმგებლობაა.

მონიტორინგის ეტაპზე აუცილებელია შემდეგი საკითხების გათვალისწინება:

სკოლის განვითარების გეგმაში მითითებული უნდა იყოს, ვინ და როგორ ახორციელებს შეფასებას და როგორ მომზადდება შეფასების ანგარიში. მაგალითად, ნათლად უნდა იყოს ასახული, რა სიხშირით მოხდება სასწავლო პროცესზე დაკვირვება, მიიღებენ თუ არა პედაგოგები (და თუ მიიღებენ, რა ფორმით) ინფორმაციას შეფასების შედეგების შესახებ და მომზადდება თუ არა ერთიანი ანგარიში სამეურვეო საბჭოსათვის, რესურს-ცენტრებისათვის და ა.შ. ამასთანავე, აუცილებელია, განვითარების გეგმაში ასახული იყოს ტესტებისა და გამოცდების შედეგების განხილვისა და შეფასების პროცედურები.

ამდენად, შეფასებასთან დაკავშირებით სკოლის განვითარების გეგმა უნდა აკონკრეტებდეს შემდეგ საკითხებს:

სკოლის დირექტორმა უნდა უზრუნველყოს სკოლის განვითარების გეგმის შესრულება, ხოლო სამეურვეო საბჭომ ზედამხედველობა უნდა გაუწიოს გეგმის შესრულებას და შეფასების პროცესს. საქმიანობის ხარისხის უზრუნველსაყოფად სამეურვეო საბჭოს შეუძლია, შექმნას დამატებითი სამუშაო ჯგუფები, სხვადასხვა მიმართულებით მონიტორინგისა და შეფასების განსახორციელებლად (მაგალითად, სწავლებისა და სწავლის, ადამიანური რესურსების, ხელმძღვანელობისა და მართვის, საფინანსო და სხვა საკითხებთან დაკავშირებით).

სასურველია, რომ სამეურვეო საბჭომ და დირექტორმა ერთობლივად განსაზღვრონ შეფასების შედეგებთან დაკავშირებული ანგარიშის მომზადების ფორმატი და პროცედურები. შეფასების ანგარიშში ასახული უნდა იყოს შემდეგი საკითხები:

ბუნებრივია, სკოლის საქმიანობის რომელიმე კომპონენტის მონიტორინგი არ შეიძლება დაევალოს იმ პირებს, რომლებიც აღნიშნული კომპონენტების განხორციელებაზე არიან პასუხისმგებელნი. სამეურვეო საბჭომ ზედამხედველობა უნდა გაუწიოს მონიტორინგის პროცესს და განსაზღვროს, განხორციელდა თუ არა გეგმით გათვალისწინებული საქმიანობა მითითებულ ვადებში შესაბამისი პასუხისმგებელი პირების მიერ. მონიტორინგის პროცესში ჩართული პირები, კერძოდ სკოლის დირექტორი, საგნის ხელმძღვანელები ან სხვა ხელმძღვანელი პირები, ვალდებულნი არიან, ანგარიშით წარდგნენ სამეურვეო საბჭოს შესაბამისი კომიტეტის წინაშე (თუ ასეთი არსებობს). სკოლების ნაწილმა შეიძლება სასარგებლოდ ჩათვალოს სკოლის განვითარების გეგმის მონიტორინგის განსახორციელებლად კონკრეტული ჯგუფის შექმნა. ასეთი ჯგუფები შეიძლება შექმნას როგორც სამეურვეო საბჭომ, ისე სკოლის დირექტორმა. ჯგუფების შემადგენლობაში შეიძლება შევიდნენ პედაგოგები, მოსწავლეთა მშობლები, მოსწავლეები, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ტერიტორიული ერთეულების წარმომადგენლები, დირექტორი ან მისი მოადგილეები, სამეურვეო საბჭოს წევრები, მოწვეული სპეციალისტები (საჭიროების შემთხვევაში).

სამეურვეო საბჭო აქტიურად უნდა იყოს ჩართული მონიტორინგის პროცესში. სამეურვეო საბჭომ უნდა შეამოწმოს, განხორციელდა თუ არა და რამდენად დროულად განხორციელდა დაგეგმილი ღონისძიებები. სასურველია, სამეურვეო საბჭომ ნაკლებად მიიღოს მონაწილეობა სწავლის სტანდარტებზე განხორციელებული ღონისძიებების გავლენის შეფასებაში. წარმატებული შეფასებისათვის საჭიროა ხელმძღვანელი პირების, მათ შორის დირექტორის, მიერ სწორი დასკვნების გამოტანა, რომელიც ამასთანავე დაფუძნებული იქნება განათლების სამინისტროს ტერიტორიული ერთეულების - რესურს-ცენტრების დამოუკიდებელი შეფასებების შედეგებზე.

ჩვეულებრივ, ორგანიზაციების უმრავლესობა დროთა განმავლობაში იცვლის თავის მიმართულებას. როგორც წესი, გეგმის ამგვარი ცვლილება გარე ფაქტორებისა და პირველადი გეგმის განხორციელებასთან დაკავშირებული რესურსების ხელმისაწვდომობის ცვლილებებზეა დამოკიდებული.

სკოლის განვითარების გეგმა ასახავს, როგორ უნდა მივაღწიოთ სტრატეგიულ მიზნებს დროის გარკვეულ მონაკვეთში. თუ სკოლის თვითშეფასების შედეგად გაირკვა, რომ დაგეგმილი ღონისძიებების გავლენა არადამაკმაყოფილებელია, სკოლამ გეგმაში ცვლილებები უნდა შეიტანოს. ცვლილებების განხორციელების ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტია იმის ცოდნა, რატომ ხდება გეგმიდან გადახვევა, ანუ ცოდნა იმისა, თუ რა ხდება და რატომ?

ცვლილებების განხორციელებაზე მსჯელობისას სკოლამ უნდა გაითვალისწინოს შემდეგი საკითხები: