The National Library of Georgia მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები

ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები


ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები



ავტორ(ებ)ი: გოგიჩაძე გ., კანდელაკი გ., გოგიჩაძე თ.

წყარო: ISBN 978 –9941 –10 –427 –5

საავტორო უფლებები: © გამომცემლობა „მერიდიანი“ © გ.გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე

ლექსიკონის შექმნის თარიღი: 2011

ლექსიკონის აღწერა: ლექსიკონი თბილისი 2011 წელი Словарь биологических и медицинских терминов и понятий. Тбилиси. 2011г. Гогичадзе Г.К. Канделаки Г.Д. Гогичадзе Т.Г. Dictionary of Biological and Medical Terms and Concepts Tbilisi, 2011 G. Gogichadze, G. Kandelaki, T. Gogichadze

1 ანოტაცია

▲ზევით დაბრუნება


ანოტაცია

თანამედროვე მედიცინის მიღწევები მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ბიოლოგიის სხვადასხვა დარგებში მიმდინარე გამოკვლევებზე. ამჟამად არსებული განმარტებითი ხასიათის გამო ცემები ხშირ შემთხვევაში ვერ უძლებს ვერავითარ კრიტიკას, რადგანაც ინფორმაცია მათში ძირითადად მექანიკურად, მეცნიერული ანალიზის გარეშეა წარმოდგენილი.

წინამდებარე ლექსიკონი ეხება ბიოლოგიისა და მედიცინის აქტუალურ საკითხებს, რომლებიც თითქმის მთლიანად მოიცავს ამ ორი მომიჯნავე დისციპლინის სხვადასხვა დარგებს. ლექსიკონში შეტანილი ტერმინები, ცნებები, სიტყვათა კომბინაციები განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება სამედიცინო-ბიოლოგიური ორიენტაციის სამეცნიერო ლიტერატურაში. გარდა ამისა, ლექსიკონში საკმარისი ყურადღება ეთმობა სხვადასხვა დაავადებათა აღწერას და მათი გამომწვევი აგენტების ბიოლოგიური ასპექტების აღწერას.

აღნიშნული წიგნი უთუოდ სასარგებლო იქნება როგორც ბიოლოგებისა და მედიკოსებისათვის, აგრეთვე მონათესავე დის ციპლინების სპეციალისტებისა და მკითხველთა ფართო წრისათვის. იგი დიდ დახმარებას გაუწევს პედაგოგებსა და სტუდენტებს.

რეცენზენტები:
ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ა.ქორელი
მუდიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ნ.ჭიჭინაძე

Развитие истории медицины с достовнрностью указывыет на её тесную связь с биологическими науками. Развитие медицины в первую очередь зависит от успехов тех фундаментальных наук, практическую отрасль которых она представляет.

Цель создания данного Словаря состояла в совершенствовании и стандартизации специальных терминов и понятийю В словаре которого рассмотрены основные вопросы цитологии, гистологии, микробиологии, молекулярной биологии, генетики, экологии, ботаники, зоологии, медицинской пврвзитологии, имуннологии,эмбриологии, а также некоторые лечебные растения, основные заболевания бактерияльной, вирусной и др. Этилогии и т.д.

Словарь предназначен для биологов, медиков, педагогов, ученых других специальностей, студентов и т.д.

Development of medical history reliably shows its close association with biological sciences. Development of medicine fi rst of all depends on the fundamental sciences, the practical branch of which it represents. Aims of this book consist in the perfection and standartization of special terms and concepts. The dictionary shortly considers the fundamental questions of cytology, histology, microbiology, molecular biology, genetics, ecology, botany, zoology, medical parasitology, immunology, embryology, as well as some medicinal plants, major diseases of bacterial, viral and other etiology etc

The dictionary is intended for biologists, physicians, teachers, students and other concerned.

2 წინასიტყვაობა

▲ზევით დაბრუნება


წინასიტყვაობა

ყოველი მნიშვნელოვანი წარმატება ცოცხალი მატერიის შემეცნების სფეროში უცილობლად განაპირობებდა (და განაპირობებს) პროგრესს პრაქტიკულ მედიცინაში. ამრიგად, მედიცინის განვითარება პირველ ყოვლისა დამოკიდებულია იმ ფუნდამენტური მეცნიერებების განვითარებაზე, რომელთა პრაქტიკულ დარგს იგი წარმოადგენს.

თანამედროვე მედიცინის მიღწევები მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ბიოლოგიურ გამოკვლევებზე. მაგალითად, იმისათვის, რათა მედიცინა ეფექტურად ებრძოლოს სხვადასხვა ეტიოლოგიის დაავადებებს, საჭიროა ღრმად ჩავწვდეთ ამ დაავადებათა გამომწვევი მიკროორგანიზმების ბიოლოგიას და მათი განვითარების ციკლს. ლ.პასტერის აღმოჩენებმა ბიოლოგიაში, კერძოდ იმის შესახებ, რომ დუღილსა და ლპობას მიკროორგანიზმები იწვევენ, მნიშვნელოვნად განაპირობეს ქირურგიის (კერძოდ, ანტისეპტიკისა და ასეპტიკის) განვითარება და ა.შ. ბიოლოგიის შესწავლის საგანს შეადგენს ბევრი ისეთი საკითხი, რომელთაც პირდაპირი კავშირი გააჩნიათ მედიცინასთან. ესენია: იმუნოლოგია, ტრანსპლანტოლოგია, პარაზიტოლოგია და მრავალი სხვა. ბიოლოგიის ისეთი დარგები, როგორებიცაა ციტოლოგია, ჰისტოლოგია, ბიოქიმია და სხვა, წარმატებით გამოიყენებიან თანამედროვე მედიცინაში, როგორც სადიაგნოზო საშუალებები. ყველაფერმა ამან განაპირობა ბიოლოგიისა და მედიცინის მჭიდრო ინტეგრაცია, რისი მაგალითიცაა მთელ რიგ ქვეყნებში (მათ შორის საქართველოშიც) სამედიცინო-ბიოლოგიური ფაკულტეტების, აგრეთვე სამედიცინო -ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიების დაარსება და სხვა. ყოველივე ზემოაღნიშნულმა მოგვცა საფუძველი წინამდებარე განმარტებითი ლექსიკონის შექმნისა.

წინამდებარე ლექსიკონის შექმნამდე, 2000 და 2005 წლებში ჩვენ გამოქვეყნებული გვაქვს დაახლოებით ასეთივე ყაიდის ნაშრომები. წინამდებარე ნაშრომში შესწორებულია წინა ლექსიკონებში დაშვებული შეცდომები, შეტანილია ახალი ტერმინები და ცნებები. ლექსიკონში შეტანილი გვაქვს ის სიტყვები, სიტყვათა კომბინაციები და ტერმინები, რომლებიც განსაკუთრებით ხშირად გვხვდებიან ბიოლოგიური, სამედიცინო და სამედიცინო-ბიოლოგიური ორიენტაციის სამეცნიერო ლიტერატურაში. გარდა ბიოლოგიური და სამედიცინო პროფილის ტერმინებისა და ცნებებისა, წინამდებარე ლექსიკონში წარმოდგენილია მომიჯნავე დისციპლინების, ზოგიერთი ტერმინი, ცნება თუ სიტყვათა კომბინაცია.

ლექსიკონში გაშუქებულია ციტოლოგიის, ჰისტოლოგიის, მიკრობიოლოგიის, მოლეკულური ბიოლოგიის, გენეტიკის, ეკოლოგიის, ბოტანიკის, ზოოლოგიის, სამედიცინო პარაზიტოლოგიის, სამკურნალო მცენარეების, სამედიცინო ბიოტექნოლოგიის, იმუნოლოგიის, ემბრიოლოგიის და სხვა დისციპლინათა ძირითადი საკითხები. გარდა ამისა, ლექსიკონში შევიტანეთ ბაქტერიული, ვირუსული და სხვა ეტიოლოგიის ძირითადი დაავადებების ზოგადი აღწერა.

ლექსიკონი შეიცავს სამედიცინო-ბიოლოგიური პროფილის 5200-ზე მეტ ყველაზე უფრო გავრცელებულ ცნებას, სიტყვათა კომბინაციასა და ტერმინს. ფრჩხილებში მოყვანილია მათი ეტიმოლოგია, განმარტება, ხოლო ზოგ შემთხვევაში - სინონიმი.

ლექსიკონის შედგენისას გამოყენებული გვაქვს როგორც სპეციალური, ასევე ზოგადი დანიშნულების მრავალი ქართული და უცხოური სამეცნიერო წყარო და ლექსიკონი.

თანამედროვე სამედიცინო-ბიოლოგიური მეცნიერება იმდენად სწრაფად ვითარდება, რომ ზოგიერთი ტერმინი და ცნება ძველდება, იცვლება და ახალ შინაარს იძენს. ამდენად, ჩვენ სრულად გვაქვს გააზრებული ჩვენს წინაშე დასმული ამოცანის მთელი სირთულე. აქედან გამომდინარე, მადლიერების გრძნობით მივიღებთ ნებისმიერ შენიშვნასა და წინადადებას.

ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი,პროფესორი
გიორგი გოგიჩაძე
ბიოლოგიის დოქტორი, პროფესორი
გიორგი კანდელაკი
ბიოლოგიის დოქტორი, პროფესორი
თინათინ გოგიჩაძე

3 შემოკლებანი

▲ზევით დაბრუნება


შემოკლებანი

არაბ. - არაბული
ბერძნ. - ბერძნული
გერმ. - გერმანული
ესპ. - ესპანური
იაპ. - იაპონური
ინგლ. - ინგლისური
ინდ. - ინდური
იტალ. - იტალიური
იხ. - იხილეთ
ლათ. - ლათინური
ლიტვ. - ლიტვური
მალ. - მალაიზიური
მლნ - მილიონი
პერ. - პერუული
პორტ. - პორტუგალიური
სინ. - სინგალეზური
სპარს. - სპარსული
უარყ. - უარყოფითი
ფინ. - ფინური
ფრანგ. - ფრანგული
შდრ. - შეადარეთ
ჰოლ. - ჰოლანდიური

4 ქართული ანბანი

▲ზევით დაბრუნება


ქართული ანბანი

ა-ან, ბ-ბან, გ-გან, დ-დონ, ე-ენ, ვ-ვინ, ზ-ზენ, თ-თან, ი-ინ, კ-კან, ლ-ლას, მ-მან, ნ-ნარ, ო-ონ, პ-პარ, ჟ-ჟან, რ-რაე, ს-სან, ტ-ტარ, უ-უნ, ფ-ფარ, ქ-ქან, ღ-ღან, ყ-ყარ, შ-შინ, ჩ-ჩინ, ც-ცან, ძ-ძილ, წ-წილ, ჭ-ჭარ, ხ-ხან, ჯ-ჯან, ჰ-ჰაე.

5 ლექსიკონი

▲ზევით დაბრუნება


5.1 ღერო

▲ზევით დაბრუნება


ღერო
1. მცენარის ერთ-ერთი ძირითადი ვეგეტაციური ორგანო, რომელსაც უმეტეს შემთხვევაში ახასიათებს რადიალური შინაგანი აგებულება, კენწრული ზრდა სიგრძეში, ფოთლების გარკვეული წესით განლაგება და ფოთლის უბეში კვირტების წარმოქმნა. ღერო წარმოადგენს ფესვისა და ფოთლების დამაკავშირებელ ორგანოს. იგი ჭურჭლების საშუალებით ატარებს ფესვიდან ფოთლებისაკენ წყალს და არაორგანულ ნივთიერებებს, ხოლო საცრისებრი მილების მეშვეობით - ორგანულ ნივთიერებებს ფესვისაკენ. 2. თავის ტვინის ღერო, რომელიც წარმოადგენს ამ ორგანოს ევოლუციურად ყველაზე ძველ ნაწილს. შედგება შუა, უკანა - (ნათხემის გამოკლებით) და მოგრძო ტვინისაგან.

5.2 ღეროვანი უჯრედი

▲ზევით დაბრუნება


ღეროვანი უჯრედი
(ინგლ. stem cell) - ნებისმიერი ქსოვილის - (მათ შორის ჰემოპოეზურის) უჯრედების წინამორბედი, არადიფერენცირებული - (პოლიპოტენტური) უჯრედი, რომლის დიფერენცირების შემდეგ წარმოიქმნება ქსოვილების სპეციალიზებული უჯრედები - (მაგ., სისხლის ყველა რიგის უჯრედი - ერითროციტები, ლეიკოციტები, თრომბოციტები).

5.3 ღვია

▲ზევით დაბრუნება


ღვია
(Juniperus communis) - წიწვიანი ბუჩქია ან ხე. შეიცავს ეთერის ზეთს, ძმრის, ვაშლის და ჭიანჭველის მჟავებს, გლუკოზას, ფრუქტოზას, ფისებს, გლიკოზიდ იუნიპერინს, ყვითელ პიგმენტს, სპირტს, ცვილს. იყენებენ როგორც შარდმდენ, მადეზინფიცირებელ, ამოსახველებელ, საჭმლის მონელების გამაუმჯობესებელ საშუალებას, აგრეთვე დერმატიტების, რევმატიზმის, თირკმლების ქრონიკული ანთებების, კუჭისა და ღვიძლის პათოლოგიების შემთხვევებში.

5.4 ღვინის ქვა

▲ზევით დაბრუნება


ღვინის ქვა
(kallium bitartaricum; tartarus depuratus; cremor tartari) - იგივე კალიუმის ბიტარტარატი. ღვინოში წარმოქმნილი მკვრივი მასა, რომელიც გამოიყენება კულინარიაში.

5.5 ღვიძლი

▲ზევით დაბრუნება


ღვიძლი
(hepar) - ხერხემლიანების საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის ჯირკვალია. ადამიანში ღვიძლის პარენქიმის სტრუქტურულ-ფუნქციური ერთეულია წილები, რომლებიც შედგებიან ნაღვლის გამომყოფი ჰეპატოციტებისაგან. ღვიძლში კარის ვენით შედის სისხლი, რომელიც მდი დარია გლიკოგენის, ცილების, ლიპიდების და სხვ. ნივთიერებების სინთეზისათვის აუცილებელი შენაერთებით. სისხლი ღვიძლიდან გადის ღვიძლის ვენის საშუალებით. ღვიძლი მონაწილეობს ცილების, ცხიმების, ნახშირწყლების, რეტინოლის, ციანოკაბალამინის, მინერალური ნივთიერებების ცვლაში, ჰორმონების ინაქტივაციაში. მისი ბარიერული ფუნქცია მდგომარებს ცვლის პროდუქტების დეზინტოქსიკაციაში, მიკრობების განვითარების შეჩერებაში და სხვ. მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ორგანიზმის ჰომეოსტაზის შენარჩუნებაში, ელენთასთან ერთად ასრულებს სისხლის დეპოს როლს და სხვ.

5.6 ღვიძლის ორპირა

▲ზევით დაბრუნება


ღვიძლის ორპირა
(Fasciola hepatica) - იგივე ღვიძლის პეპელა. ბრტყელი ჭიების ტიპის, დიგენეზური ტრემატოდების კლასის წარმომადგენელია. მისი დეფინიტური მასპინძლებია ადამიანი, შინაური და გარეული ცხოველები. პარაზიტობს ღვიძლში, ღვიძლის სადინარებსა და ნაღვლის ბუშტში. შუალედური მასპინძელია მტკნარი წყლის ლოკოკინა - მცირე ტბორულა. აღნიშნული პარაზიტი დიდ ზიანს აყენებს ადამიანსა და ცხოველებს.

5.7 ღორის სოლიტერი

▲ზევით დაბრუნება


ღორის სოლიტერი
(Tenia solium) - მიეკუთვნება ბრტყელი ჭიების ტიპის თასმისებურთა კლასს ანუ ცესტოდებს. სიგრძე 8 მეტრამდე აღწევს. ხორთუმზე აქვს ორ წყებად განლაგებული 32 კაუჭი. ამიტომაც, ხარის სოლიტერისაგან განსხვავებით, ეწოდება შეიარაღებული. ჰერმაფროდიტებია. განვითარება ხდება შუალედური მასპინძლის, ღორის დახმარებით. კვერცხების მომწიფება ხდება ბოლო პროგლოტიდში. ღორი სენიანდება კვერცხებიანი პროგლოტიდების, ხოლო ადამიანი - ფინოზური ხორცის საკვებად გამოყენების შემთხვევაში.

5.8 ღრუბელები

▲ზევით დაბრუნება


ღრუბელები
(Spongia. Porifera) - უხერხემლო ცხოველთა ტიპია. დაბალი ორგანიზაციისა და პრიმიტიული აგებულების მრავალუჯრედიანებია. არსებობენ როგორც კოლონიური, ასევე ცალკეული ინდივიდები, რომლებიც ერთი ბოლოთი სუბსტრატზე არიან მიმაგრებული, ხოლო საწინააღმდეგო მხარეზე აქვთ ხვრელიოსკულუმი. არ გააჩნიათ არც ნერვული და არც კუნთოვანი უჯრედები. მრავლდებიან როგორც უსქესოდ, ასევე სქესობრივად. გააჩნიათ რეგენერაციის უნარი.

5.9 ყაბზობა

▲ზევით დაბრუნება


ყაბზობა
იგივე კონსტიპაცია. მუცელში შეკრულობა.

5.10 ყაყაჩო

▲ზევით დაბრუნება


ყაყაჩო
(Papaver somniferum) - ყაყაჩოსებრთა ოჯახის ერთწლიანი, ორწლიანი და მრავალწლიანი მცენარეებია. ცნობილია დაახლოებით 100 სახეობა. ხშირად მისდევენ ე.წ. საძილე ყაყაჩოს ანუ ხაშხაშის - (იხ.) კულტივირებას ზეთის და ოპიუმის შემცველი თესლების მისაღებად. მცენარის კოლოფებიდან იღებენ ალკალოიდებს. ოპიუმის ძირითადი მოქმედი ნივთიერებებია - მორფინი, კოდეინი, პაპავერინი და სხვ. მორფინი 1806 წელს მიიღო სერტიუნერმა, კოდეინი - რობიკენმა 1832 წელს, ხოლო პაპავერინი - მერკმა 1848 წელს.

5.11 ყვავილი

▲ზევით დაბრუნება


ყვავილი
ფარულთესლოვნებისათვის დამახასიათებელი რეპროდუქციული ორგანოა - (flos). მისგან ვითარდება ნაყოფი, რომელშიც მწიფდება თესლი. ყვავილის შუაგულში ბუტკოა, რომლის გარშემოც განლაგებულია მტვრიანები. ბუტკოსა და მტვრიანებს გარედან ფარავს ყვავილსაფარი, რომელიც ჩვეულებრივ შედგება გვირგვინის ფურცლებისა და ჯამის ფოთლებისაგან. მტვრიანებში წარმოიქმნება ყვავილის მტვერი. ბუტკო შედგება დინგის, სვეტისა და ნასკვისაგან. ნასკვი ბუტკოს ქვედა ფართო ნაწილია. მასში მდებარეობს თესლკვირტი. ყვავილობის შემდეგ ნასკვისაგან წარმოიქმნება ნაყოფი, თესლკვირტისაგან კი თესლი.

5.12 ყვავილის მტვერი

▲ზევით დაბრუნება


ყვავილის მტვერი
უნიკალური სამკურნალო ცილოვანი ბუნების პროდუქტია, რომელსაც ფუტკარი მოიპოვებს მტვრისმომცემი მცენარეებისაგან. შეიცავს ცხიმებს, ნახშირწყლებს, ცილებს, ვიტამინებს, ფერმენტებს, პიგმენტებს, ჰორმონებს და სხვ. დადებითად მოქმედებს ადამიანის ორგანიზმზე. გამოიყენება საერთო სისუსტის, ავიტამინოზების, დიაბეტის, ჰიპერტონიის, პროსტატიტის, იმპოტენციის, ქრონიკული კოლიტის და სხვ. დაავადებების წინააღმდეგ. იხ. ჭეო.

5.13 ყვავილის ფორმულა

▲ზევით დაბრუნება


ყვავილის ფორმულა
იგივე ყვავილის დიაგრამა. ყვავილის შემად გენელი ნაწილების, მისი აგებულების თავისებურებების პირობითი აღნიშვნა ლათინური - (ან ქართული) ასოებით, სიმბოლოებით და ციფრებით. მაგ., ჯვაროსანთა ოჯახის ფორმულაა: ჯ4 - (ანუ ჯამის 4 ფოთოლი), გ4 - (გვირგვინის 4 ფურცელი), მ6 - (6 მტვრიანა) და ბ1 - (ერთი ბუტკო).

5.14 ყვითელი სხეული

▲ზევით დაბრუნება


ყვითელი სხეული
(Corpus luteum) - ძუძუმწოვრებსა და ადამიანში შინაგანი სეკრეციის ჯირკვალია, რომელიც ოვულაციის შემდგომ წარმოიქმნება საკვერცხის ფოლიკულის მარცვლოვანი შრისაგან. განასხვავებენ ორსულობის და ციკლურ ანუ მენსტრუალურ ყვითელ სხეულს. ჯირკვალი გამოყოფს ჰორმონ პროგესტერონს, რომელიც აუცილებელია ორსულობის შენარჩუნებისა და განვითარებისათვის. კერძოდ, იგი აუცილებელია ყოველი მენსტრუალური ციკლის დასრულებისათვის, აგრეთვე შესაძლებელს ხდის განაყოფიერებული კვერცხუჯრედის იმპლანტაციას საშვილოსნოს კედელში და იწვევს სარძევე ჯირკვლის სტიმულაციას ორსულობის ბოლო თვეებში.

5.15 ყვითელი ცხელება

▲ზევით დაბრუნება


ყვითელი ცხელება
მწვავე ვირუსული დაავადებაა, რომელიც უმთავრესად გვხვდება ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში. გამომწვევია რნმგენომიანი ვირუსი ფლავივურუსების ოჯახიდან. ახასიათებს მძიმე კლინიკური მიმდინარეობა. ვირუსის გადამტანია Haemagogus-ის და Aedes-ის გვარის კოღოები. დამახასიათებელი სიმპტომებია: მაღალი ტემპერატურა, სიყვითლე - (ღვიძლის დაზიანების გამო), კუნთების ტკი ვილი, სისხლიანი პირღებინება. გა დატანილი ავადმყოფობა ქმნის იმუნიტეტს.

5.16 ყვითრი

▲ზევით დაბრუნება


ყვითრი
(ბერძნ. lekitos) - საკვები ნივთიერება, რომელიც გროვდება ცხოველებისა და ადამიანის კვერცხუჯრედებში. იგი აუცილებელია განვითარებადი ჩანასახისათვის. ყვითრის ლოკალიზაცია კვერცხუჯრედში განსაზღვრავს ამ უკანასკნელის ტიპს - (იზოლეციტალურს, ტელოლეციტალურს და ა.შ.). იგივე დეიტოპლაზმა.

5.17 ყვითრის პარკი

▲ზევით დაბრუნება


ყვითრის პარკი
(ბერძნ. lekitos) - სისხლძარღვებით მდიდარი მემბრანა, - (ტომსიკა), რომლის მეშვეობითაც ხდება საკვები ნივთიერებების გადატანა ყვითრიდან ჩანასახში. ლოკალიზებულია ჩანასახის ქვემოთ. ფილოგენეზურად პირველად თევზებში ჩნდება.

5.18 ყიფლიბანდი

▲ზევით დაბრუნება


ყიფლიბანდი
(fonticulus) - ახალშობილის თავის ქალას ჩონჩხის ტვინოვანი ნაწილის შეუზრდელი შემაერთებელქსოვილოვანი წარმონაქმნი - (ნაკერი), რომელიც ზრდასთან ერთად გაძვალებას განიცდის.

5.19 ყლორტი

▲ზევით დაბრუნება


ყლორტი
ნორჩი ღერო, რომელიც ივითარებს ფოთლებს. ბალა ხოვან მცენარეთა ღერო ამავე დროს ყლორტსაც წარმოადგენს. ხეების, ბუჩქებისა და ნახევარბუჩქების ყლორტებს კი ერთი და ორწლიანი შეფოთლილი ტოტები წარმოადგენენ.

5.20 ყნოსვა

▲ზევით დაბრუნება


ყნოსვა
(olfactus) - გრძნობის სპეციალური ორგანოს - ყნოსვის ანალიზატორის მეშვეობით სუნის აღქმის პროცესი. სურნელოვანი ნივთიერებები ზემოქმედებენ ცხვირის ზედა და ნაწილობრივ შუა ნაწილების ლორწოვან გარსში განლაგებულ რეცეპტორებზე.

5.21 შაგასის სინდრომი

▲ზევით დაბრუნება


შაგასის სინდრომი
(ბრაზილიელი ექიმის ც. შაგასის გვარის მიხედვით) - ნერვული განგლიების უჯრედების დესტრუქციით გამოწვეული ღრუ ორგანოების პათოლოგიური გაგანიერება. შორეული შედეგია ამერიკული ტრიპანოსომოზის მწვავე ფორმისა, რომლის გამომწვევია შოლტიანების კლასის უმარტივესი Trypanosoma cruzi. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში. დაავადების გადამტანია ბაღლინჯო - (Triatoma megistus).

5.22 შავბალახა

▲ზევით დაბრუნება


შავბალახა
(Leonurus quinquelobatus) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს გლიკოზიდებს, ეთერის ზეთს, მთრიმლავ, მწარე, შაქროვან ნივთიერებებს, ასკორბინის მჟავას, საპონინებს, ფლავონოიდებს, რეტინოლს. გააჩნია დამამშვიდებელი მოქმედება ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე, იყენებენ როგორც ჰიპოტენზიურ, სედატიურ საშუალებას ჰიპერტონიული დაავადების დროს, ეგრეთვე როგორც ოფლმდენს და ნაღველმდენს.

5.23 შავი ჭირი

▲ზევით დაბრუნება


შავი ჭირი
(pestis) - მწვავე ინფექციური დაავადება მეტად მაღალი ლეტალურობით. გამომწვევია შავი ჭირის ჩხირი Yersinia pestis. ანთროპოზოონოზია. ბაქტერიის რეზერვუარული მასპინძლები არიან მღრღნელები, ხოლო გადამტანები - რწყილები.

5.24 შაკიკი

▲ზევით დაბრუნება


შაკიკი
(ფრანგ. migraine) - იგივე ჰემიკრანია - (იხ.). ახასიათებს მოვლითი ტკივილი თავის ნახევარ მხარეზე, რასაც თან ახლავს ვეგეტაციური დარღვევები. უფრო ხშირად ემართებათ ახალგაზრდა ქალებს.

5.25 შალფეი

▲ზევით დაბრუნება


შალფეი
(Salvia officinalis) - მრავალწლიანი ნახევარბუჩქია. შეიცავს მთრიმლავ და მწარე ნივთიერებებს, ეთერის ზეთს, სხვადასხვა ორგანულ მჟავებს და ფისებს. გააჩნია მადეზინფიცირებელი, ანთების საწინააღმდეგო, სისხლდენის შემაჩერებელი და სხვ. თვისებები. იყენებენ სტომატიტების, ზედა სასუნთქი გზების კატარის, ანგინის, გასტრიტების, კოლიტების, კუჭის წყლულის, ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის ანთებისას და სხვ.

5.26 შანკრი

▲ზევით დაბრუნება


შანკრი
(ფრანგ. chancre Sankri) - წყლული სასქესო ორგანოებზე. ცნობილია მაგარი შანკრი - (სიფილისით დაავადების პირველი ნიშანი) და რბილი შანკრი - (გადამდები ვენერული დაავადება).

5.27 შარდის ბუშტი

▲ზევით დაბრუნება


შარდის ბუშტი
(vesica urinaria) - ღრუ კუნთოვანი ორგანო, რომელშიც გროვდება შარდი. ზოგიერთ თევზში, ამფიბიებში, ქვეწარმავლებში, ფრინველებსა და ზოგიერთ ძუძუმწოვარში შარდსაწვეთი იხსნება კლოაკაში, ხოლო ჩანთოსან და პლაცენტურ ძუძუმწოვრებში - შარდის გამომყოფ არხში. ფრინველებს, სირაქლემას გარდა, შარდის ბუშტი არა აქვთ, რაც ფრენასთან შეგუებას წარმოადგენს.

5.28 შარდოვანა

▲ზევით დაბრუნება


შარდოვანა
(ureum) - ორგანულ ნაერთთა დაშლისა და დაჟანგვის შედეგად წარმოქმნილი ერთ-ერთი ნივთიერებაა. ამონიაკი, რომელიც შხამიანი ნივთიერებაა, სისხლს ღვიძლში მიაქვს, სადაც იგი გარდაიქმნება ნაკლებად შხამიან ნივთიერებად - შარდოვანად, რომელიც ორგანიზმიდან ძირითადად თირკმლების მეშვეობით განიდევნება. შარდოვანას მცირე რაოდენობას ოფლთან ერთად კანიც გამოყოფს.

5.29 შაქრიანი დიაბეტი

▲ზევით დაბრუნება


შაქრიანი დიაბეტი
მემკვიდრული ხასიათის ნეიროენდოკრინული ქრონიკული დაავადება, რომელსაც ახასიათებს ყველა სახის ნივთიერებათა - (განსაკუთრებით ნახშირწყლების) ცვლის მოშლა. იწვევს კუჭქვეშა ჯირკვლის ჰორმონის - ინსულინის ნაწილობრივი ან სრული უკმარისობა.

5.30 შებრუნებითი ტიფი

▲ზევით დაბრუნება


შებრუნებითი ტიფი
(typhus recurrentis) - მწვავე ინფექციური დაავადებაა, რომლის ყველაზე უფრო დამახასიათებელ სიმპტომს წარმოადგენს ცხელების პერიოდული შეტევები. გამომწვევია Borrelia recurrentis, იგივე ობერმეიერის სპიროქეტა. ინფექციის წყარო დაავადებული ადამიანია. ინფექციის გადაცემა ხდება იმ ტილების მეშვეობით, რომლებმაც შეიწოვეს ავადმყოფი ადამიანის სისხლში მყოფი სპიროქეტები. შებრუნებითი ტიფის საინკუბაციო პერიოდი გრძელდება 7-10 დღის განმავლობაში. სანიტარულ-ჰიგიენური ღონისძიებების გატარებამ და ქიმიოთერაპიამ მკვეთრად შეამცირა ამ დაავადების სიხშირე. შებრუნებითი ტიფის გამომწვევი სპიროქეტა - (ბორელია) 1868 წელს აღმოაჩინა ო.ობერმეიერმა.

5.31 შებრუნებითი ტრანსკრიპტაზა

▲ზევით დაბრუნება


შებრუნებითი ტრანსკრიპტაზა
იგივე რევერტაზა - (იხ.) ანუ რნმ-ზე დამოკიდებული დნმ-პოლიმერაზა.

5.32 შეგუებითი შეფერილობა

▲ზევით დაბრუნება


შეგუებითი შეფერილობა
გარემო პირობებთან შეგუების ერთ-ერთი ფორმა, რაც ბუნებრივი გადარჩევის პროცესში გამოიხატება ისეთი შეფერილობის წარმოქმნაში, რომელიც ცხოველებს შეუმჩნეველს ხდის - (მფარველობითი შეფერილობა) ანდა პირიქით, განსაკუთრებით შესამჩნევს - (გამაფრთხილებელი შეფერილობა).

5.33 შეკავება

▲ზევით დაბრუნება


შეკავება
(inhibere, supprimere) - ნერვული პროცესი, რომელიც ვლინდება აგზნების დაბლოკვით გაღიზიანების საპასუხოდ ანდა თავის ტვინის ქერქში უკვე წარმოქმნილი აგზნების დაქვეითებით. შეკავება აგზნებასთან ერთად უზრუნველყოფს ქსოვილების, ორგანოების და მთლიანად ორგანიზმის ნორმალურ ცხოველქმედებას. შეკავება იცავს ქსოვილებსა და ორგანოებს - (მაგ., ცენტრალურ ნერვულ სისტემას) ჭარბი აგზნებისაგან და ამით „ასვენებს“ მათ. განასხვავებენ პერიფერიული და ცენტრალური ტიპის შეკავებებს.

5.34 შელფი

▲ზევით დაბრუნება


შელფი
(ინგლ. shelf მეჩეჩი) - მატერიკების სანაპიროების წყლისქვეშა შედარებით სწორი ადგილი, რომელიც ხმელეთს ესაზღვრება. მისი მაქსიმალური სიღრმე 150-200 მეტრამდეა, თუმცა ადგილებში 1500-2000 მეტრსაც კი აღწევს. მზის სხივებით განათების საზღვრებში - (150-200მ-მდე) შელფი ძალზე მდიდარია ორგანული სამყაროს წარმომადგენლებით და თევზის რეწვის ძირითად აკვატორიუმს წარმოადგენს.

5.35 შემაერთებელი ქსოვილი

▲ზევით დაბრუნება


შემაერთებელი ქსოვილი
(textus conjunctivus) - ქსოვილის ამ ტიპს მიეკუთვნება საკუთრივ შემაერთებელი ქსოვილი, ძვალი, ხრტილი, მყესები, ცხიმოვანი ქსოვილი, აგრეთვე სისხლი და ლიმფა. ამ ქსოვილის უჯრედების უმეტესობისათვის დამახასიათებელია უჯრედშორისი ნივთიერების დიდი რაოდენობით სეკრეცია, რასაც ძირითადი ნივთიერება ეწოდება. ძირითადი ნივთიერებაა მაგ., კოლაგენი, რომელსაც გამოყოფენ შემაერთებელქსოვილოვანი უჯრედები - ფიბრობლასტები და ფიბროციტები. საკუთრივ შემაერთებელი ქსოვილის 2 ტიპი არსებობს: მკვრივი და ფაშარი.

5.36 შენიღბვა

▲ზევით დაბრუნება


შენიღბვა
ცხოველების შეფერილობა და ფორმა, რაც ქცევასთან ერთად ნაკლებად გამოარჩევს მათ გარემოს ფონზე. წარმოადგენს შეგუების ერთ-ერთ ფორმას და ხელს უწყობს ცხოველს არსებობისათვის ბრძოლაში.

5.37 შერწყმა

▲ზევით დაბრუნება


შერწყმა
(ინგლ. fusion შერწყმა) - იგივე ფუზოგენია. სომატური უჯრედების შერწყმის პროცესი, რაც საბოლოოდ დადგინდა იაპონელი ოკადასა - (1957) და ფრანგი ბარსკის - (1960) შრომებით. ეს ფაქტი დაედო საფუძვლად მონოკლონური ანტისხეულების სინთეზს ჰიბრიდომების - (იხ.) საშუალებით. უჯრედების შერწყმას ზოგჯერ ტელორედუპლიკაციასაც - (იხ.) უწოდებენ.

5.38 შერწყმის ინდექსი

▲ზევით დაბრუნება


შერწყმის ინდექსი
სომატური უჯრედების შერწყმის ინტენსივობის - (სიხშირის) მაჩვენებელი რიცხვი - (მაგ., 100 უჯრედიდან რამდენი ექვემდებარება შერწყმას).

5.39 შეშუპება

▲ზევით დაბრუნება


შეშუპება
იხ. ედემა.

5.40 შეწოვა

▲ზევით დაბრუნება


შეწოვა
(adsorptio; resorptio) - ქსოვილების უჯრედული ელემენტებიდან - (ბუსუსები, მემბრანები და სხვ.) ნივთიერებების გადასვლა სისხლსა და ლიმფაში. ადგილი აქვს უმთავრესად საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში, აგრეთვე ფილტვებში, პლევრაში, საშვილოსნოში და სხვ. შეწოვის პროცესში მონაწილეობას იღებენ უჯრედული ორგანოიდები მიტოქონდრიები, გოლჯის აპარატი, ენდოპლაზმური ბადე და ა.შ. რთული საკვები ნივთიერებების უმეტესობა შეწოვამდე განიცდის ფერმენტულ ჰიდროლიზს, რის შედეგადაც წარმოიქნებიან უფრო მარტივი შენაერთები.

5.41 შეჭიდულობის ჯგუფი

▲ზევით დაბრუნება


შეჭიდულობის ჯგუფი
ერთ ქრომოსომაში ლოკალიზებული ყველა გენი.

5.42 შეხება

▲ზევით დაბრუნება


შეხება
(tactus) - კანის თვისება, რომლის საშუალებითაც ვიგებთ საგნების სითბოს, სიცივეს, ფორმას და სხვა. იხ. ტაქტილური.

5.43 შვიტა

▲ზევით დაბრუნება


შვიტა
(Equisetum arvense) - მრავალწლიანი სპორიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს ასკორბინის, ვაშლის და სხვ. მჟავებს, მწარე, მთრიმლავ, ფისოვან ნივთიერებებს, ცილებს, კაროტინს, საპონინ ექვიზეტონინს, ცხიმოვან ზეთს, კალციუმის მარილებს. გააჩნია სისხლდენის შემაჩერებელი, შარდმდენი, ანთების საწინააღმდეგო თვისებები. იყენებენ შარდის ბუშტის ანთებითი პროცესების დროს. ბალახს აქვს მადეზინფიცირებელი, ჭრილობის შემხორცებელი და სხვა თვისებები. გამოიყენება ფილტვებისა და თირკმლების პათოლოგიების შემთხვევებში და სხვ.

5.44 შიდსი

▲ზევით დაბრუნება


შიდსი
(შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომი) - პირველად რეგისტრირებულ იქნა აშშ-ში 1981-82 წლებში. 1983-1984 წლებში დაადგინეს, რომ დაავადებას იწვევს რეტროვირუსების ოჯახის ლენტივირუსების ქვეოჯახის ვირუსი - აივ - (იხ.). დაავადების პათოგენეზი მდგომარეობს ვირუსის მიერ T-ჰელპერების და სხვ. იმუნოკომპეტენტური უჯრედების დესტრუქციაში, რასაც შედეგად მოყვება ორგანიზმის იმუნური ძალების დისბალანსი.

5.45 შიზოგონია

▲ზევით დაბრუნება


შიზოგონია
(ბერძნ. schizo ვაცალკევებ, gone შთამომავლობა, თაობა) - უსქესო გამრავლების ერთერთი ფორმა, როდესაც სხეული იყოფა მრავალ შვილეულ ინდივიდად - მეროზოიტებად. გამრავლების ეს ფორმა დამახასიათებელია უმარტივესებისათვის.

5.46 შიზონტი

▲ზევით დაბრუნება


შიზონტი
(ბერძნ. schizo ვაცალკევებ) - უჯრედების მომზადების ფაზა შიზოგონიისადმი, რაც ზოგიერთ უმარტივესს ახასიათებს. ეს პროცესი მდგომარეობს ბირთვის რამოდენიმე სწრაფ დაყოფაში, რასაც მოსდევს შიზონტის დაყოფა მრავალ ერთბირთვიან უჯრედად - მეროზოიტებად.

5.47 შიზოფრენია

▲ზევით დაბრუნება


შიზოფრენია
(ბერძნ. schizo ვაცალკევებ, phren ჭკუა) - მემკვიდრული, მძიმე ფსიქიკური დაავადებაა. ძირითადად ახასიათებს შეუსაბამო მეტყველება, გარემოდან მოწყვეტა, ჰალუცინაცია, აკვიატებული აზრები.

5.48 შიმპანზე

▲ზევით დაბრუნება


შიმპანზე
(Pan) - დიდი ზომის ადამიანისმაგვარი მაიმუნია. სიმაღლე 150-165სმ-ია, ხოლო წონა - 45-80კგ. გავრცელებული არიან ეკვატორულ აფრიკაში. ბიოქიმიური მახასიათებლებით შიმპანზე სხვა ადამიანისმაგვარ მაიმუნებთან შედარებით უფრო ახლოა ადამიანთან. გამოიყენება სამედიცინო-ბიოლოგიურ და ფსიქო-ფიზიოლოგიურ ექპერიმენტებში.

5.49 შისტოსომა

▲ზევით დაბრუნება


შისტოსომა
(Schistosoma) - იგივე სისხლის ორპირა. ბრტყელი ჭიების ტიპის, დიგენეზური კლასის ტრემატოდაა. ადამიანში პარაზიტობს სისხლის ორპირას სამი ფორმა: Schistosoma haematobium, Sch. Schimansoni და Sch. japonicum. გაყოფილსქესიანია. მის მიერ გამოწვეულ დაავადებას ეწოდება შისტოსომოზი. საქართველოში არ გვხვდება, თუმცა გამორიცხული არ არის მისი შემოტანა ტრანზიტული გზით.

5.50 შიფტი

▲ზევით დაბრუნება


შიფტი
(ინგლ. shift ნახტომი) - განპირობებულია ჰემაგლუტინინის და ნეირამინიდაზას გარკვეული სახესხვაობის მაკოდირებელი გენის გადარჩევით და სრული შეცვლით. შიფტს, დრეიფისაგან განსხვავებით, იშვიათად აქვს ადგილი და ჩვეულებრივ, ვირუსის 2 სხვადასხვა ქვეტიპის ერთ სამიზნე-უჯრედში მოხვედრის შემთხვევაში განვითარებული რეკომბინაციის შედეგს წარმოადგენს. შიფტის შედეგად მთლიანად იცვლება გენის სტრუქტურა და წარმოიქმნება ვირუსის ახალი ქვეტიპი, რომელიც პანდემიის მიზეზი შეიძლება გახდეს.

5.51 შიშველთესლოვანი მცენარეები

▲ზევით დაბრუნება


შიშველთესლოვანი მცენარეები
(Gymnospermae) - ასეთი მცენარეების თესლები წყვილწყვილადაა განლაგებული გირჩის ქერქლებზე და შიშვლად, დაუფარავად სხედან მათზე. შიშველთესლოვნებს მიეკუთვნებიან წიწვიანი მცენარეები: ნაძვი, ფიჭვი, სოჭი, ღვია, ლარიქსი და ა.შ.

5.52 შმაგა

▲ზევით დაბრუნება


შმაგა
(Atropa caucasica) - იგივე კავკასიური ბელადონა. მრავალწლიანი მცენარეა, სწორმდგომი. შეიცავს ალკალოიდ ატროპინს. შედის ასთმის საწინააღმდეგო ფხვნილის შემადგენლობაში. იხმარება როგორც ტკივილგამაყუჩებელი, სპაზმის საწინააღმდეგო საშუალება და სხვ.

5.53 შობადობა

▲ზევით დაბრუნება


შობადობა
(nativitas) - ერთი წლის მანძილზე ან დროის სხვა მონაკვეთში გაჩენილი შთამომავლების საშუალო რიცხვი - (ანგარიშობენ 100 ან 1000 გამრავლებად ინდივიდზე, ზოგჯერ კი ერთ ძუზე).

5.54 შოკი

▲ზევით დაბრუნება


შოკი
(ინგლ. shock დაკვრა, დარტყმა) - ორგანიზმის თავისებური რეაქცია ძლიერი გამღიზიანებლის ზემოქმედების საპასუხოდ. ახასიათებს ცენტრალური ნერვული სისტემისა და სასიცოცხლო ფუნქციების მკვეთრი დათრგუნვა.

5.55 შოლტიანები

▲ზევით დაბრუნება


შოლტიანები
(Flagellata) - უმარტივესების ტიპის ერთ-ერთი კლასის წარმომადგენლებია. გააჩნიათ შოლტები, როგორც მოძრაობის ორგანელები. ზოგიერთი შოლტიანი იმისდა მიხედვით, ავტოტროფები არიან თუ ჰეტეროტროფები, მიეკუთვნებიან მცენარეულ და ცხოველურ სამყაროს. ზოგიერთი შოლტიანი: ლეიშმანიები, ტრიპანოსომები, ტრიქომონასები და სხვ. პარაზიტობს ადამიანსა და ცხოველებში.

5.56 შოუპის სიმსივნეები

▲ზევით დაბრუნება


შოუპის სიმსივნეები
ამერიკელი რ. შოუპის მიერ 1932-1936 წლებში პირველად აღმოჩენილი ვირუსული ეტიოლოგიის სიმსივნეები - (ფიბრომა, პაპილომა) ძუძუმწოვრებში, კერძოდ ბოცვერებში. სიმსივნეების გადანერგვა ცხოველებზე შესაძლებელი იყო ფილტრატებით.

5.57 შპრიცი

▲ზევით დაბრუნება


შპრიცი
(გერმ. Spritze ჩასასხმელი) - სამედიცინო ხელსაწყო, ნემსის მქონე დგუშიანი ცილინდრი, რომლითაც წამალი შეყავთ ორგანიზმში.

5.58 შრატი

▲ზევით დაბრუნება


შრატი
(serum) - სისხლის შრატი, რომელიც მიიღება სისხლის პლაზმიდან. იმუნურ შრატს ამზადებენ რაიმე ანტიგენით იმუნიზებული ადამიანისა და ცხოველის პლაზმისაგან. იყენებენ როგორც სადიაგნოზო და სამკურნალო საშუალებას.

5.59 შრიფტი

▲ზევით დაბრუნება


შრიფტი
(გერმ. Shript წერა) - ასოების მოხაზულობა; ტოპოგრაფიული მასალა ასოების, პუნქტუაციის ნიშნების, სხვადასხვა ფორმულების სახით, რაც გამოიყენება ტექსტების ასაწყობად.

5.60 შროტი

▲ზევით დაბრუნება


შროტი
(გერმ. Schrot) - ზეთოვანი მცენარეების - (მაგ., მზესუმზირის) თესლიდან გაუცხიმოვნების საშუალებით მიღებული ნარჩენი მასა, რომელსაც საქონლისათვის საკვებად იყენებენ. იგივე „კოპტონი“.

5.61 შროშანა

▲ზევით დაბრუნება


შროშანა
(Convallaria majalis) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს ეთერის ზეთს, სახამებელს, სხვადასხვა მჟავებს, ასპარაგინს, საპონინს, გულის გლიკოზიდებს. იყენებენ გულის დეკომპენსაციის შემთხვევაში: აძლიერებს გულის შეკუმშვებს, ანელებს პულსს, აძლიერებს შარდის გამოყოფას, ამცირებს შეშუპებას. მცენარის ყველა ნაწილი შხამიანია.

5.62 შტამბი

▲ზევით დაბრუნება


შტამბი
(გერმ. Stamm ღერო, საფუძველი) - ხემცენარეთა ღეროს ნაწილი ფესვის ყელიდან პირველ დატოტვამდე. იგივე ზრო.

5.63 შტამი

▲ზევით დაბრუნება


შტამი
(გერმ. Stamm ღერო, საფუძველი) - მუტაციის შედეგად მიღებული ამა თუ იმ მიკროორგანიზმის სუფთა კულტურა. ერთი და იგივე მიკროორგანიზმის სხვადასხვა შტამებს შეიძლება გააჩნდეთ სხვადასხვა ვირულენტობა, ანტიბიოტიკებისადმი მგრძნობელობა და სხვ. მიკროორგანიზმების ზოგიერთი შტამი გამოიყენება წარმოებაში ცილების, ანტიბიოტიკების, ვიტამინების და სხვ. ნივთიერებების მიკრობიოლოგიური სინთეზისათვის.

5.64 შტატივი

▲ზევით დაბრუნება


შტატივი
(ლათ. stativus მდგარი) - ლაბორატორიებში ქიმიური ჭურჭლისა და ხელსაწყოების ჩასაწყობად გამოყენებული სადგამი.

5.65 შტერნბერგ-რიდის უჯრედი

▲ზევით დაბრუნება


შტერნბერგ-რიდის უჯრედი
ლიმფოგრანულომატოზისათვის - (ჰოჯკინის დაავადება) პათოგნომური გიგანტური მრავალბირთვიანი უჯრედი. სახელი დაერქვა პირველაღმომჩენების საპატივცემულოდ - (იხ. რიდ-შტერნბერგის უჯრედი).

5.66 შუალედური დამემკვიდრება

▲ზევით დაბრუნება


შუალედური დამემკვიდრება
ხშირად ჰეტეროზიგოტური ფორმების ნიშან-თვისებები შუალედური ხასიათისაა, ე.ი. დომინირება შეიძლება არასრული იყოს. ამის მაგალითია მცენარე გულისაბას ორი მემკვიდრეობითი ფორმის შეჯვარების შედეგები. წითელ და თეთრყვავილიანი მცენარის შეჯვარებისას მიღებული პირველი თაობის ყველა ჰიბრიდს ვარდისფერი, ე.ი. შუალედური ხასიათის ყვავილები გააჩნიათ.

5.67 შუალედური მასპინძელი

▲ზევით დაბრუნება


შუალედური მასპინძელი
ცხოველი, რომლის ორგანიზმში არსებობენ პარაზიტების სქესობრივად მოუმწიფებელი ფორმები. სქესობრივ მომწიფებას აღნიშნული პარაზიტები აღწევენ ე.წ. საბოლოო - (დეფინიტურიმასპინძლის ორგანიზმში. მალარიის შემთხვევაში ადამიანი შუალედური მასპინძელია, ხოლო ღორის სოლიტერის შემთხვევაში - საბოლოო.

5.68 შუნტირება

▲ზევით დაბრუნება


შუნტირება
(ინგლ. shunt სათადარიგო გზაზე გადაყვანა) - დაზიანებული სისხლძარღვის მაგიერ მუდმივი ან დროებითი სისხლის მიმოქცევის გზის შექმნა ქირურგიული ოპერაციის საშუალებით.

5.69 შხამიანი მცენარეები

▲ზევით დაბრუნება


შხამიანი მცენარეები
მცენარეები, რომლებიც თავის ცხოველქმედების პროცესში გამოიმუშავებენ ადამიანისა და ცხოველების მომწამვლელ შხამებს. აღწერილია დაახლოებით 10000-მდე შხამიანი მცენარე, რომლებიც უმთავრესად გავრცელებულნი არიან ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. შხამიანი მცენარეები აღწერილია სოკოებში, შვიტებში, გვიმრებში, შიშველ და ფარულთესლოვან მცენარეებში და სხვა. ძალზე ძლიერი მოქმედების შხამი აქვს უმდაბლეს სოკოს Aspergillus flavus-ს, რომელიც გამოყოფს ე.წ. აფლატოქსინს - (იხ.). მრავალი მცენარეული შხამი მცირე დოზებში წარმოადგენს ძვირფას სამკურნალო პრეპარატს - (მორფინი, სტრიქნინი, ატროპინი და ა.შ.).

5.70 შხამიანი ცხოველები

▲ზევით დაბრუნება


შხამიანი ცხოველები
ცხოველები, რომელთაც მუდმივად ან პერიოდულად გააჩნიათ ნივთიერებები, რომელნიც ტოქსიკურია სხვა სახეობის ცხოველებისათვის. ზოგ შემთხვევაში აღნიშნული შხამები ადამიანის სიკვდილსაც კი იწვევენ. ცხოველებიდან 5000 სახეობამდე შხამიანია. მათ შორის უმარტივესები - 20 სახეობა, ნაწლავღრუიანები - 100, ჭიები - 70, ფეხსახსრიანები - 4000, მოლუსკები - 90, კანეკლიანები - 25, თევზები - 500, ქვეწარმავლები - 100, ძუძუმწოვრები - 2 - (იქედნე, იხვნისკარტა). იმისდა მიხედვით, გააჩნიათ თუ არა მათ შხამიანი ჯირკვლები, ცხოველები იყოფიან ორ ჯგუფად: აქტიურ-შხამიანებად და პასიურ- შხამიანებად.

5.71 ჩაის ბუჩქი

▲ზევით დაბრუნება


ჩაის ბუჩქი
(Thea) - მარადმწვანე, მცირე ზომის, მრავალწლიანი - (ცოცხლობს 100 წელზე მეტხანს) ბუჩქია. ფოთლები შეიცავს კოფეინს, ვიტამინებს, ეთერზეთებს, ტანინებს და სხვ. ჩაის სამშობლოა სამხრეთაღმოსავლეთი აზია. 1885 წელს ჩაეყარა საფუძველი ჩაის ბუჩქის პირველ პლანტაციას დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ ჩაქვში.

5.72 ჩანასახი

▲ზევით დაბრუნება


ჩანასახი
(embryo) - ერთი კვერცხუჯრედიდან განვითარებული ორგანიზმი. ცხოველთა უმეტესობის ემბრიონული განვითარება მოიცავს შემდეგ სტადიებს: ზიგოტას, მორულას, ბლასტოცისტას, ბლასტულას და გასტრულას, შემდგომი ჰისტოდა ორგანოგენეზით. ჩანასახი ხდება ნაყოფი იმ შემთხვევაში როდესაც მას გაუჩნდება მოზრდილი ორგანიზმისათვის დამახასიათებელი ნაშანთვისებები. სინონიმი: ემბრიონი.

5.73 ჩანასახოვანი გარსები

▲ზევით დაბრუნება


ჩანასახოვანი გარსები
ემსახურებიან ემბრიონის დაცვასა და კვებას. ეს გარსებია: ამნიონი, ქორიონი და ალანტოისი - (იხ.).

5.74 ჩანასახოვანი ფურცლები

▲ზევით დაბრუნება


ჩანასახოვანი ფურცლები
ჩანასახოვანი უჯრედების შრეა, რომლის დიფერენცირება ხდება გასტრულაციის პროცესში. განასხვავებენ ჩანასახოვანი ფურცლების სამ ტიპს: ექტოდერმას, ენტოდერმას და მეზოდერმას. აღნიშნული ფურცლებიდან ვითარდება მომავალი ორგანიზმის სხვადასხვა ქსოვილი და ორგანო.

5.75 ჩანთიანი ძუძუმწოვრები

▲ზევით დაბრუნება


ჩანთიანი ძუძუმწოვრები
(Marsupialia) - უმეტესად გავრცელებულნი არიან ავსტრალიაში, თუმცა გვხვდებიან ტასმანიაზე, ახალ გვინეასა და სამხრეთ ამერიკაშიც. ძუძუმწოვრების ერთ-ერთი ქვეკლასია. ცნობილია ჩანთოსნების 230 სახეობა. ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელია გიგანტური კენგურუ. შობს ერთ შვილს. ახალდაბადებული კენგურუ ძლიერ განუვითარებელია: კაკლისოდენაა, შიშველია და თვალაუხელელი. დაბადებისთანავე დედის ჩანთაში შეცოცდება და მიემაგრება ძუძუს. ჩანთაში პატარა კენგურუ დაახლოებით 8 თვის განმავლობაში ვითარდება და იზრდება. ჩანთა წარმოადგენს კანის ნაკეცს. იგი მდედრი კენგურუს მუცელზე წარმოქმნილია სარძევე ჯირკვლების ადგილზე.

5.76 ჩარგაფის წესი

▲ზევით დაბრუნება


ჩარგაფის წესი
იხ. კომპლემენტარობის პრინციპი.

5.77 ჩართვა

▲ზევით დაბრუნება


ჩართვა
ნუკლეოტიდის ზედმეტი წყვილის ჩართვა დნმ-ს მოლეკულაში.

5.78 ჩეინ

▲ზევით დაბრუნება


ჩეინ
სტოქსის სუნთქვა - (შოტლანდიელი ი. ჩეინის - (1777-1836) და ირლანდიელი ვ.სტოქსის - (1804-1878) საპატივცემულოდ) - არითმიული სუნთქვის ერთ-ერთი სახე, რომელიც უფრო ხშირად ახასიათებთ აგონიის მდგომარეობაში მყოფ ადამიანებს.

5.79 ჩითილი

▲ზევით დაბრუნება


ჩითილი
სათბურებში გამოზრდილი მცენარეები - (ძირითადად ბოსტნეული), რომლებსაც შემდეგ ღია გრუნტში რგავენ.

5.80 ჩირქი

▲ზევით დაბრუნება


ჩირქი
(ბერძნ. pyon ჩირქი) - ჩირქოვანი ანთების ექსუდატი. შედგება ცილით მდიდარი სითხისაგან, დიდი რაოდენობით ლეიკოციტებისაგან, ბაქტერიებისაგან, ფერმენტებისა და დაშლილი ქსოვილის ფრაგმენტებისაგან.

5.81 ჩიყვი

▲ზევით დაბრუნება


ჩიყვი
(struma) - ფარისებრი ჯირკვლის გადიდებაა, რისი მიზეზიცაა ამ ორგანოს ჰიპოფუნქცია. ვითარდება საკვებში და სასმელ წყალში იოდის ნაკლებობის შემთხვევაში. საქართველოში უმთავრესად აღინიშნება მთიან ადგილებში, კერძოდ, სვანეთში. იგივე სტრუმა.

5.82 ჩიჩახვი

▲ზევით დაბრუნება


ჩიჩახვი
(ingluvies) - ზოგიერთი უხერხემლოს - (მაგ., მოლუსკების, ჭიების, მწერების) და ფრინველის საყლაპავი მილის გაფართოებული ნაწილი, რომელშიც ხორციელდება საკვების დაგროვება, შენახვა, ზოგჯერ კი წინასწარი ქიმიური გადამუშავება.

5.83 ჩონჩხი

▲ზევით დაბრუნება


ჩონჩხი
(ბერძნ. skeletos გამომშრალი) - სხეულის ძვლების ბუნებრივად შენაწევრებული კომპლექსი, რომელიც საყრდენს წარმოადგენს სხეულის რბილი ნაწილებისათვის. განასხვავებენ გარეგან და შინაგან ჩონჩხს. ადამიანის ჩონჩხის შემადგენლობაში 200 ძვალზე მეტია.

5.84 ჩუტყვავილა

▲ზევით დაბრუნება


ჩუტყვავილა
(varicella) - ლათინურად ვარიცელას უწოდებენ. ბავშვთა ასაკის ინფექციური დაავადებაა, რომლის ეტიოლოგიური აგენტია ვირუსი - (ალფაჰერპესვირუსი). დამახასიათებელი ნიშანია მთელ ტანზე ვეზიკულური გამონაყარი. დაავადება გადადის ჰაერ-წვეთოვანი და კონტაქტური გზით. პროგნოზი კეთილსაიმედოა.

5.85 ჩხირები

▲ზევით დაბრუნება


ჩხირები
1.ხერხემლიანი ცხოველების თვალის ბადურის ფოტორეცეპტორები. ჩხირებს, კოლბებთან შედარებით, სინათლისადმი უფრო მეტი მგრძნობელობა გააჩნიათ და რეაგირებას ახდენენ უფრო სუსტ განათებაზე. ჩხირებს არ შეუძლიათ ფერების გარჩევა და გამოიყენებიან უმთავრესად ღამით მხედველობისას. 2. Bacilli retinae - ბაქტერიების ერთერთი ფორმა. ზომები და ფორმა ვარირებს. სპორებს წარმოქმნიან პათოგენური ბაქტერიების ბაცილების და კლოსტრიდიების გვარები. ისევე როგორც კოკები, ჩხირებიც იყოფიან გრამ-დადებით და გრამ-უარყოფით ბაქტერიებად.

5.86 ცარცული პერიოდი

▲ზევით დაბრუნება


ცარცული პერიოდი
დედამიწის ისტორიის მეზოზოური ერის მესამე პერიოდი. რადიოლოგიური მეთოდით დადგენილია, რომ ამ პერიოდის ხანგრძლივობა დაახლოებით 70 მლნ წელს შეესაბამებოდა. ამ პერიოდში გაჩნდნენ უმაღლესი ძუძუმწოვრები და ფრინველები. ჭარბობდნენ ძვლოვანი თევზები. მკვეთრად შემცირდნენ გვიმრები და შიშველთესლოვნები. აღმოცენდნენ და გავრცელდნენ ფარულთესლოვნები. სახელი ეწოდა ევროპის ტერიტორიაზე ფართოდ გავრცელებულ მთის ქანებში ცარცის არსებობის გამო.

5.87 ცაცხვი

▲ზევით დაბრუნება


ცაცხვი
(Tilia cordata) - ხემცენარეა, ხშირი ვარჯით. სიმაღლე 20-40 მეტრია. შეიცავს მწარე, მთრიმლავ ნივთიერებებს, ეთერის ზეთს, ასკორბინის მჟავას, შაქრებს, კაროტინს, ცვილს, გლიკოზიდს. ნაყენს გააჩნია ოფლმდენი, სიცხის დამწევი, ბაქტერიციდული, დიურეზული, სპაზმოლიზური და სეკრეტოლიზური თვისებები. იყენებენ პიელიტის, გაცივებების, ხველების, კუჭის სპაზმების შემთხვევებში, აგრეთვე თირკმლების ქვების დასაშლელად. ფოთლებს იყენებენ კომპრესის სახით თავის ტკივილის დროს.

5.88 ცედრა

▲ზევით დაბრუნება


ცედრა
(იტალ. cedro ციტრუსების ერთ-ერთი ჯიშის სახელწოდება) - ციტრუსების - (ფორთოხლის, ლიმონის და სხვ.) ქერქი, სადაც დიდი რაოდენობითაა ვიტამინები.

5.89 ცეკექტომია

▲ზევით დაბრუნება


ცეკექტომია
(ლათ. caecum ბრმა ნაწლავი, ბერძნ. ektome ამოკვეთა) - ბრმა ნაწლავის ამოკვეთის ოპერაცია.

5.90 ცელნამგალა ვეშაპი

▲ზევით დაბრუნება


ცელნამგალა ვეშაპი
(Orcinus orca) - იგივე ვეშაპმკვლელი. ქორდიანების ტიპის ზღვის ძუძუმწოვარია. ზღვის ბინადართა შორის ერთ-ერთ ყველაზე უფრო აგრესიულ ცხოველად ითვლება. ხორცისმჭამელი დელფინია, რომელიც სიგრძეში 10მ-ს აღწევს, ხოლო წონა 8 ტონამდე აქვს. შეფერილობა შავ-თეთრი, კონტრასტულია. ადამიანის მიმართ განსაკუთრებულ აგრესიას არ ამჟღავნებს.

5.91 ცელომი

▲ზევით დაბრუნება


ცელომი
(ბერძნ. koiloma სიღრუე) - სხეულის მეორეული სიღრუე, რომელიც წარმოიქმნება ემბრიოგენეზის პროცესში მუცლის წინა კედელსა და შინაგან ორგანოებს შორის. ვითარდება შუა ჩანასახოვანი ფურცლის - მეზოდერმისაგან. ადამიანსა და ძუძუმწოვრებში ცელომისაგან წარმოიქმნებიან პერიკარდიული, პლევრული და მუცლის სიღრუეები. სინონიმი: მეტაცელი, დეუტეროცელი.

5.92 ცელულიტი

▲ზევით დაბრუნება


ცელულიტი
(ლათ. cellula უჯრედი, ბერძნ. itis ანთება) - ცხიმოვანი დეპოზიტები სხეულის სხვადასხვა ადგილას. ცელულიტი ყალიბდება მაშინ, როდესაც კანქვეშა შემაერთებელი ქსოვილი, რომელიც ფორმას აძლევს ცხიმს, სუსტდება და დეფორმირდება.

5.93 ცელულოზა

▲ზევით დაბრუნება


ცელულოზა
(ლათ. cellula უჯრედი) - იგივე უჯრედისი. პოლისაქარიდების ჯგუფის ნახშირწყალი, რომელიც შედგება გლუკოზის მოლეკულების ნაშთისაგან. ცელულოზა მცენარეული უჯრედის კედლის მთა ვარი შემადგენელი ნაწილია. ცელულოზის ბოჭკოები გამოიყენება მსუბუქ მრეწველობაში, ქაღალდის, პლასტმასების, ლაქების და სხვათა წარმოებაში.

5.94 ცელულური

▲ზევით დაბრუნება


ცელულური
(ლათ. cellula უჯრედი) უჯრედული.

5.95 ცენოგენეზი

▲ზევით დაბრუნება


ცენოგენეზი
(ბერძნ. koinos საერთო, genesis წარმოქმნა) - 1. ჩანასახში ზრდასრული წინაპრებისათვის არადამახასიათებელი მეორადი ნიშან-თვისებების განვითარება - (მაგ., თავკომბალას პირის აპარატი, ნემსიყლაპიას „ნიღაბი“ და სხვ.). ტერმინი შემოთავაზებულია ე. ჰეკელის მიერ. 2. ევოლუციის შედეგად ახალი, ადრე არარსებული ბუნებრივი თანასაზოგადოებების ფორმირება.

5.96 ცენოზი

▲ზევით დაბრუნება


ცენოზი
(ბერძნ. koinos საერთო) - ორგანიზმების ნებისმიერი თანასაზოგადოება. განასხვავებენ ზოოცენოზებს - (ცხოველების თანასაზოგადოებებს), ფიტოცენოზებს - (მცენარეების თანასაზოგადოებებს), მიკრობოცენოზებს - (მიკროორგანიზმების თანასაზოგადოებებს) და სხვა. იხ. ბიოცენოზი.

5.97 ცენტრალური ნერვული სისტემა

▲ზევით დაბრუნება


ცენტრალური ნერვული სისტემა
(systema nervosum centrale) - ნერვული სისტემის ძირითადი ნაწილი, რომელიც შედგება თავის ტვინისა და ზურგის ტვინისაგან. აფერენტული - (მგძნობიარე) ნერვული ბოჭკოები გადასცემენ აგზნებას პერიფერიული რეცეპტორებიდან ცენტრალურ ნერვულ სისტემას, ხოლო ეფერენტული - (სამოძრაო) - ცენტრალური ნერვული სისტემის შესაბამის შემსრულებელ ორგანოებს. აფერენტული და ეფერენტული ნერვული ბოჭკოები ქმნიან რეფლექსურ რკალს.

5.98 ცენტრიოლები

▲ზევით დაბრუნება


ცენტრიოლები
(ლათ. centrum ცენტრი) - უჯრედის ცენტრის ანუ ცენტროსომის შემადგენელი ნაწილები, რომლებიც წარმოადგენენ მკვრივ სხეულაკებს. ისინი უშუალოდ მონაწილეობენ უჯრედის გაყოფაში. პროფაზაში რედუპლიცირებული ცენტრიოლები შორდებიან ერთმანეთს და მიემართებიან რა უჯრედის სხვადასხვა პოლუსებისაკენ, ქმნიან გაყოფის თითისტარას. აღნიშნული ტერმინი შემოთავაზებულია ბოვერის მიერ 1895 წელს.

5.99 ცენტრიფუგა

▲ზევით დაბრუნება


ცენტრიფუგა
(ლათ. centralis შუა, შუაგულისა, fuga სირბილი, გაქცევა) - აპარატი, რომელიც ცენტრიდანული ძალების მეშვეობით ახდენს ნარევის მექანიკურ დანაწევრებას შემადგენელ ნაწილებად - (მაგ., სისხლის დაყოფა შემადგენელ კომპონენტებად).

5.100 ცენტრომერა

▲ზევით დაბრუნება


ცენტრომერა
(ლათ. centrum ცენტრი, ბერძნ. meros ნაწილი) - იგივე კინეტოქორი. ქრომოსომებთან, ცენტრიოლებთან და აქრომატულ ძაფებთან ერთად ქმნიან მიტოზურ აპარატს. ცენტრომერები, რომლებიც მკვრივი, სფერული ფორმის სხეულაკებია და ლოკალიზებულნი არიან ქრომოსომების სხვადასხვა უბნებში, წარმართავენ მათ მოძრაობებს მიტოზის პროცესში. ჩვეულებრივ, ყოველი ქრომოსომა შეიცავს ერთ ცენტრომერას. ტერმინი შემოთავაზებულია დარლინგტონის მიერ 1937 წელს.

5.101 ცენტროსომა

▲ზევით დაბრუნება


ცენტროსომა
(ლათ. centrum ცენტრი, ბერძნ. soma სხეული) - იგივე უჯრედის ცენტრი. უჯრედის ორგანოიდი, რომელიც შედგება ორი ცენტრიოლისაგან. ცენტროსომის ფუნქცია დაკავშირებულია უჯრედის გაყოფასთან.

5.102 ცერებრული

▲ზევით დაბრუნება


ცერებრული
(ლათ. cerebrum თავის ტვინი) - ტვინისა - (მაგ., ცერებრული მოვლენები რაიმე დაავადების დროს).

5.103 ცესტოდები

▲ზევით დაბრუნება


ცესტოდები
(Cestoda) - იგივე თასმისებური ჭიები - (იხ.).

5.104 ცვალებადობა

▲ზევით დაბრუნება


ცვალებადობა
ორგანიზმის თვისება, შეიძინოს ახალი ნიშან-თვისებები. გამოიხატება ცოცხალი ორგანიზმების ნებისმიერი - (მორფოლოგიური, ფუნქციური და სხვ.) ცვლილებების უნარით. ცვალებადობა შეიძლება იყოს მემკვიდრული - (გენოტიპიური) და არამემკვიდრული - (მოდიფიკაციური).

5.105 ცვილი

▲ზევით დაბრუნება


ცვილი
ცვილს მუშა ფუტკრები ცვილის ჯირკვლებში გამოიმუშავებენ. იგი შეიცავს რთულ ზეთებს, ნახშირწყალბადებს, ორგანულ მჟავებს, სხვადასხვა სპირტებს, მცენარეულ პიგმენტებს, ფისებს, მინერალურ და არომატულ ნივთიერებებს, წყალს და სხვ. ფართო გამოყენება აქვს კავშირგაბმულობაში, ავიაციაში, გემთმშენებლობაში, პარფიუმერიაში, სპორტსა და მედიცინაში - (კერძოდ, ფიჭიანი თაფლის დაღეჭვით მიღწეულია მნიშვნელოვანი დადებითი შედეგები ბრონქული ასთმის და ჰაიმორიტის შემთხვევებში. გარდა ამისა, იგი ხელს უწყობს მხედველობის გაუმჯობესებას და სხვ.).

5.106 ციანოზი

▲ზევით დაბრუნება


ციანოზი
(ბერძნ. kyaneos მუქი ლურჯი, ლათ. osis მდგომარეობა) - კანისა და ლორწოვანი გარსების ლურჯი შეფერილობა. გამოწვეულია სისხლში ნახშირორჟანგის ჭარბი დაგროვებით ვენური შეგუბების, გულის თანდაყოლილი მანკისა და სხვა შემთხვევებში.

5.107 ციკლომორფოზი

▲ზევით დაბრუნება


ციკლომორფოზი
(ბერძნ. kyklos წრე, morphe სახე, ფორმა) - მორფოლოგიური და ფუნქციური თავისებურებების მქონე თაობების პერიოდული, სეზონური მონაცვლეობა. განპირობებულია გარემოს ფაქტორებით. აღნიშნული პროცესი დამახასიათებელია ციბრუტელებისა და დაფნიებისათვის.

5.108 ციკლოპები

▲ზევით დაბრუნება


ციკლოპები
(Cyclopidae) - ფეხსახსრიანების ტიპის მტკნარი წყლის კიბოსნაირები. ზოგიერთი მათგანი განიერი სოლიტერის და რიშტის შუალედური მასპინძელია.

5.109 ციკლოსპორინი A

▲ზევით დაბრუნება


ციკლოსპორინი A
ანტიდეპრესანტია. იყენებენ სიმსივნეების, ავტოიმუნური რეაქციების, ალოტრანსპლანტაციების და სხვ. შემთხვევებში, პაციენტის იმუნური სტატუსის დასაქვეითებლად. ამ ანტიბიოტიკის პროდუცენტია უმდაბლესი სოკო Tolypocladium infl atum.

5.110 ცილები

▲ზევით დაბრუნება


ცილები
მაღალმოლეკულური ორგანული ნივთიერებებია, რომელთა შემადგენლობაში შედის გარკვეული თანმიმდევრობით შეკავშირებული ამინომჟავები. განასხვავებენ მარტივ - (პროტეინები) და რთულ - (პროტეიდები) ცილებს. აღნიშნული მაკრომოლეკულები უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობენ ორგანიზმის სტრუქტურასა და ცხოველმოქმედებაში. ცილები ასრულებენ სამშენებლო, კატალიზურ, სატრანსპორტო, სასიგნალო, დამცველობით, კვებით, მამოძრავებელ, ენერგეტიკულ და ჰორმონულ ფუნქციებს. არჩევენ ცილის მოლეკულის ორგანიზაციის პირველად, მეორეულ, მესამეულ და მეოთხეულ სტრუქტურებს.

5.111 ცილიარული მოქმედება

▲ზევით დაბრუნება


ცილიარული მოქმედება
(ინგლ. cilia წამწამი) - წამწამების მოქმედების ინტენსივობის დაქვეითება ან გაძლიერება.

5.112 ციმბირის წყლული

▲ზევით დაბრუნება


ციმბირის წყლული
(anthrax) - იხ. ჯილეხი.

5.113 ცინიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ცინიზმი
(ბერძნ. kynismos) - ეთიკური ნორმებისადმი და წესიერებისადმი თავხედური, დამცინავი, აბუჩადამგდები დამოკიდებულება.

5.114 ცირკადული რითმები

▲ზევით დაბრუნება


ცირკადული რითმები
(ლათ. circa ახლოს, dies დღე) - ბიოლოგიური პროცესების და მოვლენების ინტენსივობისა და ხასიათის განმეორებადი ცვლილებები, რომლის პერიოდიც შეადგენს 20-დან 28 საათს. ხშირად ცირკადულ რითმებს სადღეღამისო რითმებს მიაკუთვნებენ.

5.115 ცირკულაცია

▲ზევით დაბრუნება


ცირკულაცია
(ლათ. circulatio) - წრიული მოძრაობა - (მაგ., სისხლის).

5.116 ციროზი

▲ზევით დაბრუნება


ციროზი
(ბერძნ. kirrhos ყვითელი, ქარვისებრი) - რომელიმე ორგანოს - (მაგ., ღვიძლის) პარენქიმის ჩანაცვლება შემაერთებელი ქსოვილით, რაც არღვევს ამ ორგანოს ფუნქციას და იწვევს მის უკმარისობას. ციროზს განაპირობებს ანთებითი და დისტროფიული პროცესები, აგრეთვე ტოქსიკური ზემოქმედებანი.

5.117 ცირცელი

▲ზევით დაბრუნება


ცირცელი
(Sorbus aucuparia) - ხემცენარეა, ზოგჯერ კი ბუჩქი. შეიცავს ასკორბინის მჟავას, ბიოფლავონოიდებს, ეთერის ზეთს, მწარე და მთრიმლავ ნივთიერებებს, შაქრებს, ვაშლის, ლიმონის მჟავებს, სპირტს, კაროტინს, ანტიბაქტერიულ ნივთიერებებს და სხვ. იყენებენ როგორც პოლივიტამინურ საშუალებას ავიტამინოზების დროს. გააჩნია შარდმდენი, საფაღარათო და მადის აღმძვრელი თვისებები.

5.118 ცისკარა

▲ზევით დაბრუნება


ცისკარა
(Levisticum offi cinalis) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს სახამებელს, შაქრებს, ვაშლის მჟავას, კუმარინს, ფისებს, ეთერის ზეთს, მთრიმლავ ნივთიერებებს და სხვ. ფესვი გამოიყენება როგორც შარდმდენი, მადის აღმძვრელი და საჭმლის მონელების გამაუმჯობესებელი საშუალება. იყენებენ თირკმლების დაავადებების - (გარდა ანთებითი პროცესებისა), კუჭის პათოლოგიების, ბრონქიტის, ნერვული დაავადებების, ისტერიის დროს, აგრეთვე როგორც ჭიების საწინააღმდეგო და ოფლმდენ საშუალებას.

5.119 ცისტა

▲ზევით დაბრუნება


ცისტა
(ლათ. cystis ბუშტი) - 1. სხვადასხვა შიგთავსის - (სითხის ან ფაფისებრი მასის) შემცველი მკვრივკედლიანი სიმსივნისმაგვარი წარმონაქმნი. 2. მრავალი უმარტივესის არახელსაყრელ პირობებში არსებობის ფორმა. გააჩნია მკვრივი და სქელი გარსი.

5.120 ცისტიტი

▲ზევით დაბრუნება


ცისტიტი
(ბერძნ. kystis ბუშტი, itis ანთება) - შარდის ბუშტის ანთება.

5.121 ცისტიცერკი

▲ზევით დაბრუნება


ცისტიცერკი
(ბერძნ. kystis ბუშტი, koikos კუდი) - ცესტოდების ანუ თასმისებური ჭიების ფინა, რომელსაც გააჩნია ბუშტის ფორმა შიგნით ჩაბრუნებული სკოლექსით - (იხ.).

5.122 ცისტრონი

▲ზევით დაბრუნება


ცისტრონი
1. სტრუქტურული გენი, რომელიც ყოველ სპეციფიკურ ცილაში ამინომჟავების თანმიმდევრობას განსაზღვრავს. 2. მედიკამენტი, რომელიც გამოიყენება შარდ-კენჭოვანი დაავადებების დროს.

5.123 ციტოარქიტექტონიკა

▲ზევით დაბრუნება


ციტოარქიტექტონიკა
(ბერძნ. kytos უჯრედი, architekton მშენებელი) - უჯრედების ტოპოგრაფიული თავისებურებების და ურთიერთგანლაგების შესწავლა.

5.124 ციტოგენეზი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოგენეზი
(ბერძნ. kytos უჯრედი,ნესის განვითარება) - უჯრედების განვითარება. არჩევენ სქესობრივ და სომატურ ციტოგენეზს.

5.125 ციტოგენეტიკა

▲ზევით დაბრუნება


ციტოგენეტიკა
(ბერძნ. kytos უჯრედი, genetikos წარმოშობასთან დაკავშირებული) - გენეტიკის დარგი, რომელიც სწავლობს მემკვიდრეობის და ცვალებადობის კანონზომიერებებს უჯრედებისა და სუბუჯრედული სტრუქტურების - (უმთავრესად ქრომოსომების) დონეზე. ციტოგენეტიკა სწავლობს ქრომოსომების მორფოლოგიას, ფუნქციას, სტრუქტურულ და ქიმიურ ორგანიზაციას, რისთვისაც იყენებს გენეტიკისა და ციტოლოგიის მეთოდებს. მჭიდროდაა დაკავშირებული გენეტიკისა და ციტოლოგიის დარგებთან: მოლეკულურ გენეტიკასთან, ციტოქიმიასთან, კარიოლოგიასთან, კარიოსისტემატიკასთან და სხვ.

5.126 ციტოგენეტიკური ჰეტეროგენურობა

▲ზევით დაბრუნება


ციტოგენეტიკური ჰეტეროგენურობა
(ბერძნ. kytos უჯრედი, გენეტიკოს წარმოშობასთან დაკავშირებული, heteros სხვა, gennao წარმოვშობ) - სიმსივნის სუბსტრატი, რომელიც შედგება ციტოგენეტიკურად განსხვავებული - (სხვადასხვა ქრომოსომების ნაკრების მქონე) უჯრედებისაგან.

5.127 ციტოგონია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოგონია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, gone ჩასახვა) - სქესობრივი და უსქესო გამრავლება ერთი უჯრედის მეშვეობით. ციტოგონია მოიცავს ერთუჯრედიანი ორგანიზმების გაყოფას, სპორების წარმოქმნას და სქესობრივ გამრავლებას.

5.128 ციტოდესტრუქცია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოდესტრუქცია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, ლათ. destructio დარღვევა, დაზიანება) - ბიოლოგიური, ქიმიური და ფიზიკური აგენტებით გამოწვეული უჯრედების დაზიანება, უჯრედის სრულ დაშლამდე. იგივე უჯრედის სიკვდილი.

5.129 ციტოდიაგნოსტიკა

▲ზევით დაბრუნება


ციტოდიაგნოსტიკა
(ბერძნ. kytos უჯრედი, diagnosis გამოცნობა) - უჯრედული ელემენტების მიკროსკოპული გამოკვლევის შედეგად ამა თუ იმ დაავადების დიაგნოზის დადგენა.

5.130 ციტოეკოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოეკოლოგია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, oikos ადგილსამყოფელი, logos მოძღვრება) - ციტოლოგიის დარგი, რომელიც სწავლობს გარემო პირობებთან უჯრედების ადაპტაციის კანონზომიერებებს.

5.131 ციტოზი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოზი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, osis მდგომარეობა) - ნივთიერებათა ტრანსპორტი უჯრედში პინოციტოზისა და ფაგოციტოზის მეშვეობით. არჩევენ ენდოციტოზს - (ნივთიერებების შესვლა უჯრედში) და ეგზოციტოზს - (ნივთიერებების გამოსვლა უჯრედიდან).

5.132 ციტოზინი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოზინი
ჰეტეროციკლური შენაერთი, პირიმიდინის წარმოებული - (ფუძე), რომელიც შედის ნუკლეინის მჟავების შემადგენლობაში.

5.133 ციტოკინეზი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოკინეზი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, kinesis მოძრაობა) - მიტოზის ტელოფაზის ბოლოს უჯრედის გაყოფის - (ციტოპლაზმის გატიხვრის) პროცესი ორი შვილეული უჯრედის წარმოქმნით. ამ ტერმინის გარდა ხშირად იყენებენ „ციტოტომიას“ - (იხ.) ან „პლაზმოტომიას“.

5.134 ციტოლიზი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოლიზი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, lysis დაშლა) - უჯრედის სტრუქტურის რღვევისა და დაშლის პროცესი.

5.135 ციტოლიზინი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოლიზინი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, lysis დაშლა) - სისხლის შრატის ანტისხეული, რომელსაც კომპლემენტის საშუალებით სამიზნეუჯრედის დაშლის უნარი გააჩნია. უჯრედების დამშლელი შხამიანი ნივთიერებანი - (მაგ., გველის შხამი).

5.136 ციტოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოლოგია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, logos მოძღვრება) - მეცნიერება უჯრედების აგებულების, განვითარებისა და ფუნქციათა შესახებ. მთელ რიგ ბიოლოგიურ დისციპლინებში ცენტრალური ადგილი უჭირავს. ციტოლოგია შემადგენელი ნაწილია ცხოველების ჰისტოლოგიის, მცენარეების ანატომიის, ბაქტერიოლოგიის და მეცნიერების სხვ დარგებისა.

5.137 ციტომეგალოვირუსი

▲ზევით დაბრუნება


ციტომეგალოვირუსი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, megas დიდი, ლათ. virus შხამი) - დნმ-ს შემცველი ბეტაჰერპესვირუსია. ადამიანსა და ცხოველებში იწვევს მრავალბირთვიანი გიგანტური უჯრედების - (პოლიკარიოციტების) წარმოქმნას. შესაძლებელია ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიწვიოს შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომის - (შიდსის) განვითარებაც.

5.138 ციტომორფოზი

▲ზევით დაბრუნება


ციტომორფოზი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, morphe ფორმა) - ციტოპლაზმის სტრუქტურული ცვლილებები უჯრედის განვითარების პროცესში. უჯრედის ინდივიდუალური განვითარების ისტორია.

5.139 ციტოპათოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოპათოლოგია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, pathos ტანჯვა, ავადმყოფობა, logos მოძღვრება) - ზოგად პათოლოგიურ პროცესთა შესწავლა უჯრედულ დონეზე; ციტოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ცალკეულ უჯრედთა პათოლოგიურ ცვლილებებს.

5.140 ციტოპლაზმა

▲ზევით დაბრუნება


ციტოპლაზმა
(ბერძნ. kytos უჯრედი, plasma გამონაძერწი, გაფორმებული) - უჯრედის პლაზმურ მემბრანასა და ბირთვს შორის არსებული ყველა ორგანოიდი მატრიქსთან - (იხ.) ერთად. წარმოადგენს მაღალმოწესრიგებულ, მრავალფაზიან კოლოიდურ სისტემას.

5.141 ციტოპლაზმური დამემკვიდრება

▲ზევით დაბრუნება


ციტოპლაზმური დამემკვიდრება
(ბერძნ. kytos უჯრედი, plasma გამონაძერწი, გაფორმებული) - ციტოპლაზმაში ლოკალიზებული ფაქტორებით განპირობებული ორგანიზმის მატერიალური სტრუქტურების და ფუნქციური თვისებების მემკვიდრეობითობა. აღნიშნული ფაქტორების - (პლაზმოგენების ანუ ბირთვგარეშე გენების) ერთიანობა ქმნის პლაზმონს, ანალოგიურად იმისა, როგორც ქრომოსომების ერთიანობა წარმოადგენს გენომს. პლაზმოგენები - (იხ.) ლოკალიზებულნი არიან უჯრედის თვითწარმომქმნელ ორგანოიდებში - მიტოქონდრიებში და პლასტიდებში. პლაზმოგენების გადაცემა მხოლოდ მდედრობითი გამეტის მეშვეობით ხდება. სინონიმი: ბირთვისგარეშე, არაქრომოსომული, პლაზმური დამემკვიდრება.

5.142 ციტოპოეზი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოპოეზი
(ბერძნ. kytos უჯრედი, poieo წარმოვქმნი) - უჯრედების წარმოქმნა-განვითარების პროცესი - (მაგ., სისხლის უჯრედების წარმოქმნა).

5.143 ციტოპროლიფერაცია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოპროლიფერაცია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, ლათ. proles შთამომავლობა, fero მომაქვს) - სხვადასხვა ბუნების ფაქტორებითა და აგენტებით გამოწვეული უჯრედების ინტენსიური გამრავლება როგორც in vivo, ასევე ქსოვილოვან კულტურაში - (ციტოდესტრუქციის საწინააღმდეგო ცნებაა).

5.144 ციტოსპექტროფოტომეტრია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოსპექტროფოტომეტრია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, ლათ. spectrum ხედვა, ბერძნ. phos სინათლე, metron ზომა) - უჯრედის ქიმიური შემადგენლობის - (კერძოდ, S-ფაზაში დნმ-ს რაოდენობის) შესწავლის მეთოდი, რაც ეყრდნობა ამა თუ იმ ნივთიერების მიერ განსაზღვრული სიგრძის ტალღების მქონე სხივების შერჩევითი შთანთქმის უნარს.

5.145 ციტოსტატიკები

▲ზევით დაბრუნება


ციტოსტატიკები
(ბერძნ. kytos უჯრედი, ლათ. status მდგომარეობა) - ქიმიური პრეპარატები, რომლებიც აჩერებენ, თრგუნავენ ბაქტერიების ზრდაგანვითარებას.

5.146 ციტოტომია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოტომია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, anatome გაჭრა) - მიტოზის შემდეგ პლაზმურ მემბრანაზე ტიხრის წარმოქმნა და უჯრედის გაყოფა ორ შვილეულ უჯრედად. იგივე ციტოკინეზი.

5.147 ციტოტოქსიკურობა

▲ზევით დაბრუნება


ციტოტოქსიკურობა
(ბერძნ. kytos უჯრედი, toxikon შხამი) - განსაზღვრული ტიპის უჯრედების, მაგ., კილერების ტოქსიკური მოქმედება სამიზნეუჯრედებზე.

5.148 ციტოფაგია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოფაგია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, phago ვჭამ, ვშთანთქავ) - ერთერთი უჯრედის მიერ მეორე უჯრედის შთანთქმა. ამ პროცესის შედეგი შეიძლება იყოს: შთანთქმული უჯრედის მონელება, კარიოგამია - (იხ.) და ა.შ. იხ. ემპერიპოლეზი.

5.149 ციტოქიმია

▲ზევით დაბრუნება


ციტოქიმია
(ბერძნ. kytos უჯრედი, chemeia ქიმია) - ციტოლოგიის დარგი, რომელიც სწავლობს უჯრედისა და მისი კომპონენტების ქიმიურ შემადგენლობას, აგრეთვე უჯრედის ცხოველქმედების საფუძველში არსებულ ქიმიურ რეაქციებსა და ცვლის პროცესებს.

5.150 ციტოჩონჩხი

▲ზევით დაბრუნება


ციტოჩონჩხი
(ბერძნ. kytos უჯრედი. ჩონჩხი ბერძნ. skeletos გამომშრალი) - ყველა ეუკარიოტის აუცილებელი შემადგენელი კომპონენტია. წარმოადგენს უჯრედის ციტოპლაზმის სხვადასხვა მიმართულებით გადამკვეთი ძაფების მიკროფილამენტების, მიკრომილაკების და შუალედური ფილამენტების რთულ ბადისებრ სტრუქტურას, რაც უზრუნველყოფს უჯრედის ფორმის შენარჩუნებას.

5.151 ციტრუსები

▲ზევით დაბრუნება


ციტრუსები
(Citrus) - მარადმწვანე მცენარეებია. ციტრუსებს მიეკუთვნებიან ლიმონი, ფორთოხალი, მანდარინი და სხვ. საქართველოში ციტრუსები დიდ მოსავალს იძლევა, განსაკუთრებით ზღვისპირეთში. ნაყოფსა და ყვავილს იყენებენ ეთერზეთების და კვების წარმოებაში. შეიცავენ ასკორბინის, ლიმონის მჟავებს, ბიოფლავონოიდებს და სხვ. იყენებენ ჰიპო - და ავიტამინოზების, ანთებითი პროცესების შემთხვევაში და ა.შ.

5.152 ცნება

▲ზევით დაბრუნება


ცნება
(praeceptio) - აზროვნების ერთ-ერთი ლოგიკური ფორმა, განზოგადების უმაღლესი დონე. მისი მეშვეობით ხდება რაიმე მოვლენის, საგნის, ობიექტური სინამდვილის და ა.შ. შემეცნება.

5.153 ცოფი

▲ზევით დაბრუნება


ცოფი
(rabies) - იგივე ჰიდროფობია. მწვავე ვირუსული დაავადებაა. მიეკუთვნება არატრანსმისიულ ანთროპოზოონოზებს. ადამიანს ვირუსი გადაეცემა დაავადებული ცხოველების კბენისას ნერწყვის საშუალებით. ხასიათდება ცენტრალური ნერვული სისტემის დაზიანებით, აგზნებით, სასუნთქი და საყლაპავი მუსკულატურის კრუნჩხვებით და დამბლით. დაავადება უფრო ხშირად გადააქვთ ძაღლებს. ლ.პასტერმა შეიმუშავა ამ დაავადების სპეციფიკური პროფილაქტიკური აცრები - (ვაქცინა და შრატი), რასაც მაღალი ეფექტურობა ახასიათებს. ადამიანიდან ადამიანზე დაავადების გადაცემა თეორიულად შესაძლებელია ნერწყვის საშუალებით.

5.154 ცოცხალი მატერიის ორგა ნიზაციის დონეები

▲ზევით დაბრუნება


ცოცხალი მატერიის ორგა ნიზაციის დონეები
ორგანიზმების ერთიანობა საშუალებას იძლევა აიგოს ცოცხალი მატერიის ორგანიზაციის დონეების ზოგადი სისტემა. განასხვავებენ სიცოცხლის სტრუქტურული ორგანიზაციის შემდეგ დონეებს: 1.მოლეკულური; 2.სუბუჯრედული; 3.უჯრედული; 4.ქსოვილურ-ორგანული; 5.ორგანიზმული; 6.სახეობრივპოპულაციური; 7.ბიოცენოზური; 8.ბიოგეოცენოზური და 9.ბიოსფერული. სიცოცხლის ორგანიზაციის ყველა განხილული დონე, მიუხედავად იმისა, რომ ხასიათდება თავისი სპეციფიკური პროცესებით და ნიშანთვისებებით, ღრმადაა ერთმანეთთან დაკავშირებული და იძლევა სიცოცხლის ერთიან სურათს.

5.155 ცრემლი

▲ზევით დაბრუნება


ცრემლი
(lacrima) - საცრემლე ჯირკვლებიდან გამოყოფილი სეკრეტი, რომელსაც თვალისათვის დამცველობითი მნიშვნელობა გააჩნია. შეიცავს ბაქტერიციდულ ფერმენტ ლიზოციმს - (იხ.).

5.156 ცრუ პარაზიტები

▲ზევით დაბრუნება


ცრუ პარაზიტები
(ბერძნ. parasitos მუქთახორა) - უხერხემლო ცხოველები, რომლებიც შემთხვევით ხვდებიან ადამიანისა და ცხოველის ორგანიზმში. იქ ისინი დროის გარკვეული ინტერვალის განმავლობაში რჩებიან და მასპინძლის ორგანიზმისათვის მოაქვთ გარკვეული ზიანი. მაგ., ოთახის ბუზის მატლები შეიძლება მოხვდნენ ადამიანის საჭმლის მომნელებელ არხში, იცხოვრონ იქ და გამოიწვიონ დაზიანებები.

5.157 ცუცუგამუშის ცხელება

▲ზევით დაბრუნება


ცუცუგამუშის ცხელება
(febris tsutsugamushi) - ადამიანის მწვავე დაავადებაა, რომელიც ხასიათდება ბუნებრივკეროვანი გავრცელებით. მიეკუთვნება რიკეტსიოზების ჯგუფს. რიკეტსიის გადამტანია ინფიცირებული ტკიპა. დაავადების ამოცნობა ხდება სეროდიაგნოსტიკის საშუალებით. პროფილაქტიკის ღონისძიებებია: დერატიზაცია, დეზინსექცია - ინფექციის გავრცელების ბუნებრივ კერებში.

5.158 „ცხელი წერტილი“

▲ზევით დაბრუნება


„ცხელი წერტილი“
მონაკვეთი, სადაც მუტაციების - (ან რეკომბინაციების) წარმოქმნის სიხშირე მეტად მაღალია.

5.159 ცხენის წაბლი

▲ზევით დაბრუნება


ცხენის წაბლი
(Aesculus hippocastanum) - ხემცენარეა, უფრო იშვიათად კი ბუჩქი. ქერქის ექსტრაქტს იყენებენ ბუასილის, ვენების გაფართოების, თრომბოფლებიტის, ათეროსკლეროზის და სხვ. მდგომარეობების შემთხვევაში.

5.160 ცხვირისატეხელა

▲ზევით დაბრუნება


ცხვირისატეხელა
(Adonis vernalis) - იგივე ადონისი. ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს გულის გლიკოზიდებს, საპონინს, ფიტოსტერინს, კუმარინს და სხვ. გააჩნია კარდიოტონური ეფექტი, სედატიური, დიურეზული მოქმედება და სხვ. ცხვირისატეხელას გლიკოზიდებს იყენებენ გულის ქრონიკული უკმარისობის, ნევროზების, უძილობისა და ეპილეფსიის შემთხვევებში. იყენებენ აგრეთვე როგორც ნერვული სისტემის დამამშვიდებელ საშუალებას.

5.161 ცხიმოვანი სხეული

▲ზევით დაბრუნება


ცხიმოვანი სხეული
მწერებსა და მრავალფეხების სხეულში არსებული შემაერთებელქსოვილოვანი წარმონაქმნი. მისი ფუნქციაა საკვები ნივთიერებების დაგროვება და გამოყოფა. ცხოველები - (Animalia. Fauna) - ცხოველების სამეფო წარმოადგენს ორგანული სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე უფრო დიდ და მრავალრიცხოვან ერთეულს. წარმოიშვნენ დაახლოებით 11,5 მილიარდი წლის წინათ. ხასიათდებიან კვების ჰეტეროტროფული ტიპით, სივრცეში აქტიური გადაადგილებით და სხვ. სამედიცინო-ბიოლოგიური კვლევისათვის ცხოველების ყველა ჯგუფი შეადგენს გარკვეული ინტერესის სფეროს. ბიოლოგიაში, მედიცინასა და ვეტერინარიაში ყურადღებას იპყრობს გნოტობიონტური ცხოველები, რომლებიც თავისუფალნი არიან მიკროფლორისაგან და სხვადასხვა ექსპერიმენტში დაპროგრამებული გამომწვევების მტარებელნი არიან. მემკვიდრული ეტიოლოგიის დაავადებების, კიბოს და სხვ. პათოლოგიების შემთხვევებში გამოიყენება ინბრედული ცხოველები, რომლებსაც იღებენ ახლო ნათესაური შეჯვარებების საშუალებით. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებენ შხამიანი ცხოველები.

5.162 ცხოველების აგრესიული მოქმედება

▲ზევით დაბრუნება


ცხოველების აგრესიული მოქმედება
ცხოველის აქცია თავისივე ან სხვა სახეობის ინდივიდის მიმართ, რასაც თან ახლავს უკანასკნელის დაშინება, დათრგუნვა ან ტრავმის მიყენება, ზოგჯერ სასიკვდილო შედეგითაც კი. შიდასახეობრივი აგრესია ხელს უწყობს ეთოლოგიური იერარქიის ფორმირებას და ხშირად ონტოგენეზის ადრეულ ფაზებში ვლინდება. მტაცებელი ფრინველის მოზრდილი მართვეების აგრესია უფრო სუსტების მიმართ ხშირად უკანასკნელთა დაღუპვით მთავრდება - (კაინიზმი). აგრესიის ნიადაგზე შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს ზრდასრული ინდივიდების მიერ პატარების მოკვლას - (ინფანტიციდი) და ა.შ.

5.163 ცხოველების მიგრაცია

▲ზევით დაბრუნება


ცხოველების მიგრაცია
(ლათ. migratio გადასახლება, გადაადგილება) - ცხოველების პერიოდული ან არაპერიოდული, ჰორიზონტალური ან ვერტიკალური გადაადგილება მათი ადგილსამყოფელის გარეთ. ცხოველების მიგრაციას ადგილი აქვს მათი არსებობის პირობების შეცვლას- თან ან მათ მიერ განვითარების ციკლის გავლასთან დაკავშირებით - (ონტოგენეზური მიგრაცია). ცხოველების მიგრაცია შეიძლება იყოს პასიური - (მაგ., მდინარის გველთევზას ლიფსიტები გოლფსტრიმის დინებას სარგასის ზღვიდან ევროპის ნაპირებთან გადააქვს 78 ათასი კმ მანძილზე) და აქტიური - (აზიური კალია, გადამფრენი ფრინველები და ა.შ.).

5.164 ცხოველების მონიშვნა

▲ზევით დაბრუნება


ცხოველების მონიშვნა
ცხოველების ნებისმიერი მარკირება - (ნიშანდება) რგოლებით, მეტალის ან პლასტმასის ნიშნებით, მონიშნული ატომებით, საღებავებით, რადიოგადამცემებით და ა.შ., რაც საშუალებას იძლევა ბუნებაში გავარჩიოთ ერთი ინდივიდი ან ინდივიდების ჯგუფი სხვებისაგან, რათა შევისწავლოთ მათი გადაადგილება, ურთიერთდამოკიდებულება, სიცოცხლის ხანგრძლივობა და ა.შ.

5.165 ძაღლყურძენა

▲ზევით დაბრუნება


ძაღლყურძენა
(Solanum nigrum) - ერთწლიანი სარეველა მცენარეა. შეიცავს ასკორბინის მჟავას, A ვიტამინს, გლიკოალკალოიდ სოლანინს, რომელსაც შხამიანი თვისებები ახასიათებს, ლიმონის მჟავას და კაროტინს. ნახარშს იყენებენ ქრონიკული სურდოს, მძიმე თავის ტკივილისა და ყურის ტკივილის, შარდის ბუშტის სპაზმის, კუჭის ტკივილის, პოდაგრის, რევმატიზმის, ბრონქული ასთმის, სპაზმური ხველების შემთხვევებში.

5.166 ძახველი

▲ზევით დაბრუნება


ძახველი
(Viburnum opulus) - დატოტვილი ბუჩქია. შეიცავს ორგანულ მჟავებს, K ვიტამინს, მთრიმლავ, მწარე და ფისოვან ნივთიერებებს, შაქრებს, ასკორბინის მჟავას, ცხიმოვან ზეთს. გააჩნია ტკივილგამაყუჩებელი, ანტისეპტიკური, ჰემოსტაზური თვისებები. გამოიყენება ისტერიის, მტკივნეული მენსტრუაციების დროს. მცენარის ნაყოფი აძლიერებს გულის შეკუმშვებს და დიურეზს. იყენებენ აგრეთვე როგორც ოფლმდენ, საფა- ღარათო, სასაქმებელ საშუალებას და ა.შ.

5.167 ძვალი

▲ზევით დაბრუნება


ძვალი
(os) - ძვლოვანი ქსოვილისაგან აგებული საყრდენი ორგანო. გარედან დაფარულია ძვლისაზრდელათი, ხოლო შიგნითა ღრუებში შეიცავს ძვლის ტვინს. მიეკუთვნება შემაერთებელ ქსოვილთა რიცხვს. წარმოქმნილია როგორც ორგანული, ასევე არაორგანული ნაერთებისაგან.

5.168 ძვლის ტვინი

▲ზევით დაბრუნება


ძვლის ტვინი
(medulla ossium) - ხერხემლიანი ცხოველების ძვლების ღრუების ამომვსები ქსოვილი. განასხვავებენ წითელ და ყვითელ ძვლის ტვინს. ძვლის წითელი ტვინი შენარჩუნებულია მთელი სიცოცხლის მანძილზე ნეკნებში, მკერდის ძვალში, თავის ქალას ძვლებში, მალებში, მენჯში, ლულოვანი ძვლების ეპიფიზებში. ძვლის წითელ ტვინს გააჩნია სისხლწარმომქმნელი და იმუნური ფუნქციები.

5.169 ძილი

▲ზევით დაბრუნება


ძილი
(somnus) - ცხოველისა და ადამიანის ორგანიზმის მოსვენების პერიოდული მდგომარეობა. ახასიათებს თავის ტვინის დიდი ნახევარსფეროების ქერქის აქტივობის დაქვეითება და გარემოსთან კონტაქტის გაწყვეტა. ფიზიოლოგიური - (ბუნებრივი) ძილის გარდა არჩევენ ნარკოზულ ძილს - (რომელიც ვითარდება ნარკოზის პირობებში და საძილე საშუალებათა მიღების შედეგად), ჰიპნოზურ ძილს, საღათას ძილს და სხვა. დადგენილია, რომ ძილი მოიცავს ნელ და სწრაფ ფაზებს. თავის ტვინის სისხლით მომარაგება და ჟანგბადის შთანთქმა ძილის დროს, სიფხიზლის მდგომარეობასთან შედარებით, ნაკლები არ არის.

5.170 ძირტკბილა

▲ზევით დაბრუნება


ძირტკბილა
(Glycyrrhyza glabra) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს ტრიტერპენის საპონინს, ფლავონოიდებს, სახამებელს, საქაროზას, გლუკოზას, ლორწოს, ასკორბინის მჟავას და სხვ. გააჩნია სპაზმოლიზური, ქოლინოლიზური, ანტიჰისტამინური თვისებები, ხელს უწყობს კუჭის და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულების შეხორცებას. გამოიყენება სასუნთქი გზების პათოლოგიების, ქრონიკული ყაბზობების შემთხვევაში, აგრეთვე როგორც ამოსახველებელი და შარდმდენი საშუალება.

5.171 ძირხვენა

▲ზევით დაბრუნება


ძირხვენა
მცენარის გამსხვილებული, ხორცოვანი ფესვი, რომელიც დიდი რაოდენობით შეიცავს სამარაგო საკვებ ნივთიერებებს.

5.172 ძიძო

▲ზევით დაბრუნება


ძიძო
(Melilotus offi cinalis) - ორწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. სამკურნალოდ გამოიყენება მიწისზედა ნაწილები. შეიცავს ნივთიერება კუმარინს, აგრეთვე მელილოტინს. იყენებენ როგორც ამოსახველებელ საშუალებას ქრონიკული ბრონქიტის დროს, არბილებს რევმატულ და სიმსივნურ გამაგრებებს. საფენები გამოიყენება ძირმაგარების და ჭრილობების მოსაშუშებლად.

5.173 ძუძუმწოვრები

▲ზევით დაბრუნება


ძუძუმწოვრები
(Mammalia) - ხერხემლიანების ერთ-ერთი კლასია. სუნთქავენ ფილტვებით, გული ოთხგანყოფილებიანი აქვთ. ზოგიერთი ძუძუმწოვარი ორიენტაციას ახდენს ექოლოკაციის საშუალებით. თბილსისხლიანებია. ახასიათებთ შთამომავლობაზე ზრუნვა. ზოგიერთ მათგანს გააჩნია სამედიცინო მნიშვნელობა - (კაშალოტის სპერმაცეტი, ირმების დოყი, შინაური ცხოველების ენდოკრინული ორგანოები და სხვ.). ძუძუმწოვრების ზოგიერთი წარმომადგენელი სხვადასხვა ინფექციური და ინვაზიური დაავადებების, მაგ., ცოფის, ბრუცელოზის, ტოქსოპლაზმოზის, ტრიქინელოზის, ჯილეხის, თურქულის და სხვ. მასპინძლებია.

5.174 წაბლი

▲ზევით დაბრუნება


წაბლი
(Castanea sativa) - ხემცენარეა. შეიცავს ნახშირწყლებს, ცილებს, ორგანულ მჟავებს, პექტინებს, B, C, K ვიტამინებს, ცხიმოვან მჟავებს, მთრიმლავ ნივთიერებებს. გააჩნია ანტივარიკოზული, ანტიათეროსკლეროზული და სხვ. თვისებები. ყვავილების წვენი გამოიყენება ვენების გაგანიერების დროს, ფოთლების ექსტრაქტი - ყივანახველას წინააღმდეგ, ხო ლო ნაყოფებისაგან დამზადებული პრე პარატებით მკურნალობენ თრომბოფლებიტს, ათეროსკლეროზს, მიოკარდიუმის ინფარქტს და სხვ. წალიკა - (Polygonum hydropiper) - ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს ფლავონოიდებს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, A, C, D, E, K ვიტამინებს, ორგანულ მჟავებს, გლიკოზიდებს. გააჩნია სისხლაღმდგენელი, კაპილარული სისხლდენის შემაჩერებული, სისხლის შედედების უნარის გამაძლიერებელი თვისებები და სხვ. იყენებენ გინეკოლოგიურ პრაქტიკაში და კუჭნაწლავის ტრაქტში კაპილარული სისხლდენების შესაჩერებლად.

5.175 წეკო

▲ზევით დაბრუნება


წეკო
(Nicotiana rustica) - ძაღლყურძენასებრთა ოჯახის ბალახოვანი ერთწლიანი მცენარეა. შეიცავს 1-10% ნიკოტინს და 15-20% ორგანულ მჟავებს, მათ რიცხვში 10%-ზე მეტ ლიმონის მჟავას. ფოთლებიდან ამზადებენ მასალას მოწევისათვის, ნახარშით ბანენ ცხვრებს, გამოყოფენ ნიკოტინის მჟავას. მცენარის თესლი შეიცავს 35-40%-მდე ცხიმოვან ზეთს, რასაც იყენებენ ლაქებისა და საპონის დასამზადებლად. ნიკოტინით მოწამვლა მწეველებში იწვევს მთელი რიგი პათოლოგიური მოვლენების განვითარებას.

5.176 წითელა

▲ზევით დაბრუნება


წითელა
(morbilli) - ბავშვთა ასაკის მწვავე ინფექციური დაავადება, რომლის გამომწვევია ვირუსი - (პარამიქსოვირუსების ოჯახის, მორბილივირუსის გვარი). ახასიათებს სპეციფიკური გამონაყარი, რომელიც მე-3-4 დღეს იწყება სახიდან და ვრცელდება მთელ სხეულზე. საინკუბაციო პერიოდი 7-10 დღეა. ვრცელდება ჰაერ-წვეთოვანი გზით. ინკუბაციის ბოლო დღეებში და პირველ 2-3 დღეს ადამიანი დაავადების გადამდებია. იძლევა მყარ იმუნიტეტს.

5.177 წითელი ქარი

▲ზევით დაბრუნება


წითელი ქარი
იგივე ერიზიპელასი. მწვავე ინფექციური დაავადებაა, რომლის გამომწვევია სტრეპტოკოკი. ახასიათებს კანის თავისებური ანთება. პროგნოზი კეთილსაიმედოა.

5.178 წითელი წიგნი

▲ზევით დაბრუნება


წითელი წიგნი
გაქრობისა და გადაშენების პირას მყოფი მცენარეებისა და ცხოველების ჩამონათვალი, ნუსხა, სადაც მოცემულია მათი ბიოლოგიის, გავრცელებისა და სხვ. მოკლე დოკუმენტური მონაცემები.

5.179 წითურა

▲ზევით დაბრუნება


წითურა
(rubeola) - იგივე რუბეოლა. გადამდები ინფექციური დაავადებაა. გამომწვევია რნმ-ს შემცველი, ტოგავირუსების ოჯახის, რუბივირუსების გვარის დერმატროპული ვირუსი. ვირუსს გააჩნია ტროპიზმი ემბრიონული ქსოვილისადმი, ადვილად გადის პლაცენტურ ბარიერს და ნაყოფის ინფიცირებას იწვევს. დაავადებისათვის დამახასიათებელია პერიფერიული ლიმფური კვანძების გადიდება და გამონაყარი. იძლევა მყარ იმუნიტეტს. ფეხმძიმობის სხვადასხვა პერიოდში - (ტრიმესტრში) აღნიშნული ვირუსი ჩანასახსა და ნაყოფზე მოქმედებს ტერატოგენურად, კანცეროგენურად და სხვ.

5.180 წინადაცვეთა

▲ზევით დაბრუნება


წინადაცვეთა
(circumcisio) - რელიგიური მოსაზრებებით მუსულმანებსა და ებრაელებში მიღებული ადათი, რომლის მიხედვითაც ახდენენ მამაკაცის პენისის ჩუჩის ნაწილობრივ მოკვეთას.

5.181 წიწმატურა

▲ზევით დაბრუნება


წიწმატურა
(Capsella bursa pastori) - ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა ჯვაროსანთა ოჯახიდან. შეიცავს ფილოქინონებს, ქოლინს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, კალიუმს, ფლავონის გლიკოზიდს, ასკორბინის, ვაშლის, ლიმონის, ღვინის და სხვ. მჟავებს, აგრეთვე ფისებს. იყენებენ ფილტვის, თირკმლის, საშვილოსნოს, კუჭ-ნაწლავის სისხლდენების, ჭრილობების და ფაღარათის შემთხვევებში.

5.182 წლიური რგოლები

▲ზევით დაბრუნება


წლიური რგოლები
1.მცენარეებში: მერქნის, კერძოდ კი კამბიუმის ნამატ შრეებს წლიური რგოლები ეწოდება. მათი დათვლით შეიძლება დავადგინოთ მცენარის ასაკი, პირობები, რომელშიც იზრდებოდა მცენარე ამა თუ იმ წელს, აგრეთვე ჰორიზონტის მხარეები - (მაგ., ჩრდილოეთისამხრეთი). 2.ცხოველებში: ზოგიერთ ქსოვილში ყოველწლიურად გაჩენილი წარმონაქმნები - (მაგ., თევზების ქერცლში, მოლუსკების ნიჟარებში, ძუძუმწოვრების ბრჭყალებში და ა.შ.). წლიური რგოლების საშუალებით შესაძლებელია დადგინდეს ქსოვილის ზრდის სეზონური ცვლილებები, ინდივიდის ასაკი.

5.183 წმინდა ხაზები

▲ზევით დაბრუნება


წმინდა ხაზები
ლაბორატორიული ცხოველების ჯგუფი, რომელიც მიღებულია ხანგრძლივი ინბრიდინგის - (იხ.) შედეგად. გამოირჩევიან მკვეთრად გამოხატული ერთგვაროვანი მემკვიდრეობით. წმინდა ხაზებს ფართო გამოყენება აქვთ მემკვიდრეობის და ცვალებადობის კანონზომიერებების, აგრეთვე ავთვისებიანი სიმსივნეების ზრდის შესწავლაში. იგივე ინბრედული ცხოველები. იგივე ხაზოვანი ცხოველები.

5.184 წურბელა

▲ზევით დაბრუნება


წურბელა
(Hirudo medicinalis) - იხ. სამედიცინო წურბელა.

5.185 წყალმანკი

▲ზევით დაბრუნება


წყალმანკი
(hydrops) - სეროზული სითხის დაგროვება ქსოვილებში, ორგანიზმის სიღრუებსა და პარენქიმულ ორგანოებში, განსაკუთრებით კანქვეშა ქსოვილში - (ანასარკა), პლევრის ღრუში - (ჰიდროთორაქსი), მუცლის ღრუში - (ასციტი) და სხვ.

5.186 წყალმცენარეები

▲ზევით დაბრუნება


წყალმცენარეები
(Algae) - უმდაბლესი, ავტოტროფული წყლის მცენარეების ჯგუფი, რომელიც შეიცავს ქლოროფილს და სხვა პიგმენტებს და ფოტოსინთეზის პროცესში გამოიმუშავებს ორგანულ ნივთიერებებს. განასხვავებენ ლურჯ-მწვანე, მწვანე, წაბლა, წითელ წყალმცენარეებს, დიატომეებს და სხვა. მრავალი წყალმცენარე ჩამდინარე წყლების გასუფთავების მნიშვნელოვანი კომპონენტია. წყალმცენარეებიდან იღებენ სხვადასხვა მიკროორგანიზმების განვითარებისათვის გამოსადეგ საკვებ ნიადაგს - აგარაგარს - (იხ.), აგრეთვე საკვებ ფქვილს, რომელიც შეიცავს მიკროელემენტებს, იოდს და სხვ. წყალმცენარეებს სწავლობს მეცნიერება - ალგოლოგია. წყალმცენარეებისაგან განსხვავებით, წყლის მცენარეები მიეკუთვნებიან უმაღლეს მცენარეებს და იზრდებიან წყალში და წყალსატევების ნაპირებზე.

5.187 წყლის იელი

▲ზევით დაბრუნება


წყლის იელი
(Ledum polustre) - მარადმწვანე ბუჩქია. გავრცელებულია ძირითადად ტუნდრაში. შეიცავს დიდი რაოდენობით ეთერზეთებს. ფოთლებში შედის ანდრომედოტოქსინი, მთრიმლავი ნივთიერებები, ფლავონიდები, ვიტამინი C და სხვ. იყენებენ მწვავე და ქრონიკული ბრონქიტის და ტუბერკულოზის დროს, ენტეროკოლიტის და გრიპის წინააღმდეგ. გამოიყენება როგორც ინსექტიციდი. შხამიანი მცენარეა.

5.188 წყლული

▲ზევით დაბრუნება


წყლული
(ulcus) - კანის ან ლორწოვანი გარსის და მათ ქვეშ განლაგებული ქსოვილების დეფექტი, რომლის შეხორცება, როგორც წესი, დარღვეული ან მნიშვნელოვნად შენელებულია. წყლული შეიძლება განვითარდეს სხვადასხვა ფაქტორებით - ნაწოლებით, ინერვაციისა და სისხლის მიმოქცევის მოშლით, ინფექციით, დამწვრობით, დასხივებით და სხვ.

5.189 წყურვილი

▲ზევით დაბრუნება


წყურვილი
(sitis; dipsa) - მდგომარეობა, რომელიც ვითარდება ორგანიზმში წყლის დეფიციტისას, აგრეთვე წყალსა და სისხლის მინერალურ და ორგანულ ნივთიერებებს შორის ნორმალური შეფარდების დარღვევისას. ადგილი აქვს წყურვილის ცენტრის გაღიზიანებას თავის ტვინში.

5.190 ჭაობი

▲ზევით დაბრუნება


ჭაობი
დედამიწის ზედმეტად ტენიანი ადგილი და შესაბამისი ეკოსისტემა, რომელიც ხასიათდება მცენარეული გაუხრწნელი ნამარხი ნაშთების დაგროვებით ზედა ფენებში. ჭაობი დიდ ტერიტორიებზე აწონასწორებს ჰიდროლოგიურ რეჟიმს, ბიოლოგიურ მიმოქცევას და ეკოლოგიურ ბალანსს. მსოფლიოში დაახლოებით 350 მლნ ჰექტარი ჭაობებს უჭირავს.

5.191 ჭეო

▲ზევით დაბრუნება


ჭეო
ფუტკრის მიერ შეგროვილი ყვავილის მტვერი, რომელსაც იგი სათანადოდ ამუშავებს. წარმოადგენს ფუტკრის ოჯახის სამარაგო ნივთიერებას. გამოიყენება მედიცინაში - (იხ. ყვავილის მტვერი).

5.192 ჭიანჭველები

▲ზევით დაბრუნება


ჭიანჭველები
(Formicoidea) - მიეკუთვნებიან მწერების კლასს, სიფრიფანაფრთიანების რიგს. მაღალი ორგანიზაციის „საზოგადოებრივ“ მწერებია. მათში მკვეთრადაა გამოხატული პოლიმორფიზმი. არჩევენ მდედრ, მამრ, მუშა ჭიანჭველებს და ჯარისკაცებს. მუშა ჭიანჭველებს ევალებათ ბუდეების აშენება, შთამომავლობის მოვლა, მათი სუფთად შენახვა. ჯარისკაცები იცავენ ოჯახს. ცნობილია ბაღის ჭიანჭველა - (Lasius niger), სახლის ჭიანჭველა - (Monomorium pharaonis) და სხვ.

5.193 ჭიაფერა

▲ზევით დაბრუნება


ჭიაფერა
(Phytolacca americana; Ph. decandra) - იგივე ლაქი. ეკუთვნის Phytolaccaceae-ს ოჯახს. მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. მდიდარია C ვიტამინით. ექსტრაქტი გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის, ღვიძლის დაავადებების და ბუასილის დროს. აღნიშნული მცენარის ექსტრაქტს იყენებენ აგრეთვე B-ლიმფოციტების ბლასტტრანსფორმაციისათვის.

5.194 ჭინჭარი

▲ზევით დაბრუნება


ჭინჭარი
(Urtica urens L.) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს ასკორბინის მჟავას, ეთერის ზეთს, მთრიმლავ და ცილოვან ნივთიერებებს, შაქარს, რკინის, კალიუმის მარილებს, გოგირდს, რიბოფლავინს, ფილოქინონებს - (K ვიტამინს), კაროტინს, ურტიცინს, გლიკოზიდს. ნაყენი ამცირებს შაქრის შემცველობას სისხლში. ნაყენი და თხევადი ექსტრაქტი აძლიერებს სისხლის შედედების უნარს, ზრდის ჰემოგლობინისა და ერითროციტების რაოდენობას, აგრეთვე ძლიერ გავლენას ახდენს ნახშირწყლოვან ცვლაზე. იყენებენ როგორც პოლივიტამინურ, სისხლდენის შემაჩერებელ, ცხელების საწინააღმდეგო, ჭრილობის შემხორცებელ და შარდმდენ საშუალებას. ფოთლების ნახარში გამოყენებულია ფილტვების ტუბერკულოზის, ბრონქიტის, მალარიის და სხვ. შემთხვევებში.

5.195 ჭინჭრის ცხელება

▲ზევით დაბრუნება


ჭინჭრის ცხელება
იხ. ურტიკარია.

5.196 ჭიპლარი

▲ზევით დაბრუნება


ჭიპლარი
(fumaculus umbilicalis) - დაახლოებით 40-60სმ სიგრძის ორგანო, რომლის საშუალებითაც ნაყოფი უკავშირდება პლაცენტას. ჭიპლარში განლაგებულია ალანტოისში - (იხ.) წარმოქმნილი სისხლძარღვები, რომელთა საშუალებით ემბრიონი საკვებს იღებს საშვილოსნოს კედლიდან.

5.197 ჭრაქი

▲ზევით დაბრუნება


ჭრაქი
მცენარეთა - (მაგ., ვაზის, მარცვლოვანი მცენარეების და სხვ.) ავადმყოფობა, რომელსაც იწვევს ზოგიერთი სოკო.

5.198 ჭრილობა

▲ზევით დაბრუნება


ჭრილობა
(vulnus) - ქსოვილის ნორმალური ანატომიური მთლიანობის დარღვევა, რაც გამოწვეულია სხვადასხვა მექანიკური ზემოქმედებით - (მჭრელი იარაღი, ტყვია და სხვ.).

5.199 ჭუპრი

▲ზევით დაბრუნება


ჭუპრი
სრული მეტამორფოზის მქონე მწერების განვითარების ერთერთი ფაზა, რომელიც ჩვეულებრივ უმოძრაოა და არ იკვებება. შეესაბამება არასრული მეტამორფოზის მქონე მწერების ნიმფას - (იხ.).

5.200 ხავსები

▲ზევით დაბრუნება


ხავსები
(Bryophyta) - უმაღლესი მცენარეების წარმომადგენლები, რომელთა სხეული შედგება ძაფისებრი სხეულის პროტონემისაგან - (განლაგებულია ნიადაგში ან მის ზედაპირზე), ვერტიკალური ღეროსაგან - (სპირალურად განლაგებული ფოთლებით) და ღეროს ფუძესთან არსებული ფესვის მსგავსი რიზოიდებისაგან. რიზოიდები სათანადოდ ვერ უზრუნველყოფენ მცენარეს წყლით და ხავსებს არა აქვთ განვითარებული გამტარი ქსოვილები, მათი სიგრძე არ აღემატება 15-20სმ-ს. ხავსებში აღინიშნება უსქესო და სქესობრივი თაობების მონაცვლეობა. ზრდასრული ხავსების თაობას გამეტოფიტი ეწოდება. იგი თავისი განვითარების ბოლო სტადიაზე ღეროს კენწეროზე ივითარებს მდედრობით და მამრობით სასქესო ორგანოებს - არქეგონიუმსა და ანთერიდიუმს. ხავსებიდან ყველაზე უფრო ხშირად გვხვდებიან გუგულის სელი და ტორფის ხავსი.

5.201 ხაზოვანი ცხოველები

▲ზევით დაბრუნება


ხაზოვანი ცხოველები
წმინდა, სუფთა ხაზის ცხოველები - (თაგვები, ვირთაგვები), რომლებიც მიღებულნი არიან ინბრიდინგის - (იხ.) საშუალებით და გამოირჩევიან მკვეთრად გამოხატული ერთგვაროვანი მემკვიდრეობით. იხ. წმინდა ხაზები.

5.202 ხალი

▲ზევით დაბრუნება


ხალი
(naevus) - იგივე ნევუსი. კანის პიგმენტური წარმონაქმნი, რომლის უჯრედებს ძალუძთ წარმოქმნან პიგმენტი მელანინი. აქვს სადა, ხან უსწორო დვრილოვანი, ზოგჯერ კი თმით დაფარული ზედაპირი. ზოგიერთი ხალი სახიფათოა ონკოლოგიური ტრანსფორმაციის თვალსაზრისით.

5.203 ხაო

▲ზევით დაბრუნება


ხაო
(villus) - ზოგიერთი ორგანოს განსაკუთრებული ანატომიური წარმონაქმნი. მაგ., წვრილი ნაწლავის მრავალრიცხოვანი ხაო, რომელთა საშუალებითაც იზრდება ამ ორგანოს შემწოვი უნარი.

5.204 ხარის სოლიტერი

▲ზევით დაბრუნება


ხარის სოლიტერი
(Taeniarhynchus saginatus) - დიდი ზომის ცესტოდაა. სიგრძე 4-10 მეტრს აღწევს. პროგლოტიდების რიცხვი 1000-მდეა. სკოლექსს 4 მძლავრი მისამაგრებელი ბორცვი აქვს. არ გააჩნია კაუჭები, ამიტომაც ღორის სოლიტერისაგან განსხვავებით, მას შეუიარაღებელს უწოდებენ. განვითარებისათვის კვერცხი ხარის სხეულში უნდა მოხვდეს ბალახთან ერთად. ადამიანის დაინვაზირება ხდება იმ შემთხვევაში, თუკი მან უმი ან ნაკლებად მოხარშული ხორცი შეჭამა.

5.205 ხაშხაში

▲ზევით დაბრუნება


ხაშხაში
(Papaver somniferum) - იგივე საძილე ყაყაჩო. ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს 20ზე მეტ ალკალოიდს, რომელთაგან ყველაზე მთავარია მორფინი, კოდეინი და პაპავერინი. მორფინს ფართოდ იყენებენ ოპერაციის წინ ან მის შემდგომ, როგორც ტკივილგამაყუჩებელს, აგრეთვე ტრავმების დროს შოკის ასაცილებლად, ავთვისებიანი სიმსივნეებით გამოწვეული ძლიერი ტკივილებისას და სხვ. კოდეინი ძირი თადად ნერვების დამაწყნარებელია. პაპავერინს იყენებენ ჰიპერტონული დაავადებების, სტენოკარდიისა და ბრონქული ასთმის შემთხვევებში. მორფინის მრავალჯერადი და ხანგრძლივი მიღება იწვევს ე.წ. ეიფორიას და ავადმყოფურ ლტოლვას ამ პრეპარატისადმი - (მორფინიზმი). იხ. ყაყაჩო.

5.206 ხახამა

▲ზევით დაბრუნება


ხახამა
(Rubus sacsatilis) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. მისი სამკურნალო თვისებები გამოკვლევის სტადიაშია. ფოთლებში აღმოჩენილია ასკორბინის მჟავა. იყენებენ სურავანდისა და ბუასილის საწინააღმდეგოდ. ნახარშით იბანენ თავს თმების გასამაგრებლად.

5.207 ხელოვნური გადარჩევა

▲ზევით დაბრუნება


ხელოვნური გადარჩევა
ადამიანის მიერ საჭირო ნიშან-თვისებების მქონე ინდივიდების გადარჩევა და მათი შემდგომი მოშენება. ხელოვნური გადარჩევის შედეგადაა მიღებული შინაური ცხოველებისა და მცენარეების ყველა თანამედროვე ჯიში.

5.208 ხელოვნური განაყოფიერება

▲ზევით დაბრუნება


ხელოვნური განაყოფიერება
ადამიანის მიერ ცხოველების სასქესო პროდუქტების შერევა განაყოფიერების მაღალი ხარისხის უზრუნველსაყოფად ანდა თესლის ხელოვნურად შეყვანა მდედრის სასქესო გზებში. ამ მეთოდს ფართოდ იყენებენ სელექციაში ახალი ჯიშების მისაღებად ანდა უკვე არსებული ჯიშების შესანარჩუნებლად. იხ. ექსტრაკორპორული განაყოფიერება.

5.209 ხელფრთიანები

▲ზევით დაბრუნება


ხელფრთიანები
(Chiroptera) - ძუძუმწოვრების ერთ-ერთი რიგია. ისინი პატარა ზომის მფრინავი ცხოველები არიან. მათი წინა კიდურები ფრთებად არიან გარდაქმნილნი. დიდი რაოდენობით სპობენ ხოჭოებს, კოღოებს, პეპლებს და სხვ. გამოსცემენ ულტრაბგერებს, რომელთა საშუალებითაც შესანიშნავად ერკვევიან სივრცეში. წარმომადგენლებია: ღამურა, ვამპირი და სხვ.

5.210 ხერხემალი

▲ზევით დაბრუნება


ხერხემალი
(columna vertebralis) - ხერხემლიანი ცხოველების ღერძული ჩონჩხის ძირითადი ნაწილი. ასრულებს საყრდენმამოძრავებელ როლს და იცავს ზურგის ტვინს დაზიანებისაგან. შედგება ცალკეული მალებისაგან, რომელთა რაოდენობა სხვადასხვა სახეობის ცხოველებში ვარირებს. ადამიანის ხერხემალი შედგება 32-33 მალისაგან.

5.211 ხერხემლიანები ანუ თავისქალიანები

▲ზევით დაბრუნება


ხერხემლიანები ანუ თავისქალიანები
(Vertebrate. Craniate) - ქორდიანების ტიპის ცხოველების ქვეტიპი. ყველაზე უფრო მაღალორგანიზებული და მრავალგვარი ჯგუფია. აღნიშნული ქვეტიპი იყოფა მრგვალპირიანებად, თევზებად, ამფიბიებად, რეპტილიებად, ფრინველებად და ძუძუმწოვრებად.

5.212 ხეშავი

▲ზევით დაბრუნება


ხეშავი
(Rhamnus cathartica) - ბუჩქია ან ხემცენარე. ნაყოფიდან გამოყოფილია პექტინები, შაქრები, ორგანული მჟავები, ლორწო, ფლავონის გლიკოზიდები, ფრანგულოემოდინი. ნაყოფის ნახარშს და ნაყენს გააჩნია ანტიბაქტერიული და საფაღარათო თვისებები. პრეპარატებს იყენებენ ყაბზობების, წყალმანკის, კანის დაავადებების, პოდაგრის შემთხვევებში. ითვლება კიბოს საწინააღმდეგო საშუალებად.

5.213 ხეჭრელი

▲ზევით დაბრუნება


ხეჭრელი
(Frangula alnus) - ბუჩქია, იშვიათად კი ხემცენარე. შეიცავს ანტრაგლიკოზიდებს, ფრანგულაროზიდს, გლუკოფრანგულინს, ფრანგულინს, ფისოვან, პექტინოვან ნივთიერებებს და სახამებელს. ფოთლებსა და ნაყოფში გააჩნია ალკალოიდები. ქერქი საფაღარათოა, გამოიყენება ატონიური ყაბზობებისას, კოლიტებისას, ბუასილის, სწორი ნაწლავის დაავადებებისას და სხვ. ნაყოფი ანტიჰელმინთური საშუალებაა ღვიძლის დაავადების შემთხვევაში.

5.214 ხვლიკები

▲ზევით დაბრუნება


ხვლიკები
(Sauria) - გველების წინამორბედებია. გაჩნდნენ ტრიასულ პერიოდში. მაქსიმალური სიგრძე 3,5-4 მეტრამდეა - (ვარანები). იკვებებიან მწერებით, წვრილი ხერხემლიანებით, უფრო იშვიათად მცენარეებით და სხვა. ხვლიკები ძირითადად კვერცხისმდებლებია, თუმცა მათ შორის არიან ცოცხალმშობიარენიც. ზოგიერთი მათგანისათვის დამახასიათებელია პართენოგენეზი. ზოგიერთი ხვლიკი - (განსაკუთრებით ტროპიკებში) შხამიანია. ახასიათებთ თვითდასახიჩრების და შემდგომი რეგენერაციის - (იხ.) უნარი.

5.215 ხორბალი

▲ზევით დაბრუნება


ხორბალი
(Triticum) - მარცვლოვანთა ოჯახის კულტურული, ბალახოვანი, ერთწლიანი მცენარეა. შეიცავს ცილებს, ნახშირწყლებს და ა.შ. სამკურნალოდ იყენებენ უმთავრესად მის სახამებელს, რომელიც ხშირად შედის სხვადასხვა წამლების შემადგენლობაში. უმთავრესად გამოიყენება ხველების და კუჭ-ნაწლავის დაავადებების შემთხვევებში. საქართველოში ხორბლის მარცვლები იპოვნეს სოფ. ურბნისის მახლობლად, რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 5 ათასი წლის წინათ ყოფილა დასახლებული. ხორბლის მარცვლები ნახეს აგრეთვე კოლხეთის ძველ სამარხებში. საქართველოსათვის ენდემურია: მახა, დოლის პური, დიკა, ზანდური, შავფხა, თავთუხი და სხვ. ამ უნიკალურ ჯიშებს რეზისტენტობა გააჩნიათ ინფექციური დაავადებების, კერძოდ, სოკოებისადმი. საუკუნეების მანძილზე საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთი ხორბლის ბეღელს წარმოადგენდა და ჩვენს წინაპრებს ხორბალი საექსპორტოდ გაჰქონდათ. ხორბალს ძველად იფქილს უწოდებდნენ.

5.216 ხორთუმიანები

▲ზევით დაბრუნება


ხორთუმიანები
(Proboscidae) - უმაღლესი ძუძუმწოვრების ერთ-ერთი რიგია, რომელსაც მიეკუთვნება სპილოების ორი სახეობა აფრიკული და ინდური. ცხოვრობენ ჯოგებად. დღეში შეუძლიათ 100კმ მანძილის დაფარვა. ხორთუმი, რომლის ბოლოზე თი- თისებრი დანამატია, წარმოქმნილია ცხვირისა და ზედა ტუჩის შეზრდისა და დაგრძელების შედეგად. იკვებება მცენარეებით. ზედა ყბაზე, თითოეულ მხარეზე მას მხოლოდ თითო, ძალზე გრძელი - (1,5-2მ) მჭრელი კბილი - (ეშვი) აქვს. სპილოს მაკეობა 20-21 თვეს გრძელდება. შობს 1 შვილს, რომლის წონა 90 კგ-ს აღწევს.

5.217 ხორხი

▲ზევით დაბრუნება


ხორხი
(larynx) - სასუნთქი მილის ზედა ნაწილი; ამავე დროს ხმის წარმომქმნელი ორგანო.

5.218 ხორხსარქველი

▲ზევით დაბრუნება


ხორხსარქველი
(epiglottis) - ხორხის შემადგენელი ერთ-ერთი ხრტილოვანი წარმონაქმნი, რომელიც ხურავს ხორხის შესავალს ყლაპვის დროს.

5.219 ხროვა

▲ზევით დაბრუნება


ხროვა
გულისხმობენ მტაცებელი ცხოველების - (მაგ., მგლების) ჯგუფს, რომელიც ერთიანდება პერიოდულად და გარკვეულ სეზონში.

5.220 ხრტილი

▲ზევით დაბრუნება


ხრტილი
(chondros) - შემაერთებელი ქსოვილის ერთ-ერთი სახე. შეიცავს განსაკუთრებულ ორგანულ ნივთიერებას - ქონდრინს. ხრტილის შემადგენელი უჯრედებია ქონდროციტები და ქონდრობლასტები. განასხვავებენ ხრტილოვანი ქსოვილის 3 სახეს - ჰიალინურს, ბოჭკოვანსა და ელასტიკურს.

5.221 ხრწნა

▲ზევით დაბრუნება


ხრწნა
(putrifi catio) - იგივე ლპობა, აზოტოვანი ორგანული ნაერთების - (უმთავრესად ცილების) დაშლის პროცესი, რაც განპირობებულია აერობული, ფაკულტატური ანაერობული ბაქტერიების, მიკროსკოპული სოკოების პროტეოლიზური ფერმენტების მოქმედებით. ამ პროცესს თან სდევს მყრალი სუნის ნივთიერებათა - (აზოტის და გოგირდის) გამოყოფა.

5.222 ხსენი

▲ზევით დაბრუნება


ხსენი
(colostrum) - სარძევე ჯირკვლის სეკრეტი, რომელიც გამოიყოფა ორსულობის პერიოდსა და მშობიარობის პირველ დღეებში.

5.223 ჯადვარი

▲ზევით დაბრუნება


ჯადვარი
(Orchis maculata) - მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. შეიცავს ლორწოს, სახამებელს, დექსტრინს, შაქრებს, ცილოვან და მწარე ნივთიერებებს, ფისებს, მინერალურ მარილებს. იყენებენ ჰეპატიტების, საჭმლის მომნელებელი არხის პათოლოგიების, გასტრიტების, დიარეის, დიზენტერიის შემთხვევებში, შხამებით მოწამვლისას, ქრონიკული ბრონქიტისას და როგორც სისხლის შემადგენლობის გასაუმჯობესებელ საშუალებას

5.224 ჯალღუზისებრი ჯირკვალი

▲ზევით დაბრუნება


ჯალღუზისებრი ჯირკვალი
იხ. ეპიფიზი, 2.

5.225 ჯანმრთელობა

▲ზევით დაბრუნება


ჯანმრთელობა
(sanus) - ადამიანის ორგანიზმის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც მისი ყველა ორგანოსა და სისტემის ფუნქციები შეწონასწორებულია გარემოსთან, რაიმე ავადმყოფური ცვლილებების გარეშე - (ანუ შენარჩუნებულია ჰომეოსტაზი, იხ.).

5.226 ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სპეციალიზებული დაწესებულება - (ჯანმო), რომლის ძირითადი მიზანია ყველა ქვეყანაში ჯანმრთელობის უმაღლესი დონის მიღწევა. ორგანიზაცია კონტროლს უწევს დაავადებებთან ბრძოლას, მათ ლიკვიდაციას, ეხმარება სხვადასხვა ქვეყნებს ინფექციური და სხვა დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლაში, აწყობს სამეცნიერო კონფერენციებს, ამზადებს ეროვნულ კადრებს და სხვა.

5.227 ჯიბლიბო

▲ზევით დაბრუნება


ჯიბლიბო
(ლათ. hordeum ქერი) - ქუთუთოს კიდის ცხიმოვანი ჯირკვლის მწვავე ჩირქოვანი ანთება.

5.228 ჯილეხი

▲ზევით დაბრუნება


ჯილეხი
(anthrax)- მწვავე ინფექციური დაავადება, ანთროპოზოონოზია. გამომწვევია Bაცილლუს ანტჰრაცის, რომელიც წარმოქმნის სპორებს. ისინი წლობით ინახებიან ნიადაგში. დასენიანების წყაროა ავადმყოფი ცხოველები. განასხვავებენ კანის, ნაწლავისა და ფილტვის ფორმებს.

5.229 ჯირკვლები

▲ზევით დაბრუნება


ჯირკვლები
(glandula) - ეპითელური ქსოვილისაგან შემდგარი ორგანოები, რომლებიც გამოიმუშავებენ სხვადასხვა ფიზიოლოგიური დანიშნულების თხევად ნივთიერებებს - სეკრეტს - (მაგ., ლორწოს, ნერწყვს, ოფლს, კუჭის წვენს, ნაღველს) ან ინკრეტს - (ჰორმონებს), რომელიც უშუალოდ სისხლში გადადის. განასხვავებენ ეგზოკრინულ - (საოფლე, სანერწყვე და სხვ.), ენდოკრინულ - (თირკმელზედა, ფარისებრ და სხვ.) და შერეული ტიპის ჯირკვლებს - (სასქესო, პანკრეასი), რომელთაც გააჩნიათ შინაგანი და გარეგანი სეკრეცია. სხვადასხვა ნივთიერებების შენახვისა და გამოყოფის ორგანოები მცენარეებსაც გააჩნიათ. მცენარეების „ჯირკვლები“ გამოყოფენ წყალს, ფისს, ლორწოს, ნექტარს და სხვ.

5.230 ჯიში

▲ზევით დაბრუნება


ჯიში
იგულისხმება ცხოველების - (genos) ან მცენარეების - (species cultivar) ჯგუფი, რომლებიც გამოირჩევიან ერთგვაროვანი ნიშან-თვისებებით და გამოყვანილნი არიან ადამიანის მიზანმიმართული სელექციური მუშაობის შედეგად განსაზღვრულ გარემო პირობებში. ჯიშებს გააჩნიათ მათთვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებების შთამომავლობაზე მყარად გადაცემის უნარი.

5.231 ჯოგი

▲ზევით დაბრუნება


ჯოგი
ჯგუფურად მცხოვრები ცხოველების გუნდი. ძირითადად ფიტოფაგი ძუძუმწოვრებია. ცნობილია ირმების, ანტილოპების, ჟირაფების და სხვ. ჯოგები.

5.232 ჯორი

▲ზევით დაბრუნება


ჯორი
(Equus mulus) - ჰიბრიდი, რომელიც მიღებულია ფაშატი ცხენისა და ულაყი სახედრის შეჯვარებით.

5.233 ჯორცხენი

▲ზევით დაბრუნება


ჯორცხენი
(Equus hinnus) - ჰიბრიდი, რომელიც მიღებულია ულაყი ცხენისა და ფაშატი სახედრის შეჯვარებით.

5.234 ჯორჯალი

▲ზევით დაბრუნება


ჯორჯალი
იგივე მეზენტერიუმი. ამ ტერმინით აღნიშნავენ პერიტონეუმის ორ ფურცელს, რომელთა თავისუფალ წინა კიდეში მდებარეობს წვრილი ნაწლავის ორი ნაწილი - მლივი და თეძოს ნაწლავები, უფრო მოკლე უკანა კიდე, ე.წ. ჯორჯლის ფესვი კი მიმაგრებულია ხერხემალთან. ჯორჯლის ფურცლებს შორის მდებარეობს ჯორჯლის არტერიები, ვენები და მათი მრავალი ტოტი, ლიმფური კვანძები და ლიმფური სადინრები, ნერვები, ცხიმოვანი და ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილი.

5.235 ჯუნგლები

▲ზევით დაბრუნება


ჯუნგლები
(ინგლ. jungle, გადმოღებულია ჰინდიდან და ნიშნავს უღრან, დაბურულ ტყეს) - ხეებისა და ბუჩქების, აგრეთვე ბამბუკებისა და მარცვლოვანების უღრანი, გაუვალი ტყეები ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში - (ინდოეთი, სამხრეთაღმოსავლეთი აზია). ცხოველებიდან განსაკუთრებით ბევრია ქვეწარმავლები და მწერები, აგრეთვე სპილოები, ვეფხვები, გარეული კამეჩები და ა.შ.

5.236 ჯუჯა სოლიტერი

▲ზევით დაბრუნება


ჯუჯა სოლიტერი
(Hymenolepis nana) - ბრტყელი ჭიების ტიპის, ცესტოდების კლასის წარმომადგენელია. პარაზიტობს ადამიანის ორგანიზმში, განსაკუთრებით ბავშვებში. მისი სტრობილის სიგრძე 14მმ-ია, სიგანე - 0,7-0,9მმ. მრგვალ ხორთუმზე აქვს ერთ რიგად განლაგებული 20-24 კაუჭი, თავზე 4 მისამაგრებელი ბორცვია. დეფინიტური მასპინძელებია ადამიანი და თაგვები. ადამიანი ამავე დროს წარმოადგენს მთავარ შუალედურ მასპინძელს. სხვა ცესტოდებისაგან განსხვავებით, ჯუჯა სოლიტერის განვითარება მიმდინარეობს მასპინძლის გამოუცვლელად. პარაზიტის კვერცხები წყალსა და გაურეცხავ მწვანილთან ერთად ხვდება ადამიანის ორგანიზმში. ადგილი აქვს აგრეთვე ავტოინვაზიასაც - (იხ.). ეს ცესტოდა იწვევს ნერვული სისტემის მოშლილობას, ზოგჯერ შეკრულობას ან ფაღარათს, სიგამხდრეს და სხვ.

5.237 ჰაბიტუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰაბიტუსი
(ლათ. habitus გარეგნობა) - ადამიანის, ცხოველის ან მცენარის გარეგნული შესახედაობა. კლინიკურ მედიცინაში აღნიშნავს ადამიანის გარეგან ნიშან-თვისებათა ჯიშ ერთობლიობას.

5.238 ჰაიმორიტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰაიმორიტი
(ინგლისელი anatomi ნ. ჰაიმორი - (1613-1685), რომელმაც პირველმა აღწერა ზედა ყბის წიაღი, ბერძნ. itis ანთება) - ზედა ყბის წიაღის ლორწოვანი გარსის ანთება.

5.239 ჰალოფიტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰალოფიტები
(ბერძნ. hals მარილი, phyton მცენარე) - ძლიერ მარილიან, მლაშე ნიადაგებზე მზარდი მცენარეები. უმთავრესად გავრცელებულნი არიან უდაბნოების, ნახევარუდაბნოების და მშრალი სტეპების არიდულ პირობებში. ძირითადი წარმომადგენლებია: ზოგიერთი აბზინდა, ჩარანი, იალღუნი და სხვ.

5.240 ჰალოფობები

▲ზევით დაბრუნება


ჰალოფობები
(ბერძნ. hals მარილი, phobos შიში) - წყლის ორგანიზმები, რომლებიც ვერ იტანენ მარილიანობის მაღალ მაჩვენებლებს და არსებობენ მხოლოდ მტკნარ ან სუსტ მარილიან წყალსატევებში.

5.241 ჰალოქსეროფიტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰალოქსეროფიტები
(ბერძნ. hals მარილი, xeros მშრალი, phyton მცენარე) - სიმშრალისადმი რეზისტენტული, მლაშობი ნიადაგებისადმი გამძლე მცენარეები.

5.242 ჰალუცინაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰალუცინაცია
(ლათ. hallucinatio ბოდვა) - მცდარი მხედველობითი, სმენითი, ყნოსვითი ან შეხებითი აღქმა, რაც გამოწვეულია ტვინის მოქმედების დარღვევით.

5.243 ჰამადრილი

▲ზევით დაბრუნება


ჰამადრილი
(Papio hamadryas) - ნამდვილი პავიანების გვარის მაიმუნი. სიმაღლე 80 სმ-მდეა, წონა 20-30კგ. ცხოვრობენ აფრიკასა და აზიაში. საკმაოდ ავია, ძნელად თვინიერდება. გამოიყენება როგორც ექსპერიმენტული ცხოველი.

5.244 ჰამარტია

▲ზევით დაბრუნება


ჰამარტია
(ბერძნ. hamartia შეცდომა, ნაკლი) - ემბრიონული განვითარების ანომალია.

5.245 ჰამარტომა

▲ზევით დაბრუნება


ჰამარტომა
(ბერძნ. hamartia შეცდომა, ნაკლი, oma სიმსივნე) - ემბრიონული ქსოვილის სიმსივნის მსგავსი ახალწარმონაქმნი.

5.246 ჰაპლოიდია

▲ზევით დაბრუნება


ჰაპლოიდია
(ბერძნ. haplos ერთეული, eoides სახეობა) - ქრომოსომების ერთმაგი კომპლექტი, წყვილიდან მხოლოდ ერთი ჰომოლოგიური ქრომოსომით. ასეთი ქრომოსომული კომპლექტი გააჩნიათ სპერმატოზოიდებს და კვერცხუჯრედებს, რომლებიც მეიოზური რედუქციის შედეგად ღებულობენ ქრომოსომების საწყისი რაოდენობის მხოლოდ ნახევარს. ჰაპლოიდია აღინიშნება სიმბოლონით.

5.247 ჰაპლონტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰაპლონტი
(ბერძნ. haplos ერთეული) - ორგანიზმი, რომლის ყველა უჯრედი შეიცავს ქრომოსომების ჰაპლოიდურ კომპლექტს. მათ დიპლოიდური მხოლოდ ზიგოტა აქვთ - (კოქციდიები, მრავალი მწვანე წყალმცენარე და სხვ.).

5.248 ჰაპლოტიპი

▲ზევით დაბრუნება


ჰაპლოტიპი
(ბერძნ. haplos ერთეული, typos ანაბეჭდი, ნიმუში) - 1.მცენარეთა და ცხოველთა სისტემატიკაში: ერთადერთი სახეობა გვარში. 2.გენეტიკაში: ერთ ქრომოსომაში ლოკალიზებული გენები.

5.249 ჰაპტენები

▲ზევით დაბრუნება


ჰაპტენები
(ბერძნ. hapto ვამაგრებ) - არასრული ანტიგენები. უმთავრესად დაბალმოლეკულური ნივთიერებებია, რომელთაც არ გააჩნიათ იმუნოგენური თვისებები, სამაგიეროდ შესწევთ ანტისხეულებთან და იმუნოკომპეტენტურ უჯრედებთან სპეციფიკური ურთიერთმოქმედების უნარი.

5.250 ჰარდი-ვაინბერგის ფორმულა

▲ზევით დაბრუნება


ჰარდი-ვაინბერგის ფორმულა
ჯ. ჰარდი, ინგლისელი მათემატიკოსი, ვ. ვაინბერგი - გერმანელი ექიმი) - მათემატიკური გამოსახულება, რო მელიც ასახავს გენოტიპებისა და ფე ნოტიპების გავრცელებას პანმიქსიურ - (იხ. პანმიქსია) პოპულაციაში. აღნიშნული ფორმულის მიხედვით, ნებისმიერი ჰომოზიგოტის წილი უდრის შესაბამისი ალელის წილის კვადრატს, ხოლო ჰეტეროზიგოტის წილი - შესაბამისი ალელების წილის გაორმაგებულ მაჩვენებელს. ფორმულა სამართლიანია ალელების ნებისმიერი რაოდენობის შემთხვევაში.

5.251 ჰაუსტორიები

▲ზევით დაბრუნება


ჰაუსტორიები
(ლათ. haustor მსმელი, მომპოვებელი) - 1. მისაწოვრები, რომელთა მეშვეობით მცენარეპარაზიტები ამოსწოვენ საკვებ ნივთიერებას მასპინძელი მცენარეებიდან. 2. პარაზიტული სოკოების გამონაზარდები, რომელთა საშუალებით იგი იჭრება მცენარის უჯრედებში. 3. სპოროფიტის - (იხ.) მისაწოვრები, რომელთა საშუალებით იგი იღებს საკვებ ნივთიერებებს გამეტოფიტისაგან - (იხ.).

5.252 ჰებეფრენია

▲ზევით დაბრუნება


ჰებეფრენია
(ბერძნ. hebesi ჭაბუკე, phren ჭკუა) - სქესობრივი მომწიფების პერიოდში ფსიქიკის დარღვევა, სულელური მხიარულება, ქარაფშუტობა. შიზოფრენიის ერთერთი ფორმაა.

5.253 ჰეიდელბერგელი ადამიანი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეიდელბერგელი ადამიანი
1907 წელს გერმანიაში, ქ. ჰეიდელბერგის ახლოს აღმოჩენილ იქნა ადამიანის ყბა, რომელიც აღწერა გერმანელმა ანთროპოლოგმა ო.შეტენზაკმა. სავარაუდოა, რომ ჰეიდელბერგელი ადამიანი ცხოვრობდა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 400000 წლით ადრე.

5.254 ჰეიფლიკის ზღვარი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეიფლიკის ზღვარი
ძუძუმწოვრების სომატური უჯრედების პროლიფერაციის მაქსიმალური რაოდენობა in vitro. აღნიშნული ზღვრის მიღწევისას უჯრედებში ხდება ბიოქიმიური და მორფოლოგიური ცვლილებები, რაც მათი სიკვდილით მთავრდება. სხვადასხვა სახეობის ცხოველებს ჰეიფლიკის სხვადასხვა ზღვარი ახასიათებთ: რაც უფრო დიდია ამა თუ იმ ცხოველის სიცოცხლის ხანგრძლივობა, მით მეტია მისი სომატური უჯრედების პროლიფერაციის რაოდენობა in vitro. აღნიშნულ ზღვარს სახელი ეწოდა პირველაღმომჩენის, ამერიკელი ლ.ჰეიფლიკის საპატივცემულოდ.

5.255 ჰეკისტოთერმიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეკისტოთერმიზმი
(ბერძნ. hekistos სიცივე, therme სითბო) - სიცივისადმი გამძლეობა, ენერგიის მინიმალური მიწოდების პირობებში ცხოვრების უნარი. უფრო ხშირად აღნიშნულ ტერმინს იყენებენ მცენარეების - (მაგ., ალპური მცენარეების) შემთხვევაში.

5.256 ჰეკტოკოტილი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეკტოკოტილი
(ბერძნ. hekatos ასი, kotile საცეცის მისაწოვარი) - თავფეხიანი მოლუსკების თავისებური საცეცი, რომლის საშუალებითაც მამრს სპერმატოფორები - (იხ.) გადააქვს თავისი მანტიის ღრუდან მდედრის მანტიის ღრუში. ზოგიერთ რვაფეხაში ჰეკტოკოტილი წყდება მამრის სხეულს, ცურავს დამოუკიდებლად, რის შემდეგაც იჭრება მდედრის მანტიის ღრუში. ერთ დროს, ასეთი დამოუკიდებელი ჰეკტოკოტილი მიღებულ იქნა როგორც პარაზიტი ჭია და აღწერილ იქნა როგორც ცალკე სახეობა.

5.257 ჰელიობიოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰელიობიოლოგია
(ბერძნ. helios მზე, bios სიცოცხლე, logos მოძღვრება) - ბიოლოგიის დარგი, რომლის შესწავლის საგანია დედამიწაზე არსებულ ორგანიზმებზე მზის აქტივობის ცვლი ლებების გავლენა.

5.258 ჰელიობიონტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰელიობიონტები
(ბერძნ. helios მზე, bios სიცოცხლე) - ორგანიზმები, რომლებიც მზის მკვეთრად განათებულ ადგილებში ბინადრობენ.

5.259 ჰელიოთერაპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰელიოთერაპია
(ბერძნ. helios მზე, therapeia მკურნალობა) - მკურნალობა მზის სხივებით. მზის აბაზანები

5.260 ჰელიოფიტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰელიოფიტები
(ბერძნ. helios მზე, phyton მცენარე) - მცენარეები, რომლებიც მზით მკვეთრად განათებულ ადგილებში ბინადრობენ.

5.261 ჰელიოქსანთოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰელიოქსანთოზი
(ბერძნ. helios მზე, xantos მოწითალო, osis მდგომარეობა) - კანის ყავისფერი პიგმენტაცია, რაც მზის ულტრაიისფერი გამოსხივების შედეგია.

5.262 ჰელიოცენტრიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰელიოცენტრიზმი
(ბერძნ. helios მზე, ლათ. centrum ცენტრი) - მზეს განიხილავს როგორც ცენტრს, რომლის გარშემოც მოძრაობენ პლანეტები. სამყაროს ჰელიოცენტრული სისტემა ჩამოაყალიბა პოლონელმა ნ. კოპერნიკმა - (1473-1543). ამ სისტემამ შეცვალა პტოლომეუსის ადრინდელი გეოცენტრული სისტემა. ჰელიოცენტრიზმის იდეა კოპერნიკზე ბევრად ადრე წამოაყენა არაბმა მეცნიერმა ალ-ბირუნიმ - (962-1048).

5.263 ჰელმინთოგეოგრაფია

▲ზევით დაბრუნება


ჰელმინთოგეოგრაფია
(ბერძნ. helmins ჭია, ge დედამიწა, grapho ვწერ) - მეცნიერების დარგი, რომელიც სწავლობს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში ჰელმინთების გავრცელებას. ჰელმინთების გეოგრაფიული გავრცელება მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული - ბუნებრივი პირობების ცვლილებაზე, ადამიანის მოქმედებაზე, ურბანიზაციაზე, ტურიზმზე და სხვ.

5.264 ჰელმინთოზები

▲ზევით დაბრუნება


ჰელმინთოზები
(ბერძნ. helmins ჭია, osis მდგომარეობა) - დაავადებები, რომლებიც ადამიანსა და ცხოველში ვითარდება ჰელმინთების პარაზიტირების შემთხვევაში. ყველაზე უფრო ხშირად ადამიანში გვხვდება შემდეგი ჰელმინთოზები: ოპისთორქოზი, ენტერობიოზი, ანკილოსტომიდოზი, ტრიქინელოზი და სხვ. სინონიმი: ჰელმინთოზური ინვაზიები.

5.265 ჰელმინთოლარვოსკოპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰელმინთოლარვოსკოპია
(ბერძნ. helmins ჭია, ლათ. larva მატლი, ბერძნ. skopeo ვუყურებ) - კვლევის მიკროსკოპული მეთოდი, რომლის მიზანია ჰელმინთების მატლების აღმოჩენა ადამიანისა და ცხოველის გამოსაკვლევ მასალაში - (ფეკალიებში).

5.266 ჰელმინთოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰელმინთოლოგია
(ბერძნ. helmins ჭია, logos მოძღვრება) - მეცნიერება პარაზიტული ჭიებისა და მათ მიერ გამოწვეულ დაავადებათა შესახებ.

5.267 ჰელპერები

▲ზევით დაბრუნება


ჰელპერები
(ინგლ. helper დამხმარე) - T-ლიმფოციტების ერთ-ერთი პოპულაცია. უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობენ იმუნურ რეაქციებში. მათ მიერ გამოყოფილი მედიატორები - (ლიმფოკინები) გავლენას ახდენენ სხვა ტიპის იმუნოკომპეტენტურ უჯრედებზე - (მაკროფაგებზე, B-ლიმფოციტებზე და სხვ.), ააქტიურებენ რა მათ ფუნქციურ მდგომარეობას.

5.268 ჰემაგლუტინაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემაგლუტინაცია
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. agglutino მივაწებებ, მივაკრავ) - ანტისხეულების - (ჰემაგლუტინინების) მიერ სითხეში შეწონილი ერითროციტების შეწებება და დალექვა.

5.269 ჰემანგიომა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემანგიომა
(ბერძნ. haima სისხლი, angeion სისხლძარღვი, oma სიმსივნე) - სისხლძარღვოვანი კეთილთვისებიანი სიმსივნე.

5.270 ჰემატემეზისი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატემეზისი
(ბერძნ. haima სისხლი, emesis პირღებინება) - სისხლიანი პირღებინება.

5.271 ჰემატიდროზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატიდროზი
(ბერძნ. haima სისხლი, hidros ოფლი) - იგივე „ბიბლიური ოფლი“. იშვიათი კლინიკური მოვლენა, როდესაც კანი იფარება მოწითალო ფერის სითხის დიდი რაოდენობით.

5.272 ჰემატოგენი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოგენი
(ბერძნ. haima სისხლი, gennao წარმოვშობ) - რკინის შემცველი სამკურნალო პრეპარატი, რომელსაც იყენებენ სისხლნაკლებო ბის დროს.

5.273 ჰემატოენცეფალური ბარიერი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოენცეფალური ბარიერი
(ბერძნ. haima სისხლი, enkephalon თავის ტვინი) - ფიზიოლოგიური მექანიზმი, რომელიც არეგულირებს ნივთიერებათა ცვლას სისხლსა, ზურგის ტვინის არხის სითხესა და თავის ტვინს შორის, აგრეთვე ახორციელებს დამცველობით ფუნქციებს, აბრკოლებს რა ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში სისხლში შეყვანილი სხვადასხვა უცხო ნივთიერებების, აგრეთვე თვით ორგანიზმში წარმოქმნილ ნივთიერებათა ცვლის დარღვევის შედეგად სინთეზირებული პროდუქტების შეჭრას - (იხ. ნეიროგლია). ტერმინი შემოღებულია შვედი რ. გოტიეს მიერ 1921 წელს.

5.274 ჰემატოკრიტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოკრიტი
(ბერძნ. haima სისხლი, kriterion საზომი) - სისხლის პლაზმისა და სისხლის უჯრედების მოცულობითი შეფარდება; ამ რეაქციის განმსაზღვრელი ხელსაწყო.

5.275 ჰემატოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოლოგია
(ბერძნ. haima სისხლი, logos მოძღვრება) - მეცნიერება, რომელიც სწავლობს სისხლის შედგენილობას, თვისებებს, სისხლმბად ორგანოთა აგებულებასა და ფუნქციებს ნორმასა და პათოლოგიაში, აგრეთვე სისხლის სისტემის დაავადებათა ეტიოლოგიას, პათოგენეზს, კლინიკასა და მკურნალობას.

5.276 ჰემატომა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატომა
(ბერძნ. haima სისხლი, oma სიმსივნე) - სისხლძარღვებიდან გამოდენილი სისხლის დაგროვება ქსოვილებში, რაც სისხლის ჩაქცევის შედეგად ხდება.

5.277 ჰემატოფობია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოფობია
(ბერძნ. haima სისხლი, phobos შიში) - ძლიერი შიში საკუთარი და სხვისი სისხლის დანახვისას.

5.278 ჰემატოცელია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოცელია
(ბერძნ. haima სისხლი, koilia ღრუ) - მუცლის ღრუში სისხლის დაგროვება - (სისხლჩაქცევა).

5.279 ჰემატოცისტა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატოცისტა
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. cystis ბუშტი) - 1. სისხლიანი კისტა. 2. სისხლჩაქცევა შარდის ბუშტში.

5.280 ჰემატურია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემატურია
(ბერძნ. haima სისხლი, uron შარდი) - სისხლის არსებობა შარდში.

5.281 ჰემერალოპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემერალოპია
(hemeralopia) - ქათმის სიბრმავე. მხედველობის დეფექტი, როდესაც მხედველობა დაქვეითებულია ღამით.

5.282 ჰემეროფილი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემეროფილი
(ბერძნ. hemeros მოშინაურებული, philia სიყვარული) - 1. მცენარე ან ცხოველი, რომელიც არსებობს მხოლოდ კულტურული მცენარეების თანასაზოგადოებაში - (მაგ., ღიღილო). 2. სახეობა ან თანასაზოგადოება, რომელიც აფართოებს თავის არეალს ბუნებაზე ადამიანის ზემოქმედების გამო.

5.283 ჰემეროფობი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემეროფობი
(ბერძნ. hemeros მოშინაურებული, phobos შიში) - 1. სახეობა, რომელიც თავს არიდებს კულტურული მცენარეების თანასაზოგადოებას. 2. სახეობა, რომელიც იღუპება ბუნებაში ადამიანის ჩარევის შედეგად.

5.284 ჰემიზიგოტურობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემიზიგოტურობა
(ბერძნ. hemi ნახევარი, zygotos შერწყმული) - მდგომარეობა, როდესაც ორგანიზმს ერთი ან რამდენიმე გენი არაწყვილი აქვს, ანუ მათ არ გააჩნიათ ალელური პარტნიორები - (მაგ., ჰეტეროზიგოტური სქესის ინდივიდებში სასქესო ქრომოსომების გენები). ჰემიზიგოტურობის შედეგად ადამიანებსა და ცხოველებში ვლინდება მთელი რიგი სქესთან შეჭიდული მემკვიდრული დაავადებები - (ჰემოფილია, დალტონიზმი და სხვ.).

5.285 ჰემიკარიონი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემიკარიონი
(ბერძნ. hemi ნახევარი, karyon ბირთვი) - უჯრედის ბირთვი ქრომოსომების ჰაპლოიდური ნაკრებით.

5.286 ჰემიკრანია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემიკრანია
(ბერძნ. hemi ნახევარი, kranion ქალა) - იგივე შაკიკი. თავის ძლიერი ტკივილის შეტევა, მეტწილად თავის ერთ-ერთ ნახევარში. ასეთ შეტევას იწვევს სხვადასხვა სახის გაღიზიანება და ემოციური ფაქტორი. დაავადებას უკავშირებენ თავის სისხლძარღვთა ინერვაციის მოშლას.

5.287 ჰემიმეტაბოლური მწერები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემიმეტაბოლური მწერები
(ბერძნ. hemi ნახევარი, metabole შეცვლა, გარდაქმნა) - მწერები, რომელთაც ახასიათებთ არასრული გარდაქმნა.

5.288 ჰემიმეტამორფოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემიმეტამორფოზი
(ბერძნ. hemi ნახევარი, metamorphe გარდავაქცევ, osis მდგომარეობა) - განვითარებისას არასრული გარდაქმნა - (მაგ., ტარაკნებში).

5.289 ჰემიპლეგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემიპლეგია
(ბერძნ. hemi ნახევარი, plege დარტყმა) - დამბლა სხეულის ერთ ნახევარში. უმეტესად ვითარდება ტვინში სისხლის მიმოქცევის მოშლის შედეგად.

5.290 ჰემობლასტოზები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემობლასტოზები
(ბერძნ. haima სისხლი, blastos ყლორტი, ღივი, osis მდგომარეობა) - სისხლმბადი ორგანოების შემადგენელი უჯრედების სიმსივნური პროლიფერაცია. იყოფა 2 ჯგუფად - ლეიკემიებად და სიმსივნეებად. ეს უკანასკნელნი კლინიკურ ჰემატოლოგიაში ცნობილნი არიან როგორც ლიმფომები, ლიმფოსარკომები და ა.შ. საერთოდ, ჰემობლასტოზები და ავთვისებიანი სიმსივნეები - ერთი, საერთო ონკოლოგიური პრობლემაა.

5.291 ჰემოგლობინი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოგლობინი
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. globus ბურთულა) - ერითროციტების შემადგენელი ნაწილი, რომელიც შედგება ცილა გლობინისა და ჰემის 4 მოლეკულისაგან. ჰემის მოლეკულას, რომელიც რკინის ატომს შეიცავს, ახასიათებს უნარი შეიერთოს და გასცეს ჟანგბადის მოლეკულა. ჰემოგლობინი ჟანგბადის გადამტანია და მონაწილეობს ნახშირორჟანგის ტრანსპორტში.

5.292 ჰემოგლობინოპათია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოგლობინოპათია
(ბერძნ. haima სისხლი, globus ბურთულა, pathos ავადმყოფობა) - ამ სახელწოდებით აერთიანებენ დაავადებათა ჯგუფს, რომლისთვისაც დამახასიათებელია მოზრდილთა ფიზიოლოგიური ჰემოგლობინის სტრუქტურის ან პოლიპეპტიდური ჯაჭვების სინთეზის დარღვევა. აღნიშნული ცვლილებები ორგანიზმში იწვევს პათოლოგიურ ძვრებს, რაც კლინიკურად გამოიხატება ძვალ-სახსრის სისტემის ტკივილებით, ჰეპატოსპლენომეგალიით და ა.შ. სინონიმი: ჰემოგლობინოზი.

5.293 ჰემოგლობინოფილური ბაქტერიები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოგლობინოფილური ბაქტერიები
(ბერძნ. haima სისხლი, globus ბურთულა, philia სიყვარული, მიდრეკილება, bakterion ჩხირი) - ბაქტერიები, რომელთა სიცოცხლისათვის აუცილებელია გარემოში ჰემოგლობინის მგავსი ნივთიერების არსებობა. ამ ტიპის ბაქტერიებს მიეკუთვნება Haemophilus-ის გვარის ბაქტერიები.

5.294 ჰემოგრამა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოგრამა
(ბერძნ. haima სისხლი, gramma ჩანაწერი) - სისხლის გამოკვლევის შედეგად მიღებული მონაცემების ჩანაწერი, სისხლის ფორმიანი ელემენტების რაოდენობისა და შემადგენლობის, აგრეთვე ჰემოგლობინის განსაზღვრის შესახებ.

5.295 ჰემოდიალიზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოდიალიზი
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. dialysis დაშლა, გამოყოფა) - თირკმლის უკმარისობის მკურნალობის მეთოდი „ხელოვნური თირკმლის“ აპარატის გამოყენებით, რომლის დროსაც ადგილი აქვს სისხლიდან წიდების გამოყოფას. იხ. დიალიზი.

5.296 ჰემოდინამიკა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოდინამიკა
(ბერძნ. haima სისხლი, dynamis ძალა) - ფიზიოლოგიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის სისხლძარღვებში სისხლის მოძრაობის კანონზომიერებებს.

5.297 ჰემოთერაპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოთერაპია
(ბერძნ. haima სისხლი, therapeia მკურნალობა) - იგივე სისხლით მკურნალობა. სისხლის, მისი კომპონენტების, სისხლისაგან დამზადებული პრეპარატების გამოყენება სამკურნალო მიზნით. სადღეისოდ მიღებულია სისხლის კომპონენტების - (პლაზმის, ერითროციტური, თრომბოციტური და ლეიკოციტური მასის) გადასხმა, რასაც ჰემოკომპონენტოთერაპია ეწოდება. ამჟამად მთლიანი სისხლის გადასხმა რეკომენდებული არ არის.

5.298 ჰემოთორაქსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოთორაქსი
(ბერძნ. haima სისხლი, thorax გულმკერდი) - სისხლის დაგროვება პლევრალურ სიღრუეში.

5.299 ჰემოკონიები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოკონიები
(ბერძნ. haima სისხლი, konis მტვერი) - სისხლის პლაზმაში შეწონილი უჯრედული დეტრიტები და ცხიმის წვეთები.

5.300 ჰემოკულტურა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოკულტურა
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. cultura დამუშავება) - სისხლისაგან მიღებული მიკრობთა კულტურა.

5.301 ჰემოლიზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოლიზი
(ბერძნ. haima სისხლი, lysis დაშლა, გახსნა) - ერითროციტების დაშლის პროცესი, რის შედეგადაც გამოიყოფა ჰემოგლობინი. ფიზიოლოგიური ჰემოლიზი ადამიანსა და ცხოველებში განუწყვეტლივ მიმდინარეობს. ერითროციტების საბოლოო დაშლას ადგილი აქვს ელენთაში. გამოთავისუფლებული ჰემოგლობინისაგან სინთეზდება ნაღვლის ერთ-ერთი პიგმენტი - ბილირუბინი. პათოლოგიური ჰემოლიზი გვხვდება ჰემოლიზური ანემიების, ჰემოგლობინოპათიების შემთხვევაში. ეს პროცესი შეიძლება განვითარდეს ჰემოლიზური შხამების ზემოქმედების შედეგადაც.

5.302 ჰემოლიზინები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოლიზინები
(ბერძნ. haima სისხლი, lysis დაშლა, გახსნა) - ნივთიერებები, რომლებიც იწვევენ ჰემოლიზს. განასხვავებენ არასპეციფიკურ - (ზოგიერთი გველის, მორიელის, ბაქტერიის შხამები, საპონინები და სხვ.) და სპეციფიკურ ჰემოლიზინებს - (იმუნოჰემოლიზინებს - ანტისხეულებს).

5.303 ჰემოლიზური ანემიები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოლიზური ანემიები
(ბერძნ. haima სისხლი, lysis დაშლა, გახსნა, an უარყ. თავსართი) - 1. ახალშობილთა ჰემოლიზური ანემია, რომელიც დაკავშირებულია რეზუს-ფაქტორის მიხედვით დედისა და ნაყოფის სისხლის შეუთავსებლობასთან. 2. ავტოიმუნური ჰემოლიზური ანემია, რომლის დროსაც ანტისხეულები გამომუშავდება თავისი ორგანიზმის ანტიგენების მიმართ. აღნიშნული ანემიები იყოფა იმისდა მიხედვით, თუ რა წარმოადგენს ანტისხეულების შეტევის ობიექტს პერიფერიული სისხლის ერითროციტები თუ ძვლის ტვინის ერითროკარიოციტები. 3. ეგზოგენური ფაქტორებით განპირობებული ჰემოლიზური ანემია. ჰემოლიზურ პროცესებს ადგილი აქვს ორგანული და არაორგანული წარმოშობის ჰემოლიზური შხამების - (ზოგიერთი ბაქტერიის ტოქსინი, ზოგიერთი გველის შხამი, ფენილჰიდრაზინი და სხვ.), მძიმე დამწვრობების ანდა სეპტიკური, სტრეპტოკოკური ანაერობული ინფექციების, მალარიის შემთხვევებში.

5.304 ჰემოლიმფა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოლიმფა
(ბერძნ. haima სისხლი, lympha ანკარა წყალი) - სითხე, რომელიც ცირკულირებს ფეხსახსრიანების, მოლუსკების ღია სისხლძარღვოვან სისტემაში. ფუნქციურად ჰემოლიმფა შეესაბამება დახშული სისხლძარღვოვანი სისტემის მქონე ცხოველების სისხლსა და ლიმფას.

5.305 ჰემომეტრი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემომეტრი
(ბერძნ. haima სისხლი, metreo ვზომავ) - ზოგჯერ ჰემოგლობინომეტრს უწოდებენ. ჰემოგლობინის რაოდენობის გამოსაკვლევი ხელსაწყო, რომელიც აგებულია კალორიმეტრის პრინციპის მიხედვით.

5.306 ჰემოპოეზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოპოეზი
(ბერძნ. haima სისხლი, poieo წარმოვქმნი) - სისხლის უჯრედოვანი ელემენტების წარმოქმნის, განვითარებისა და მომწიფების პროცესი. მიჩნეულია, რომ სისხლწარმოქმნის საწყისი, მორფოლოგიურად ლიმფოციტების მსგავსი პოლიპოტენტური ღეროვანი უჯრედია, რომელიც წარმოადგენს სისხლის ყველა უჯრედის წინამორბედს. იხ. სისხლწარმოქმნა.

5.307 ჰემორაგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემორაგია
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. rrhagia ძლიერი გამოყოფა) - სისხლძარღვის მთლიანობის დარღვევის შედეგად სისხლის დენა ან სისხლის ჩაქცევა სხეულის რომელიმე სიღრუესა და ორგანოში.

5.308 ჰემორაგიული ცხელება

▲ზევით დაბრუნება


ჰემორაგიული ცხელება
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. rrhagia ძლიერი გამოყოფა) - ვირუსული ეტიოლოგიის ტრანსმისიული, ბუნებრივ-კეროვანი დაავადებაა. მიმდინარეობს ჰემორაგიული სინდრომით. მძიმე კლინიკურ ფორმებს თან ახლავს ფართო სისხლჩაქცევები სხვადასხვა ორგანოებში, არტერიული ჰიპოტენზია და შოკური მდგომარეობა. ჰემორაგიებით მიმდინარე დაავადებებია: ყვითელი ცხელება, დენგეს ცხელება, ლასას, ებოლას, მარბურგის ცხელებები და სხვ.

5.309 ჰემოსპერმია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოსპერმია
(ბერძ. haima სისხლი, sperma თესლი) - სათესლე სითხეში სისხლის შერევა.

5.310 ჰემოსტაზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოსტაზი
(ბერძნ. haima სისხლი, stasis დგომა) - სისხლის დინების შეჩერება. სხეულის ზოგიერთი ნაწილის სისხლძარღვებში სისხლის მოძრაობის შენელება, შეწყვეტა.

5.311 ჰემოტოქსინები

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოტოქსინები
(ბერძნ. haima სისხლი, toxikon შხამი) - მიკრობული, მცენარეული და ცხოველური წარმოშობის ნივთიერებები, რომლებიც სისხლში ცირკულირებადი ნორმალური ერითროციტების და სხვა უჯრედების დაზიანებასა და ჰემოლიზს იწვევენ.

5.312 ჰემოტრანსფუზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოტრანსფუზია
(ბერძნ. haima სისხლი, ლათ. transfusio გადასხმა) - სისხლის გადასხმა ერთი ადამიანის ვენიდან მეორე ადამიანის ვენაში. განასხვავებენ სისხლის პირდაპირ და არაპირდაპირ გადასხმას.

5.313 ჰემოფთალმია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოფთალმია
(ბერძნ. haima სისხლი, ophthalmos თვალი) - სისხლჩაქცევა თვალის კაკალში - (მინისებრ სხეულში, წინა საკანში და ა.შ.).

5.314 ჰემოფილია

▲ზევით დაბრუნება


ჰემოფილია
(ბერძნ. haima სისხლი, philia სიყვარული, მიდრეკილება) - მემკვიდრული მიდრეკილება სისხლდენისადმი, რომლის დროსაც სისხლის შედედების უნარი დაქვეითებულია თრომბოპლასტინის წარმოქმნაში მონაწილე ანტიჰემოფილური გლობულინის - (VIII ფაქტორის) სისხლში არარსებობის გამო. ჰემოფილიით ავადდებიან მამაკაცები, ამ დაავადების გენის მტარებლები - (კონდუქტორები) კი ქალებია.

5.315 ჰემულა

▲ზევით დაბრუნება


ჰემულა
(ლათ. hemmula პატარა კვირტი) - 1. მტკნარი წყლის და ზღვის ზოგიერთი ღრუბელის დასვენების ფაზაში მყოფი შინაგანი კვირტი. 2. ჩ. დარვინის პანგენეზის მემკვიდრული თეორიის ჰიპოთეზური ერთეული.

5.316 ჰეპატიტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეპატიტი
(ბერძნ. hepar ღვიძლი, itis ანთება) - ღვიძლის ანთებითი ხასიათის დაავადებათა საერთო სახელწოდება. პირველადი ჰეპატიტის განვითარება დამოკიდებულია ჰეპატოტროპული ფაქტორების, მაგ., ვირუსების, ალკოჰოლის, მედიკამენტების, ქიმიური ნივთიერებების ზემოქმედებაზე. იხ. ვირუსული ჰეპატიტები.

5.317 ჰეპატომა

▲ზევით დაბრუნება


ჰეპატომა
(ბერძნ. hepar ღვიძლი, oma სიმსივნე) - ღვიძლის უჯრედებისაგან - (ჰეპატოციტებისაგან) განვითარებული პირველადი კიბო.

5.318 ჰეპატომეგალია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეპატომეგალია
(ბერძნ. hepar ღვიძლი, megas დიდი) - ღვიძლის გადიდება.

5.319 ჰეპატოსპლენომეგალია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეპატოსპლენომეგალია
(ბერძნ. hepar ღვიძლი, splen ელენთა, megas დიდი) - ღვიძლისა და ელენთის ერთდროული გადიდება.

5.320 ჰეპატოტროპიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეპატოტროპიზმი
(ბერძნ. hepar ღვიძლი, tropos მობრუნება, მიმართულება) - სხვადასხვა ბუნების აგენტების და ზემოქმედებების უნარი გამოიწვიონ პათოლოგიური ცვლილებები ღვიძლში. მაგ., ინფექციური ჰეპატიტის გამომწვევ ვირუსებს გააჩნიათ უნარი დააზიანონ ღვიძლის ქსოვილი, კერძოდ, ჰეპატოციტები.

5.321 ჰეპატოციტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰეპატოციტები
(ბერძნ. hepar ღვიძლი, kytos უჯრედი) - ღვიძლის ეპითელური უჯრედები, რომლებიც ამ ორგანოს ყველა უჯრედის 60%-ს შეადგენენ. ბევრ მათგანს - (ადამიანის ღვიძლში 20%-მდე) 2 და მეტი ბირთვი გააჩნიათ. გარდა ამისა, ჰეპატოციტებში კარიოგამიის გამო, ადგილი აქვს პოლიპლოიდიზაციას. პოლიპლოიდური უჯრედების რაოდენობა ასაკთან ერთად მატულობს და მოხუცებულებში 80%-ს აღწევს.

5.322 ჰერბარიუმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰერბარიუმი
(ლათ. herbarius რაც მცენარეებს მიეკუთვნება) - 1. გამომშრალი მცენარეების კოლექცია. 2. დაწესებულება, რომელიც ინახავს გამომშრალი მცენარეების კოლექციას და აწარმოებს მის შესწავლას.

5.323 ჰერბიციდები

▲ზევით დაბრუნება


ჰერბიციდები
(ლათ. herba ბალახი, caedo ვკლავ) - ნივთიერებები, რომლებიც გამოიყენებიან არასასურველი მცენარეების - (სარეველების) მოსასპობად. ჰერბიციდებს იყენებენ მცენარეულობის დეფოლაციისა - (იხ. დეფოლიანტი) და მისი მთლიანი მო სპობისათვის. ყველა ჰერბიციდი ადამიანისა და ცხოველების სიცოცხლისათვის საშიშია.

5.324 ჰერედიტარული

▲ზევით დაბრუნება


ჰერედიტარული
(ლათ. hereditarius მემკვიდრეობითი) - მემკვიდრეობითი, მემკვიდრეობით მიღებული.

5.325 ჰერმაფროდიტიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰერმაფროდიტიზმი
(ბერძნ. მითოლოგიური არსების, ღმერთების ჰერმესისა და აფროდიტეს შვილის, ჰერმაფროდიტეს სახელის მიხედვით, რომელიც ნიმფა სალმაკიდასთან შეერთებული იყო იმგვარად, რომ მათი სხეულები ერთ ორსქესიან არსებას წარმოადგენდა) - მოვლენა, როდესაც ერთსა და იმავე ორგანიზმს აქვს როგორც მამრობითი, ასევე მდედრობითი სქესის ნიშნები.

5.326 ჰეროინი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეროინი
(heroinum) - C21H23O5N. ერთ-ერთი უძლიერესი ნარკოტიკი.

5.327 ჰერპესი

▲ზევით დაბრუნება


ჰერპესი
(ბერძნ. herpo ვხოხავ) - იგივე ბუშტუკოვანი ლიქენი. მწვავე, ციკლური მიმდინარეობის ვირუსული დერმატოზი ბუშტუკოვანი გამონაყარით უმეტესად ტუჩებზე, სასქესო ორგანოებზე და სხვ.

5.328 ჰერპესის ვირუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰერპესის ვირუსი
(ბერძნ. herpo ვხოხავ, ლათ. virus შხამი) - დნმ-ს შემცველი ვირუსია, მის ვირიონებს გააჩნიათ გარეთა მემბრანა და კაფსიდის - (იხ.) იკოსაედრული ანუ ოცწახნაგოვანი ფორმა.

5.329 ჰერპეტოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰერპეტოლოგია
(ბერძნ. herpeton ქვეწარმავალი, logos მოძღვრება) - ზოოლოგიის დარგი, რომელიც სწავლობს ქვეწარმავლებს, მათ მორფოლოგიურთავისებურებებს, ცხოვრების ნირს, გავრცელების ზონებს და მნიშვნელობას მედიცინისა და ბიოლოგიისათვის.

5.330 ჰეტეროგამეტურობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროგამეტურობა
(ბერძნ. heteros სხვა, gametes გამეტები) - ჰეტეროგამეტურ სქესს გააჩნია გამეტების ორი სხვადასხვა ტიპი, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან სასქესო ქრომოსომებით. ადამიანში ჰეტეროგამეტურია მამაკაცი - (მას ორი სხვადასხვა ტიპის გამეტა გააჩნია, X - და Y - ქრომოსომიანი), ფრინველებში კი - დედალი.

5.331 ჰეტეროგამია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროგამია
(ბერძნ. heteros სხვა, gamos ქორწინება) - სქესობრივი პროცესის ტიპი, რომლის დროსაც განაყოფიერებისას შერწყმული ორი გამეტა ერთმანეთისაგან განსხვავდება გარეგნულად.

5.332 ჰეტეროგენეზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროგენეზი
(ბერძნ. heteros სხვა, genesis წარმოშობა) - 1. ორგანიზმების ორ ან მეტ თაობაში გამრავლების ფორმის მონაცვლეობა. 2. მშობლიური ფორმებიდან სხვადასხვა ნიშანთვისებებით მკვეთრად განსხვავებული ინდივიდების უეცარი წარმოშობა. ჰეტეროგენეზის აღმოჩენა წინ უსწრებდა მუტაციურ თეორიას.

5.333 ჰეტეროგენური

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროგენური
(ბერძნ. heteros სხვა, genao წარმოვშობ) - შემადგენლობით, წარმოშობით, თვისებებით სხვადასხვაგვარი - (მაგ., სხვადასხვა ცხოველების ცილები). ამ ტერმინის საპირისპიროა „ჰომოგენური“.

5.334 ჰეტეროგონია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროგონია
(ბერძნ. heteros სხვა, gone შთამომავლობა, თაობა) - თაობათა მორიგეობის ერთ-ერთი ფორმა ზოგიერთ უხერხემლო ცხოველში, როდესაც ერთმანეთს ენაცვლება სხვადასხვა სქესიანი თაობები. მაგ., განაყოფიერებული კვერცხიდან განვითარებულ თაობას ცვლის გაუნაყოფიერებული კვერცხიდან განვითარებული - (პართენოგენეზური) თაობა; ანდა განსხვავებულსქესიანი თაობა იცვლება ჰერმაფროდიტებით.

5.335 ჰეტეროდონტურობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროდონტურობა
(ბერძნ. heteros სხვა, dentis კბილები) - სხვადასხვა ფორმის და ზომის კბილები. ადამიანში - მჭრელები, ეშვები, მცირე და დიდი ძირითადი კბილები.

5.336 ჰეტეროზიგოტა

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროზიგოტა
(ბერძნ. heteros სხვა, zygotos შერწყმული, შეერთებული) - სხვადასხვა მემკვიდრული ნიშან-თვისების მქონე ორი გამეტის შერწყმის შედეგი. ახასიათებს და- თიშვა 3 : 1-ზე.

5.337 ჰეტეროზისი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროზისი
(ბერძნ. heteroiosis ცვლილება, გარდაქმნა) - ე.წ. „ჰიბრიდული ძალის“ მოვლენა, რაც უზრუნველყოფს ჰიბრიდული ორგანიზმის ცხოველქმედების, პროდუქტიულობის და მასის გაზრდას. ჰეტეროზისის ეფექტი ყველაზე უფრო მკვეთრად ვლინდება პირველი თაობის ჰიბრიდებში, შემდეგ კი თანდათანობით ქრება.

5.338 ჰეტეროთალიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროთალიზმი
(ბერძნ. heteros სხვა, thallos მწვანე ტოტი) - უმდაბლესი მცენარეების გარეგნულად მსგავსი ეგზემპლარების განსხვავებულსქესიანობა.

5.339 ჰეტეროთერმული ცხოველები

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროთერმული ცხოველები
(ბერძნ. heteros სხვა, therme სითბო, სიცხე) - ცხოველები, რომელთაც მუდმივი ტემპერატურა აქვთ მხოლოდ აქტიური ცხოველქმედების პერიოდში, ხოლო ღრმა ძილის, გაშეშებისა და ზამთრის ძილის დროს მათი სხეულის ტემპერატურა ძლიერ ქვეითდება. ას ე თებია: დათვი, ღამურა, ზღარბი და სხვ.

5.340 ჰეტეროკარიოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროკარიოზი
(ბერძნ. heteros სხვა, karyon ბირთვი, osis მდგომარეობა) - სხვადასხვა გენოტიპის ბირთვებიანი უჯრედების - (ჰეტეროკარიონების) არსებობა ქსოვილში.

5.341 ჰეტეროკარიონი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროკარიონი
(ბერძნ. heteros სხვა, karyon ბირთვი) - უჯრედი, რომელიც შეიცავს განსხვავებული გენოტიპის ორ ან მეტ ბირთვს; ორი სხვადასხვა გენოტიპის სომატური უჯრედის შერწყმის შედეგად წარმოქმნილი ორ-, სამ- ან მრავალბირთვიანი უჯრედული წარმონაქმნი - (მაგ., სხვადასხვა სახეობის ორგანიზმის ან ერთი და იმავე ორგანიზმის სხვადასხვა ტიპის უჯრედები, მაგ., ლიმფოციტი და ფიბრობლასტი).

5.342 ჰეტეროკარპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროკარპია
(ბერძნ. heteros სხვა, karpos ნაყოფი) - ყვავილოვანი მცენარეების ერთი და იგივე სახეობაში ისეთი ნაყოფების წარმოქმნა, რომლებიც ვრცელდება სხვადასხვა ხერხებით - (მაგ., ცხოველებისა და ქარის საშუალებით).

5.343 ჰეტერომორფოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტერომორფოზი
(ბერძნ. heteros სხვა, morphe ფორმა) - რეგენერაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც დაკარგული ორგანოს ნაცვლად წარმოიქმნება განსხვავებული ფორმისა და ფუნქციის ორგანო - (არაჰომოლოგიური). მაგ., ჭიაყელას ამპუტირებული თავის ნაწილის ნაცვლად, იმავე ადგილას კუდის ნაწილის განვითარება. ჰეტერომორფოზი ახასიათებს მრავალ ცხოველს - უმარტივესებიდან ქორდიანებამდე, განსაკუთრებით კი უმდაბლეს ორგანიზმებს.

5.344 ჰეტეროპლოიდია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროპლოიდია
(ბერძნ. heteros სხვა, ploos ჯერადი) - მოვლენა, რომელიც განაპირობებს გენური ბალანსის დარღვევას, კომპლექტში ცალკეული ქრომოსომების არაჯერადი მომატებით ან შემცირებით.

5.345 ჰეტეროსექსუალი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროსექსუალი
(ბერძნ. heteros სხვა, ლათ. sexus სქესი) - პიროვნება, რომელსაც ნორმალური სქესობრივი ლტოლვა გააჩნია საწინააღმდეგო სქესის წარმომადგენლისადმი - მამაკაცს ქალისადმი და პირიქით.

5.346 ჰეტეროსტაზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროსტაზი
(ბერძნ. heteros სხვა, stasis მდგომარეობა) - ჰომეოსტაზისაგან - (იხ.) განსხვავებით, როდესაც მდგრადი მდგომარეობა შენარჩუნებულია ფიზიოლოგიური საშუალებების მეშვეობით, ჰეტეროსტაზისას იგივე მდგომარეობა მიიღწევა სამედიცინო ჩარევის საშუალებით.

5.347 ჰეტეროსტილია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროსტილია
(ბერძნ. heteros სხვა, stilos სვეტი) - ერთი სახეობის მცენარის სხვადასხვა ეგზემპლარების ყვავილებში ბუტკოების სვეტებისა და მტვრიანების ძაფების სხვადასხვა სიგრძე, რაც აბრკოლებს თვითდამტვერვას.

5.348 ჰეტეროტოპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროტოპია
(ბერძნ. heteros სხვა, topos ადგილი) - ქსოვილთა ან ორგანოთა ლოკალიზაცია მათთვის უჩვეულო ადგილზე.

5.349 ჰეტეროტროფები

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროტროფები
(ბერძნ. heteros სხვა, trophe საკვები) - ორგანიზმები, რომლებიც თავისი კვებისათვის იყენებენ სხვა ორგანიზმების მიერ დამზადებულ ორგანულ ნივთიერებებს.

5.350 ჰეტეროტროფული ბაქტერიები

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროტროფული ბაქტერიები
(ბერძნ. heteros სხვა, trophe საკვები) - ბაქტერიები, რომლებიც ენერგიის წყაროდ იყენებენ ორგანულ ნივთიერებებს.

5.351 ჰეტეროფაზური პოლიკარიოციტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროფაზური პოლიკარიოციტი
(ბერძნ. heteros სხვა, phasis გამომჟღავნება, გამოვლინება, poly ბევრი, karyon ბირთვი, kytos უჯრედი) - უჯრედული ციკლის სხვადასხვა ფაზაში მყოფი ბირთვების შერწყმის შედეგად წარმოქმნილი მრავალბირთვიანი უჯრედი.

5.352 ჰეტეროქრომატინი

▲ზევით დაბრუნება


ჰეტეროქრომატინი
(ბერძნ. heteros სხვა, chromatos ფერი, საღებავი) - ქრომატინის მონაკვეთი, რომელიც მთელი უჯრედული ციკლის განმავლობაში იმყოფება კონდენსირებულ მდგომარეობაში. ინტენსიურად იღებება ბირთვის საღებავებით და კარგად ჩანს სინათლის მიკროსკოპში. აღნიშნული მონაკვეთი გენეტიკურად საკმაოდ ინერტულია. მიკროსკოპულად გააჩნია მაღალი ელექტრონული სიმკვრივე.

5.353 ჰიალინი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიალინი
(ბერძნ. hyalos მინა) - ცილოვანი უსტრუქტურო, მკვრივი კონსისტენციის, გამჭვირვალე, ჰომოგენური ნივთიერება.

5.354 ჰიალინოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიალინოზი
(ბერძნ. hyalos მინა, osis მდგომარეობა) - ცილოვანი ცვლის მოშლის მორფოლოგიური გამოვლენა, როდესაც ქსოვილში გროვდება ჰიალინი.

5.355 ჰიალოპლაზმა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიალოპლაზმა
(ბერძნ. hyalos მინა, plasma გამოძერწილი, წარმონაქმნი) - ორგანოიდებიდან ციტოპლაზმის თავისუფალი უბანი. ციტოპლაზმის ჰომოგენური, უსტრუქტურო მასა.

5.356 ჰიატუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიატუსი
(ლათ. hiatus ხვრელი) - ნებისმიერი ნახვრეტი, ინტერვალი ორგანოებს შორის. ლაკუნა, ღრმული.

5.357 ჰიბერნაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიბერნაცია
(ლათ. hibernatio გამოზამთრება) - იგივე ზამთრის ძილი. ცხოველების სასიცოცხლო პროცესების დროებითი ღრმა დათრგუნვა, რითაც ისინი თავს აღწევენ სეზონურ არახელსაყრელ პირობებს. უფრო ხშირად ახასიათებთ მღრღნელებსა და ფეხსახსრიანებს.

5.358 ჰიბრიდი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიბრიდი
(ლათ. hibrida ორმაგი წარმოშობისა) - ჰეტეროზიგოტური ორგანიზმი, რომელიც წარმოიქმნება სხვადასხვა გენოტიპის მქონე მშობლიური ფორმების შეჯვარების გზით; ჰიბრიდს უწოდებენ აგრეთვე ორი სხვადასხვა გენოტიპის ან ფენოტიპის უჯრედის შერწყმის შედეგად წარმოქმნილ სინკარიონს - (იხ.).

5.359 ჰიბრიდიზაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიბრიდიზაცია
(ლათ. hibrida ორმაგი წარმოშობისა) - გენეტიკურად განსხვავებული მშობლიური ფორმების - (სახეობების, გვარების, ხაზების და სხვ.) შეჯვარების შედეგად წარმოქმნილი ორგანიზმის - (ან უჯრედის) მიღების პროცესი. ერთი სახეობის ინდივიდების შეჯვარებას შიდასახეობრივი ჰიბრიდიზაცია ეწოდება, სხვადასხვა სახეობების ან გვარების ინდივიდების შეჯვარებას კი შორეული. განასხვავებენ ბუნებრივ და ხელოვნურ ჰიბრიდიზაციებს.

5.360 ჰიბრიდომა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიბრიდომა
(ლათ. hibrida ორმაგი წარმოშობისა, ბერძნ. oma სიმსივნე) - რომელიმე ცხოველის სპლენოციტის - (ელენთის B-ლიმფოციტის) და ამავე ცხოველის მიელომური უჯრედის შერწყმის შედეგად წარმოქმნილი ერთუჯრედიანი ჰიბრიდული უჯრედი - სინკარიონი, რომელიც ასინთეზებს და გამოყოფს ე.წ. მონოკლონურ ანტისხეულებს - (იხ.).

5.361 ჰიგიენა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიგიენა
(ბერძნ. hygieinos ჯანსაღი, ჯანმრთელი. ცნობილი ბერძენი ექიმის ასკლეპიოსის ერთ-ერთი ქალიშვილის, ჰიგიას სახელის მიხედვით) - მედიცინის ერთ-ერთი დარგია, რომელიც სწავლობს გარემოს ზემოქმედებას ადამიანის ორგანიზმზე, მის შრომისუნარიანობაზე და სხვა. მჭიდროდაა დაკავშირებული ბიოლოგიასთან, ფიზიკასთან, ქიმიასთან და სხვა მეცნიერებებთან. ჰიგიენის განსაკუთრებული დარგია სანიტარია.

5.362 ჰიგრომორფიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიგრომორფიზმი
(ბერძნ. hygros ტენიანი, morphe ფორმა) - ჰაერის მაღალი ტენიანობის პირობებში ბინადარი მცენარეების აგებულების თავისებურებანი. ასეთ მცენარეებს ტრანსპირაციის გაძლიერებისათვის ახასიათებთ სპეციალური შეგუებითი სამარჯვები.

5.363 ჰიგროფილები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიგროფილები
(ბერძნ. hygros ტენიანი, phileo სიყვარული) - ხმელეთის ორგანიზმები, რომლებიც შეგუებულნი არიან ცხოვრებას მაღალი ტენიანობის პირობებში - (მაგ., ჭიაყელა).

5.364 ჰიგროფიტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიგროფიტები
(ბერძნ. hygros ტენიანი, phyton მცენარე) - მცენარეები, რომლებიც ცხოვრობენ მაღალი ტენიანობის პირობებში.

5.365 ჰიდატოფიტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდატოფიტები
(ბერძნ. hydor წყალი, phyton მცენარე) - მცენარეები, რომლებიც მთლიანად ან თავისი უდიდესი ნაწილით ჩაძირულნი არიან წყალში - (ელოდეა, დუმფარა და სხვ.).

5.366 ჰიდრა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრა
(Hydra vulgaris) - მტკნარ წყალში მცხოვრები ნაწლავღრუიანთა ტიპის მცირე ზომის წარმომადგენელი. სახელწოდება მიიღო რეგენერაციის საოცარი უნარისათვის - (ჰიდრა ეწოდებოდა იმ ურჩხულს ძველბერძნული მითოლოგიიდან, რომელსაც ჰერკულესი შეებრძოლა. ჰიდრას მოკვეთილის ნაცვლად ახალი თავი და საცეცები ეზრდებოდა).

5.367 ჰიდრართროზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრართროზი
(ბერძნ. hydor წყალი, arthron სახსარი, osis მდგომარეობა) - სახსრის წყალმანკი.

5.368 ჰიდრემია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრემია
(ბერძნ. hydor წყალი, haima სისხლი) - წყლის გადაჭარბებული შემცველობა სისხლში.

5.369 ჰიდრობიოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრობიოლოგია
(ბერძნ. hydor წყალი, bios სიცოცხლე, logos მოძღვრება) - უმთავრესად ეკოლოგიური მეცნიერებაა, რომელიც სწავლობს წყლის ორგანიზმებს, მათ ურთიერთქმედებას წყლის გარემო პირობებთან, მათი არსებობის კანონზომიერებებს და სხვ.

5.370 ჰიდრობიონტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრობიონტები
(ბერძნ. hydor წყალი, biont მცხოვრებნი) - წყლის გარემოში მუდმივად მცხოვრები ორგანიზმები. ჰიდრობიონტებს ზოგჯერ ყოფენ მარინობიონტებად - (ოკეანეებში მობინადრეებად) და აკვაბიონტებად - (მტკნარ წყლებში მობინადრეებად).

5.371 ჰიდრობიოსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრობიოსი
(ბერძნ. hydor წყალი, bios სიცოცხლე) - ჰიდრობიოლოგიის შესწავლის საგანი. მთელი დედამიწის წყალსატევებში მცხოვრები ორგანიზმების ერთობლიობა.

5.372 ჰიდრობიოსფერო

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრობიოსფერო
(ბერძნ. hydor წყალი, bios სიცოცხლე, sphaire სფერო) - ბიოსფეროს ნაწილი. დედამიწის ზედაპირულ წყლებში მცხოვრები ყველა ცოცხალი არსების ერთობლიობა.

5.373 ჰიდროთერაპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროთერაპია
(ბერძნ. hydor წყალი, therapeia მკურნალობა) - სხვადასხვა ტემპერატურის წყლის გამოყენება სამკურნალო და პროფილაქტიკური მიზნით - (აბაზანა, შხაპი, ბანაობა და სხვ.).

5.374 ჰიდროლაზები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროლაზები
(ბერძნ. hydor წყალი) - ფერმენტების კლასი, რომელიც აკატალიზებს ჰიდროლიზის - (იხ.) რეაქციებს. ჰიდროლაზებს მიეკუთვნება საჭმლის მომნელებელი მრავალი ფერმენტი: ამილაზა, ცელულაზა, პროტეაზა და ა.შ.

5.375 ჰიდროლიზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროლიზი
(ბერძნ. hydor წყალი, lysis დაშლა) - რთულ ნივთიერებათა დაშლა წყლის და ფერმენტების - (ჰიდროლაზების) ზემოქმედების შედეგად.

5.376 ჰიდროლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროლოგია
(ბერძნ. hydor წყალი, logos მოძღვრება) - მეცნიერება, რომელიც სწავლობს დედამიწაზე არსებულ წყლებს. განასხვავებენ ხმელეთის - (მდინარეების, ტბების, მიწისქვეშა წყლების) და ოკეანეებისა და ზღვების ჰიდროლოგიებს.

5.377 ჰიდროლოკაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროლოკაცია
(ბერძნ. hydor წყალი, ლათ. locus ადგილი) - ამა თუ იმ ცხოველის ადგილსამყოფელის - (მიმართულების, მანძილის) განსაზღვრა წყალში მის მიერვე არეკლილი ბგერების მეშვეობით.

5.378 ჰიდრომანია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრომანია
(ბერძნ. hydor წყალი, mania სიგიჟე) - წყალში თავის დახრჩობის აკვიატებული სურვილი.

5.379 ჰიდრონავტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდრონავტი
(ბერძნ. hydor წყალი, nautes მეზღვაური) - ადამიანი, რომელიც სპეციალურ აპარატში - (ბატისკაფი ან ბატისფერა) დიდი ხნის მანძილზე ასრულებს სამუშაოს და კვლევა-ძიებას, გავლილი აქვს სპეციალური მომზადება წყლის პირობებში სამუშაოდ. სინონიმი: აკვანავტი.

5.380 ჰიდროსფერო

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროსფერო
(ბერძნ. hydor წყალი, sphaire სფერო) - დედამიწის წყლის გარსი, სადაც ბინადრობენ ჰიდრობიონტები - (იხ.).

5.381 ჰიდროტაქსისი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროტაქსისი
(ბერძნ. hydor წყალი, taxis განლაგება რიგში) - უმდაბლესი ორგანიზმების მოძრაობა მეტი ან ნაკლები სინესტის მიმართულებით - (დადებითი და უარყოფითი ჰიდროტაქსისი).

5.382 ჰიდროფილია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროფილია
(ბერძნ. hydor წყალი, philia სიყვარული) - 1.მცენარეების დამტვერვა წყლის მეშვეობით. 2.ორგანიზმის ქსოვილების წყლის შებოჭვის უნარი, მისი გამოყოფის შეფერხება.

5.383 ჰიდროფიტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროფიტები
(ბერძნ. hydor წყალი, phyton მცენარე) - წყლის მცენარეები, რომლებიც სხეულის მხოლოდ მცირე, ქვედა ნაწილით არიან წყალში ჩამალულნი. ჰიდატოფიტებისაგან - (იხ.) განსხვავებით, მათი ფესვები, მექანიკური ქსოვილები და წყალგამტარი ჭურჭლები კარგად არიან განვითარებული.

5.384 ჰიდროქორია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროქორია
(ბერძნ. hydor წყალი, choreo ვვრცელდები) - მცენარეთა თესლების და ნაყოფების გავრცელება წყლის საშუალებით.

5.385 ჰიდროცეფალია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიდროცეფალია
(ბერძნ. hydor წყალი, kephale თავი) - თავის ტვინის წყალმანკი. თავისა და ზურგის ტვინის სითხის - (ე.წ. ლიკვორის) რაოდენობის მომატება თავის ქალას ღრუში.

5.386 ჰიმენი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიმენი
(ბერძნ. hymen თხელი კანი. Hymen - ბერძნულ მითოლოგიაში ქორწინების ღმერთია) - იგივე საქალწულე აპკი. ლორწოვანი გარსის ნაოჭი, რომელიც ხურავს საშოში შესასვლელ ხვრელს. ამ აპკს სხვადასხვა ფორმა გააჩნია - რგოლისებრი, ნახევარმთვარისებრი, დაკბილული, უხვრელო და სხვ.

5.387 ჰიმენომიცეტები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიმენომიცეტები
(ბერძნ. hymen თხელი კანი, mykes სოკო) - სოკოების ფართო ჯგუფი, რომელთა სპორისწარმომქმნელი ფენა განლაგებულია სანაყოფე სხეულის ზედაპირზე. ამ ჯგუფის სოკოებს მიეკუთვნება თითქმის ყველა ქუდიანი სოკო.

5.388 ჰიმენოპტერები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიმენოპტერები
(ბერძნ. hymen თხელი კანი, pteron ფრთა) - სიფრიფანაფრთიანი მწერების - (ფუტკრების, კრაზანების, ჭიანჭველების და სხვ.) საერთო სახელწოდება.

5.389 ჰიპერბარიული ოქსიგენაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერბარიული ოქსიგენაცია
(ბერძნ. hyperbaros დიდი სიმძიმე, oxygenium ჟანგბადი) - ტარდება ბაროკამერაში ჟანგბადის მაღალი შემცველობის ჰაერის დაჭირხვნით. აღნიშნული მეთოდი გამოიყენება მედიცინის სხვადასხვა სფეროებში - (მაგ., სიმსივნეების სხივური თერაპია სუფთა ჟანგბადის სუნთქვის პირობებში. სიმსივნური უჯრედები კარგავენ რეზისტენტობას გამოსხივების მიმართ ჟანგბადის კონცენტრაციის მომატებისას). იგივე ოქსიბაროთერაპია.

5.390 ჰიპერგენიტალიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერგენიტალიზმი
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, ლათ. genitalia სასქესო ორგანოები) - ასაკთან შეუფერებელი, ჭარბი სქესობრივი განვითარება. პირველადი ან მეორადი სასქესო ნიშნების ჭარბი ან ნაადრევი განვითარება.

5.391 ჰიპერგლიკემია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერგლიკემია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, glykys ტკბილი, haima სისხლი) - სისხლში შაქრის ჭარბი რაოდენობა. სისხლში შაქრის დონის 9,44 - 9,99 მმოლ/ლ-ზე მეტად გაზრდის შემთხვევაში შაქარი გამოიყოფა შარდთან ერთად.

5.392 ჰიპერდიაგნოსტიკა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერდიაგნოსტიკა
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, დიაგნოსის ამოცნობა, განსაზღვრა) - ექიმის მიერ ავადმყოფის მდგომარეობის გაზვიადება. არარსებული დაავადების დაფიქსირება.

5.393 ჰიპერემია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერემია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, haima სისხლი) - სისხლის დიდი რაოდენობის დაგროვება ამა თუ იმ ორგანოში - (მაგ., სახის ჰიპერემია). განასხვავებენ არტერიულ - (აქტიურ) და ვენურ - (პასიურ) ჰიპერემიას.

5.394 ჰიპერერგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერერგია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, ergon მუშაობა) - ორგანიზმის მომატებული რეაქტიულობა.

5.395 ჰიპერესთეზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერესთეზია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, aisthesis გრძნობა) - მომატებული მგრძნობელობა.

5.396 ჰიპერვენტილაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერვენტილაცია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, ლათ. ventilo ვანიავებ) - სუნთქვის გახშირებასთან დაკავშირებული ფილტვის გაძლიერებული აერაცია.

5.397 ჰიპერვიტამინოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერვიტამინოზი
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, ლათ. vita სიცოცხლე, aminum ამინი, ბერძნ. ოსის მდგომარეობა) - ვიტამინების დიდი დოზებით გამოწვეული ინტოქსიკაცია.

5.398 ჰიპერთერმია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერთერმია
(ბერძნ. hyper ზე დმეტი, ჭარბი, therme სითბო) - 1.სხეულის ტემპერატურის მომატება სითბოს წარმოქმნის გაძლიერებისა და ერთდროულად სითბოს გაცემის გაძნელების შედეგად. 2.სამკურნალო მიზნით სხეულის ტემპერატურის ხელოვნური მომატება.

5.399 ჰიპერთირეოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერთირეოზი
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, thyreoidea ფარისებრი ჯირკვალი, osis მდგომარეობა) - ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის გაძლიერება.

5.400 ჰიპერკინეზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერკინეზია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, kinesis მოძრაობა) - პათოლოგია, რაც გამოიხატება უმიზნო, უნებლიე მოძრაობებში.

5.401 ჰიპერმეტამორფოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერმეტამორფოზი
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი metamorphe გარდავაქცევ, osis მდგომარეობა) ზოგიერთი პარაზიტული მწერის გარ- თულებული მეტამორფოზი: მასში მატლი გადის განვითარების ექვსამდე ფაზას - (ასაკს), რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება მორფოლოგიურად და ბიოლოგიურად.

5.402 ჰიპერმეტროპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერმეტროპია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, metr ზომა, opia მხედველობა) - შორსმხედველობა.

5.403 ჰიპერპლაზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერპლაზია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, plasis წარმოქმნა) - უჯრედთა რაოდენობის მომატება მათი ინტენსიური გამრავლების შედეგად.

5.404 ჰიპერტენზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერტენზია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, ლათ. tensio დაძაბვა) - სისხლძარღვებში, ღრუ ორგანოებსა ან ორგანიზმის სიღრუეებში ჰიდროსტატიკური წნევის მომატება - (მაგ., პორტალური ჰიპერტენზია, არტერიული ჰიპერტენზია).

5.405 ჰიპერტონია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერტონია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, tonos დაძაბვა) - არტერიული წნევის მეტნაკლებად ხანგრძლივი მომატება და არტერიათა კედლის ტონუსის გაძლიერება.

5.406 ჰიპერტონიული ხსნარი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერტონიული ხსნარი
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, tonos დაძაბვა) - ხსნარი, რომლის ოსმოსური წნევა უფრო მაღალია სისხლის ოსმოსურ წნევაზე.

5.407 ჰიპერტრიქოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერტრიქოზი
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, trichos თმა) - იგივე ჭარბთმიანობა. სხეულის ამა თუ იმ ადგილის თმიანი საფარველის ჭარბი განვითარება.

5.408 ჰიპერტროფია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერტროფია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, trophe კვება) - ორგანოს ან ქსოვილის მოცულობის გადიდება დიდი ფიზიკური დატვირთვის, ავადმყოფობის ან სხვა რაიმე მიზეზის გამო.

5.409 ჰიპერფუნქცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერფუნქცია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, ლათ. functio შესრულება, მუშაობა) - გაძლიერებული ფუნქციონირება, გაძლიერებული მოქმედება - (მაგ., რომელიმე ჯირკვლის, კუნთის და ა.შ.).

5.410 ჰიპერქრომაზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპერქრომაზია
(ბერძნ. hyper ზედმეტი, ჭარბი, chroma ფერი) - ჰისტოლოგიური საღებავებით უჯრედის ზოგიერთი სტრუქტურული კომპონენტის ინტენსიური შეღებვა.

5.411 ჰიპესთეზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპესთეზია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, aisthesis გრძნობა) - დაქვეითებული მგრძნობელობა.

5.412 ჰიპნაგოგიური მდგომარეობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპნაგოგიური მდგომარეობა
(ბერძნ. hypnos ძილი, agoge წაყვანა, ტარება) - სიფხიზლიდან ძილის მდგომარეობაში გადასვლის მომენტი.

5.413 ჰიპნოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპნოზი
(ბერძნ. hypnos ძილი) - შთაგონებით ან სუბიექტის ყურადღების რაიმეზე ძლიერი კონცენტრაციით გამოწვეული ძილისმაგვარი მდგომარეობა, რის დროსაც შეკავებულია თავის ტვინის ქერქის ცალკეული უბნები. ამ ფაზაში ექიმმა პაციენტზე შეიძლება მოახდინოს ძლიერი ზეშთაგონება, რასაც იყენებენ სამკურნალო მიზნებისათვის.

5.414 ჰიპნოპედია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპნოპედია
(ბერძნ. hypnos ძილი, pedia შესწავლა) - უცხო სიტყვების, მათემატიკური და ქიმიური ფორმულების და ა.შ. შესწავლა ბუნებრივი ძილის პროცესში. ჰიპნოპედია სასარგებლოა ინფორმაციის მხოლოდ ზოგიერთი სახის დაფიქსირებისათვის.

5.415 ჰიპობიოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპობიოზი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, bios სიცოცხლე) - ორგანიზმის დაბალი ცხოველქმედების გამოვლინება, რაც ხასიათდება ნივთიერებათა ცვლისა და საერთო აქტივობის დონის მნიშვნელოვანი დაქვეითებით. ასეთი მდგომარეობა - (ჰიპოთერმია, ძილი) შეიძლება გადავიდეს ანაბიოზში.

5.416 ჰიპოგლიკემია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოგლიკემია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, glykys ტკბილი, haima სისხლი) - სისხლში შაქრის შემცველობის შემცირება ნორმასთან შედარებით.

5.417 ჰიპოგონადიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოგონადიზმი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, gone ჩასახვა) - სასქესო აპარატის ფუნქციის დაქვეითება, მისი განუვითარებლობა ან ინვოლუცია.

5.418 ჰიპოდინამია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოდინამია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, dynamis ძალა) - ორგანიზმის ფუნქციის დარღვევა დაქვეითებული მოძრაობითი აქტიურობის შემთხვევაში. დამახასიათებელია იმ პირებისათვის, რომლებიც ნაკლებმოძრავ ცხოვრებას ეწევიან.

5.419 ჰიპოვიტამინოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოვიტამინოზი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, ლათ. vita სიცოცხლე, aminum ამინი, ბერძნ. osis მდგომარეობა) - ერთი ან რამდენიმე ვიტამინის ნაკლებობით გამოწვეული ორგანიზმის ავადმყოფური მდგომარეობა.

5.420 ჰიპოთალამუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოთალამუსი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, thalamos ოთახი, დასასვენებელი ადგილი) - შუამდებარე ტვინის ერთ-ერთი განყოფილებაა და წარმოადგენს ორგანიზმის ვეგეტაციური ფუნქციების და გამრავლების უმაღლეს ნერვულ ცენტრს. აქ ხდება ნერვული და ენდოკრინული სისტემების ურთიერთმოქმედება. ამ ორგანოს უკანა ნაწილები მონაწილეობენ იმუნიტეტის რეგულაციაში. ჰიპოთალამუსი მჭიდროდაა დაკავშირებული ჰიპოფიზთან - (იხ.).

5.421 ჰიპოთეზა

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოთეზა
(ბერძნ. hypothesis ვარაუდი) - მეცნიერულად დასაბუთებული ვარაუდი რაიმე მოვლენის თუ პროცესის ასახსნელად, რომელიც მოითხოვს შემოწმებას ცდის საშუალებით და ფაქტებით დამტკიცებას.

5.422 ჰიპოთერმია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოთერმია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, therme სითბო) - სხეულის ტემპერატურის ნორმალურზე ქვევით დაწევა.

5.423 ჰიპოთირეოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოთირეოზი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, thyreos ფარი, osis მდგომარეობა) - ფარისებრი ჯირკვლის უკმარისობის სინდრომი.

5.424 ჰიპოკინეზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოკინეზია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, kinesis მოძრაობა) - უძრაობის შედეგად განვითარებული მოძრაობის გაძნელება და მოშლა დამბლის გარეშე.

5.425 ჰიპოკრატეს სახე

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოკრატეს სახე
(ლათ. facies Hippocratica) - აგონიის დროს სახის განსაკუთრებული გამომეტყველება. დამახასიათებელია წაწვეტებული ცხვირი და ნიკაპი, ჩავარდნილი თვალები, გაციებული ყურები, ფერმკრთალი სახე მოლურჯო ფერით, ზოგჯერ კი ცივი ოფლი.

5.426 ჰიპოკრატეს ფიცი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოკრატეს ფიცი
ძველი საბერძნეთის ექიმმა და ანტიკური მედიცინის რეფორმატორმა, „მედიცინის მამად“ წოდებულმა ჰიპოკრატემ - (ძვ.წ.ა. 460-377) შემოიღო ექიმის ქცევის ნორმები, რაც ჩამოაყალიბა ფიცის სახით. მასში ხაზი აქვს გასმული ზნეობრივ ნორმებს, პროფესიულ ეთიკას, ქცევის პრინციპებს, საექიმო საიდუმლოების დაცვას და სხვ.

5.427 ჰიპოკრატეს ფრჩხილი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოკრატეს ფრჩხილი
(ლათ. unguis Hippocratica) - ფრჩხილების დაგრეხა თითის უკანასკნელი ფალანგის გასქელების შედეგად.

5.428 ჰიპოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოლოგია
(ბერძნ. hippos ცხენი, logos მოძღვრება, სწავლება) - ზოოლოგიის დარგი, რომელიც სწავლობს ცხენებს, მათ ანატომიას, ფიზიოლოგიას, მოშენებას, მოვლას, გამოყენებას და ა.შ.

5.429 ჰიპომნეზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპომნეზია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, mneme მეხსიერება) - მეხსიერების შესუსტება.

5.430 ჰიპომორფოზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპომორფოზი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, morphe სახე, ფორმა) - 1.ევოლუციის პროცესში ორგანიზაციის გამარტივება - (სპეციალიზაციის დაკარგვა). 2.ევოლუციის პროცესში ორგანოს ან მისი ერთი ნაწილის რედუქცია, რაც იწვევს ორგანიზმის პროგრესულ ცვლილებებს - (მაგ., თანამედროვე ცხენის წინაპრის მიერ მეორე და მეოთხე თითების დაკარგვა).

5.431 ჰიპოპლაზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოპლაზია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, plasis შექმნა, წარმოქმნა) - ორგანოს ან ქსოვილის არასაკმარისი განვითარება - (მაგ., ძვლის ტვინის ჰიპოპლაზია).

5.432 ჰიპოსტაზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოსტაზი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, stasis დგომა, გაჩერება) - 1. გენების ურთიერთმოქმედების ერთერთი ტიპი, როდესაც ერთი გენის ალელების აქტიურობა დათრგუნულია სხვა გენის ალელების მოქმედებით. დათრგუნულ ალელებს ჰიპოსტაზურს უწოდებენ. 2. სისხლის შეგუბება სხეულის ან ცალკეულ ორგანოთა ქვედა ნაწილებში.

5.433 ჰიპოტენზია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოტენზია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, ლათ. tensio დაძაბვა) - სისხლძარღვებში, ღრუ ორგანოებში ან ორგანიზმის სიღრუეებში ჰიდროსტატიკური წნევის დაქვეითება.

5.434 ჰიპოტონია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოტონია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, tonos დაძაბვა) - არტერიული წნევის ნორმაზე დაბლა დაქვეითება.

5.435 ჰიპოტონიური ხსნარი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოტონიური ხსნარი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, tonos დაძაბვა) - ხსნარი, რომლის ოსმოსური წნევა უფრო დაბალია სისხლის ოსმოსურ წნევაზე.

5.436 ჰიპოტროფია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოტროფია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, trophe კვება) - ორგანოს ან ქსოვილის მოცულობის შემცირება რაიმე მიზეზის გამო.

5.437 ჰიპოფიზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოფიზი
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, physis წარმოქმნა) - იგივე პიტუიტარული ჯირკვალი. ტვინის დანამატი, შინაგანი სეკრეციის ჯირკვალი. გამოიმუშავებს დაახლოებით 30 ჰორმონს, რომლებიც გავლენას ახდენენ ორგანოებისა და ქსოვილების ზრდაზე, რძის გამომუშავებაზე, ნივთიერებათა ცვლაზე და შინაგანი სეკრეციის სხვა ჯირკვლების ფუნქციებზე. სქესობრივი მომწიფების პერიოდში ხდება ჰიპოფიზის გადართვა კვერცხუჯრედების მომწიფების მასტიმულირებელი ჰორმონის გამომუშავებაზე.

5.438 ჰიპოფუნქცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოფუნქცია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, ლათ. functio შესრულება, მუშაობა) - ორგანოს, კუნთის, ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითება.

5.439 ჰიპოქონდრია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოქონდრია
(ბერძნ. hypochondrion სხეულის ნაწილი ნეკნების ხრტილოვანი რკალების ქვეშ. კ.გალენი ამ დაავადებას უკავშირებდა რკალქვეშა მიდამოს ტკივილს) - ხანგრძლივი ინტრაფსიქიკური კონფლიქტის შედეგად ჩამოყალიბებული ღრმა დეპრესიის სიმპტომოკომპლექსი. პაციენტი ავადმყოფურადაა კონცენტრირებული საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე. დათრგუნული მდგომარეობა.

5.440 ჰიპოქსია

▲ზევით დაბრუნება


ჰიპოქსია
(ბერძნ. hypo ქვევით, დაბლა, oxygenium ჟანგბადი) - ქსოვილებში ჟანგბადის რაოდენობის შემცირება.

5.441 ჰირსუტიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰირსუტიზმი
(ლათ. hirsutus თმი ani) - ქალში მამაკაცის ტიპის თმი ანობა, რაც განპირობებულია თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქის ჰიპერფუნქციით.

5.442 ჰირუდინი

▲ზევით დაბრუნება


ჰირუდინი
(ლათ. hyrudo წურბელა) - იგივე ჰემოფილინი. სამედიცინო წურბელის სანერწყვე ჯირკვლების სეკრეტი, რომელიც აბრკოლებს სისხლის შედედებას.

5.443 ჰისტეროსკოპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტეროსკოპია
(ბერძნ. hystera საშვილოსნო, skopeo ვუყურებ) - საშვილოსნოს შიგნითა ზედაპირის დათვალიერება სპეციალური ხელსაწყოს - (ჰისტეროსკოპის) საშუალებით.

5.444 ჰისტეროტომია

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტეროტომია
(ბერძნ. hystera საშვილოსნო, tomeo ვჭრი, ვკვეთავ) - იგივე საკეისრო გაკვეთა.

5.445 ჰისტიოციტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტიოციტი
(ბერძნ. histos ქსოვილი, kytos უჯრედი) - ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილის მაკროფაგი.

5.446 ჰისტოგენეზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოგენეზი
(ბერძნ. histos ქსოვილი, genesis წარმოშობა) - ორგანიზმის ქსოვილების - (როგორც ნორმალურის, ასევე პათოლოგიურის) წარმოქმნა და განვითარება.

5.447 ჰისტოგრამა

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოგრამა
1. - (ბერძნ. historia ისტორია, კვლევა, gramma ჩანაწერი) - სამეცნიერო კვლევის შედეგების გრაფიკული გამოსახვა. 2. - (ბერძნ. histos ქსოვილი, gramma ჩანაწერი) ჰისტოლოგიური პრეპარატის ნეგატივი ან პოზიტივი.

5.448 ჰისტოლიზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოლიზი
(ბერძნ. histos ქსოვილი, lysis დაშლა) - ორგანიზმის ქსოვილების თვითდაშლის პროცესი ფერმენტების და ფაგოციტების ზემოქმედების შედეგად.

5.449 ჰისტოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოლოგია
(ბერძნ. histos ქსოვილი, logos მოძღვრება) - მეცნიერება ადამიანისა და ცხოველების ქსოვილთა განვითარების, აგებულებისა და ცხოველქმედების შესახებ. აღნიშნული ტერმინი 1819 წელს შემოიტანა გერმანელმა მეიერმა. მცენარეთა ქსოვილებს შეისწავლის «მცენარეთა ანატომია».

5.450 ჰისტოპათოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოპათოლოგია
(ბერძნ. histos ქსოვილი, pathos ავადმყოფობა, logos მოძღვრება) - მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის ქსოვილებში მიმდინარე პათოლოგიურ პროცესებს.

5.451 ჰისტოტროპიზმი

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოტროპიზმი
(ბერძნ. histos ქსოვილი, tropos მობრუნება, მიმართულება) - სხვადასხვა ფაქტორების - (ქიმიური, ფიზიკური თუ ბიოლოგიური) მოქმედება განსაზღვრულ ქსოვილებზე.

5.452 ჰისტოშეთავსების გენები

▲ზევით დაბრუნება


ჰისტოშეთავსების გენები
(ბერძნ. histos ქსოვილი, genos დაბადება, წარმოშობა) - იგივე H-გენები. განსაზღვრავენ ტრანსპლანტატებისადმი მგრძნობელობას და რეზისტენტობას. ტრანსპლანტატის მიხორცებას ადგილი აქვს მხოლოდ მაშინ, როდესაც რეციპიენტს ანუ მასპინძელს გააჩნია ჰისტოშეთავსების ყველა ალელი.

5.453 ჰიფები

▲ზევით დაბრუნება


ჰიფები
(ბერძნ. hyphe ქსოვილი, ბადე) - სოკოებში ერთ ან მრავალუჯრედიანი ძაფები, რომლებიც ქმნიან სოკოს ვეგეტაციურ სხეულს - (მიცელიუმს და თალომს).

5.454 ჰოლანდრული მემკვიდრეობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰოლანდრული მემკვიდრეობა
(ბერძნ. holos მთელი, სრული, aner, andros მამაკაცი) - Y-ქრომოსომაში ლოკალიზებული გენები, რომლებიც მამრიდან მამრს გადაეცემა.

5.455 ჰოლოკრინული სეკრეცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰოლოკრინული სეკრეცია
(ბერძნ. holos მთელი, სრული, krino გამოვყოფ, ლათ. secretio გამოყოფა) - სეკრეციის სახე, როდესაც ჯირკვლოვანი უჯრედი იშლება მისი მთელი შემადგენლობის სეკრეტად გარდაქმნის გამო. უჯრედების განახლება ხდება ქვემდებარე შრის უჯრედების გამრავლების ხარჯზე. ჰოლოკრინული სეკრეცია დამახასიათებელია ხერხემლიანების ცხიმოვანი ჯირკვლებისათვის, აგრეთვე წყალხმელეთა ცხოველების კანის შხამიანი ჯირკვლებისათვის.

5.456 ჰოლოფერმენტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰოლოფერმენტი
(ბერძნ. holos მთელი, სრული, ლათ. fermentum საფუარი) - ფერმენტის აქტიური - (სრული) ფორმა.

5.457 ჰომეოპათია

▲ზევით დაბრუნება


ჰომეოპათია
(ბერძნ. homos მსგავსი, pathos ავადმყოფობა) - გერმანელი მეცნიერის ს. ჰანემანის მიერ XVIII საუკუნეში შემოღებული ფარმაკოლოგიური სისტემა, რაც მდგომარეობს ისეთი წამლების ძალზე მცირე დოზების გამოყენებაში, რომელთა დიდი დოზები ჯანმრთელ ორგანიზმში იწვევს აღნიშნული დაავადების მსგავს ნიშნებს.

5.458 ჰომეოსტაზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომეოსტაზი
(ბერძნ. homos მსგავსი, stasis დგომა, გაჩერება) - ადამიანისა და ცხოველის ორგანიზმის შინაგანი გარემოსა და ზოგიერთი ფიზიოლოგიური ფუნქციის დინამიკური მუდმივობა.

5.459 ჰომერული

▲ზევით დაბრუნება


ჰომერული
(ჰომეროსის „ილიადა“-ში, ღმერთების სიცილის აღწერა) - შეუკავებელი - (უფრო გამკილავი), მჭექარე, როხროხა ხარხარი.

5.460 ჰომინგი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომინგი
(ინგლ. home სახლი) - 1. მოვლენა, რაც ახასიათებს გადანერგილი ძვლის ტვინის უჯრედებს. ტრანსპლანტაციის პროცესში რეციპიენტის ორგანიზმში ძვლის ტვინის უჯრედები ლაგდებიან ამ ორგანოს შესაბამის უბნებში - (მაგ. გრანულოციტები - გრანულოციტურ რიგში, ერითროციტები - ერითროციტურში და ა.შ.). 2. ინსტინქტური და პირობით-რეფლექსური რეაქციების საფუძველზე თავისი დაბადების ადგილის ცნობა, მისადმი ლტოლვა და ზოგჯერ დიდი მანძილიდან იქ დაბრუნება - (ორაგულისებრნი, ზღვის კუ, მრავალი გადამფრენი ფრინველი და სხვ.). იგივე სახლის ინსტინქტი.

5.461 ჰომინიდები

▲ზევით დაბრუნება


ჰომინიდები
(Hominidae) - ადამიანისმაგვარი მაიმუნების ყველაზე უფრო მაღალგანვითარებული ოჯახი, რომელშიც შედის თანამედროვე ადამიანი, მისი წინაპრები - პალეოანთროპები და არქანთროპები, აგრეთვე მეცნიერთა უმრავლესობის აზრით, ავსტრალოპითეკისნაირები.

5.462 ჰომინიზაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰომინიზაცია
(ლათ. homo, hominis ადამიანი) - ადამიანის წინაპრის ევოლუციური გარდაქმნის პროცესი ნამარხი უმაღლესი პრიმატებიდან თანამედროვე ადამიანამდე.

5.463 ჰომოგამეტურობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოგამეტურობა
(ბერძნ. homos ერთნაირი, gametes გამეტა) - სქესი, რომელიც აწარმოებს გამეტებს ქრომოსომების ერთნაირი კომპლექტით. ეს მოვლენა ახასიათებთ ძუძუმწოვრების მდედრებს და ფრინველებისა და რეპტილიების მამრებს.

5.464 ჰომოგამია

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოგამია
(ბერძნ. homos ერთნაირი, gamos ქორწინება) - ორსქესიან ყვავილში მტვრიანებისა და ბუტკოების ერთდროული მომწიფება.

5.465 ჰომოგენატი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოგენატი
(ბერძნ. homogenes ერთგვარი) - რომელიმე ქსოვილის, სითხის ერთგვაროვანი მასა.

5.466 ჰომოგენური

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოგენური
(ბერძნ. homogenes ერთგვარი) - შემადგენლობით, წარმოშობით, თვისებებით ერთნაირი, ერთგვარი. აღნიშნული ტერმინის საპირისპიროა ჰეტეროგენური.

5.467 ჰომო ერექტუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომო ერექტუსი
(Homo erectus) - პრეისტორიული ადამიანი, რომლის ნაშთები 16-კბილიანი ქვედა ყბის და 2 თავის ქალას სახით ნაპოვნია საქართველოში, დმანისში, ისტორიული ნაქალაქარის ტერიტორიაზე. დმანისელი ჰომინიდების ასაკია 1,7-1,8 მლნ წელი, მაშინ როდესაც უძველესი ევროპელის ასაკად 1 მლნ წელი იყო მიჩნეული. იხ. დმანისელი ადამიანი.

5.468 ჰომოზიგოტა

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოზიგოტა
(ბერძნ. homos ერთნაირი, zygotos შერწყმული, შეერთებული) - ერთნაირი, მსგავსი მემკვიდრული ნიშან-თვისებების მქონე ორი გამეტის შერწყმის შედეგი.

5.469 ჰომოიოთერმები

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოიოთერმები
(ბერძნ. homos ერთნაირი, thermos თბილი) - სხეულის მუდმივი ტემპერატურის მქონე ცხოველები. მათი ტემპერატურა პრაქტიკულად დამოუკიდებელია გარემოს ტემპერატურაზე. ჰომოიოთერმებს სხვანაირად თბილსისხლიანებსაც უწოდებენ.

5.470 ჰომოკარიონი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოკარიონი
(ბერძნ. homos ერთნაირი, karyon ბირთვი) - უჯრედი, რომელიც შეიცავს ორ, სამ ან მრავალ ერთნაირი გენოტიპის მქონე ბირთვს. მაგ., უჯრედი, რომელიც წარმოქმნილია ორი ლიმფოციტის შერწყმის შედეგად.

5.471 ჰომოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოლოგია
(ბერძნ. homologia თანხმობა) - ერთმანეთის მსგავსი ორგანოები, რომლებსაც ერთი და იგივე ონტოგენეზური განვითარება ახასიათებთ, მაგრამ სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებენ.

5.472 ჰომოლოგიური რიგების კანონი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოლოგიური რიგების კანონი
(ბერძნ. homos ერთნაირი) - გენეტიკურად ახლომდგომ - (ე.ი. წარმოშობის ერთიანობით ურთიერთდაკავშირებულ) სახეობებსა და გვარებს მემკვიდრეობითი ცვალებადობის მსგავსი რიგები ახასიათებთ. როცა ვიცით ერთი რომელიმე სახეობის მემკვიდრეობითი ცვლილებები, შეიძლება ვიწინასწარმეტყველოთ მსგავსი ცვლილებების არსებობა მონათესავე სახეობებსა და გვარებში. აღნიშნული კანონი ჩამოაყალიბა ნ. ი. ვავილოვმა.

5.473 ჰომოლოგიური ქრომოსომები

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოლოგიური ქრომოსომები
(ბერძნ. homos ერთნაირი) - ქრომოსომების წყვილი, რომლებიც იდენტურნი არიან სიდიდით, ფორმითა და სტრუქტურით და წარმოქმნილნი არიან მამრობითი და მდედრობითი სასქესო უჯრედებისაგან. კვერცხუჯრედში არსებულ ყოველ ქრომოსომას ემატება მისი მსგავსი - (ჰომოლოგიური) ქრომოსომა სპერმატოზოიდისაგან. მეიოზის დროს - (იხ. ქრომოსომების კონიუგაცია) ხდება ჰომოლოგიური ქრომოსომების წყვილებად დალაგება.

5.474 ჰომომეტაბოლური მწერები

▲ზევით დაბრუნება


ჰომომეტაბოლური მწერები
(ბერძნ. homos ერთნაირი, metabole შეცვლა, გარდაქმნა) - მწერები, რო მელთაც ახასიათებთ სრული მეტამორფოზი.

5.475 ჰომო საპიენსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომო საპიენსი
(Homo sapiens) გონიერი ადამიანი. თანამედროვე ადამიანის ტიპი.

5.476 ჰომოსექსუალი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოსექსუალი
(ბერძნ. homos ერთნაირი, ლათ. sexus სქესი) - პიროვნება, რომელსაც გააჩნია არაბუნებრივი სქესობრივი ლტოლვა თავისივე სქესის პირისადმი.

5.477 ჰომოტოქსიკოლოგია

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოტოქსიკოლოგია
(ბერძნ. homos მსგავსი, toxikon შხამი, logos მოძღვრება) - სწავლება ჰომოტოქსინების - (იხ.) შესახებ. ფუძემდებელია ჰ.ჰ.რეკევეგი.

5.478 ჰომოტოქსინები

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოტოქსინები
(ბერძნ. homos მსგავსი, toxikon შხამი) - ტოქსიკური ნივთიერებები, რომლებიც იწვევენ ადამიანის დამცველობითი სისტემის - (იმუნიტეტის) უკმარისობას და ამა თუ იმ დაავადების სხვადასხვა ფაზების განვითარებას.

5.479 ჰომოფაზური პოლიკარიოციტი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომოფაზური პოლიკარიოციტი
(ბერძნ. homos მსგავსი, phasis გამომჟღავნება, გამოვლინება, poly ბევრი, karyon ბირთვი, kytos უჯრედი) - უჯრედული ციკლის ერთ ფაზაში მყოფი ბირთვებიდან შემდგარი მრავალბირთვიანი უჯრედი. იხ. პოლიკარიოციტები

5.480 ჰომო ჰაბილისი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომო ჰაბილისი
(Homo habilis) - იგივე მარჯვე ადამიანი. ადამიანის ბიოლოგიური გვარის ფორმირებას უკავშირებენ ჰაბილისის სახეობას, რომლის ნაშთები აღმოჩენილია აფრიკაში და რომლის ასაკიც დათარიღებულია 2,6 მლნ წლით, ხოლო ზოგიერთი მონაცემებით 3,5 მლნ წლით. ჰაბილისისათვის დამახასიათებელი იყო თანამედროვე ტიპის ამართული სიარული, ბგერითი სიგნალიზაცია, იარაღების დამზადება და ცეცხლის გამოყენება.

5.481 ჰომუნკულუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰომუნკულუსი
(ლათ. homunculus პატარა ადამიანი) - ადამიანისმაგვარი არსება, რომელიც შუასაუკუნოვანი წარმოდგენებით შესაძლებელია ხელოვნურად იქნეს მიღებული. XVII საუკუნეში თვლიდნენ, რომ უმცირესი ჰომუნკულუსი მოთავსებულია ადამიანის სპერმატოზოიდში, ხოლო ქალის ორგანიზმში მოხვედრისას იგი მხოლოდ იზრდება და გარდაიქმნება ბავშვად. იხ. პრეფორმიზმი.

5.482 ჰონორის კაუზა

▲ზევით დაბრუნება


ჰონორის კაუზა
(ლათ. honoris causa) - დამსახურებისათვის პატივისცემის მიგება - (მაგ., დისერტაციის დაუცველად სამეცნიერო ხარისხის მინიჭება მეცნიერებაში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის).

5.483 ჰორიზონტალური ტრანსმისია

▲ზევით დაბრუნება


ჰორიზონტალური ტრანსმისია
(ბერძნ. horizon დედამიწის ზედაპირისადმი პარალელური, ლათ. transmissio გადაცემა) - ინფექციური ან სხვა დაავადების გადაცემა ადამიანიდან ადამიანზე - (მაგ., გრიპით დაინფიცირება ავადმყოფისაგან). ჰორიზონტალური ტრანსმისიის გარდა არსებობს ვერტიკალური ტრანსმისიაც, რაც გულისხმობს ინფექციური ან სხვა რომელიმე დაავადების გადაცემას მშობლიდან შთამომავლობაზე.

5.484 ჰორმონები

▲ზევით დაბრუნება


ჰორმონები
(ბერძნ. hormao ვამოძრავებ, ავაგზნებ) - შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების ან ორგანიზმის სპეციალიზებული უჯრედების მიერ გამომუშავებული ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებები, რომლებიც მიზანმიმართულად მოქმედებენ ორგანოებსა და ქსოვილებზე და მონაწილეობას ღებულობენ მათი ცხოველქმედების რეგულაციაში. ძუძუმწოვრების ჰორმონებს, თავისი ქიმიური ბუნებიდან გამომდინარე, ყოფენ პეპტიდურად და ცილოვანად - (ინსულინი, სომატოტროპინი და სხვ.), ამინომჟავებისაგან წარმოებულად - (ადრენალინი, თიროქსინი და სხვ.) და სტეროიდულად - (სასქესო ჰორმონები). ტერმინი ჰორმონი მოწოდებულია ე.სტარლინგის მიერ 1905 წელს.

5.485 ჰორმონოთერაპია

▲ზევით დაბრუნება


ჰორმონოთერაპია
(ბერძნ. hormao ვამოძრავებ, ავაგზნებ, therapeia მკურნალობა) - შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების პროდუქტების, ე.ი. ჰორმონების სამკურნალო მიზნით გამოყენება.

5.486 ჰორმონოპოეზი

▲ზევით დაბრუნება


ჰორმონოპოეზი
(ბერძნ. hormao ვამოძრავებ, ავაგზნებ, poieo წარმოვქმნი) - ჰორმონების წარმოქმნის პროცესი.

5.487 ჰორმონული დისბალანსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰორმონული დისბალანსი
(ბერძნ. hormao ვამოძრავებ, ავაგზნებ, dys მოშლა, გადახრა, ფრანგ. balance სასწორი) - ჰორმონების სინთეზის, მათი პროპორციების დარღვევა ორგანიზმში.

5.488 ჰოროსკოპი

▲ზევით დაბრუნება


ჰოროსკოპი
(ბერძნ. ჰოროსკოპოს დროზე დაკვირვება) - ადამიანის დაბადებისას მნათობების განლაგების ცხრილი, რომელსაც შუა საუკუნეების ასტროლოგები ადგენდნენ მისი ბედის მისტიკური წინასწარმეტყველებისათვის.

5.489 ჰოსპისი

▲ზევით დაბრუნება


ჰოსპისი
(ლათ. hospes სტუმარი, ინგლ. peace მშვიდობა) - დაწესებულება, სადაც მდგომარეობას უმსუბუქებენ, უვლიან უიმედო მდგომარეობაში მყოფ ავადმყოფებს.

5.490 ჰოსპიტალი

▲ზევით დაბრუნება


ჰოსპიტალი
(ლათ. hospes სტუმარი) - სამკურნალო დაწესებულება, საავადმყოფო უმეტესად სამხედრო პირთათვის.

5.491 ჰუმანურობა

▲ზევით დაბრუნება


ჰუმანურობა
(ლათ. humanitas) - ადამიანურობა, კაცთმოყვარეობა.

5.492 ჰუმიფიკაცია

▲ზევით დაბრუნება


ჰუმიფიკაცია
(ლათ. humus მიწა, ნიადაგი, facio ვაკეთებ) - ჰუმუსის წარმოქმნის პროცესი მიკროორგანიზმების მონაწილეობით, რომლებიც შლიან ნიადაგში არსებულ მცენარეულ და ცხოველურ ნარჩენებს.

5.493 ჰუმორული

▲ზევით დაბრუნება


ჰუმორული
(ლათ. humor სითხე) - ის, რაც დაკავშირებულია ორგანიზმის სითხეებთან - (სისხლი, ლიმფა, ქსოვილოვანი სითხე). მაგ., ჰუმორული იმუნიტეტი, ჰუმორული რეგულაცია, ჰუმორული ფაქტორები და ა.შ.

5.494 ჰუმუსი

▲ზევით დაბრუნება


ჰუმუსი
(ლათ. humus მიწა, ნიადაგი) - ნიადაგის მაღალმოლეკულური ორგანული ნივთიერება, რომელიც წარმოქმნილია მცენარეებისა და ცხოველების ნაშთებისა და მათი ცხოველქმედების პროდუქტების დაშლის შედეგად. ჰუმუსით მდიდარ ნიადაგს მაღალი მოსავლიანობა ახასიათებს