![]() |
ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა - უ |
"ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა" წარმოადგენს ქართული დიალექტოლოგიური ლექსიკონის შედგენის პირველ ცდას და ძირითადად საცნობარო ხასიათისაა. იგი ეყრდნობა მცირე ლექსიკონებს, სიტყვის მოყვარულთა კოლექციებს, ლიტერატურულ ძეგლებს და პირადად შემდგენლის მიერ წლების განმავლობაში ადგილებზე შეკრებილ მასალებს, თუმცა სისრულის პრეტენზია არ აქვს. წინამდებარე ლექსიკონი გათვალისწინებულია მკითხველთა ფართო წრისთვის.
ლექსიკური ერთეულების განმარტებების სიზუსტეზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ავტორ-შემდგენელს.
წყარო: ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა. წ. 1, 2. ღლონტი, ალექსანდრე. - თბილისი : განათლება, 1974.
![]() |
1 უბედო ბედი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უბედო ბედი
ბედი უბედო ჩემზედა მიწყივ ავისა მქმნელია 1163,2; ღარიბი ვინმე, შემსწრობი ვარ უბედოსა ბედისა 1129,3; უბედური ბედი - ბედი ჩემი უბედური, - ვთქვი, თუ,- ჯერთცა ვერ გამეფდა 398,3; რად არ გამომიჩნდები, ვაი უბედურო ბედო ჩემო, ვისრ., 167,37; ეს რა მესმა ბედ-მლაშესა უბედურის ბედისაგან შნმ 4320,4.
![]() |
2 უბედური ბედი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უბედური ბედი
იხ. აგრეთვე: უბედო ბედი
![]() |
3 უგულო გულით ჯდომა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უგულო გულით ჯდომა
სახლი და შვილი მომძულდა, ვჯდი უგულოთა გულითა 1203,1.
![]() |
4 უგულო კაცი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უგულო კაცი
უგულო კაცი ვერ კაცობს, კაცთაგან განაკიდიან 838,3.
![]() |
5 უგულო სიყვარული - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უგულო სიყვარული
მძულს უგულო სიყვარული, ხვევნა, კოცნა, მტლაში-მტლუში 25,4.
![]() |
6 უთენარო ღამე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უთენარო ღამე
მზე ჩაგვისვენდა, ბნელსა ვსჭვრეტთ, ღამესა უთენაროსა 35,4.
![]() |
7 უთვალავი ფერი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უთვალავი ფერი
ჩვენ, კაცთა, მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა 1,3.
![]() |
8 უკვდავების სწორა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უკვდავების სწორა
ღმერთსა დიდება... დღეს რომე მესმნეს ამბავნი, უკვდავებისა სწორანი 1256,2.
![]() |
9 ულები გული - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
ულები გული
თავსა იცემდეს, არ იყო გული უცრემლო, ულები 173,4; ღაწვთა სხივთაგან მჭვრეტელთა გული არ ჰქონდა ულები მთ., 279,4.
![]() |
10 უმართლესის მრუდება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უმართლესის მრუდება
ნუ ამრუდებ უმართლესსა,ნუ წაიწყმედ ამით სულსა 948,3.
![]() |
11 უმეცრული სიტყვის დაყბედება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უმეცრული სიტყვის დაყბედება
ოდენ სიტყვა უმეცრული უმეცრულად დაიყბედნეს 749,2.
![]() |
12 ურჩის ატირება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
ურჩის ატირება
მორჩილ-ქმნილთა გავახარო, ურჩი ყოvლი ავატირო 142,3.
![]() |
13 უსაზომო მადლის მიცემა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უსაზომო მადლის მიცემა
ფრიდონ ღმერთსა ხელ-აპყრობით უსაზომო მადლი მისცა 1367,3.
![]() |
14 უსარგებლო ცრემლთა დენა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უსარგებლო ცრემლთა დენა
არას გარგებს სიმძიმილი, უსარგებლო ცრემლთა დენა 786,1; ბედითად სჩანს საყვარელსა უსარგებლოდ ცრემლთა დენა მთ., 314,3; უსარგებლოდ ცრემლთა ღვრა - არას გვარგებს სიმძიმილი, უსარგებლოდ ცრემლთა ვღვრიდეთ ჩ., 65,1.
![]() |
15 უსულოდ მდებარე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უსულოდ მდებარე
ჩვენ აქა ვპოვეთ ზღვის პირსა კაცი უსულოდ მდებარე 1020,1.
![]() |
16 უსწავლელის გასწავლება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უსწავლელის გასწავლება
მიჯნურობა... უსწავლელსა გაასწავლებს 904,4.
![]() |
17 უსჯულოთა სჯული - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უსჯულოთა სჯული
უსენ, გამტეხი ფიცისა, მიჩს უსჯულოთა სჯულითა 1203,3.
![]() |
18 უფალი უფლებათა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უფალი უფლებათა
შენ ხარ ღმერთი ყოველთა ზედა ღმერთთა და უფალი უფლებათა მრ., 110,26.
უცნაურო და უთქმელო, უფალო უფლებათაო 800,3; უფალო უფლებათაო... განანათლენ მეცნიერებითა შენითა თუალნი გონებისა მათისანი მარტვ. სერგ... 82,34; ხოლო კაცთ-მოყუარემან უფალმან, მეუფემან მეუფეთამან და უფალმან უფლებათამან, მისცა მიზდეოსს ცხოველი იგი სასოებაჲ თჳსი წამ. თომ., 20,34; მოხუედ მონათა მსგავსებითა უფალი უფლებათაჲ ი. მტბ., 108,162; ესენი კრავსა მას ებრძოლნენ, და კრავმან სძლოს მათ, რამეთუ უფალი უფლებათაჲ არს და მეუფჱ მეუფეთაჲ გამოცს., 17,14; რომელი მეუფებს უკუნისადმდე უკუნითი-უკუნისადმდე და მერმეცა და ვითარცა უფალი უფლებათაჲ და ღმერთი ღმერთთაჲ პ. იბერ., 92,30;
![]() |
19 უფასო ძღვენი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უფასო ძღვენი
ყოვლთა დღეთა მიართმიდის უფასოსა ძღვენსა მზასა 1454,2.
![]() |
20 უფერო-ქმნილი ვარდი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უფერო-ქმნილი ვარდი
უფერო-ქმნილნი მინახვან ვარდნი და ისი იანი 230,2.
![]() |
21 უფერო-ქმნილი ია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უფერო-ქმნილი ია
უფერო-ქმნილნი მიხახვან ვარდნი და ისი იანი 230,2. უფრვვნელი
![]() |
22 უფრჭვნელი ვარდი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უფრჭვნელი ვარდი
ოდი, ნახე ვარდი შენი უფრჭვნელი და დაუმჭნარი 386,4; გიჩვენებ ვარდსა კოკობსა, უფრჭვნელსა, მოუკრეფესა 1490,4; ბანოვანთ თავთა სიტურფით ეერ აქებს ბრძენთა ენანი...ვარდი კოკობი უპრჩვნელი, უკუნის გამათენანი შნმ 177,4; რად აჭკნობ ვარდს უფრჭვნელსა რუს., 16,4; აწ დაჭნა ვარდი უფრჭვნელი, იგი ია და სოსანი ბ. გულ., 1009,4 უფურჭვნელი ვარდი – კოკობ და უფურჭვნელი ვარდი დაგხვდე დაუმჭნარი 131,4; უფრჭკვნელი ვარდი – მე დაგხვდე ვარდი კოკობი, უფრჭკვნელი, გაუშლელია მთ., 1578,1; ვარდსა დაგვიჭკნობს უფრჭკვნელსა, შეგვიქმს ბედისა მწყევარსა თ. I, 111,96,2; უშლელი ვარდი – უბრძანა: „წადი, მიართვი უშლელსა ვარდის კონასა" ზილ., 271,2. იხ. აგრეთვე: დაუფრჭვნელი ვარდი
![]() |
23 უქვიტკირო ზღუდე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უქვიტკირო ზღუდე
გარე კლდე იყო, გიამბობ ზღუდესა უქვიტკიროსა 148,2.
![]() |
24 უღამო ნათელი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უღამო ნათელი
თინათინს ჰკადრა შერმადინ, ნათელსა მას უღამოსა 673,1; ნათელი დაუღამებელი – ხედავს ნათელსა მას დაუღამებელსა საღმრთოსა დაგებისასა მოხარული კეთილთა ზედა გამოუთქუმელთა ასურ. მოღვ., 67,30; ნათელი დაუღამებელი უძღჳს მეფობასა შენსა ხანცთ., 273,1; ამას იტყოდა: ჰე ლომკაცო და უძლეველო,.. ჩემის თვალისა დაუღამებელო ნათელო რუს., 150,24; დაუღამო ნათელი - მიმაჩან თუალთა საჩენად ნათელსა დაუღამოსა ფეშ., 108,3; უღამო მთუარე – ქალნიცა გამოეთხოვნეს იმა უღამო მთუარესა ფეშ., 171,3.
![]() |
25 უღრუბლო მთვარე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უღრუბლო მთვარე
გამოეგება ტარიელ, მართებს ორთავე მზე დარად, ანუ ცით მთვარე უღრუბლო შუქთა მოჰფენდეს ქვე ბარად 278,2; შენ გიხილე მშობელთა ჩემთა შედეგად, მთვარეო უღრუბლოო, მშვენებითა სრულო რუს., 70,12.
![]() |
26 უშრეტი ცეცხლი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უშრეტი ცეცხლი
დღეს გული ცეცხლსა უშრეტსა დაბმით დამიბა, მახია 706,3; სამ დღემდის ვიყავ უსულოდ, ცეცხლნი უშრეტნი მწვიდიან 344,4; მას გააგონნენ, რანიცა ცეცხლნი უშრეტნი მდებიან 953,4; უმჯობეს არს შენდა უჴელოჲსა შესლვად ცხორებასა, ვიდრე ორთა ჴელთა სხმასა და შესლვად გეჰენიასა, ცეცხლსა მას უშრეტსა მარკ., 9,43; არა წარხჳდე ტჳრთ-მძიმე ცოდვითა და იქმნე შენ საჭმლად ცეცხლისა მის უშრეტისა მ. სწ., 3,33; შენისა გლახ ნახვისათვის, ცეცხლი უშრეტი სწვიდესა შნმ 1302,4; ცეცხლსა უშრეტსა უწყალოდ სხვამან ვინ დამაწვევინა თ., I, 7,36,2; აქავ გიჯობს გარდუწყვიტო იქ უშრეტი ცეცხლის დაგებს არჩ. I, 36, 136,4; უშრეტი სახმილი – სწვევდა სახმილი უშრეტი პირმზისა თამარ მეფისა თ., I, 62,19,1; ცოდვის მოქმედსა უშრეტი სახმილი მოეკიდება არჩ. I, 200,544,4, დაუშრეტელი ცეცხლი - თუალნიმცა შენნი მარადის მხედველ არიან მატლსა მას დაუძინებელსა და ცეცხლსა მას დაუშრეტელსა მ. სწ., 5,28. იხ. აგრეთვე: დაუშრტობელი სახმილი
![]() |
27 უშრეტი ცეცხლის გზება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უშრეტი ცეცხლის გზება
მიჯნურობითა დამწვარვარ, ცეცხლი უშრეტი მგზებია 282,4; უშრეტი ცეცხლის დება – ცეცხლი ედების უშრეტი, ვითა შეყრილსა თონარსა მთ., 372,2; უშრეტი ცეცხლის მოდება – ცეცხლსა მოგვიდებს უშრეტსა, ჩვენთთვის ჩამოჰკრავს კვესებსა თ. I, 111,97,3. იხ. აგრეთვე: დაუშრეტი ცეცხლის დება
![]() |
28 უშრობელი ცრემლი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უშრობელი ცრემლი
ზედ დამტიროდეს მეფენი ცრემლითა უშრობელითა 342,2; შეუშრობელი ცრემლი – მზე მიფიცავს მისი, ვისთვის ვღვრი სისხლის ცრემლს შეუშრობელს ჩ., 212,4.
![]() |
29 უცრემლო გული - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უცრემლო გული
თავსა იცემდეს, არ იყო გული უცრემლო, ულები 173,4.
![]() |
30 უხავად გაცემა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უხავად გაცემა
უხვად გავსცემდეთ, ვავსებდეთ, სიძუნწე უმეცრულია 542,4; უხვად გასცემდი, ლაშქარნი იქმონან შენსა ყმობასა შნმ 1215,3; უხვად გასცა, საბოძვრისა მათ წაღება მოეწყინა მო., 54,4.
![]() |
31 უხანო სოფელი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უხანო სოფელი
იხ. აგრეთვე: მუხთალი საწუთრო
![]() |
32 უხილავი ძალი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
უხილავი ძალი
ვინ არს ძალი უხილავი შემწედ ყოვლთა მაწიერთად 783,2.