მიმოხილვის შესაბამის თემატურ სექციაში მიმომხილველებმა უნდა მიუთითონ არა მხოლოდ ის ნორმები, რომლებიც კონსტიტუციაში ან კანონმდებლობაშია დეკლარირებული, არამედ ისიც, თუ რახდება არსებულ სინამდვილეში.

(მაგალითად, საკმარისი არ არის იმის მითითება, რომ კონსტიტუცია უზრუნველყოფს ნებაყოფლობით გაერთიანებებს, ასოციაციებს, პროფესიული კავშირების ფორმირების უფლების ჩათვლით; აუცილებელია იმის აღნიშვნაც, თუ პრაქტიკულად რა დონემდე ვრცელდება აღნიშნული თავისუფლებები რეალურ ცხოვრებაში).

შეფასების პრაქტიკა და დარღვევათა ილუსტრირება

დამრღვევთა/სასჯელის იდენტიფიცირება

ადამიანის უფლებების დარღვევათა ფაქტებზე მიმოხილვის მომზადებისას, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება იმის განსაზღვრას, არის თუ არა დამრღვევი სახელმწიფო სტრუქტურა (მაგალითად, პოლიტიკური მკვლელობა, ადამიანთა წამება ანუგზო-უკვლოდ დაკარგვა) და მიმდინარეობს თუ არა გამოძიებაამ ფაქტებზე; თუ ხელისუფლება ხელს უწყობს განუკითხაობის დამკვიდრებას.

საკმარისი არ არის იმის აღნიშვნა, რომ „ეს არ არის ხელისუფლებისპოლიტიკის შედეგი“ ან „ხელისუფლება გმობსამგვარ აქტებს“.

მიმოხილვაში უნდა აღინიშნოს შემთხვევები, როცა თანამდებობის პირთა მინიმალური რაოდენობა დაისაჯა ამგვარი დარღვევების გამო, ან სასჯელი არაადეკვატურად მსუბუქი იყო, რადგან ესიმაზე მეტყველებს, რომ: ა) მთავრობა ფარულად უბიძგებსმოხელეებს ასეთი ქმედებებისკენ; ბ) მიმტევებლური პოზიცი ააქვს; გ) არ შესწევს უნარი, განახორციელოს ვალდებულებები; დ) ადგილი აქვს ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტორების კომბინირებას ერთ ფაქტში.

უაღრესად მნიშვნელოვანია დამნაშავე ოფიციალურ პირთა დასახელება მიმოხილვაში, რათა გაირკვეს, დაისაჯნენ თუ არაისინი; თუ ხელისუფლებას მათ მიმართ შემწყნარებლური პოზიცია აქვს.

თანმიმდევრობა: სახელისუფლებო, პარამილიტარული ფორმირებები, მეამბოხეები

დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, მიმოხილვაში ხელისუფლების მხრიდან ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებისა ღწერა პრიორიტეტულია და მათი დაფიქსირება პირველ რიგში ხდება.

მიმოხილვაში, აგრეთვე, უნდა დაფიქსირდეს ხელისუფლებასთან დაკავშირებული სამხედრო ფორმირებების, პარტიზანების, ტერორისტების, საოკუპაციო ძალების ან საერთაშორისო სამშვიდობო ძალების მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედებები.

მიმოხილვაში დარღვევები უნდა დაფიქსირდეს შემდეგითანმიმდევრობით:

შენიშვნა: ქვეყნებში, სადაც შეიარაღებული კონფლიქტები ხდება, მიმომხილველმა უნდა დააფიქსიროს სამოქალაქო პირებთან მიმართებაში ჰუმანიტარული კანონების დარღვევის ფაქტები, მათშორის, ის ფაქტიც, თუკი სამთავრობო ან ოპოზიციური ძალები სამხედრო სამსახურში იწვევენ არასრულწლოვანებს.

ქალთა, ბავშვთა და უმცირესობათა უფლებები

მიმომხილველმა რეგულარული მონიტორინგი უნდა აწარმოოს ისეთ სფეროებზე, როგორიცაა ქალთა, ბავშვთა და უმცირესობათა უფლებები.

ისეთი დარღვევები - მკვლელობები, გატაცებები თუ ფიზიკური შეურაცხყოფები - რომლებიც განხორციელდა ქალების, ბავშვების ან სხვა ნებისმიერ სპეციფიკურ უმცირესობათა მიმართ; აგრეთვე, დარღვევები, რომელთაც ეთნიკური, რელიგიური ორიენტაციისან პროფკავშირული გაერთიანების შეზღუდვა უდევს საფუძვლად, შესაბამის სექციაში უნდა აღიწეროს.

მიმომხილველმა თანმიმდევრულად უნდა აღწეროს სიტუაციები, რომლებიც საპატიმრო ადგილებში ქალთა მიმართ სექსუალური ძალადობის, აგრეთვე, ტრეფიკინგის, კულტურული და ეკონომიკური შეზღუდვის ფაქტებს უკავშირდება. უნდა აღინიშნოს ის ქმედებები, რომელთაც ხელისუფლება ამგვარი დარღვევების აღსაკვეთად ახორციელებს, ან ასეთ ქმედებათა არარსებობა.

შენიშვნა: მიმომხილველმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ მიმოხილვაში არ უნდა იყოს მსჯელობა ისეთ საკანონმდებლო აქტებზე, რომლებიც კანონიერ ძალაში ჯერ არ შესულა დამხოლოდ განხილვის სტადიაზეა.

სამწლიანი ლიმიტის სტატუსი

მიმომხილველმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ უმეტეს შემთხვევაში, ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტების აღრიცხვა და მონიტორინგი ხორციელდება სამწლიან მონაკვეთზე, ხოლო მიმდინარე წლის საქმიანობა იგეგმება იანვრიდან დეკემბრის ჩათვლით. ამდენად, მიმომხილველის საქმიანობის დინამიკა ამ გრაფიკთან უნდა იყოს ადაპტირებული.

ყოველ სექციაში მიმომხილველმა ფაქტები უნდა აღწეროს შემდეგი თანმიმდევრობით:

ა) ხელისუფლების პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებული დარღვევები - გასული წლის იანვრიდან მიმდინარე წლის დეკემბრამდე.

ბ) ხელისუფლების პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებული დარღვევები და მათი მიმდინარეობა (ან ასეთის არარსებობა).

ზოგადი მიმოხილვა

ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს სახელმწიფოს პოლიტიკური მოწყობისა და სახელისუფლებო სტრუქტურების საქმიანობის ობიექტურ დახასიათებას.

მიმოხილვის შედგენისათვის აუცილებელია რეგიონებში ხელისუფლების ორგანოთა საქმიანობის შესახებ დაწვრილებითი ინფორმაციის ფლობა. ისეთი საკითხების შეფასებისას, როგორიცაა-ხელისუფლების ლეგიტიმურობის ხარისხი, რეალური ძალაუფლების განხორციელება, პოლიციის, პროკურატურის საქმიანობა და ეკონომიკური ვითარება - გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება სხვადასხვა რეგიონიდან დროული, ზუსტი და მკაფიოდ ჩამოყალიბებული ინფორმაციის მიღებას.

ზემო თქმულიდან გამომდინარე, მიმომხილველმა ყურადღებაუნდა გაამახვილოს ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა:

სასურველია, მიმომხილველმა მაქსიმალურად კონკრეტულიპასუხები ჩამოაყალიბოს კითხვებზე:

შენიშვნა: დემოკრატიული პროცესების დამკვიდრება და შემდგომი განვითარება უშუალოდ უკავშირდება ნებისმიერი დონის არჩევნების დემოკრატიულობის ხარისხს. ამდენად, ამ პროცესში მიმომხილველის საქმიანობა და მის მიერ დასაბუთებული ინფორმაციის ფლობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.

სამართალდამცავი სტრუქტურები

მიმოხილვაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს მონიტორინგს პოლიციის, პროკურატურის, უშიშროების სტრუქტურათა საქმიანობაზე. მიმოხილვაში უნდა აისახოს ამ სტრუქტურათა მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის ან დაცვის ხარისხი. შესაბამისად, პასუხი უნდა გაეცეს კითხვებს, თუ ვინ ახორციელებს საზოგადოებრივ და სახელმწიფო უსაფრთხოებას, რამდენად კონტროლირებადია ეს სტრუქტურები და რამდენად კანონიერია მათი ქმედებები.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტები:

ან ასეთის არარსებობა.

შენიშვნა: მიმოხილვაში აღწერილი ფაქტების შეჯამებისასმნიშვნელოვანია მთავარი პრობლემის სტანდარტიზებული, უნიფიცირებული ფორმით ჩამოყალიბება. მაგალითად, „მაშინ, როდესაც სამთავრობო სტრუქტურები ძირითადად აკონტროლებენ ვითარებას ქვეყანაში სამართალწარმოების უზრუნველყოფის თვალსაზრისით, სამართალდამცავი სტრუქტურების ზოგიერთმა/რამდენიმე წარმომადგენელმა დაარღვია კანონით განსაზღვრული ნორმები“; ან „სამართალდამცავი სტრუქტურების წარმომადგენლებმა სერიოზულად დაარღვიეს ადამიანის უფლებები“ და ასე შემდეგ.

იმ შემთხვევაში, თუ საქმე გვაქვს სამართალდამცავთა მხრიდან დარღვევების ერთეულ ფაქტებთან, მიმოხილვის შემაჯამებელ ნაწილში უნდა აღინიშნოს, რომ „სამართალდამცავების მხრიდან ადგილი ჰქონდა ცალკეულ (სერიოზულ) დარღვევებს“.

ეკონომიკა

ეკონომიკური ვითარების აღწერის დროს მიმომხილველმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ მიმოხილვის ადრესატები მოელიან მიმდინარე წლის პრობლემებზე ორიენტირებულ ინფორმაციას და არა ექსკურსს ქვეყნის ეკონომიკურ ისტორიაში.

მიმომხილველმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა:

ადამიანის უფლებების დაცვა

ადამიანის უფლებები და ამ სახის დარღვევათა აღნუსხვა უაღრესად ფაქიზი სფეროა და გარკვეულ სირთულეებს უკავშირდება. მიუხედავად ამისა, მიმოხილვაში მოყვანილი ყველა ფაქტი მკაფიოდ უნდა იყოს გამოკვეთილი და ზუსტად აღწერილი.

მიმომხილველმა უნდა მიუთითოს დარღვევების ხასიათი და ხელისუფლების მიერ განხორციელებული ქმედებები (ან ასეთის არარსებობა).

შენიშვნა: რეგიონებში, სადაც, მიმომხილველის შეფასებით, ვითარება სტაბილურია პოზიტიური ნიშნით, მიმოხილვის პირველივე პარაგრაფში უნდა აღინიშნოს, რომ „ხელისუფლება, ძირითადად,პატივს სცემს მოქალაქეთა უფლებებს და ახორციელებს ზომებსდარღვევის ფაქტების აღსაკვეთად“.

თუ, ცალკეული გამონაკლისების ფონზე, საერთო ვითარება დადებითია, უნდა აღინიშნოს, რომ „ხელისუფლება პატივს სცემს მოქალაქეთა უფლებებს, თუმცა, გარკვეულ შემთხვევებში, ადგილი აქვს დარღვევებს“.

თუ მიმომხილველი ერთმნიშვნელოვნად აფიქსირებს უარყოფით მდგომარეობას, ამ შემთხვევაში, აღწერის ძირითადი მახასიათებელი, შესაძლოა, შემდეგნაირად ჩამოყალიბდეს - „ადამიანის უფლებები სერიოზულად ირღვევა და ამ მიმართულებით ხელისუფლების ძალისხმევა სუსტია.“

ცალკე უნდა აღინიშნოს დარღვევათა აღკვეთის ფაქტებიც.

შენიშვნა: ადამიანის ისეთი უფლებების შეზღუდვა, როგორიცაა ხელისუფლების არჩევნებში მონაწილეობა ან ხელისუფლების შეცვლის მოთხოვნის უფლება, - ის სპეციფიკური დარღვევაა, რომელსაც მიმოხილვაში ერთ-ერთი უპირატესი ადგილი ენიჭება.

მიმოხილვის წარდგენითი ნაწილი უნდა შეესაბამებოდეს და გამომდინარეობდეს იმ ფაქტებიდან, რომლებიც ძირითად (სექციურ) ნაწილშია დაფიქსირებული.

მაგალითად, თუ არსებობს რაიმე სახის შეზღუდვა, რომელიც სამართლებრივი გზით ხელისუფლების შეცვლას აფერხებს და ამის დამადასტურებელი ფაქტები მოყვანილია მიმოხილვის სექციურ ნაწილში, წარდგენით ნაწილში ეს გარკვევით უნდა იყოს მითითებული.

მიმოხილვაში უნდა აღიწეროს ისეთი დანაშაულებები, როგორიცაა:

შენიშვნა: სასურველია, ხოლო რიგ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ მიმომხილველმა მიუთითოს ამა თუ იმ დარღვევაზე პასუხისმგებელი სტრუქტურა. მაგალითად „XXXX სამინისტროს/დეპარტამენტს (თუ სტრუქტურის დასახელება რთულია, ამ შემთხვევაში, „ხელისუფლებას“) ეკისრება პასუხისმგებლობა მკვლელობებისა და ადამიანთა გაუჩინარების ფაქტებზე“, ან „ხელისუფლებამ შეგნებულად აარიდა თავი პოლიტიკური მკვლელობების გამოძიებას“.

მიმომხილველმა უნდა მიუთითოს ის ჯგუფები, რომელთა უფლებები გამიზნულად ირღვევა.

იმ შემთხვევაში, როცა აღინიშნება დარღვევების შემცირების ტენდენცია, ან ხელისუფლება აქტიურდება ადამიანის უფლებების დაცვის თვალსაზრისით, უნდა შეიქმნას ცალკე პარაგრაფი, რომელშიც ასეთი დასკვნა კონკრეტულ ფაქტებს დაეყრდნობა.

შენიშვნა: ასეთი დასკვნა უნდა ეფუძნებოდეს უკვე გამოძიებულან აღკვეთილ დანაშაულებებს და არა ზეპირ განცხადებებს სამომავლო ქმედებებზე.

შენიშვნა: მიმოხილვაში ამა თუ იმ დარღვევის ფაქტის შეტანისას, მიმომხილველმა უნდა აღნიშნოს სექციური და ქვესექციური ნომრები და ანბანური ინდექსი.

განუკითხაობისა და უკანონობის შედეგად ადამიანის სიცოცხლის ხელყოფა

1. პოლიტიკური და არამართლზომიერი მკვლელობები:

ა) ხელისუფლების წარმომადგენელთა მიერ პოლიტიკური მოტივით ჩადენილი მკვლელობები.

ბ) ხელისუფლების წარმომადგენელთა მიზეზით მომხდარი არამართლზომიერი მკვლელობები.

შენიშვნა: მართლზომიერ მკვლელობად, იურიდიული თეორიის თვალსაზრისით, შეიძლება მოვიაზროთ: ძალოვანი სტრუქტურების წარმომადგენელთა მხრიდან კანონით მინიჭებული უფლებების განხორციელების დროს აუცილებელი მოგერიების ფარგლებში ან საზოგადოებისათვის განსაკუთრებული საფრთხის შემცველი ქმედების აღკვეთისას ჩადენილი მკვლელობა. რეგიონებში, სადაც არამართლზომიერი მკვლელობების რაოდენობა დიდია, ყოველი ფაქტის დეტალური აღწერა რთულდება. მიუხედავად ამისა, მიმომხილველმა მაქსიმალური სიზუსტით უნდა აღწეროს მომხდარი ფაქტი და ამგვარი ფაქტების სიხშირე. მიმომხილველმა პრობლემის არსი კომპლექსურად უნდა გადმოსცეს. მიმოხილვაში უნდა დაფიქსირდეს ის ფაქტებიც, რომლებიც, აქტუალობიდან გამომდინარე, მედიის ყურადღების ობიექტი იყო.

მიმომხილველმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ მიმოხილვაში ილუსტრაციული მასალის ჩართვისას არ უნდა დაირღვეს ფაქტის აღწერის ამ ინსტრუქციით შემოთავაზებული სტრუქტურა.

გ) რა სახის მკვლელობებს ჰქონდა ადგილი:

შენიშვნა: მიმომხილველმა უნდა დააჯგუფოს ფაქტები დამიუთითოს, მიიღო თუ არა ხელისუფლებამ ადეკვატური ზომებიამ ფაქტების გამოძიებისა და დამნაშავეთა დასჯის მიმართულებით.

2. ძალოვანი სტრუქტურების მიერ განხორციელებული მკვლელობები

მიმომხილველმა უნდა მიუთითოს ძალოვან სტრუქტურებზე სამოქალაქო კონტროლის ხარისხი და კანონთან მიმართებაში მოქალაქეთა თანაბარ პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებით არსებულიპრაქტიკა.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ფაქტები და, მათზე დაყრდნობით, უპასუხოს კითხვებს:

1) ჰქონდა თუ არა ადგილი პოლიტიკური აქტივისტების, დემონსტრანტების, გაფიცულების, უმცირესობათა ჯგუფების ან ეჭვმიტანილთა მიმართ გაუმართლებლად მკაცრ ქმედებებს, რომლებიც სასიკვდილო შედეგით დასრულდა და რომელთაც ძალოვანი სტრუქტურები მეთოდურად იყენებდნენ:

შენიშვნა: მნიშვნელოვანია იმ გარემოების მითითებაც, თუ რამდენად მართლზომიერი იყო ამა თუ იმ ძალოვანი სტრუქტურის გამოყენება ცალკეული ინციდენტის დროს. მაგალითად, რამდენად ადეკვატური იყო დემონსტრანტთა წინააღმდეგ პოლიციის ან სხვა სპეციალური დანიშნულების რაზმების და მათი შეიარაღების სახეობის გამოყენება.

2) მკვლელობები საპატიმრო ადგილებში: გარდაიცვალა თუ არა პატიმარი/დაკავებული ან ეჭვმიტანილი წამების შედეგად (მაგალითად, პოლიციელების, საპატიმროს ხელმძღვანელების მიერ ცემის შედეგად)?

3) სამხედრო ძალადობა: ჰქონდა თუ არა ადგილი სამხედროპირთა მხრიდან მიზანმიმართულ ან გაუფრთხილებელ მკვლელობებს?

4) კონფლიქტების დროს სამოქალაქო პირების მკვლელობა:

ჰქონდა თუ არა ადგილი სამოქალაქო, მეზობელ ქვეყნებთან სამხედრო კონფლიქტის ან მშვიდობის დამცველთა საქმიანობის პროცესში სამოქალაქო პირთა მკვლელობის ისეთ ფაქტებს, რომლებზეც პასუხისმგებლობა ხელისუფლებას ეკისრება?

შენიშვნა: მნიშვნელოვანია იმის მითითება, თუ რა კონკრეტულმა მიზეზმა განაპირობა მოქალაქის/მოქალაქეების სიკვდილი: პოზიციურმა, არტილერიულმა თუ საჰაერო დაბომბვებმა.

შენიშვნა: ხელისუფლების უპასუხისმგებლობით განვითარებული ნეგატიური მოვლენების ან იმ პოლიტიკური მკვლელობების აღწერისას, რომლებზეც პასუხისმგებლობა ხელისუფლებას ეკისრება, გამოკვეთილად უნდა აღინიშნოს ის საზოგადოებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები, რომლებიც წლების განმავლობაში გამოუძიებელი რჩება და მოკლედ აღიწეროს, თუ რა პროცესები ვითარდება მათ ირგვლივ (მაგალითად, როგორ წარიმართა გამოძიება? შედგა თუ არა სასამართლო პროცესი?).

6. მიმომხილველმა უნდა აღწეროს და დააჯგუფოს ისეთი დანაშაულის ფაქტები, როგორიცაა:

ა) უცნობი პირების მიერ განხორციელებული გახმაურებული მკვლელობები;

ბ) სამხედრო ფორმირებების (პარამილიტარული ძალების) მიერ პოლიტიკურ ნიადაგზე განხორციელებული მკვლელობები;

გ) ოპოზიციური ჯგუფების, პოლიტიკური პარტიების, ამბოხებულთა ან ტერორისტების მიერ პოლიტიკურ ნიადაგზე განხორციელებული მკვლელობები;

დ) პირთა ჯგუფის ან ბრბოს მხრიდან ანგარიშსწორებისმიზნით, ლინჩის წესით განხორციელებული მკვლელობები.

გენოციდი: მიმომხილველებმა მხედველობაში უნდა იქონიონ,რომ გენოციდი ადამიანის უფლებების დარღვევათა მიმოხილვის ერთ-ერთი პრიორიტეტული თემაა და, ამდენად, ამ სახის დარღვევათა ნებისმიერი გამოვლინება განსაკუთრებული ყურადღების საგანია.

3. უგზო-უკვლოდ დაკარგვის ფაქტები

განსაზღვრება: ტერმინი „უგზო-უკვლოდ დაკარგული“ მოიცავსისეთ შემთხვევებს, როდესაც არსებობს ეჭვი პიროვნების გარდაცვალების შესახებ და იმ შემთხვევებსაც, როდესაც გვამი მოგვიანებით იქნა აღმოჩენილი; ასევე, ისეთ შემთხვევებს, როცა არაფრით დასტურდება, რომ ადამიანი ცოცხალია. ხელისუფლების პასუხისმგებლობა პოლიტიკური მოტივით გატაცების ფაქტებზე (იმ შემთხვევებშიც, როცა ასეთი მოტივი არ არის გამოკვეთილიან ირიბად იკვეთება), პრიორიტეტულია; განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც არსებობს რაიმე სახის მინიშნება იმაზე, რომ ხელისუფლებათავად არის ჩართული ამ პროცესში, დამნაშავეეებსმფარველობს და ფაქტებს შეგნებულად არ იძიებს.

მიმომხილველმა, პირველ რიგში, უნდა აღწეროს ისეთი ფაქტები, რომლებიც ხელისუფლების პასუხისმგებლობას უკავშირდება -შემდეგი თანმიმდევრობით:

მიმომხილველმა უნდა უპასუხოს კითხვებს:

შენიშვნა: თუ ეს თემა საერთო ნაციონალური განსჯის საგანია,მიმომხილველმა მაქსიმალური სიზუსტით უნდა აღწეროს ვითარების არსი.

4. წამება, სასტიკი/არაჰუმანური და დამამცირებელი მოპყრობა ან დასჯა

წამება გულისხმობს ოფიციალური ან სხვა პირის მიერ განხორციელებულ ისეთ გამიზნულ ქმედებას, რომელიც, ფიზიკური ან მენტალური ტკივილის მიყენების გზით, ადამიანზე რაიმე სახის ზემოქმედებას ისახავს მიზნად.

მიმომხილველმა უნდა მიუთითოს:

ა) არის თუ არა წამება ხელისუფლების, ძალისმიერი სტრუქტურების მიერ პრაქტიკაში დანერგილი ქმედება?

ბ) წამების რა სახე გამოიყენებოდა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში?

გ) არსებობს თუ არა სპეციფიკური ჯგუფები, რომელთა მიმართ წამება ყველაზე ხშირ, მიზანმიმართულ ხასიათს ატარებს.

დ) იყენებს თუ არა ხელისუფლება ან ოპოზიციური ძალა ისეთ არაჰუმანურ, სასტიკ და დამამცირებელ მეთოდებს, რომელთაც წამების კვალიფიკაცია შეიძლება მიეცეს?

ე) არის თუ არა ისეთი დარღვევები, როდესაც მედიცინა არაჰუმანური მიზნებისათვის გამოიყენება?

მაგალითად, ჯანმრთელი ადამიანის ფსიქიკურად დაავადებულად გამოცხადება და ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში მისი მოთავსება.

ვ) არსებობს თუ არა გაუპატიურების ან სხვა სახის სექსუალური დანაშაულის ფაქტები, რომლებიც სახელისუფლო სტრუქტურების წარმომადგენლებმა ადამიანის დაკავების პროცესში ან საპატიმრო ადგილებში ჩაიდინეს; არსებობს თუ არა შემთხვევები, როცაასეთ დანაშაულს სამხედრო ძალების წარმომადგენლები საველე პირობებში მოქმედების დროს ჩადიოდნენ?

შენიშვნა: ბავშვებისა და ქალების წინააღმდეგ განხორციელებული სქესობრივი ძალადობის ის ფაქტები, რომლებზეც პასუხისმგებლობა კერძო პირებს ეკისრებათ, მხოლოდ ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტების (თუ ასეთები არსებობს) აღწერის შემდეგ უნდა დაფიქსირდეს.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს შემთხვევები, როდესაც ხელისუფლებამ დემონსტრანტების წინააღმდეგ გამოიყენა:

შენიშვნა: მიმომხილველმა მკაფიოდ უნდა გამოკვეთოს ფაქტი და არგუმენტირებულად დაასაბუთოს, რომ ძალოვან სტრუქტურათა ქმედება იყო უკანონო და დაუსაბუთებელი (ან გამართლებული).

ძარცვა, რომელსაც აწარმოებდნენ სამთავრობო ჯარები, ძალოვანი სტრუქტურები.

ტრეფიკინგის ფაქტების აღწერისას მნიშვნელოვანია, მიეთითოს,თუ მეტწილად ვინ არის ტრეფიკინგის მსხვერპლი (ბავშვები/ქალები) და რა ზომებს მიმართავს ხელისუფლება ამ მიმართულებით.

შენიშვნა: ზემოთ აღწერილი დარღვევის ფაქტების დაფიქსირების დროს მიმომხილველმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ სასურველია პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურის დასახელება. იმ შემთხვევაში, თუ დარღვევა ჯგუფური ხასიათისაა, მიმომხილველმა უნდა გამოკვეთოს დარღვევის სოციალური ასპექტი და მიანიშნოს ჯგუფები.

5. საპატიმრო ადგილები

საპატიმრო ადგილებში არსებული ვითარების აღწერისას, მიმომხილველმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს ისეთ ფაქტორებზე, როგორიცაა:

პერსონალის ან სხვა ოფიციალურ წარმომადგენელთა მხრიდან უფლებათა გადაჭარბების ფაქტები;

პატიმართა/დაკავებულთა რაოდენობის ნორმასთან შესაბამისობა;

ა) კვება;
ბ) სანიტარული პირობები;
გ) სამედიცინო მომსახურება;
დ) მნახველთა შეშვების წესი ან ამ წესების უგულებელყოფა;
ე) სიკვდილიანობა;
ვ) პატიმართა/დაკავებულთა გამიჯვნა სქესის, ასაკის, ბრალეულობის მიხედვით;
ზ) მონიტორინგის ხელმისაწვდომობა.

შენიშვნა: მიმომხილველის მიერ მომზადებულ მასალას განსაკუთრებულ იმნიშვნელობა ენიჭება იმ შემთხვევებშიც, როდესაც ამა თუ იმ საპატიმრო ადგილზე უკვე იმყოფებოდნენ საერთაშორისო ორგანიზაციების ან მისიების წარმომადგენლები, რადგან ასეთი ინფორმაცია უზრუნველყოფს კონტროლის პერმანენტულ ხასიათს.

1. თვითნებური/უკანონო დაპატიმრება, დაკავება ან გასახლება

თვითნებური/უკანონო დაპატიმრების, დაკავების ან გასახლების ფაქტების აღწერისას, მიმომხილველმა უნდა წარმოადგინოს ადამიანის მიმართ ოფიციალური სტრუქტურების მიერ განხორციელებული ქმედებები ბრალის ოფიციალურად წაყენებამდე ან სასამართლო პროცესის დასრულებამდე.

მიმომხილველმა უნდა მიუთითოს, თუ როგორ განხორციელდა თვითნებური/უკანონო დაკავება:

ა) დასაბუთებული მტკიცებულებების საფუძველზე: გააცნესთუ არა დაკავებულს შესაბამისი უფლებამოსილების მქონეპირის (მოსამართლის) მიერ ოფიციალურად გაცემული ნებართვა.

ბ) ფალსიფიცირებული ბრალდების საფუძველზე; რათა დაესაჯათ პიროვნება აზრის გამოხატვის თავისუფლების, ხელისუფლების საწინააღმდეგო კრიტიკული გამოთქმების გამო - კრიმინალურ ქმედებაში, სახელმწიფო ღალატსა თუ შპიონაჟში ბრალდებით?

გ) ისე, რომ დაკავებულს არ ეცნობა, თუ რაში ედება ბრალი.

შინაპატიმრობა: მიმართავს თუ არა ხელისუფლება შინაპატიმრობას, როგორც სანქციას - სათანადო პროცედურების დარღვევით.

2. პოლიტიკური მოტივით დაკავებული პირი

განსაზღვრება: პოლიტიკური მოტივით დაკავებულ პირად მოიაზრება მოქალაქე, რომელსაც არა აქვს წარდგენილი ბრალდებადა საპატიმრო ადგილზე იმყოფება იმის გამო, რომ გამოიყენა მისთვის მინიჭებული ისეთი უფლებები, როგორიცაა სიტყვის და აზრის გამოთქმის თავისუფლება, თავისუფალი გაერთიანების უფლება; ამგვარ პირად მოიაზრება, აგრეთვე, მოქალაქე, რომელიც დაკავებულია მისი პოლიტიკური, რელიგიური მრწამსის, ეთნიკური კუთვნილების, სოციალური წარმოშობის ან ქონებრივი ცენზის გამო.

3. გასახლება

მიმომხილველმა უნდა აღნიშნოს, არსებობს თუ არახელისუფლების მხრიდან ქვეყნის საზღვრებს გარეთ ან ქვეყნისსაზღვრებს შიგნით იძულებით გასახლების ფაქტები.

4. სამართლიანი/საჯარო სასამართლო პროცესის უარყოფა

მიმოხილვაში უნდა დაფიქსირდეს ისეთი ფაქტები, როდესაც ხელისუფლებამ მოქალაქეს ხელი შეუშალა ან უარი უთხრა სასამართლო პროცესზე და სამართლებრივი გზით საკუთარი უფლებების დაცვის განხორციელებაზე.

5. პოლიტიკური პატიმრები

პოლიტიკური პატიმრების თემა ნებისმიერი მიმომხილველისთვის განსაკუთრებული პრიორიტეტია. ასეთად მოიაზრება ყველა ის პირი, ვინც სასჯელს იხდის იმის გამო, რომ განახორციელა ისეთი უფლებები და თავისუფლებები, როგორიცაა: პოლიტიკური მრწამსის და აზრის გამოთქმის თავისუფლება, სიტყვის თავისუფლება, ამა თუ იმ პოლიტიკური ჯგუფის წევრობის ნებაყოფლობითობა, აღმსარებლობის თავისუფლება.

შენიშვნა: ის პირები, რომლებმაც თუნდაც პოლიტიკური მოტივითგანახორციელეს ძალადობის აქტი ან კრიმინალური ქმედება,პოლიტიკურ პატიმრებად არ მიიჩნევიან.

მიმომხილველმა უნდა აღნიშნოს:

6. პირადი ცხოვრების, ოჯახის, საცხოვრებლის ან პირადი მიმოწერის ხელშეუხებლობა

მიმოხილვაში უნდა დაფიქსირდეს შემდეგი სახის დარღვევები:

ა) სათანადო კანონმდებლობის დარღვევით, საცხოვრებელადგილებში ხელისუფლების წარმომადგენელთა ძალისმიერი შეჭრა;

ბ) კერძო საკომუნიკაციო საშუალებებზე (წერილები, სატელეფონო საუბრები, ელექტრონული ფოსტა), პიროვნების გადაადგილებაზე თვალთვალი;

გ) საცხოვრებელი ადგილის იძულებითი შეცვლა;

დ) ოჯახის წევრთა იძულებითი აღწერა;

ე) იძულებითი, რაიმე ნიშნით გამოკვეთილი, მიზნობრივი აღწერა;

ვ) საკუთარ შეხედულებებზე დაფუძნებული, ნებაყოფლობითი გაერთიანების შეზღუდვა პოლიტიკურ ორგანიზაციებში;

ზ) ოჯახის რელიგიური აღმსარებლობის თავისუფლებაში სახელისუფლო ჩარევა.

1. სიტყვისა და პრესის თავისუფლება

მოცემულ სექციაში მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ისპროცესები, რომლებიც რეალურად ვითარდება მის სამოქმედო არეალში სიტყვის და პრესის (ბეჭდური და ელექტრონული მედია), აგრეთვე, სხვა აკადემიურ თავისუფლებათა თვალსაზრისით და აღწეროს შემთხვევები, როდესაც სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის მიზნით:

ა) პრესის თავისუფლება

ამ ქვეთავში მიმომხილველმა უნდა აღწეროს და დაასახელოს კონკრეტული აქტები:

ბ) აკადემიური თავისუფლებები

შენიშვნა: მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ის დარღვევებიც, რომლებზეც პასუხისმგებლობა ოპოზიციურ ძალებს ეკისრებათ.

2. მშვიდობიანი შეკრების და გაერთიანების თავისუფლება

შეკრებების თავისუფლება

განსაზღვრება: პოლიტიკურ-სამოქალაქო, საზოგადოებრივი მნიშვნელობის სპეციფიკურ პრობლემებზე მსჯელობისა და საერთო პოზიციის ჩამოყალიბების, აგრეთვე, შემდგომი ნაბიჯების შეჯერების მიზნით მოქალაქეების ისეთი შეკრება, რომელიც არ ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას, საზოგადოებრივი მორალის ნორმებს და საფრთხეს არ უქმნის ადამიანის ჯანმრთელობას.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ისეთი შემთხვევები, როდესაც ხელისუფლებამ (ან სხვა ძალებმა):

გაერთიანების თავისუფლება

განსაზღვრება: მოქალაქეთა უფლება, გაერთიანდნენ ასოციაციებში, პროფესიულ, რელიგიურ, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ ან სპორტულ გაერთიანებებში/კავშირებში ერთიანი მიზნების და ამოცანების განსახორციელებლად.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ფაქტები, როდესაც ხელისუფლებამ ბიუროკრატიული მექანიზმების გამოყენებით:

3. რელიგიის თავისუფლება

მიმომხილველმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს სახელმწიფოში რელიგიურ კონფესიათა უფლებების თანასწორობაზე და იმაზეც, ახორციელებს თუ არა სახელმწიფო რომელიმე რელიგიის სუბსიდირებას; ხელს უწყობს თუ არა სხვა რელიგიურ გაერთიანებებზე რომელიმე რელიგიის დომინირებას. მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ფაქტები, როდესაც:

ა) ხელისუფლებამ უარი განუცხადა რომელიმე რელიგიურ გაერთიანებას კანონით გათვალისწინებული რეგისტრაციის პროცედურაზე/რეგისტრაციაზე.

ბ) ხელისუფლებამ უკანონოდ აკრძალა სალოცავების მშენებლობა;

გ) ხელისუფლებამ შეზღუდა რელიგიური ლიტერატურის ბეჭდვა და გავრცელება;

დ) ხელისუფლებამ შეაფერხა რელიგიური ხასიათის მოგზაურობა;

ე) ხელისუფლებამ შეზღუდა მორწმუნეთა კორელიგიური კავშირები უცხოეთთან (მაგალითად, ვატიკანთან);

ვ) ხელისუფლებამ შეზღუდა ან აკრძალა რელიგიური რიტუალის აღსრულება ან მრწამსზე დაფუძნებული ყოფა;

ზ) ახორციელებს თუ არა ხელისუფლება რომელიმე რელიგიური კონფესიის მიმართ მიზანდასახულ, სპეციფიკურ პოლიტიკას;

თ) ახორციელებს თუ არა ხელისუფლება რომელიმე რელიგიური კონფესიის მიმართ მიზანდასახულ, სპეციფიკურ პოლიტიკას ქვეყნის რომელიმე რეგიონში;

ი) იყენებს თუ არა ხელისუფლება ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებს რელიგიური პროპაგანდისათვის.

1. ალტერნატიული სამხედრო სამსახური

2. მიმოსვლის თავისუფლება ქვეყის შიგნით/საზღვრებს გარეთ, ემიგრაცია და რეპატრიაცია

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ფაქტები, როდესაც ხელისუფლებამ:

ა) შეზღუდა მოქალაქის მიერ საცხოვრებელი ან სამუშაო ადგილის არჩევის თავისუფლება;

ბ) ქვეყნის შიგნით გადაადგილებისას მოითხოვა პასპორტიან სხვა ამდაგვარი დოკუმენტი;

გ) მოქალაქეს იძულებით განუსაზღვრა საცხოვრებელი ადგილი;

დ) შეზღუდა მოქალაქის უფლება, ემოგზაურა ქვეყნის საზღვრებს გარეთ;

ე) შეზღუდა ემიგრაცია;

ვ) მოქალაქეს აუკრძალა სამშობლოში დაბრუნება;

ზ) პოლიტიკური მოტივით ჩამოართვა მოქალაქეობა;

თ) არ განახორციელა აღებული ვალდებულებები იძულებით გადაადგილებულ პირთა მიმართ;

ი) ხელი შეუშალა იძულებით გადაადგილებულ პირთათვის განკუთვნილი ჰუმანიტარული დახმარების განაწილებას და მათმიმართ გამოიყენა ძალისმიერი მეთოდები საცხოვრებელ ადგილებში დასაბრუნებლად;

კ) არ აღასრულა ლტოლვილთა მიმართ საერთაშორისო ნორმებით გათვალისწინებული ვალდებულებები.

ხელისუფლების თავისუფალი არჩევის, შეცვლის, ასევე, კანონებისა და ოფიციალური პირების შეცვლის უფლება ადამიანის უფლებების საყოველთაო დეკლარაციით მინიჭებული ფუნდამენტური უფლებებია.

სექციის დასაწყისში მიმომხილველმა მკაფიოდ უნდა მიუთითოს:

მიმომხილველმა მაქსიმალური სიზუსტით და კომპეტენციით უნდა აღწეროს შემდეგი გარემოებები:

ა) ვინ ახორციელებს რეალურ ძალაუფლებას: ერთი პიროვნება, ვიწრო ოლიგარქიული/ელიტარული ჯგუფი თუ დემოკრატიულად არჩეული მმართველობითი ორგანო?

ბ) სახელისუფლო შტოთა გამიჯვნის რეალური ხარისხი;

ბ) არჩევნებსა და მმართველობაში საზოგადოების მონაწილეობის რეალური ხარისხი;

გ) არჩევნებთან დაკავშირებული ინციდენტები (კონკრეტული მონაწილეებისა და პასუხისმგებელ პირთა მითითებით);

დ) აქვს თუ არა მოქალაქეს საშუალება, თავისუფლად წამოაყენოს საკუთარი კანდიდატურა არჩევნებზე; თუ ეს მხოლოდ ცალკეული სოციალური ჯგუფების პრეროგატივაა?

ე) ზღუდავს თუ არა ხელისუფლება საარჩევნო პროცესში ოპოზიციური ძალების უფლებებს?

ვ) არსებობს თუ არა ნაციონალურ, რეგიონულ ან ადგილობრივ დონეზე ისეთი ინოვაციები, რომელთაც შეუძლიათ, შეზღუდონ ან რაიმე სახით ხელყონ საარჩევნო სისტემის გამართული ფუნქციონირება?

ზ) ახდენს თუ არა არჩევნების შედეგებზე გავლენას ამათუ იმ (მაგალითად, მმართველი) პარტიის წევრობის ფაქტი?

თ) შემთხვევები, როცა არჩევნებზე წარმოდგენილია მხოლოდ ერთი კანდიდატურა.

ი) არსებობს თუ არა ისეთი სოციალური ან ეთნიკური (ან სხვა) ჯგუფები, რომელთა უფლებები მიზანმიმართულად ილახება გადაწყვეტილების მიღების ან საარჩევნო პროცესში?

კ) აქვს თუ არა ადგილი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში ქალთა ან ეთნიკურ/სოციალურ/რელიგიურ უმცირესობათა ჯგუფების უფლებების შეზღუდვას?

ამ სექციის მიზანია, განისაზღვროს ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებთან დაკავშირებული გამოძიების საკითხებზე საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობისათვის ხელისუფლების მზადყოფნის რეალური ხარისხი.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს შემდეგი გარემოებები:

ა) თანამშრომლობს თუ არა ხელისუფლება არასამთავრობო ორგანიზაციებთან ან მონიტორინგის განმახორციელებელ სხვა მისიებთან?

ბ) ახდენს თუ არა რეაგირებას მიწოდებულ ინფორმაციაზე?

გ) აფერხებს თუ არა ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების ან მისიების საქმიანობას?

საერთაშორისო/გაეროს მისიები

დ) ზღუდავს თუ არა ხელისუფლება საერთაშორისო/გაეროს მისიების გადაადგილებას ტერიტორიაზე და აფერხებს თუ არამათ საქმიანობას? (როგორ და რის საფუძველზე ?)

შენიშვნა: ამ სექციაში მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ის სპეციფიკური პრობლემები, რომლებიც სამთავრობო და მესამე სექტორებს შორის შეიძლება არსებობდეს. თუმცა, პრობლემის ჩამოყალიბებისას უნდა დაეყრდნოს დარღვევის კონკრეტულ ფაქტებს და იყოს ლაკონური მათი აღწერისას.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს შემთხვევები, როდესაც ომბუდსმენს ან ნდობით აღჭურვილ პირს, საერთაშორისო ორგანიზაციების ან მისიების წარმომადგენლებს, პარლამენტისა და საპარლამენტო კომიტეტების წარმომადგენლებს, სახელისუფლო სტრუქტურების მეცადინეობით, პრობლემები შეექმნათ დაკისრებული მისიის აღსრულების დროს. ასეთ შემთხვევებში სასურველია, დასახელდნენ კონკრეტული პასუხისმგებელი პირები.

სექციის დასაწყისში მიმომხილველმა უნდა მიუთითოს ისკონსტიტუციური და საკანონმდებლო ნორმატიული ბაზა, რომელიცაღნიშნულ საკითხებს არეგულირებს.

1. დისკრიმინაცია ეთნიკურ, რელიგიურ, სქესობრივ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ენის ან სოციალური სტატუსის ნიადაგზე.

„სამოქალაქო უფლებების“ ეს ნაწილი მიმომხილველმა უნდა ჩამოაყალიბოს შემდეგი თანმიმდევრობით:

ქალთა უფლებები;
ბავშვთა უფლებები;
ინვალიდთა უფლებები;
რელიგიურ უმცირესობათა უფლებები;
ეროვნულ /რასობრივ/ ეთნიკურ უმცირესობათა უფლებები.

შენიშვნა: თუ მიმომხილველი აფიქსირებს ისეთ დარღვევას, რომელიც ჩამონათვალში არ არის, მაგრამ აღნიშნულ პრობლემატიკასთან რაიმე კავშირშია, ეს გარემოება სექციის საწყის პარაგრაფში უნდა მიუთითოს.

2. ქალთა უფლებები

დარღვევის ფაქტები უნდა დაფიქსირდეს შემდეგი თანმიმდევრობით:

ა) ძალადობა ოჯახში;

ბ) გაუპატიურება;

გ) სოციალური ძალადობის სხვა გამოვლინებები.

მიმოხილვაში უნდა გამოიკვეთოს ისეთი პრობლემები, როგორიცაა:

3. ბავშვთა უფლებები

მიმომხილველმა განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გაამახვილოს ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც დაირღვა ბავშვთა განათლებისა და სამედიცინო დაცვის ნორმები, აგრეთვე, ბავშვთა პროსტიტუციის (თუ ასეთს აქვს ადგილი), შრომის და ტრეფიკინგის (თუასეთი არსებობს) საკითხებზე.

მიმოხილვის განსაკუთრებული ყურადღების ობიექტებია:

4. ინვალიდთა უფლებები
5. რელიგიური უმცირესობები
6. ეროვნული/ეთნიკური უმცირესობები

1. ასოცირების უფლება

განსაზღვრება: ერთიანი მიზნების, ამოცანების გადასაწყვეტად ნებისმიერ იდეოლოგიურ, რელიგიურ, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ, პროფესიულ, კულტურულ ან სხვა ნიადაგზე ასოცირების/გაერთიანების უფლება. უფლება ასევე შეეხება პროფესიული კავშირების ადამიანის უფლებების საყოველთაო დეკლარაციით განსაზღვრულ უფლებას და გამორიცხავს ხელისუფლების მხრიდან ნებისმიერი სახის შეზღუდვას.

ამ სექციაში მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ის შემთხვევები,როდესაც ხელისუფლებამ შეზღუდა მშრომელთა თავისუფალპროფესიულ კავშირებში გაერთიანებისა და გაფიცვის უფლებები.

მიმომხილველმა უნდა აღწეროს ფაქტები, როდესაც:

ძალდატანებითი/იძულებითი შრომა

ა) ბავშვთა შრომის გამოყენების ფაქტები

2. შრომის პირობები

შენიშვნა: მიმომხილველმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს დამაქსიმალური სიზუსტით აღწეროს შრომის ის პირობები, რომლებშიც ბავშვებს უწევთ მუშაობა (თუ ასეთი ფაქტები არსებობს), მიუთითოს შრომის საათების რაოდენობა დღეში, დასაქმებული ბავშვების ჯანმრთელობის მდგომარეობა და მათი თავისუფალი გადაადგილების შესაძლებლობა. ფაქტების აღწერისას, სასურველია, დასახელდეს კონკრეტული ადგილები და ამ ქმედებაზე პასუხისმგებელი პირები.