|
მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები |
 |
Title |
ქეთევან ქურდოვანიძე რას მოგვითხრობს:
იაკობ ხუცესის „წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ“
იოვანე საბანისძის „წამებაჲ წმიდისა და ნეტარისა ჰაბოჲსი“
გიორგი მერჩულის „ცხორებაჲ წმიდისა გრიგოლ ხანძთელისაჲ“ თბილისი, 2024
რედაქტორი – ნათია ქურდაძე
კორექტორი – მარი გუნთაიშვილი
დამკაბადონებელი – სოფო ვაშაკიძე
© ყველა უფლება დაცულია
ISBN: 978-9941-9910-5-9
გამომცემლობა „ქართული“
2024 წ.
შესავალი
ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა საკმაოდ მოცულობით ადგილს იკავებს ქართული ენისა და ლიტერატურის სასკოლო პროგრამებში. მოსწავლეებს ხშირად პრობლემები ექმნებათ ძველ ქართულ ენაზე დაწერილი ტექსtების გაგებაში იმისდა მიუხედავად, რომ მათ სქოლიოებში მოცემული აქვთ ცალკეული სიტყვის განმარტება. როგორც საგანმანათლებლო პრაქტიკამ დაადასტურა, სიტყვების განმარტებებისა და კომენტარების დართვა არ არის საკმარისი ტექსტის სრულფასოვნად გაგებისა და გააზრებისთვის, თანაც, კითხვის დროს მუდმივად სქოლიოებში ყურება ფანტავს მკითხველის ყურადღებას და წყვეტს ემოციურ კავშირს ტექსტთან.
ჩვენი მიზანი იყო, შეგვექმნა დამხმარე სახელმძღვანელო ტექსტები ჰაგიოგრაფiული მწერლობის სამი ნიმუშის – იაკობ ხუცესის „შუშანიკის წამების“, იოანე საბანისძის „აბოს წამებისა“ და გიორგი მერჩულის „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ მიხედვით, რომლებიც გაუმარტივებდა მკითხველს მასალის გაგებასა და ათვისებას. ტექსტების მოცულობა განვსაზღვრეთ სასკოლო პროგრამის ფარგლებში მოცემული მასალის მიხედვით. ხოლო, ადაპტაციის ნაცვლად, ავირჩიეთ თანამედროვე ენაზე ტექსტების სიტყვა-სიტყვით გადმოტანის მეთოდი, რათა შეგვენარჩუნებინა ავტორთა მიერ ტექსტში დასმული აქცენტები და მხატვრული ელემენტები, რიტმი და დინამიკა.
ვფიქრობთ, მოცემული წიგნი წაადგება არა მხოლოდ სკოლის მოსწავლეებს, არამედ მათაც, ვისაც სურს, გაეცნოს ქართული ჰაგიოგრაფიის ნიმუშებს ლინგვისტური დაბრკოლებების გარეშე, თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ დღეს ქართული ემიგრაცია სრულიად მოკლებულია ამ საშუალებას.
|
|
1 შუშანიკის წამება |
▲ზევით დაბრუნება |
იაკობ ხუცესი
შუშანიკის წამება
I. ...და ახლა დანამდვილებით გეტყვით წმინდა და სანატრელი შუშანიკის აღსასრულის ამბავს.
ეს მოხდა სპარსთა მეფობის მერვე წელს, სასახლის კარზე გაემგზავრა ვარსქენ პიტიახში1 არშუშას2 ძე დაბადებიდან ქრისტიანი. მისი დედა და მამაც ქრისტიანები იყვნენ. პიტიახშს ცოლად ჰყავდა სომეხთა მხედართმთავრის, ვარდან მამიკონიანის3 ასული, მამისგან ვარდანად წოდებული, მოფერებით კი – შუშანიკი, ბავშვობიდან ღვთისმოშიში, როგორც ეს უკვე აღვნიშნე. თავისი ქმრის უკეთურობის გამო იგი მუდამ შეფიქრიანებული იყო და ყველას ევედრებოდა, ელოცათ მისთვის, რათა ღმერთს შეეცვალა პიტიახშის უკეთური, უგუნური ბუნება და ქრისტიანობისკენ მოებრუნებინა იგი. ყოვლად საბრალომ და სამგზის შესაწყალებელმა ვარსქენმა, როგორ თქვას ვინმემ, თუ როგორ უარყო ქრისტეს რწმენა?! ანუ ვინ არ ტიროდეს მისთვის, ვისაც არც ჭირი უნახავს, არც შიში და პატიმრობა განუცდია ქრისტიანობისთვის?! წარემართა ვარსქენი სპარსეთის მეფის კარზე არა პატივის მისაღებად, არამედ საკუთარ თავს ძღვნად შესწირავდა მას ჭეშმარიტი ღმერთის უარყოფითა და ცეცხლთაყვანისმცემლობის4 მიღებით. უბადრუკი პიტიახში სპარსეთის მეფეს სრული მორჩილების ნიშნად ასულს სთხოვდა ცოლად და ეუბნებოდა: „ჩემს კანონიერ ცოლსა და შვილებსაც მოვაქცევ შენს რჯულზე, როგორც მე“. და ამას ამბობდა ისე, რომ შუშანიკისგან დასტური არ ჰქონდა. მაშინ გაიხარა სპარსეთის მეფემ და ბრძანა, მისი ასული ვარსქენისთვის მიეთხოვებინათ. II. გამოეთხოვა სპარსეთის მეფეს (იგულისხმება პეროზ მეორე) პიტიახში და, როდესაც ქართლის საზღვარს, ჰერეთს5 მიაღწია, განიზრახა, აუწყოს და მიეგებონ აზნაურები, მათი შვილები და მსახურები, რათა მათი მეშვეობით, როგორც ქვეყნის ერთგული, ისე შევიდეს საკუთარ სამფლობელოში. როდესაც დაბა ცურტავში6 მივიდა, პიტიახშმა სადესპანო ცხენით გააგზავნა თავისი მონა. ვარსქენის გამოგზავნილი კაცი შევიდა შუშანიკთან, ჩვენს დედოფალთან, და მოიკითხა, ხოლო სანატრელმა შუშანიკმა, როგორც წინასწარმეტყველმა, მიუგო: „თუ ის სულით არ დაცემულა, შენც და ისიც ცოცხლები ხართ; თუ სული წარიწყმიდეთ, შენი მოკითხვა შენვე მოგიბრუნდეს“. იმ კაცმა ვეღარაფერი ჰკადრა დედოფალს. ხოლო წმინდა შუშანიკი აფიცებდა მას და დაჟინებით ეკითხებოდა. ხოლო იმ კაცმა აღიარა სიმართლე და უთხრა: „ვარსქენმა უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი“. ეს რომ შუშანიკმა შეიტყო, დავარდა და თავს ძირს ურტყამდა და მწარე ცრემლებით ამბობდა: „საცოდავია უბადრუკი ვარსქენი, რადგან უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი და აღიარა ატროშანი7 და ურჯულოებს შეუერთდა“. დატოვა დედოფალმა სასახლე და ღვთისმოშიშებით ეკლესიას მიაშურა და თან წაიყვანა სამი ვაჟი და ერთი ასული; შვილები საკურთხევლის წინ დააყენა და ასე ლოცულობდა: „უფალო ღმერთო, შენი მოცემულნი არიან და შენვე დაიცავი, წმინდა ემბაზისგან8 სულიწმიდის მადლით განათლებულნი. ყოფად ერთ სამწყსოდ ერთისა მწყემსისა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი“. და როდესაც საღამოს ლოცვა აღესრულა, გამწარებული ეკლესიის მახლობლად მდებარე პატარა სახლში შევიდა, ერთ კუთხეში კედელს მიეყრდნო და მწარედ ატირდა. III. ამ დროს პიტიახშის კარის ეპისკოპოსი აფოცი იქ არ იყო, რადგან ერთ წმინდა კაცთან იყო წასული რაღაცის საკითხავად. მეც, დედოფლის ხუცესი, ვახლდი ეპისკოპოსს. ამ დროს ჩვენთან შინიდან მოვიდა დიაკვანი, რომელმაც ყოველივე მოგვითხრო – პიტიახშის დაბრუნების ამბავი და დედოფლის საქმეები. დიდი მწუხარებით აღგვავსო ამ ამბავმა, ვტიროდით გამწარებულნი ჩვენი ცოდვების წარმოსაჩენად. მე ადრე წამოვედი და მივედი იმ დაბას, სადაც შუშანიკი იმყოფებოდა. როდესაც გამწარებული დედოფალი ვიხილე, მასთან ერთად ავტირდი და ვუთხარი ნეტარ შუშანიკს: „დიდ ღვაწლს შესდგომიხარ, დედოფალო, დაიცავი ქრისტეს სარწმუნოება და მტერს არ მისცე ნება, რომ, როგორც სირსვილამ9, საძოვარი ჰპოვოს შენს სულში“. ხოლო შუშანიკმა მიპასუხა: „ხუცეს, დიდი განსაცდელისთვის მზად ვარ“; მე კი მივუგე: „მხნედ იყავ, მომთმენი და სულგრძელი“. მან კი მიპასუხა: „მხოლოდ ჩემი გადასატანია ეს განსაცდელი“. მე კი დავძინე: „შენი ჭირი, ჩვენი ჭირია, შენი სიხარული – ჩვენი სიხარული. შენ მხოლოდ ჩვენი დედოფალი როდი იყავი, არამედ, როგორც შვილებს, ისე გვივლიდი“. და მე გავანდე სანატრელ შუშანიკს ჩემი სურვილი, საიდუმლოდ: „ყოველივე მიამბე, რასაც აპირებ, რათა ვიცოდე და აღვწერო შენი ღვაწლი“. ხოლო მან მკითხა: „რატომ მეკითხები?“ მე ვკითხე: „მტკიცედ დგახარ?“ მაშინ კი მიპასუხა: „ღმერთმა არ ქნას, ვეზიარო ვარსქენის ბოროტ საქმეებსა და ცოდვებს“. მე კი ვუთხარი: „ბოროტი გონება აქვს მას და მრავალ ტანჯვასა და განსაცდელს მოგაყენებს“. მან კი მიპასუხა: „მიჯობს მისი ხელით მოვკვდე, ვიდრე მას შევუერთდე და სული წავიწყმიდო, რადგან მსმენია პავლე მოციქულის10 სიტყვები: „არ დაემონო არც ძმას, არც დას, არამედ განშორდი“. და მე დავუდასტურე: „ასეა“. IV. და როდესაც ვსაუბრობდით, მოვიდა ერთი ვინმე სპარსი, შევიდა დედოფალთან და ტირილით ეუბნებოდა: „სახლში, სადაც მშვიდობა სუფევდა, უბედურებამ დაისადგურა, სიხარული მწუხარებამ შეცვალა“. ეს კაცი ვარსქენის თანამზრახველი იყო და ამას ვერაგულად ამბობდა, რადგან ნეტარი შუშანიკის გულის მოგება სურდა. ხოლო წმინდანი მიუხვდა განზრახვას და თავი შორს დაიჭირა. სამი დღის შემდეგ მოვიდა ვარსქენ პიტიახში, სპარსმა მას ფარულად ამცნო: „როგორც მაცნობეს, ცოლი განგდგომია და გეტყვი შენ: „მკაცრად ნურაფერს ეტყვი, რადგან ქალებს სათუთი ბუნება აქვთ“. მეორე დღეს, როგორც კი პიტიახში ადგა, გვიხმო მღვდლები და ჩვენც მივედით, სიხარულით შეგვეგება და გვითხრა: „ნუ მომერიდებით და ნურც მომიძულებთ“. ჩვენ კი მივუგეთ: „თავი დაიღუპე და ჩვენც დაგვღუპე“. მაშინ კი დაიწყო საუბარი პიტიახშმა: „რატომ მომექცა ჩემი ცოლი ასე? ახლა წადით და უთხარით: „შენ ჩემი ოჯახი დააქციე და ჩემს სარეცელს ნაცარი გადააყარე, შენი სამყოფელი დაგიტოვებია და სხვაგან წასულხარ“. ხოლო წმინდა შუშანიკმა თქვა: „მე არ აღმიმართავს ის ხატი, მე რომ დამემხო. ხოლო მამაშენმა ააშენა ეკლესიები და სამარტვილონი11, შენ კი მამაშენის ღვაწლი წაახდინე და მისი კეთილი საქმეები ბოროტებად აქციე; მამაშენმა წმინდანები შემოიკრიბა, შენ კი უწმინდურები შემოიკრიბე; მან ცისა და ქვეყნის ღმერთი აღიარა და ირწმუნა, შენ კი ჭეშმარიტი ღმერთი უარყავი და ცეცხლს ეთაყვანე. და რამეთუ შენ შემოქმედი შენი უარყავი, ამით მე შეურაცხმყავი და მრავალი ტანჯვაც რომ მომაყენო, არ ვეზიარები შენს საქმეებს“. ჩვენ ყოველივე ეს გადავეცით პიტიახშს, რომელიც სასტიკად განრისხდა და მრისხანებდა. V. შემდეგ ვარსქენმა შუშანიკთან გააგზავნა თავისი ძმა ჯოჯიკი, მისი ცოლი, კარის ეპისკოპოსი აფოცი და დააბარა მათ: „ასე უთხარით, ადექი და დაბრუნდი, თუ გონზე ხარ! თუ არა და ძალით წამოგათრევ“. როგორც კი მივიდნენ და შევიდნენ დედოფალთან, ბევრს არწმუნებდნენ. მაშინ შუშანიკმა თქვა: „კაცნო ბრძენნო, კარგად საუბრობთ, მაგრამ ნუთუ გჯერათ, რომ მე მისი ცოლი კიდევ ვიქნები? მეგონა, ჩემს რჯულზე მოვაქცევდი, რათა ღმერთი ჭეშმარიტი ეღიარებინა, და ახლა მე მაიძულებთ ამის გაკეთებას? ამას არ ვიზამ! და შენ ჯოჯიკ, ჩემი მაზლი აღარ ხარ და არც მე – შენი ძმის ცოლი, შენი ცოლიც აღარ არის ჩემი და, რამეთუ მისი მომხრე და მისი საქმეთა თანაზიარნი ხართ“. ჯოჯიკმა თქვა: „ვიცი, რომ ვარსქენი მოავლენს მსახურებს და ძალით წაგიყვანს“. წმინდა შუშანიკმა უპასუხა: „რომც შემკრას და მათრიოს, მახარებს, რადგან ეს იქნება ჩემი და მისი განშორების საწინდარი“. როდესაც დედოფლის ეს სიტყვები მოისმინეს, ყველა ტიროდა, თვალცრემლიანი ჯოჯიკი ადგა და გარეთ გავიდა. ხოლო წმინდა შუშანიკმა უთხრა ეპისკოპოსს: „როგორ ცდილობ ჩემს გადარწმუნებას, მან ხომ ღმერთი ჭეშმარიტი უარყო“. ხოლო ჯოჯიკი ევედრებოდა და ეტყოდა: „შენ ჩვენი და ხარ, ნუ წარწყმედ სადედოფლო სასახლეს“. შუშანიკმა კი უპასუხა: „ვიცი, რომ და ვარ და ერთად გაზრდილნიც, მაგრამ ამას ვერ ვიზამ, დანაშაული მოხდეს და ამაში თქვენც ბრალი გქონდეთ“. და მეტად რომ აწუხებდნენ ხვეწნით, ადგა წმინდა და ნეტარი შუშანიკი და თან წაიღო თავისი ევანგელე და ტირილით ამბობდა: „უფალო ღმერთო, შენ იცი, რომ მე ნამდვილად სიკვდილზე მივდივარ“. ეს თქვა და წაჰყვა მათ და თან წაიღო თავისი ევანგელე12 და სხვა მოწამეთა წიგნები. როდესაც შუშანიკი სასახლეში დაბრუნდა, არ შესულა თავის სადედოფლო ოთახში, არამედ ერთ პატარა სენაკში დაბინავდა. აღაპყრო ხელები ზეცისკენ წმინდა შუშანიკმა და თქვა: „უფალო ღმერთო, არც მღვდელთაგან აღმოჩნდა ვინმე ჩემი ქომაგი და არც ერისკაცთაგან მოიძებნა ჩემი გულშემატკივარი ამ სახლში, ყველამ სასიკვდილოდ გადამცა ღვთის მტერ ვარსქენს“. VI. ორი დღის შემდეგ სასახლეში მოვიდა „მგელ იგი“ ვარსქენი და უთხრა მსახურებს: „დღეს მე, ჯოჯიკმა და მისმა ცოლმა ერთად უნდა ვივახშმოთ და ნურავის მისცემთ ჩვენთან შემოსვლის უფლებას“. და როდესაც შებინდდა, უხმეს ჯოჯიკის ცოლს სავახშმოდ, რათა მოეყვანათ წმინდა შუშანიკიც. და როდესაც პურობის დრო მოახლოვდა, ჯოჯიკი და მისი ცოლი შუშანიკთან შევიდნენ, რათა მისთვისაც ეჭმიათ პური, რადგან ამ ხნის განმავლობაში დედოფალს არაფერი ეგემა, და ძალით წაიყვანეს სასახლეში. შუშანიკმა პირი არაფერს დააკარა, ხოლო ჯოჯიკის ცოლმა მას ღვინით სავსე ფიალა მიაწოდა, რათა ეს მაინც შეესვა. განრისხებულმა შუშანიკმა თქვა: „როდის ყოფილა, რომ ქალსა და კაცს ერთად ეჭამათ პური?!“ დედოფალმა გაიქნია ხელი და ღვინით სავსე თასი სახეში შეალეწა ჯოჯიკის ცოლს, ღვინო კი დაიქცა. მაშინ დაიწყო ვარსქენმა გინება და შუშანიკის წიხლებით ცემა, შემდეგ კი აიღო ასტამი, სახეში ჩაარტყა და თვალი დაუსივა. იგი უწყალოდ ურტყამდა სახეში მუშტებს და თმით ათრევდა დედოფალს. გამხეცებული ვარსქენი ყვიროდა, როგორც მძვინვარე მხეცი და ცოფიანივით ღრიალებდა. მაშინ მისაშველებლად წამოდგა ჯოჯიკი და იბრძოდნენ მანამ, სანამ მასაც არ მოხვდა, ვარსქენმა მას თავიდან კუბასტი13 მოჰგლიჯა და ძლივს გამოაცალა ჯოჯიკმა ხელიდან ვარსქენს შუშანიკი, ისე, როგორც მგელს – კრავი. მკვდარივით იწვა შუშანიკი მიწაზე, ვარსქენი კი აგინებდა მის გვარ-ჯიშს და ოჯახის მაოხრებელს ეძახდა; ბოლოს ბრძანა, შეეკრათ დედოფალი და ფეხებზე ბორკილი დაედოთ. როდესაც ვარსქენი ოდნავ დაწყნარდა, მოვიდა სპარსი და ეხვეწებოდა პიტიახშს, ბორკილები აეხსნა წმინდა შუშანიკისთვის. იმდენი ევედრა, რომ ბოლოს ვარსქენმა ბრძანა, ბორკილებისგან გაეთავისუფლებინათ დედოფალი და ერთ პატარა ოთახში შეეყვანათ. კარზე კი საგულდაგულოდ მცველი დაუყენა, რათა მის სანახავად არავინ შესულიყო – არც ქალი და არც კაცი. VII. ცოტა რომ ირიჟრაჟა, ვარსქენმა მსახურს ჰკითხა: „როგორ გრძნობს თავს ჭრილობების გამო“. ხოლო მან უპასუხა: „ვერ გადარჩება“. მაშინ თავად შევიდა პიტიახში დედოფალთან და გაუკვირდა, როდესაც მისი საზარელი იარები იხილა. ვარსქენმა მსახურს უბრძანა: „არავინ შევიდეს მის სანახავად“. თვითონ კი სანადიროდ წავიდა. ხოლო მე ავდექი და მივედი დედოფალთან და ვუთხარი მცველს: „მხოლოდ მე შემიშვი, რათა ვიხილო მისი იარები“. ხოლო მცველმა მითხრა: „ვაითუ პიტიახშმა გაიგოს და მომკლას“. და მე ვუთხარი მას: „უბედურო, მისი გაზრდილი არ ხარ? და კიდეც რომ ამისთვის მოგკლას, რა მოხდება?!“ მაშინ შემიშვა მან ფარულად და, როდესაც შევედი, ვიხილე შუშანიკის სახე დახეთქილი და დასივებული. ხოლო წმინდა შუშანიკმა თქვა: „ნუ სტირი ჩემთვის, რადგან ეს ღამე სიხარულის დასაწყისად მექცა“. და მე ვუთხარი წმინდა შუშანიკს: „მიბრძანე და მოგბან სისხლიან პირს, ნაცრით სავსე თვალებს და წამალს და მალამოს დაგადებ, იქნებ, ამაღამ განიკურნო!“ ხოლო წმინდა შუშანიკმა მითხრა: „ხუცეს, ამას ნუ იტყვი, რადგან ეს სისხლი ჩემი ცოდვებისგან განმწმენდია“. მე ძალა დავატანე მას, რათა საჭმელი ეგემა, რომელიც სამოელ და იოანე ეპისკოპოსებს გამოეგზავნათ და რომლებიც ფარულად ზრუნავდნენ და ანუგეშებდნენ დედოფალს. მაშინ მითხრა წმინდა შუშანიკმა: „არ შემიძლია გემოს გასინჯვა, რადგან ყბა და ზოგი კბილი ჩამტვრეული მაქვს“. მაშინ ავიღე ცოტაოდენი პური, ღვინოში ჩავალბე და მანაც მცირედი იგემა. ვჩქარობდი წამოსვლას, მაშინ მითხრა წმინდა შუშანიკმა: „ხუცეს, გავუგზავნო ვარსქენს მისივე ნაჩუქარი სამკაული? ეგებ, მოითხოვოს, რადგან ამ ცხოვრებაში აღარ დამჭირდება“. ხოლო მე ვუპასუხე: „ნუ ჩქარობ, დაიტოვე“. როდესაც ამაზე ვსაუბრობდით, მოვიდა ვიღაც ჭაბუკი და თქვა: „იაკობი მანდ არის?“ და მე ვუთხარი როგორღაც: „რა გინდა?“ და მან მითხრა: „პიტიახში უხმობს“. და მე გამიკვირდა, თუ „რატომ მიხმობს ამ დროს“, და სწრაფად გავეშურე მასთან. და მან მითxრა: „იცოდე, ხუცეს! ჰუნებთან14 საბრძოლველად მივდივარ. და ჩემი სამკაული მას არ დაუტოვო, რადგან ის ჩემი ცოლი აღარ არის, – მოიძებნება ვინმე, ვინც მას მოიხმარს, მიდი და მომართვი ყოველივე“. ხოლო მე მივედი და ვუთხარი ყოველივე წმინდა შუშანიკს. ხოლო მან გაიხარა და ღმერთს მადლობა შესწირა და სამკაული მომცა და მივართვი პიტიახშს. მან დაათვალიერა და დათვალა ყოველივე და ნახა, რომ არაფერი აკლდა და გაიმეორა: „მოიძებნება ვინმე, ვინც მოიხდენს ამას“. VIII. დიდმარხვის დღეებში ნეტარი შუშანიკი წმინდა ეკლესიაში წავიდა და მის მახლობლად პატარა სენაკი მოიძია და იქ განმარტოვდა. სენაკს მცირე სარკმელი ჰქონდა, და ჩარაზა იგი და იყო იქ მარხვით, ლოცვით და ტირილით. და უთხრა პიტიახშს ერთმა მისმა ახლობელმა: „ამ წმინდა მარხვაში ნურაფერს ეტყვი მას“. აღდგომის ორშაბათს პიტიახში ბრძოლიდან დაბრუნდა, ეშმაკი უმღვრევდა გულს. წავიდა იგი ეკლესიაში და ეპისკოპოს აფოცს ეუბნებოდა: „დამიბრუნე ჩემი ცოლი, რატომ დამაშორე მას?“ და დაიწყო პიტიახშმა უშვერი სიტყვებით გინება და ღმერთის გმობა, ხოლო ერთმა მღვდელმა უთხრა მას: „უფალო, რატომ იქცევი ასე, ამბობ ამგვარ ბოროტებას, აგინებ ეპისკოპოსსა და რისხვით იხსენიებ წმინდა შუშანიკს?“ ხოლო მან კვერთხი ჩაარტყა მღვდელს ზურგში და ისიც დადუმდა. ტალახსა და ეკლებში მოათრევდა ვარსქენი შუშანიკს ეკლესიიდან სასახლემდე. დედოფალი მკვდარს ჰგავდა – ადგილ-ადგილ ეკალბარდი დაჰფენოდა. და თვითონ ფეხს დგამდა ეკლებზე, და შუშანიკს სამოსელი და ხორცი მკერდზე წვრილ-წვრილად გადაჰგლეჯოდა. და ასეთ მდგომარეობაში მოათრიეს იგი სასახლეში. ვარსქენმა მისი შეკვრა და ცემა ბრძანა, ბოროტებდა და ამბობდა: „აჰა ესე, არ გამოგადგა ეკლესია შენი და არც ქრისტიანები, რომლებიც ზურგს გიმაგრებენ და არც უფალი მათი“. და როდესაც დედოფალს სამასჯერ დაარტყეს ჯოხი, მას არც კი დაუკვნესია. მაშინღა უთხრა შუშანიკმა ურჯულო ვარსქენს: „უბედურო, საკუთარი თავი არ დაინდე და ღმერთს განუდექი და მე შემიწყალებ?“ როდესაც იხილა ვარსქენმა, რომ შუშანიკს სათუთი სხეულიდან სისხლი სდიოდა, ბრძანა, მისთვის კისერზე ჯაჭვი დაედოთ. და უბრძანა ერთ სენაკაპანს15, შუშანიკი ციხეში წაეყვანა და ბნელ საპყრობილეში ჩაეგდო, რათა დედოფალი მომკვდარიყო. IX. იმ დროს, როდესაც წმინდა შუშანიკი სასახლიდან გამოჰყავდათ, მის გვერდით ეპისკოპოსის ერთი დიაკვანი იდგა, უნდოდა ეთქვა დიაკვანს: „მტკიცედ იდექ!“ მაგრამ ამ დროს მას თვალი მოჰკრა პიტიახშმა და დიაკვანს აღარ დასცალდა, ესღა უთხრა: „მტკი“ და მხოლოდ დადუმდა და სწრაფად გაეცალა იქაურობას. მაშინ წამოიყვანეს და მოჰყავდათ წმინდა შუშანიკი ფეხშიშველი და თავდაუბურავი, როგორც ერთი ვინმე მდაბიოთაგანი და ვერავინ ბედავდა მისთვის თავის დაბურვას, რადგან ცხენზე ამხედრებული პიტიახში კვალდაკვალ გაჰყვა მას და აგინებდა უშვერად. წმინდანს ურიცხვი ადამიანი მიჰყვებოდა. ხალხს ხმა აემაღლებინა – ტიროდა, ღაწვებს იხოკავდა და საცოდავად ცრემლს ღვრიდა წმინდა შუშანიკისთვის. ხოლო წმინდა შუშანიკმა გამოხედა უკან მომავალთ და უთხრა: „ნუ სტირით, ძმანო ჩემნო და დანო ჩემნო და შვილნო ჩემნო, არამედ ლოცვით მომიხსენიეთ. და ამიერიდან დაგშორდებით თქვენ, რადგან ციხიდან გამოსულს ცოცხალს ვეღარ მიხილავთ“. და როდესაც ნახა პიტიახშმა ქალისა თუ კაცის, მოხუცისა თუ ახალგაზრდის ვაება და ტირილი, ცხენით დასდევდა და ფანტავდა მათ. როდესაც ციხის ხიდს მიუახლოვდნენ, უთხრა პიტიახშმა წმინდა შუშანიკს: „შენ ეგღა დაგრჩა ფეხით სავალი, რადგან იქიდან ცოცხალი ვეღარ გამოხვალ, არამედ ოთხი კაცი გამოგიტანს16“. და როდესაც ციხეში შევიდნენ, დედოფალი ჩრდილოეთით მდებარე ერთ პატარა და ბნელ საკანში დაამწყვდიეს. ჯაჭვი, რომელიც ვარსქენმა კისერზე დაადო, ისევე ედო, რომელიც ურჯულო ვარსქენმა საკუთარი კლიტით დაკეტა. ხოლო წმინდა შუშანიკმა თქვა: „ეს მახარებს, რადგან აქ დავიტანჯები და აქვე განვისვენებ“. ხოლო პიტიახშმა უთხრა მას:
