დმანისის ნაქალაქარი
დმანისის ნაქალაქარი − მუზეუმ ნაკრძალი, მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ პატარა დმანისის მახლობლად, მდინარეების მაშავერასა და ფინეზაურის შესართავთან აღმართულ კონცხზე. მოიცავს შუა საუკუნეების ნაქალაქარს, გვიანბრინჯაო-ადრერკინის არქეოლოგიურ ფენებს და ადრეპალეოლითურ ძეგლს.
1999 და 2001 წელს გათხრების შედეგად ნაპოვნი იქნა ჰომინიდების თავის ქალები და ყბის ძვლები, რომლებიც ჰომო ერექტუსების ადრეულ ჯგუფს ჰომო ერგასტერ-ს განეკუთვნებადა თარიღდება 1,7-1,8 მილიონი წლით. ჩამოყალიბდა გარკვეული აზრი მთელ მსოფლიოში, რომ დმანისი პირველი ევროპელის სამშობლოა.
შუა საუკუნეებში დმანისი ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ქალაქი იყო. აქ შემოდიოდნენ საქარავნო გზები აღმოსავლეთიდან, წინა აზიიდან და დასავლეთიდან − ევროპიდან.
პეტროგლიფები დმანისში
წმინდა მარინეს ეკლესია კოორდინატები: 41°20'11.2"N, 44°20'34.7"E