მცნებაჲ სასჯულოჲ
„მცნებაჲ სასჯულოჲ“ – საეკლესიო სამართლის ძეგლი, რომელიც ბაგრატიონთა სამეფო სახლის ორი შტოს წარმომადგენლის – კონსტანტინე II-ისა და ბაგრატ IV-ის დინასტიური ბრძოლის „ორიანობის" პერიოდში იქმნება, კერძოდ, 1470-74. ლიხთ-იმერეთის გაყოფის ტენდენციის არსებობის პირობებში ადგილი აქვს ეკლესიური დაშლის მცდელობას, როცა გარკვეულ პერიოდში დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა) კათალიკოსისა და ლიხთ-იქითის მეფეებისათვის მცხეთის საკათალიკოსო ტახტი კულტურულ-იდეოლოგიური ერთიანობისა და მთლიანობის მატარებელი სიმბოლო – მიუღებელი ხდება. საქართველოს ერთიანი ეკლესიიდან დასავლეთ საქართველოს ეკლესიური გამოყოფის საქმეში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ბაგრატ VI-მ. მან ამისათვის იმ დროს საქართველოში მყოფი ანტიოქია-იერუსალიმის პატრიარქი მიხეილი გამოიყენა, ლიხთ-იქითის ეკლესიური დამოუკიდებლობის იურიდიული დაკანონება-გაფორმების მიზნით იქმნება ისეთი საეკლესიო სამართლის ძეგლი, როგორიცაა „მცნებაჲ სასჯულოჲ“. აქ განცხადებულია, რომ ქართლისა და დასავლეთ საქართველოს (აფხაზეთის) კათალიკოსებს ანტიოქიის პატრიარქები აკურთხებდნენ, ხოლო ახლა „სოფლის სივერაგეთაგან“ ეს წესი აღარ იცლება – იერუსალიმ-ანტიოქიის პატრიარქი ქართული ეკლესიის უმაღლესი მესაჭეობის დამტკიცებას ცდილობს; ამის გამოსახატავად მან ცაიშელ-ბედიელი ეპისკოპოსი იოვაკიმე აფხაზეთის (დასავლეთ საქართველოს) კათალიკოსად აკურთხა – იგი ამით მცხეთის ტახტის მორჩილებისაგან გაათავისუფლა და „იერუსალიმის მარჯუენაის" მაღალი სახელი მიანიჭა. ბაგრატ VI-თან ერთად „მცნებაის“ შექმნით მნიშვნელოვნად იყვნენ დაინტერესებული დასავლეთს საქართეელოს საერო წრეები, განსაკუთრებით, შამადავლე დადიანი. იგი იყო ამ „საქმის“ ერთ-ერთი მთავარი ორგანიზატორი, ხოლო თვით იერუსალიმ-ანტიოქიის პატრიარქი იარაღს წარმოადგენდა დადიანის ხელში. ეკლესიის ერთიანობის დასარღვევად ისიც კი დაუმატეს, რომ თითქოს წმ. ნინო მხოლოდ ქართლის განმანათლებელია, ხოლო ანდრია პირველწოდებული კონკრეტულად დასავლეთ საქართველოს მომაქცეველი. „მცნებაჲ სასჯულოჲ“-ის მიხედვით, იოვაკიმე „საყდართა მათ ანდრია მოციქულისათა“ დასვეს.
იმ პერიოდის საშინაო დიპლომატიის შეფასება, აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, მხოლოდ უარყოფითი შეიძლება იყოს: საქართველოს სამოციქულო ეკლესია და მისი მთლიანობა ყოველთვის იყო ეროვნული ერთიანობის სიმბოლო, იგი ცენტრალიზაციისათვის ბრძოლის საკითხში სამეფო ხელისუფლებისათვის მნიშვნელოვან საყრდენ ძალას წარმოადგენდა, „მცნებაჲ სასჯულოჲ“ კი ქართველი ერის მიერ შესისხლხორცებული ერთიანობის შემეცნებას სპობდა. ივანე ჯავახიშვილმა ქართული ეკლესიის განყოფისათვის მებრძოლთ „ქართული ეროვნული საქმის დამღუპველი“, ხოლო ნიკოლოზ ბერძენიშვილმა „მთლიან საქართველოს მესაფლავენი“ უწოდა.
პუბლიკაცია
- ქართული სამართლის ძეგლები, ი. ლილიძის გამოც. ტ. 3, თბ., 1970.
ლიტერატურა
- ბერძენიშვილი ნ., დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო წესწყობილება: - მის წიგნში: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგ. 5. თბ. I97):
- ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის „ისტორია“, წგ. 4. თბ.1967.
