ტაბაწყურის ტბა
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''ტაბაწყურის ტბა''' – ტბა [[ | + | [[ფაილი:Tabawuris tba.JPG|thumb|200პქ|ტაბაწყურის ტბა]] |
| + | '''ტაბაწყურის ტბა''' – ტბა [[სამსრის ქედი]]ს ჩრდილოეთ ნაწილში, [[ბორჯომი]]სა და [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტებში]], ზ.დ. 1991 მ სიმაღლეზე. | ||
| + | ზედაპირის ფართობია 14.2 კმ<sup>2</sup>, | ||
| + | აუზის ფართობი – 83.1 კმ<sup>2</sup>, | ||
| + | უდიდესი სიღრმე – 40.2 მ (უღრმესი ტბა ჯავახეთში),<br /> | ||
| + | წყლის მოცულობა – 221 მლნ მ<sup>3</sup> (უდიდესი საქართველოში). | ||
| + | |||
| + | ტბის ქვაბული წარმოიქმნა ვულკანური ლავის ნაკადით [[მდინარე|მდინარის]] ხეობის გადაკეტვის შედეგად. ტბა გამდინარეა მხოლოდ მიწისქვეშა გზით. ზამთარში წყალი იყინება სამი თვით. წყალი მტკნარია და მდიდარია თევზით, განსაკუთრებით [[კალმახი]]თ. იგი საკმაოდ მაღალპროდუქტიული ტბაა. კალმახის საშუალო წლიური მოპოვებაა 300-400 ტ. [[ვახუშტი ბაგრატიონი]] წერს: „ტბა ტბისყურისა არს წყალი ანკარა, სასმელად ტკბილი და შემრგო, გარემო ნაძოვანი, ტყიანი, ბალახ-ყვავილიანი, წყაროიანი და კალმახითა სავსე, დიდწვრილთა და ფრიად გემრიელითა“. როგორც ჩანს, ტბის მიდამოები იმდროისათვის ტყეებით (ნაძვნარი) ყოფილა შემოსილი. შემდეგ იგი, გაუჩეხიათ”. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის” მიხედვითაც, | ||
| + | ტბის მიდამოები ტყიანი ყოფილა. დღეს კი მთელი ჯავახეთი უტყეოა. ტყის მცირე მასივები ([[არყის ხე]], [[ვერხვი]], [[ცირცელი]], [[ნეკერჩხალი]]) მხოლოდ აქა-იქ არის შემორჩენილი. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით, იგი [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] დროს ტბად შეუქმნიათ: “... თამარ მეფემან ჰყო ტბად, ვინათგან ჩანს ნარუალი, რომელი გაიტანაო ქციიდამ – და აწ უქმი არს”. ნეოლითურ ხანაში აქ არსებობდა პირველყოფილი ადამიანის ხიმინჯებიანი სამოსახლო. ამის დასტურია ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირას მდებარე კუნძულისა და მასთან მისასვლელი წყალქვეშა ბილიკის ნაშთები. | ||
| + | |||
| + | ==თქმულება== | ||
სადაც ახლა ტბაა, იმ ადგილას ხმელეთი ყოფილა, ხმელეთზე სოფელი ყოფილა გაშენებული, სოფელში ცხოვრობდა ერთი ქალი, რომელსაც ჰყავდა პატარა ბავშვი [[აკვანი|აკვნით]], ერთ [[ხარება]] დღეს ეს ქალი საქსლეში იჯდა და ქსოვდა. მას გამოეცხადა [[იესო ქრისტე]] და უთხრა: ქალო, რა დღეა დღესო? – რა დღეა და ხარებაო, – უპასუხა ქალმა. [[ქრისტე]]მ კიდევ გაუმეორა: ქალო, რა დღეა დღეს? – ხარებაო, – კვლავ უპასუხა ქალმა, ქრისტე მესამეჯერაც შეეკითხა, ქალმა უპასუხა: ხარება და ხარხარება, ჩემი ქმარ-შვილის გახარება. ამის შემდეგ ქრისტემ ფეხი დაჰკრა მიწას და სახლში ოთხივე მხრიდან წყალი ამოვიდა, წყალმა იმატა, იმატა და სახლი ტბაში ჩაიძირა, რომელშიც დარჩა ქალი თავისი პატარა ბავშვით. მას შემდეგ ყოველ ხარება დღეს ტბა იწმინდება და ამ ტბიდან ქალი და ბავშვიანი აკვანი ამოცურდება, რათა კვლავ წყალში ჩაიძიროს. | სადაც ახლა ტბაა, იმ ადგილას ხმელეთი ყოფილა, ხმელეთზე სოფელი ყოფილა გაშენებული, სოფელში ცხოვრობდა ერთი ქალი, რომელსაც ჰყავდა პატარა ბავშვი [[აკვანი|აკვნით]], ერთ [[ხარება]] დღეს ეს ქალი საქსლეში იჯდა და ქსოვდა. მას გამოეცხადა [[იესო ქრისტე]] და უთხრა: ქალო, რა დღეა დღესო? – რა დღეა და ხარებაო, – უპასუხა ქალმა. [[ქრისტე]]მ კიდევ გაუმეორა: ქალო, რა დღეა დღეს? – ხარებაო, – კვლავ უპასუხა ქალმა, ქრისტე მესამეჯერაც შეეკითხა, ქალმა უპასუხა: ხარება და ხარხარება, ჩემი ქმარ-შვილის გახარება. ამის შემდეგ ქრისტემ ფეხი დაჰკრა მიწას და სახლში ოთხივე მხრიდან წყალი ამოვიდა, წყალმა იმატა, იმატა და სახლი ტბაში ჩაიძირა, რომელშიც დარჩა ქალი თავისი პატარა ბავშვით. მას შემდეგ ყოველ ხარება დღეს ტბა იწმინდება და ამ ტბიდან ქალი და ბავშვიანი აკვანი ამოცურდება, რათა კვლავ წყალში ჩაიძიროს. | ||
| ხაზი 6: | ხაზი 16: | ||
== წყარო == | == წყარო == | ||
| − | [[მითოლოგიური ენციკლოპედია ყმაწვილთათვის|მითოლოგიური ენციკლოპედია ყმაწვილთათვის (ქართული მითოლოგია)]] | + | * [[მითოლოგიური ენციკლოპედია ყმაწვილთათვის|მითოლოგიური ენციკლოპედია ყმაწვილთათვის (ქართული მითოლოგია)]] |
| − | + | * [[სამცხე-ჯავახეთი: ცნობარი]] | |
| − | [[კატეგორია: | + | [[კატეგორია:ტბები სამხრეთ საქართველოში]] |
| − | [[კატეგორია: | + | [[კატეგორია:ტბები ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]] |
| − | [[კატეგორია: | + | [[კატეგორია:ტბები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში]] |
[[კატეგორია:ტბები საქართველოში]] | [[კატეგორია:ტბები საქართველოში]] | ||
15:33, 15 მაისი 2024-ის ვერსია
ტაბაწყურის ტბა – ტბა სამსრის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, ბორჯომისა და ახალქალაქის მუნიციპალიტეტებში, ზ.დ. 1991 მ სიმაღლეზე.
ზედაპირის ფართობია 14.2 კმ2,
აუზის ფართობი – 83.1 კმ2,
უდიდესი სიღრმე – 40.2 მ (უღრმესი ტბა ჯავახეთში),
წყლის მოცულობა – 221 მლნ მ3 (უდიდესი საქართველოში).
ტბის ქვაბული წარმოიქმნა ვულკანური ლავის ნაკადით მდინარის ხეობის გადაკეტვის შედეგად. ტბა გამდინარეა მხოლოდ მიწისქვეშა გზით. ზამთარში წყალი იყინება სამი თვით. წყალი მტკნარია და მდიდარია თევზით, განსაკუთრებით კალმახით. იგი საკმაოდ მაღალპროდუქტიული ტბაა. კალმახის საშუალო წლიური მოპოვებაა 300-400 ტ. ვახუშტი ბაგრატიონი წერს: „ტბა ტბისყურისა არს წყალი ანკარა, სასმელად ტკბილი და შემრგო, გარემო ნაძოვანი, ტყიანი, ბალახ-ყვავილიანი, წყაროიანი და კალმახითა სავსე, დიდწვრილთა და ფრიად გემრიელითა“. როგორც ჩანს, ტბის მიდამოები იმდროისათვის ტყეებით (ნაძვნარი) ყოფილა შემოსილი. შემდეგ იგი, გაუჩეხიათ”. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის” მიხედვითაც, ტბის მიდამოები ტყიანი ყოფილა. დღეს კი მთელი ჯავახეთი უტყეოა. ტყის მცირე მასივები (არყის ხე, ვერხვი, ცირცელი, ნეკერჩხალი) მხოლოდ აქა-იქ არის შემორჩენილი. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით, იგი თამარ მეფის დროს ტბად შეუქმნიათ: “... თამარ მეფემან ჰყო ტბად, ვინათგან ჩანს ნარუალი, რომელი გაიტანაო ქციიდამ – და აწ უქმი არს”. ნეოლითურ ხანაში აქ არსებობდა პირველყოფილი ადამიანის ხიმინჯებიანი სამოსახლო. ამის დასტურია ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირას მდებარე კუნძულისა და მასთან მისასვლელი წყალქვეშა ბილიკის ნაშთები.
თქმულება
სადაც ახლა ტბაა, იმ ადგილას ხმელეთი ყოფილა, ხმელეთზე სოფელი ყოფილა გაშენებული, სოფელში ცხოვრობდა ერთი ქალი, რომელსაც ჰყავდა პატარა ბავშვი აკვნით, ერთ ხარება დღეს ეს ქალი საქსლეში იჯდა და ქსოვდა. მას გამოეცხადა იესო ქრისტე და უთხრა: ქალო, რა დღეა დღესო? – რა დღეა და ხარებაო, – უპასუხა ქალმა. ქრისტემ კიდევ გაუმეორა: ქალო, რა დღეა დღეს? – ხარებაო, – კვლავ უპასუხა ქალმა, ქრისტე მესამეჯერაც შეეკითხა, ქალმა უპასუხა: ხარება და ხარხარება, ჩემი ქმარ-შვილის გახარება. ამის შემდეგ ქრისტემ ფეხი დაჰკრა მიწას და სახლში ოთხივე მხრიდან წყალი ამოვიდა, წყალმა იმატა, იმატა და სახლი ტბაში ჩაიძირა, რომელშიც დარჩა ქალი თავისი პატარა ბავშვით. მას შემდეგ ყოველ ხარება დღეს ტბა იწმინდება და ამ ტბიდან ქალი და ბავშვიანი აკვანი ამოცურდება, რათა კვლავ წყალში ჩაიძიროს.
