აია-სოფიას ტაძარი
(→წყარო) |
|||
| (2 მომხმარებლების 15 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | [[ფაილი:Aia-sofias taZari.jpg|thumb|250პქ|'''აია-სოფიას ტაძარი''']] | + | [[ფაილი:Aia-sofias taZari.jpg|thumb|250პქ|'''აია-სოფიას ტაძარი. საერთო ხედი''']] |
| − | '''აია-სოფიას ტაძარი''' | + | [[ფაილი:Aia-sofias taZari1.jpg|thumb|250პქ|'''აია-სოფიას ტაძარი. ინტერიერი''']] |
| − | + | '''აია-სოფიას ტაძარი''' – ბიზანტიური არქიტექტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან და დამახასიათებელ საკულტო არქიტექტურის ძეგლი, რომელიც 532-537 წლებში, იმპერატორ იუსტინიანეს დროს იყო აგებული კონსტანტინოპოლში, არქიტექტორების ანთიმოზისა | |
| − | + | და ისიდორეს მიერ. | |
| − | + | წმინდა სოფიის ტაძარი გუმბათოვანი [[ბაზილიკა]]ა. გეგმაში იგი წაგრძელებულ ოთხკუთხედს წარმოადგენს. დასავლეთ ნაწილში მოწყობილია განიერი ნარტექსი. სწორკუთხედის შუა ნაწილი გამოყოფილია ოთხი მძლავრი ბურჯით, რომლებზედაც აღმართულია უზარმაზარი (დიამეტრი 33 9), სფერული ფორმის [[გუმბათი]]. გუმბათის მზიდი კონსტრუქცია ორმოცი, რადიალურად განლაგებული წიბოსაგან შედგება. გუმბათის ქვედა ნაწილში განლაგებულია [[სარკმელი|სარკმლების]] ღიობები. გუმბათი დგას ოთხ [[აფრა (არქიტექტურა)|აფრა]]ზე, რომლებიც მოთავსებულია [[საბჯენი თაღი|საბჯენ თაღებს]] შორის. | |
| − | + | გუმბათქვეშა სივრცეს დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან ეკვრის ნახევრადცილინდრული ფორმის მქონე მოცულობები, რომლებშიც, მოწყობილია ორ-ორი მცირე ზომის [[აფსიდი]]. აფსიდები ღიობებით დაკავშირებულია ტაძრის .კუთხის სათავსებთან. ნახევრადცილინდრული ფორმის მოცულობები მთავარ, გუმბათქვეშა მოცულობასთან ერთად ქმნიან ერთ მთლიან უზარმაზარ სივრცეს. შენობის ჩრდილოეთის და სამხრეთის ნაწილები სამ სართულადაა დანაწევრებული, ამ ნაწილებში მოთავსებული სათავსები არკადებითაა დაკავშირებული მთავარ მოცულობასთან. | |
| − | + | ინტერიერის კედლები და სვეტები [[მარმარილო]]თია მოპირკეთებული.: ინტერიერის მხატვრულ გადაწყვეტაში ფართოდაა გამოყენებული მოზაიკა რომელიც უმეტესად ოქროს ფერის ფონზეა შესრულებული. ინტერიერს ცენტრალური სივრცის განათება ხდება 40 სარკმლის საშუალებით, რომლებიც [[გუმბათის ყელი|გუმბათის ყელშია]] განლაგებული. ასეთი განათება განსაკუთრებულ სიმსუბუქეს ანიჭებს გუმბათს და იქმნება შთაბეჭდილება, რომ იგი ჰაერშია გამოკიდული. | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ტაძრის გარე, მოცულობანი ძირითადად პასუხობენ შიგა სივრცის სტრუქტურას. ფასადების მარტივი ფორმები ლაკონიურადაა გადაწყვეტილი და ისევე, როგორც ამ ეპოქის, ბიზანტიური არქიტექტურის სხვა ტაძრები მოკლებულია დეკორს, ტაძარი აგებულია დიდი ზომის გამომწვარი აგურით. | |
| − | + | ||
| + | [[ფაილი:Aia-sofias taZarii.jpg|400პქ|thumb|'''<small>სურ. 1. მარმარილოს კარის ფრაგმენტი;<br /> | ||
| + | სურ. 2. ძლიერ სახეცვლილი ფორმის კორინთული სვეტები ნატიფი კაპიტელებით;<br /> | ||
| + | სურ. 3. საიმპერატორო კარიბჭის მოზაიკა – შარავანდედმოსილი ბიზანტიის იმპერატორი ლეონ VI ბრძენი მუხლს იყრის უფალ იესო ქრისტეს წინაშე; მოთავსებულია ტიმპანში, კარიბჭის თავზე;<br /> | ||
| + | სურ. 4. მეორე სართულის გალერეის დასავლეთი ნაწილი</small>''']] | ||
| + | |||
| + | მშენებლობის დამთავრებიდან რამდენიმე წელიწადში მიწისძვრამ ნაწილობრივ დააზიანა ტაძარი (ძირითადად [[გუმბათი]]), რომელიც მალევე აღადგინეს. 989 წელს მიწისძვრამ კვლავ მნიშვნელოვნად დააზიანა გუმბათი, რომელიც თავიდან ააგეს. იგი წინამორბედზე მაღალი იყო. კედლები გაძლიერდა კონტრფორსებით, რამაც ძველი იერსახე დაუკარგა ტაძარს. | ||
| + | |||
| + | 1453 წლის 29 მაისს ტაძარი თურქებმა დაიპყრეს, პირწმინდად გაძარცვეს ის და უმოწყალოდ ამოხოცეს ქრისტიანი მლოცველები. მეორე დღეს მართლმადიდებლური ტაძარი [[მეჩეთი|მეჩეთად]] მოაქციეს. მოგვიანებით ტაძრის ირგვლივ ოთხი [[მინარეთი]] აღმართეს, [[ინტერიერი|ინტერიერს]] კი [[მიჰრაბი]] (სალოცავი [[ნიშა (არქიტექტურა)|ნიშა]] ისლამურ მეჩეთებში), [[მინბარი]] (კათედრა კიბითურთ იმამისთვის ან სხვა სასულიერო პირისთვის დიდ მეჩეთში, მიჰრაბის მარჯვენა მხარეს) და სხვა დეტალები დაამატეს. | ||
| + | უნიკალური, მოოქროვილი [[მოზაიკა|მოზაიკით]] შესრულებული მართლმადიდებლური გამოსახულებები ([[ფრესკა|ფრესკები]]) მოაცილეს ან მოხატული ბათქაშით დაფარეს. ბათქაში დროთა განმავლობაში იშლება და მოზაიკის ფრაგმენტები პირვანდელი სახით ჩნდება. | ||
| − | |||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
| − | [[ | + | * [[არქიტექტურის საფუძვლები]] |
| − | [[ | + | * [[სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი]] |
[[კატეგორია:არქიტექტურული ძეგლები თურქეთში]] | [[კატეგორია:არქიტექტურული ძეგლები თურქეთში]] | ||
[[კატეგორია:შუა საუკუნეების არქიტექტურა]] | [[კატეგორია:შუა საუკუნეების არქიტექტურა]] | ||
[[კატეგორია:ბიზანტიური არქიტექტურა]] | [[კატეგორია:ბიზანტიური არქიტექტურა]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 23:11, 16 დეკემბერი 2025 მდგომარეობით
აია-სოფიას ტაძარი – ბიზანტიური არქიტექტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან და დამახასიათებელ საკულტო არქიტექტურის ძეგლი, რომელიც 532-537 წლებში, იმპერატორ იუსტინიანეს დროს იყო აგებული კონსტანტინოპოლში, არქიტექტორების ანთიმოზისა და ისიდორეს მიერ.
წმინდა სოფიის ტაძარი გუმბათოვანი ბაზილიკაა. გეგმაში იგი წაგრძელებულ ოთხკუთხედს წარმოადგენს. დასავლეთ ნაწილში მოწყობილია განიერი ნარტექსი. სწორკუთხედის შუა ნაწილი გამოყოფილია ოთხი მძლავრი ბურჯით, რომლებზედაც აღმართულია უზარმაზარი (დიამეტრი 33 9), სფერული ფორმის გუმბათი. გუმბათის მზიდი კონსტრუქცია ორმოცი, რადიალურად განლაგებული წიბოსაგან შედგება. გუმბათის ქვედა ნაწილში განლაგებულია სარკმლების ღიობები. გუმბათი დგას ოთხ აფრაზე, რომლებიც მოთავსებულია საბჯენ თაღებს შორის.
გუმბათქვეშა სივრცეს დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან ეკვრის ნახევრადცილინდრული ფორმის მქონე მოცულობები, რომლებშიც, მოწყობილია ორ-ორი მცირე ზომის აფსიდი. აფსიდები ღიობებით დაკავშირებულია ტაძრის .კუთხის სათავსებთან. ნახევრადცილინდრული ფორმის მოცულობები მთავარ, გუმბათქვეშა მოცულობასთან ერთად ქმნიან ერთ მთლიან უზარმაზარ სივრცეს. შენობის ჩრდილოეთის და სამხრეთის ნაწილები სამ სართულადაა დანაწევრებული, ამ ნაწილებში მოთავსებული სათავსები არკადებითაა დაკავშირებული მთავარ მოცულობასთან.
ინტერიერის კედლები და სვეტები მარმარილოთია მოპირკეთებული.: ინტერიერის მხატვრულ გადაწყვეტაში ფართოდაა გამოყენებული მოზაიკა რომელიც უმეტესად ოქროს ფერის ფონზეა შესრულებული. ინტერიერს ცენტრალური სივრცის განათება ხდება 40 სარკმლის საშუალებით, რომლებიც გუმბათის ყელშია განლაგებული. ასეთი განათება განსაკუთრებულ სიმსუბუქეს ანიჭებს გუმბათს და იქმნება შთაბეჭდილება, რომ იგი ჰაერშია გამოკიდული.
ტაძრის გარე, მოცულობანი ძირითადად პასუხობენ შიგა სივრცის სტრუქტურას. ფასადების მარტივი ფორმები ლაკონიურადაა გადაწყვეტილი და ისევე, როგორც ამ ეპოქის, ბიზანტიური არქიტექტურის სხვა ტაძრები მოკლებულია დეკორს, ტაძარი აგებულია დიდი ზომის გამომწვარი აგურით.
სურ. 2. ძლიერ სახეცვლილი ფორმის კორინთული სვეტები ნატიფი კაპიტელებით;
სურ. 3. საიმპერატორო კარიბჭის მოზაიკა – შარავანდედმოსილი ბიზანტიის იმპერატორი ლეონ VI ბრძენი მუხლს იყრის უფალ იესო ქრისტეს წინაშე; მოთავსებულია ტიმპანში, კარიბჭის თავზე;
სურ. 4. მეორე სართულის გალერეის დასავლეთი ნაწილი
მშენებლობის დამთავრებიდან რამდენიმე წელიწადში მიწისძვრამ ნაწილობრივ დააზიანა ტაძარი (ძირითადად გუმბათი), რომელიც მალევე აღადგინეს. 989 წელს მიწისძვრამ კვლავ მნიშვნელოვნად დააზიანა გუმბათი, რომელიც თავიდან ააგეს. იგი წინამორბედზე მაღალი იყო. კედლები გაძლიერდა კონტრფორსებით, რამაც ძველი იერსახე დაუკარგა ტაძარს.
1453 წლის 29 მაისს ტაძარი თურქებმა დაიპყრეს, პირწმინდად გაძარცვეს ის და უმოწყალოდ ამოხოცეს ქრისტიანი მლოცველები. მეორე დღეს მართლმადიდებლური ტაძარი მეჩეთად მოაქციეს. მოგვიანებით ტაძრის ირგვლივ ოთხი მინარეთი აღმართეს, ინტერიერს კი მიჰრაბი (სალოცავი ნიშა ისლამურ მეჩეთებში), მინბარი (კათედრა კიბითურთ იმამისთვის ან სხვა სასულიერო პირისთვის დიდ მეჩეთში, მიჰრაბის მარჯვენა მხარეს) და სხვა დეტალები დაამატეს. უნიკალური, მოოქროვილი მოზაიკით შესრულებული მართლმადიდებლური გამოსახულებები (ფრესკები) მოაცილეს ან მოხატული ბათქაშით დაფარეს. ბათქაში დროთა განმავლობაში იშლება და მოზაიკის ფრაგმენტები პირვანდელი სახით ჩნდება.
