ქერიმ-ხანი
მ (მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ქერიმ-ხანი“ გადაიტანა გვერდზე „ქერიმ-ხან ზენდი მოჰამედ“) |
|||
| (ერთი მომხმარებლის 2 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
[[ფაილი:Qerim-xani.PNG|thumb|150px|ქერიმ-ხანი]] | [[ფაილი:Qerim-xani.PNG|thumb|150px|ქერიმ-ხანი]] | ||
| − | '''ქერიმ-ხან ზენდი მოჰამედ''' – (1704 ან 1705-1779), სპარსეთის შაჰი, ზენდების | + | '''ქერიმ-ხან ზენდი მოჰამედ''' – (1704 ან 1705-1779), სპარსეთის შაჰი, ზენდების დინასტიის (1750– 1779) დამაარსებელი ირანში. |
| + | |||
| + | 1758 დაასრულა [[ნადირ-შაჰი]]ს სიკვდილის შემდეგ ირანში დაწყებული შინა ბრძოლები და არეულობა. 1763 გააერთიანა ირანი (ხორასნის გარდა) და ქვეყანას განაგებდა როგორც შაჰ ისმაილ III-ის ვაქილი (რეგენტი); ეყრდნობოდა მომთაბარე და ბინადარ ფეოდალურ არისტოკრატიას. თავი გამოიჩინა როგორც განათლებულმა, რბილმა და ზომიერმა მმართველმა. ხელს უწყობდა [[სოფლის მეურნეობა|სოფლის მეურნეობის]], [[ვაჭრობა|ვაჭრობისა]] და ხელოსნობის განვითარებას. მფარველობდა შიიტებს, მაგრამ ამავე დროს გამოირჩეოდა რჯულშემწყნარებლობით. | ||
| + | |||
| + | ქერიმ-ხანის სიკვდილის შემდეგ ირანში კვლავ შინაბრძოლები დაიწყო. რაც დასრულდა ყაჯართა გამარჯვებით. მის დროს პოლიტიკური საზღვარი ირანსა და [[საქართველო]]ს შორის გადიოდა [[მდინარე]] არაქსზე. [[ერეკლე II]], რომელიც ფორმალურად მის ვასალად რჩებოდა, ფაქტობრივად დამოუკიდებელი იყო. 1763 ერეკლემ ქერიმ-ხანს გადასცა დატყვევებული ირანის ტახტის ერთ-ერთი ძლიერი პრეტენდენტი აზატ-ხანი და ამით კიდევ უფრო განამტკიცა ქართლ-კახეთის დამოუკიდებლობა. ქერიმ-ხანმა აღიარა ის მეფედ და შეურიგდა მის გავლენას [[ამიერკავკასია|ამიერკავკასიის]] სახანოებზე. ქერიმ-ხანის და ერეკლე II-ის შეთანხმება არსებითად ორი მხარის [[ზავი|ზავს]] წარმოადგენდა და იმის დამადასტურებელი იყო, რომ ირანის გამგებელი აღმოსავლეთ საქართველოში ვერ გაბატონდა. ქერიმ-ხანი უარყოფითად შეხვდა [[რუსეთ-ოსმალეთის ომი 1768-74|1768-1774 რუსეთ-თურქეთის ომი]]ს დროს საქართველოში [[რუსეთი]]ს [[ჯარი]]ს შემოსვლას (1769); ზოგიერთი ცნობით, მისი ინიციატივით მოხდა ერეკლე II-ის საიდუმლო შეთანხმება ოსმალეთთან 1776. | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
* [[ქართული დიპლომატიური ლექსიკონი]] | * [[ქართული დიპლომატიური ლექსიკონი]] | ||
[[კატეგორია:ირანის შაჰები]] | [[კატეგორია:ირანის შაჰები]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 21:04, 9 ოქტომბერი 2024 მდგომარეობით
ქერიმ-ხან ზენდი მოჰამედ – (1704 ან 1705-1779), სპარსეთის შაჰი, ზენდების დინასტიის (1750– 1779) დამაარსებელი ირანში.
1758 დაასრულა ნადირ-შაჰის სიკვდილის შემდეგ ირანში დაწყებული შინა ბრძოლები და არეულობა. 1763 გააერთიანა ირანი (ხორასნის გარდა) და ქვეყანას განაგებდა როგორც შაჰ ისმაილ III-ის ვაქილი (რეგენტი); ეყრდნობოდა მომთაბარე და ბინადარ ფეოდალურ არისტოკრატიას. თავი გამოიჩინა როგორც განათლებულმა, რბილმა და ზომიერმა მმართველმა. ხელს უწყობდა სოფლის მეურნეობის, ვაჭრობისა და ხელოსნობის განვითარებას. მფარველობდა შიიტებს, მაგრამ ამავე დროს გამოირჩეოდა რჯულშემწყნარებლობით.
ქერიმ-ხანის სიკვდილის შემდეგ ირანში კვლავ შინაბრძოლები დაიწყო. რაც დასრულდა ყაჯართა გამარჯვებით. მის დროს პოლიტიკური საზღვარი ირანსა და საქართველოს შორის გადიოდა მდინარე არაქსზე. ერეკლე II, რომელიც ფორმალურად მის ვასალად რჩებოდა, ფაქტობრივად დამოუკიდებელი იყო. 1763 ერეკლემ ქერიმ-ხანს გადასცა დატყვევებული ირანის ტახტის ერთ-ერთი ძლიერი პრეტენდენტი აზატ-ხანი და ამით კიდევ უფრო განამტკიცა ქართლ-კახეთის დამოუკიდებლობა. ქერიმ-ხანმა აღიარა ის მეფედ და შეურიგდა მის გავლენას ამიერკავკასიის სახანოებზე. ქერიმ-ხანის და ერეკლე II-ის შეთანხმება არსებითად ორი მხარის ზავს წარმოადგენდა და იმის დამადასტურებელი იყო, რომ ირანის გამგებელი აღმოსავლეთ საქართველოში ვერ გაბატონდა. ქერიმ-ხანი უარყოფითად შეხვდა 1768-1774 რუსეთ-თურქეთის ომის დროს საქართველოში რუსეთის ჯარის შემოსვლას (1769); ზოგიერთი ცნობით, მისი ინიციატივით მოხდა ერეკლე II-ის საიდუმლო შეთანხმება ოსმალეთთან 1776.
