სარუუბექი
მ (მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „სარუუბექი“ გადაიტანა გვერდზე „სარიუექი“) |
|||
| (2 მომხმარებლების 3 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | სარუუბექ-ი / სარიუექ-ი (ბალყ.-ყარაჩ. Саруубек / Сарыуек) – განუზომელი სიდიდისა და ძალის სამი, შვიდი ან ცხრათავიანი გველეშაპი – ადამიანთა დაუძინებელი მტერი, ბალყარულ-ყარაჩაულ მითოლოგიაში (ხალხური რწმენის თანახმად, თუ ჩვეულებრივი გველი ადამიანს ოცი წელიწადი ვერ ნახავს, მას ფეხები და ფრთები ეზრდება და უზარმაზარი ურჩხული – საურბექი, ხდება). ურჩხული აჩერებს მდინარეთა დინებას ან მის წყალს მთლიანად ხვრეპს, რითაც შიმშილსა და გვალვას იწვევს. მის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული მოსავლიანობაც და მოუსავლიანობაც (ნართული თქმულების ერთ-ერთი ჩანაწერი გვამცნობს: „მთის მწვერვალზე ზის თორმეტთავიანი გველი სარუუბექი, რომელიც მთელი ქვეყნის წყალს სვამს. როცა მე ნაპრალში ვიყავი, სარუუბექის რძით ვიკვებებოდი, ახლა კი ალაჰმა გამომგზავნა, რათა იგი ხმლით ავკუწო, – მაშინ წყალი ყველგან სამყოფი იქნება, – ასე თქვა ღენჯაყეშავაიმ. განვლო ხუთმა წელიწადმა, გვალვები დადგა: მიწას სარუუბექი ახმობდა. ჩვენთან გვალვის დროს დღესაც ამბობენ, რომ სარუუბექის სუნთქვისაგან ქვებიც კი სკდებიან. ღენჯაყეშავაი მთისკენ გაეშურა, თორმეტთავიანი გველი მოკლა და გვალვისაგან მთელი ქვეყანა იხსნა“). ფოლკლორული მასალის თანახმად, გველეშაპი წყლის სანაცვლოდ მსხვერპლად ქალიშვილს ითხოვს. ამ მითის რიტუალურ ინსცენირებას წარმოადგენს ყარაჩაელებში დამოწმებული ერთი საინტერესო წეს-ჩვეულება – ხვნის დაწყების წინ ქალიშვილის მიწაში „ჩამარხვა“ ( | + | '''სარუუბექ-ი / სარიუექ-ი''' ''(ბალყ.-ყარაჩ. Саруубек / Сарыуек)'' – განუზომელი სიდიდისა და ძალის სამი, შვიდი ან ცხრათავიანი [[გველეშაპი]] – ადამიანთა დაუძინებელი მტერი, ბალყარულ-ყარაჩაულ მითოლოგიაში (ხალხური რწმენის თანახმად, თუ ჩვეულებრივი გველი ადამიანს ოცი წელიწადი ვერ ნახავს, მას ფეხები და ფრთები ეზრდება და უზარმაზარი ურჩხული – საურბექი, ხდება). ურჩხული აჩერებს მდინარეთა დინებას ან მის წყალს მთლიანად ხვრეპს, რითაც შიმშილსა და გვალვას იწვევს. მის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული მოსავლიანობაც და მოუსავლიანობაც (ნართული თქმულების ერთ-ერთი ჩანაწერი გვამცნობს: „მთის მწვერვალზე ზის თორმეტთავიანი გველი სარუუბექი, რომელიც მთელი ქვეყნის წყალს სვამს. როცა მე ნაპრალში ვიყავი, სარუუბექის რძით ვიკვებებოდი, ახლა კი ალაჰმა გამომგზავნა, რათა იგი ხმლით ავკუწო, – მაშინ წყალი ყველგან სამყოფი იქნება, – ასე თქვა ღენჯაყეშავაიმ. განვლო ხუთმა წელიწადმა, გვალვები დადგა: მიწას სარუუბექი ახმობდა. ჩვენთან გვალვის დროს დღესაც ამბობენ, რომ სარუუბექის სუნთქვისაგან ქვებიც კი სკდებიან. ღენჯაყეშავაი მთისკენ გაეშურა, თორმეტთავიანი გველი მოკლა და გვალვისაგან მთელი ქვეყანა იხსნა“). ფოლკლორული მასალის თანახმად, გველეშაპი წყლის სანაცვლოდ მსხვერპლად ქალიშვილს ითხოვს. ამ მითის [[რიტუალი|რიტუალურ]] ინსცენირებას წარმოადგენს ყარაჩაელებში დამოწმებული ერთი საინტერესო წეს-ჩვეულება – ხვნის დაწყების წინ ქალიშვილის მიწაში „ჩამარხვა“ („[[საბან-თოჲ]]“). |
| + | |||
| + | |||
==ლიტერატურა== | ==ლიტერატურა== | ||
| ხაზი 5: | ხაზი 7: | ||
* Текеева Л. К. Персонажи низшей мифологии в традиционном мировоззрении тюркоязычных народов Северного Кавказа // Вестник Пермского университета. Вып. 1(24), 2014; | * Текеева Л. К. Персонажи низшей мифологии в традиционном мировоззрении тюркоязычных народов Северного Кавказа // Вестник Пермского университета. Вып. 1(24), 2014; | ||
* Карачаево-Балкарский фольклор в дореволюционных записях и публикациях. Нальчик, 1983. | * Карачаево-Балкарский фольклор в дореволюционных записях и публикациях. Нальчик, 1983. | ||
| + | |||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
| − | + | [[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]] | |
[[კატეგორია:ბალყარულ-ყარაჩული მითები]] | [[კატეგორია:ბალყარულ-ყარაჩული მითები]] | ||
[[კატეგორია:მითოლოგიური პერსონაჟები]] | [[კატეგორია:მითოლოგიური პერსონაჟები]] | ||
[[კატეგორია:მითიური არსებები]] | [[კატეგორია:მითიური არსებები]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 12:27, 3 იანვარი 2020 მდგომარეობით
სარუუბექ-ი / სარიუექ-ი (ბალყ.-ყარაჩ. Саруубек / Сарыуек) – განუზომელი სიდიდისა და ძალის სამი, შვიდი ან ცხრათავიანი გველეშაპი – ადამიანთა დაუძინებელი მტერი, ბალყარულ-ყარაჩაულ მითოლოგიაში (ხალხური რწმენის თანახმად, თუ ჩვეულებრივი გველი ადამიანს ოცი წელიწადი ვერ ნახავს, მას ფეხები და ფრთები ეზრდება და უზარმაზარი ურჩხული – საურბექი, ხდება). ურჩხული აჩერებს მდინარეთა დინებას ან მის წყალს მთლიანად ხვრეპს, რითაც შიმშილსა და გვალვას იწვევს. მის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული მოსავლიანობაც და მოუსავლიანობაც (ნართული თქმულების ერთ-ერთი ჩანაწერი გვამცნობს: „მთის მწვერვალზე ზის თორმეტთავიანი გველი სარუუბექი, რომელიც მთელი ქვეყნის წყალს სვამს. როცა მე ნაპრალში ვიყავი, სარუუბექის რძით ვიკვებებოდი, ახლა კი ალაჰმა გამომგზავნა, რათა იგი ხმლით ავკუწო, – მაშინ წყალი ყველგან სამყოფი იქნება, – ასე თქვა ღენჯაყეშავაიმ. განვლო ხუთმა წელიწადმა, გვალვები დადგა: მიწას სარუუბექი ახმობდა. ჩვენთან გვალვის დროს დღესაც ამბობენ, რომ სარუუბექის სუნთქვისაგან ქვებიც კი სკდებიან. ღენჯაყეშავაი მთისკენ გაეშურა, თორმეტთავიანი გველი მოკლა და გვალვისაგან მთელი ქვეყანა იხსნა“). ფოლკლორული მასალის თანახმად, გველეშაპი წყლის სანაცვლოდ მსხვერპლად ქალიშვილს ითხოვს. ამ მითის რიტუალურ ინსცენირებას წარმოადგენს ყარაჩაელებში დამოწმებული ერთი საინტერესო წეს-ჩვეულება – ხვნის დაწყების წინ ქალიშვილის მიწაში „ჩამარხვა“ („საბან-თოჲ“).
[რედაქტირება] ლიტერატურა
- Джуртубаев М. Ч. Духовная культура карачаево-балкарского народа // Ас-Алан. М., 1998, № 1;
- Текеева Л. К. Персонажи низшей мифологии в традиционном мировоззрении тюркоязычных народов Северного Кавказа // Вестник Пермского университета. Вып. 1(24), 2014;
- Карачаево-Балкарский фольклор в дореволюционных записях и публикациях. Нальчик, 1983.
