სავარძელი
| (ერთი მომხმარებლის 8 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | [[ფაილი:SavarZeli1.jpg|thumb| | + | [[ფაილი:SavarZeli1.jpg|thumb|200პქ|სავარძელი]] |
| + | '''სავარძელი''' - გამორჩეულად შემკული და მომზადებული საპატიო [[სკამი]]. | ||
| − | + | [[სვანეთი|სვანეთში]] ასეთი იყო [[საკარცხული|საკურცხული]], საუფროსო სკამი (რაჭ.) და სხვა. [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილის]] აზრით, სავარძელი ქართული სიტყვაა. ამ სიტყვაში „ვერძი“, „ვერძუ“ ნიშნავს მამალს, მამალ ცხვარს, რაც იმის მაუწყებელია, რომ იგი უნდა უკავშირდებოდეს კაცს და მისთვის იყო განკუთვნილი. | |
| − | + | სავარძელი, ანუ საუფროს სკამი [[საქართველო|საქართველოს]] თითქმის ყველა კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი საკრალური დანიშნულება ყველგან გამოკვეთილია. სავარძლისთვის დიდ სახლში საგანგებო ადგილი იყო გამოყოფილი. | |
| − | + | საქართველოში ეს [[ტერმინი]] - სავარძელი - დამკვიდრებულია XVI ს. შემდგომ სავარძლის ძველი ქართული შესატყვისია „სელი“. [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ გორგასლის]] ცხოვრებაში ნახსენებია, რომ მეფის მიერ მოწვეული დიდებულნი დასხდებოდნენ სელებზე, ხოლო დანარჩენი მოწვეულნი, თუ უწვევნი იდგნენ ფეხზე. | |
| + | |||
| + | ქართული მატერიალური კულტურის ძეგლებში კარგადაა წარმოდგენილი ამ ტიპის [[ავეჯი]]ს სხვადასხვა სახეობანი, განსაკუთრებით ჭედური და ფერწერული ტექნიკით შესრულებულ [[ხატი|ხატებში]] [[სვანეთი|სვანეთიდან]], [[ბექა ოპიზარი|ბექა ოპიზრის]] მიერ შესრულებულ [[ანჩის ხატი]]ს მოჭედილობაში, [[ბეშქენ ოპიზარი|ბეშქენ ოპიზრის]] [[ბერთის ოთხთავები|ბერთის ოთხთავი]]ს შემკულობაში, შემოქმედის მაცხოვრის ხატში და ა.შ. საინტერესოა ამ უკანასკნელში მოცემული სავარძელი, რომელიც დგას ხარატულ ფეხებზე, აქვს შესანიშნავად გამოყვანილი საზურგე და საჯდომი, რომლებიც დაფარულა რბილი [[ბალიში|ბალიშებით]]. ფაქტობრივად სასხდომის ასეთი ტიპი სრულიად შეესატყვისება დღევანდელი სავარძლის ფორმასა და დანიშნულებას. ზოგადად ისტორიული მასალა ცხადყოფს, რომ ადამიანთა სასხდომი ავეჯის ასეთი ტიპი მთელი ფეოდალური ხანის ხანგრძლივ პერიოდში ინტენსიურად გამოიყენებოდა ყოფაში. | ||
| − | |||
== ლიტერატურა == | == ლიტერატურა == | ||
| − | + | * ივ. ჯავახიშვილის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, 2002. | |
| − | ივ. ჯავახიშვილის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, 2002. ვ. ართილაყვა, XVI-XVIII სს. ქართული მატერიალური კულტურის ისტორიიდან, 1965 | + | * ვ. ართილაყვა, XVI-XVIII სს. ქართული მატერიალური კულტურის ისტორიიდან, 1965. |
== წყარო == | == წყარო == | ||
| ხაზი 17: | ხაზი 19: | ||
[[კატეგორია:ეთნოგრაფია]] | [[კატეგორია:ეთნოგრაფია]] | ||
| − | |||
[[კატეგორია:ავეჯი]] | [[კატეგორია:ავეჯი]] | ||
| + | [[კატეგორია:სავარძელი]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 14:22, 23 თებერვალი 2024 მდგომარეობით
სავარძელი - გამორჩეულად შემკული და მომზადებული საპატიო სკამი.
სვანეთში ასეთი იყო საკურცხული, საუფროსო სკამი (რაჭ.) და სხვა. ივ. ჯავახიშვილის აზრით, სავარძელი ქართული სიტყვაა. ამ სიტყვაში „ვერძი“, „ვერძუ“ ნიშნავს მამალს, მამალ ცხვარს, რაც იმის მაუწყებელია, რომ იგი უნდა უკავშირდებოდეს კაცს და მისთვის იყო განკუთვნილი.
სავარძელი, ანუ საუფროს სკამი საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი საკრალური დანიშნულება ყველგან გამოკვეთილია. სავარძლისთვის დიდ სახლში საგანგებო ადგილი იყო გამოყოფილი.
საქართველოში ეს ტერმინი - სავარძელი - დამკვიდრებულია XVI ს. შემდგომ სავარძლის ძველი ქართული შესატყვისია „სელი“. ვახტანგ გორგასლის ცხოვრებაში ნახსენებია, რომ მეფის მიერ მოწვეული დიდებულნი დასხდებოდნენ სელებზე, ხოლო დანარჩენი მოწვეულნი, თუ უწვევნი იდგნენ ფეხზე.
ქართული მატერიალური კულტურის ძეგლებში კარგადაა წარმოდგენილი ამ ტიპის ავეჯის სხვადასხვა სახეობანი, განსაკუთრებით ჭედური და ფერწერული ტექნიკით შესრულებულ ხატებში სვანეთიდან, ბექა ოპიზრის მიერ შესრულებულ ანჩის ხატის მოჭედილობაში, ბეშქენ ოპიზრის ბერთის ოთხთავის შემკულობაში, შემოქმედის მაცხოვრის ხატში და ა.შ. საინტერესოა ამ უკანასკნელში მოცემული სავარძელი, რომელიც დგას ხარატულ ფეხებზე, აქვს შესანიშნავად გამოყვანილი საზურგე და საჯდომი, რომლებიც დაფარულა რბილი ბალიშებით. ფაქტობრივად სასხდომის ასეთი ტიპი სრულიად შეესატყვისება დღევანდელი სავარძლის ფორმასა და დანიშნულებას. ზოგადად ისტორიული მასალა ცხადყოფს, რომ ადამიანთა სასხდომი ავეჯის ასეთი ტიპი მთელი ფეოდალური ხანის ხანგრძლივ პერიოდში ინტენსიურად გამოიყენებოდა ყოფაში.
[რედაქტირება] ლიტერატურა
- ივ. ჯავახიშვილის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, 2002.
- ვ. ართილაყვა, XVI-XVIII სს. ქართული მატერიალური კულტურის ისტორიიდან, 1965.
