არსუკისძე
(ახალი გვერდი: [[ფაილი:ARSUKIDZIS WARWERA.JPG|thumb|<small>სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი. ხუროთმ...) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
[[ფაილი:ARSUKIDZIS WARWERA.JPG|thumb|<small>სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი. ხუროთმოძღვარ არსუკიძის წარწერა</small>]] | [[ფაილი:ARSUKIDZIS WARWERA.JPG|thumb|<small>სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი. ხუროთმოძღვარ არსუკიძის წარწერა</small>]] | ||
'''არსუკისძე''' − (გ. 1029), [[ქართველები|ქართველი]] ხუროთმოძღვარი. 1010-1020 წწ. კათოლიკოს-პატრიარქ მელქისედეკ I-ის დაკვეთით ადრე არსებული ნაგებობის გეგმისა და ნაშთების გამოყენებით ააგო [[მცხეთა|მცხეთის]] საპატრიარქო [[სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი|ტაძარი „სვეტიცხოველი“]] (თორმეტი მოციქულის საკათედრო ტაძარი). არსუკისძემ შექმნა უმაგალითო კონსტრუქცია და მხატვრული მთლიანობა, რომელიც დღესაც, მიუხედავად მრავალრიცხოვანი აღდგენა-გადაკეთებისა, ნათლად ამოიცნობა და შესაბამის შთაბეჭდილებას ახდენს. არსუკისძის სახელი ორგზის იხსენიება სვეტიცხოვლის საფასადო წარწერებში – ჩრდილოეთ კედლისა (მას გონიოს, ქვითხუროობის ნიშნის, მპყრობელი მარჯვენის გამოსახულება ახლავს, რამაც წარმოშვა ხალხური ლექსი „ხეკორძულას წყალი მისვამს“, რომელიც მის სიცოცხლეშია ამოკვეთილი), და აღმოსავლეთ კედლის მელქისედეკ I-ის საამშენებლო წარწერაში. წარწერა ასეთია: „ჴელი მონისა არსუკიძისაჲ შეუნდვეთ“, აქედან ირკვევა, რომ არსუკისძე მშენებლობის დამთავრებამდე, 1029 წლამდე აღსრულებულა. თვით ტაძრის ხუროთმოძღვრება და მისი ქვაზე კვეთილი სამკაული ცხადყოფს, რომ კარგად იცნობდა X ს. ქართულ, კერძოდ, სამხრეთ-ქართულ ხუროთმოძღვრებას, თუმცა სხვა კუთხის ეკლესიებსაც იყო გაცნობილი და წინამორბედთა მონაპოვრის გათვალისწინებით შექმნა თავისი, ქართული სატაძრო ხუროთმოძღვრებისათვის საეტაპო ნაწარმოები. არსუკისძე უნდა იყოს ტაძრის დასავლეთით მდებარე საზეიმო [[ბჭე|ბჭის]] (გადასახედი თუ წარსადგომი სამთაღედით მეორე სართულზე) მშენებელიც. კარიბჭისა და ტაძრის ერთდროულობა ეჭვს არ იწვევს. ხუროთმოძღვრის წარმოსახვითი ბიოგრაფიის „გაცოცხლება“ სცადეს [[გამსახურდია კონსტანტინე|კ. გამსახურდიამ]] („დიდოსტატის მარჯვენა“) და ირ. სონღულაშვილმა („მირანდუხტ იადხმობილი“). | '''არსუკისძე''' − (გ. 1029), [[ქართველები|ქართველი]] ხუროთმოძღვარი. 1010-1020 წწ. კათოლიკოს-პატრიარქ მელქისედეკ I-ის დაკვეთით ადრე არსებული ნაგებობის გეგმისა და ნაშთების გამოყენებით ააგო [[მცხეთა|მცხეთის]] საპატრიარქო [[სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი|ტაძარი „სვეტიცხოველი“]] (თორმეტი მოციქულის საკათედრო ტაძარი). არსუკისძემ შექმნა უმაგალითო კონსტრუქცია და მხატვრული მთლიანობა, რომელიც დღესაც, მიუხედავად მრავალრიცხოვანი აღდგენა-გადაკეთებისა, ნათლად ამოიცნობა და შესაბამის შთაბეჭდილებას ახდენს. არსუკისძის სახელი ორგზის იხსენიება სვეტიცხოვლის საფასადო წარწერებში – ჩრდილოეთ კედლისა (მას გონიოს, ქვითხუროობის ნიშნის, მპყრობელი მარჯვენის გამოსახულება ახლავს, რამაც წარმოშვა ხალხური ლექსი „ხეკორძულას წყალი მისვამს“, რომელიც მის სიცოცხლეშია ამოკვეთილი), და აღმოსავლეთ კედლის მელქისედეკ I-ის საამშენებლო წარწერაში. წარწერა ასეთია: „ჴელი მონისა არსუკიძისაჲ შეუნდვეთ“, აქედან ირკვევა, რომ არსუკისძე მშენებლობის დამთავრებამდე, 1029 წლამდე აღსრულებულა. თვით ტაძრის ხუროთმოძღვრება და მისი ქვაზე კვეთილი სამკაული ცხადყოფს, რომ კარგად იცნობდა X ს. ქართულ, კერძოდ, სამხრეთ-ქართულ ხუროთმოძღვრებას, თუმცა სხვა კუთხის ეკლესიებსაც იყო გაცნობილი და წინამორბედთა მონაპოვრის გათვალისწინებით შექმნა თავისი, ქართული სატაძრო ხუროთმოძღვრებისათვის საეტაპო ნაწარმოები. არსუკისძე უნდა იყოს ტაძრის დასავლეთით მდებარე საზეიმო [[ბჭე|ბჭის]] (გადასახედი თუ წარსადგომი სამთაღედით მეორე სართულზე) მშენებელიც. კარიბჭისა და ტაძრის ერთდროულობა ეჭვს არ იწვევს. ხუროთმოძღვრის წარმოსახვითი ბიოგრაფიის „გაცოცხლება“ სცადეს [[გამსახურდია კონსტანტინე|კ. გამსახურდიამ]] („დიდოსტატის მარჯვენა“) და ირ. სონღულაშვილმა („მირანდუხტ იადხმობილი“). | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
''დ. თუმანიშვილი'' | ''დ. თუმანიშვილი'' | ||
| ხაზი 10: | ხაზი 7: | ||
ბერიძე ვ., ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967; | ბერიძე ვ., ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967; | ||
მუსხელიშვილი ლ., მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძრის უძველესი წარწერები და მათი დამოკიდებულება მელქისედეკ კათალიკოსის ანდერძთან, „ქართული ხელოვნება“, 1942, №1. | მუსხელიშვილი ლ., მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძრის უძველესი წარწერები და მათი დამოკიდებულება მელქისედეკ კათალიკოსის ანდერძთან, „ქართული ხელოვნება“, 1942, №1. | ||
| + | |||
| + | ==წყარო== | ||
| + | [[საქართველოს მათლმადიდებელი ეკლესია:ენციკლოპედია]] | ||
| + | |||
| + | [[კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები]] | ||
12:59, 9 მარტი 2021-ის ვერსია
არსუკისძე − (გ. 1029), ქართველი ხუროთმოძღვარი. 1010-1020 წწ. კათოლიკოს-პატრიარქ მელქისედეკ I-ის დაკვეთით ადრე არსებული ნაგებობის გეგმისა და ნაშთების გამოყენებით ააგო მცხეთის საპატრიარქო ტაძარი „სვეტიცხოველი“ (თორმეტი მოციქულის საკათედრო ტაძარი). არსუკისძემ შექმნა უმაგალითო კონსტრუქცია და მხატვრული მთლიანობა, რომელიც დღესაც, მიუხედავად მრავალრიცხოვანი აღდგენა-გადაკეთებისა, ნათლად ამოიცნობა და შესაბამის შთაბეჭდილებას ახდენს. არსუკისძის სახელი ორგზის იხსენიება სვეტიცხოვლის საფასადო წარწერებში – ჩრდილოეთ კედლისა (მას გონიოს, ქვითხუროობის ნიშნის, მპყრობელი მარჯვენის გამოსახულება ახლავს, რამაც წარმოშვა ხალხური ლექსი „ხეკორძულას წყალი მისვამს“, რომელიც მის სიცოცხლეშია ამოკვეთილი), და აღმოსავლეთ კედლის მელქისედეკ I-ის საამშენებლო წარწერაში. წარწერა ასეთია: „ჴელი მონისა არსუკიძისაჲ შეუნდვეთ“, აქედან ირკვევა, რომ არსუკისძე მშენებლობის დამთავრებამდე, 1029 წლამდე აღსრულებულა. თვით ტაძრის ხუროთმოძღვრება და მისი ქვაზე კვეთილი სამკაული ცხადყოფს, რომ კარგად იცნობდა X ს. ქართულ, კერძოდ, სამხრეთ-ქართულ ხუროთმოძღვრებას, თუმცა სხვა კუთხის ეკლესიებსაც იყო გაცნობილი და წინამორბედთა მონაპოვრის გათვალისწინებით შექმნა თავისი, ქართული სატაძრო ხუროთმოძღვრებისათვის საეტაპო ნაწარმოები. არსუკისძე უნდა იყოს ტაძრის დასავლეთით მდებარე საზეიმო ბჭის (გადასახედი თუ წარსადგომი სამთაღედით მეორე სართულზე) მშენებელიც. კარიბჭისა და ტაძრის ერთდროულობა ეჭვს არ იწვევს. ხუროთმოძღვრის წარმოსახვითი ბიოგრაფიის „გაცოცხლება“ სცადეს კ. გამსახურდიამ („დიდოსტატის მარჯვენა“) და ირ. სონღულაშვილმა („მირანდუხტ იადხმობილი“).
დ. თუმანიშვილი
ლიტერატურა
ბერიძე ვ., ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967; მუსხელიშვილი ლ., მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძრის უძველესი წარწერები და მათი დამოკიდებულება მელქისედეკ კათალიკოსის ანდერძთან, „ქართული ხელოვნება“, 1942, №1.
