აფრიკატი
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''აფრიკატი''' − (ლათ. < affricare – ხეხვა), რთული შედგენილობის თანხმოვანი. ყოველი აფრიკატი წარმოიდგინება მარტივი ხშულისა და მის ზონაში წარმოებული ჰომორგანული, ჰომოგენური ნაპრალოვანი ბგერების შეერთებად. მაგ., მჟღერ ხშულს უერთდება მჟღერი | + | '''აფრიკატი''' − (ლათ. < affricare – ხეხვა), რთული შედგენილობის თანხმოვანი. ყოველი აფრიკატი წარმოიდგინება მარტივი ხშულისა და მის ზონაში წარმოებული ჰომორგანული, ჰომოგენური ნაპრალოვანი ბგერების შეერთებად. მაგ., მჟღერ ხშულს უერთდება მჟღერი ნაპრალოვანი, ხოლო ყრუს – ყრუ დ + ზ > ძ, თ + ს > ც, ტ + ს > წ, დ + ჟ > ჯ, ო + შ > ჩ, ტ + შ > ჭ. აფრიკატის შედგენილობაში ხშული და ნაპრალოვანი კომპონენტები ერთ მთლიანობას ქმნის: აფრიკატი, სხვა ხშულების მსგავსად იწყება ხშვით, მაგრამ, მათგან განსხვავებით, მთავრდება ჰომორგანული ნაპრალით. ამიტომაც აფრიკატს ხშირად უწოდებენ ნახევარხშულს, ხშულნაპრალოვანს ან რთულ [[ბგერა]]ს. ქართულსა და სხვა ქართველურ ენებში ამჟამად აფრიკატთა ორი რიგია წარმოდგენილი: სისინა – ძ ც წ და შიშინა – ჯ ჩ ჭ. ნავარაუდევია ქართველურ ფუძე-ენაში მესამე რიგის – სისინ-შიშინა ძ ც წ აფრიკატთა არსებობაც. |
''ზ. ჯაფარიძე'' | ''ზ. ჯაფარიძე'' | ||
| ხაზი 7: | ხაზი 7: | ||
==ლიტერატურა== | ==ლიტერატურა== | ||
| − | * [[ახვლედიანი გიორგი (ენათმეცნიერი)|ახვლედიანი გ | + | * [[ახვლედიანი გიორგი (ენათმეცნიერი)|ახვლედიანი გ.]], ზოგადი ფონეტიკის საფუძვლები, თბ. 1949; |
* ქობალავა ი. აფრიკატიზაციისა და დეზაფრიკატიზაციის პროცესები იბერიული-კავკასიურ ენებში. – «იკე». IX-X, თბ., I958; | * ქობალავა ი. აფრიკატიზაციისა და დეზაფრიკატიზაციის პროცესები იბერიული-კავკასიურ ენებში. – «იკე». IX-X, თბ., I958; | ||
| − | * | + | * [[გამყრელიძე თამაზ|გამყრელიძე თ]]., მაჭავარიანი გ. სონანტთა სისტემა და აბლაუტი ქართველურ ენებში, თბ., 1965. |
== წყარო == | == წყარო == | ||
მიმდინარე ცვლილება 01:10, 21 იანვარი 2024 მდგომარეობით
აფრიკატი − (ლათ. < affricare – ხეხვა), რთული შედგენილობის თანხმოვანი. ყოველი აფრიკატი წარმოიდგინება მარტივი ხშულისა და მის ზონაში წარმოებული ჰომორგანული, ჰომოგენური ნაპრალოვანი ბგერების შეერთებად. მაგ., მჟღერ ხშულს უერთდება მჟღერი ნაპრალოვანი, ხოლო ყრუს – ყრუ დ + ზ > ძ, თ + ს > ც, ტ + ს > წ, დ + ჟ > ჯ, ო + შ > ჩ, ტ + შ > ჭ. აფრიკატის შედგენილობაში ხშული და ნაპრალოვანი კომპონენტები ერთ მთლიანობას ქმნის: აფრიკატი, სხვა ხშულების მსგავსად იწყება ხშვით, მაგრამ, მათგან განსხვავებით, მთავრდება ჰომორგანული ნაპრალით. ამიტომაც აფრიკატს ხშირად უწოდებენ ნახევარხშულს, ხშულნაპრალოვანს ან რთულ ბგერას. ქართულსა და სხვა ქართველურ ენებში ამჟამად აფრიკატთა ორი რიგია წარმოდგენილი: სისინა – ძ ც წ და შიშინა – ჯ ჩ ჭ. ნავარაუდევია ქართველურ ფუძე-ენაში მესამე რიგის – სისინ-შიშინა ძ ც წ აფრიკატთა არსებობაც.
ზ. ჯაფარიძე
[რედაქტირება] ლიტერატურა
- ახვლედიანი გ., ზოგადი ფონეტიკის საფუძვლები, თბ. 1949;
- ქობალავა ი. აფრიკატიზაციისა და დეზაფრიკატიზაციის პროცესები იბერიული-კავკასიურ ენებში. – «იკე». IX-X, თბ., I958;
- გამყრელიძე თ., მაჭავარიანი გ. სონანტთა სისტემა და აბლაუტი ქართველურ ენებში, თბ., 1965.
