ონომატოპეა
(ახალი გვერდი: '''ონომატოპეა''' – (ბერინ.onomatopoiḯa – სახელთა წარმოქმნა < ónoma, ნათ. ბრ. ón...) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''ონომატოპეა''' – ( | + | '''ონომატოპეა''' – (ბერძნ. onomatopoiḯa – სახელთა წარმოქმნა < ónoma, ნათ. ბრ. ónomatos – სახელი და poiėō – ვაკეთებ, ვქმნი), ხმაბაძვა, ბუნების მოვლენათა თანმხლები ხმების, ცოცხალ არსებათა ხმიანობის (ყვირილის, სტვენის…) მიახლოებითი გადმოცემა სამეტყველო ბგერით და ამის საფუძველზე სიტყვების შექმნა ერთმანეთისგან უნდა გაირჩეს: ა) საკუთრივ ხმაბაძვა –– ფორმაუცვლელი (არაბრუნებადი და არაუღლებადი) ბგერათკომპლექსით ხმიანობის მიახლოებითი გადმოცემა: ყიყლიყო! გუ-გუ! ტკაც!-; ბ) ხმაბაძვის საფუძველზე ამა თუ იმ ხმიანობის აღნიშვნა ფორმაცვალებადი სიტყვებით: შრიალი, ტკაცუნი, ხარხარი-, გ) ხმაბაძვის საფუძველზე ამა თუ იმ ხმიანობის გამომცემი მოვლენებისა და არსებების აღნიშვნა ფორმაცვალებადი სიტყვებით: გუგული, ჭრიჭინა, ტკაცუნა. ქართ. სიტყვებში ხმაბაძვითი ბგერათკომპლექსი გაორმაგებითა და ზოგი ბგერის შეცვლით გამოიყენება: შდრ. ჭახ-ჭახანი –– ჭახჭახი, ტკაც-ტკაცუნი –– ტკაცატკუცი, თუმცა ამ რიგის ლექსიკური ერთეულები ყოველთვის არა გვაქეს. |
| − | ბგერით და ამის საფუძველზე | + | |
| − | უნდა გაირჩეს: ა) საკუთრივ | + | |
| − | გუ-გუ! ტკაც!-; ბ) ხმაბაძვის | + | |
| − | გ) ხმაბაძვის | + | |
| − | იმ ხმიანობის გამომცემი | + | |
| − | ფორმაცვალებადი | + | |
| − | ბგერის შეცვლით გამოიყენება: | + | |
| − | შდრ. ჭახ-ჭახანი –– ჭახჭახი, | + | |
| − | ერთი და | + | ერთი და იგივე ხმიანობა სხვადასხვა ენაში სხვადასხვაგვარად ფასდება და გადმოიცემა, რაც დამოკიდებულია ამ ენათა ფონემურ წყობასა და შესაბამისი ფონემების სმენით აღქმაზე (შდრ. ქართ. ყიყლიყო –– რუს. кукареку). |
| − | ფასდება და გადმოიცემა, რაც | + | |
| − | წყობასა და შესაბამისი | + | ''ზ. ჯაფარიძე'' |
| − | ყიყლიყო –– რუს. кукареку). | + | |
| − | ზ | + | |
01:35, 8 თებერვალი 2024-ის ვერსია
ონომატოპეა – (ბერძნ. onomatopoiḯa – სახელთა წარმოქმნა < ónoma, ნათ. ბრ. ónomatos – სახელი და poiėō – ვაკეთებ, ვქმნი), ხმაბაძვა, ბუნების მოვლენათა თანმხლები ხმების, ცოცხალ არსებათა ხმიანობის (ყვირილის, სტვენის…) მიახლოებითი გადმოცემა სამეტყველო ბგერით და ამის საფუძველზე სიტყვების შექმნა ერთმანეთისგან უნდა გაირჩეს: ა) საკუთრივ ხმაბაძვა –– ფორმაუცვლელი (არაბრუნებადი და არაუღლებადი) ბგერათკომპლექსით ხმიანობის მიახლოებითი გადმოცემა: ყიყლიყო! გუ-გუ! ტკაც!-; ბ) ხმაბაძვის საფუძველზე ამა თუ იმ ხმიანობის აღნიშვნა ფორმაცვალებადი სიტყვებით: შრიალი, ტკაცუნი, ხარხარი-, გ) ხმაბაძვის საფუძველზე ამა თუ იმ ხმიანობის გამომცემი მოვლენებისა და არსებების აღნიშვნა ფორმაცვალებადი სიტყვებით: გუგული, ჭრიჭინა, ტკაცუნა. ქართ. სიტყვებში ხმაბაძვითი ბგერათკომპლექსი გაორმაგებითა და ზოგი ბგერის შეცვლით გამოიყენება: შდრ. ჭახ-ჭახანი –– ჭახჭახი, ტკაც-ტკაცუნი –– ტკაცატკუცი, თუმცა ამ რიგის ლექსიკური ერთეულები ყოველთვის არა გვაქეს.
ერთი და იგივე ხმიანობა სხვადასხვა ენაში სხვადასხვაგვარად ფასდება და გადმოიცემა, რაც დამოკიდებულია ამ ენათა ფონემურ წყობასა და შესაბამისი ფონემების სმენით აღქმაზე (შდრ. ქართ. ყიყლიყო –– რუს. кукареку).
ზ. ჯაფარიძე
