მოხეური დიალექტი
მოხეური – ქართული ენის დიალექტი, გავრცელებულია საქართველოს ერთ-ერთ უძველეს კუთხეში – ხევში.
ხევი მდებარეობს კავკასიონის ჩრდილოეთ ფერდობზე, თერგის აუზში. აღმოსავლრთით მას ხევსურეთი ესაზღერება, სამხრეთით – მთიულეთი, ჩრდილოეთით – ჩრდილო ოსეთი, დასავლეთით – შიდა ქართლი. ხევში, გარდა მოხევეებისა, ცხოვრობენ ხევსურები, ქისტები, ოსები. ხევზე გადის საქართველოს სამხედრო გზა.
მოხეურის ფონოლოგიური თაეისებურებებიდან აღსანიშნავია შემდეგი:
დაცულია ფონემა ჴ: ჴარი, ჴმალი, ჴოცს…, თუმცა ახალი თაობის მეტყველებაში იგი თითქმის აღარ ისმის. შედარებით მკვიდრია უმარცვლო 
-ს პოზიცია. ზოგჯერ მას სიტყვათგანმასხვავებელი ფუნქციაც აქვს: სველი „დასველებული“ – სელი „შრატი, წაქი“; შეინიშნება ხმოვნის ფშევინიერი და იოტისებული შემართვის კვალი: ჰეკალი || ჲეკალი… ჩაკითხვისა და კითხვით-ძახილის ინტონაციისას თავს იჩენს მახვილიანი 
: ძაუგს მიდიხარ? ძაუგს. ხმოვანთა ძლიერი რედუქცია: შკმები „სკამები“, ნიკბის „ნიკაპის“… დასტურდება დისიმილაციური გამჟღერების შემთხვევები: პატარა – ბატარა. მოხეურის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ფონეტტიკური თავისებურებაა კომპლექსთა ნაირსახოვანი ცვლილებები: შხ → ჩხ (შხამა → ჩხამა): ჩქ → შქ (გააჩქარე → გააშქარე); სხ → ცხ (სხვა → ცხო) და პირიქით: ცხ → სხ (ცხიმიანი → სხიმიანი), სტ → შტ (ქისტი → ქიშტი); სკ → შკ (სკამი →შკამი)…
მოხეურში უა || ვა → ო პროცესი თითქმის გამონაკლისის გარეშეა გატარებული ყველა პოზიციაში: ვახტანგ
→ ოხთანგ, სიტყვა → სიტყო… ცელილებას შესაძლოა წინ უძღოდეს მეტათეზისი: მთვრალი → მთრვალი → მთროლი; თავს იჩენს საპირისპირო პროცესიც: ო → ვა: ოსი → ვასი, გიორგი → გივარგი ე || ვე → ო ცვლილება ორი ნაირსახეობით გვხედება ე → ვე → ო: გაშვება → გაშობა-; ე → ვე → 
: ძველი –> ძლი; ო და ოპოზიცია ზოგჯერ მნიშვნელობებსაც
განარჩევს: დოგოხმარა „დაგვახმარა“ – დგხმარა „დაგვეხმარა“. შეინიშნება -ს დელაბიალიზაციის ტენდენციაც: დაგვეძინა – დგძინა – დგეძინა || დოგეძინა…ასევე ორი ნაირსახეობითაა წარმოდგენილი ი → ვი → უ-: მშვიდობა → მშუდობა; ი → ეი 
:
გვითხრა → გთხრა, შვიდი → შ
დი… ხდება - ხმოვნის დელაბიალიზაციაც: დოგრჩა → დოგირჩა. მოხეურს ახასიათებს უ → ი || ეი პროცესიც: დურბინდი → დვირბინდი. ზოგჯერ შეინიშნება ბოლოკიდური პოზიციის ცვეთის შემთხვევები: სახლისთვის → სახლისთი
–: ლაბიალური თანხმოვანი ახდენს ხმოვნის პროგრესულ ასიმილაციას: პავლე → პოვლე, ამბავი → ამბოვი-.
I სუბიექტური და III ობიექტური პირის ნიშანთა ფონეტიკური ნაირსახეობანია: ჰ → ხ (ყრუ თანხმოვნების წინ: დახკაზმა, ხყვების) → ღ (სონორებისა და გ, ბ მჟღერი თანხმოევნების წინ: ღმართებს, ლბრალობს); ს → შ (შიშინა ყრუ აფრიკატების წინ: შჭამს, შაშჩივლა) → ჟ (შიშინა მჟღერი აფრიკატის წინ: ჟჯავრობს), ს → ზ (დ, ძ მჟღერების წინ – მიზდევ, დაზძახა).
