თრიალეთის ქედი
თრიალეთის ქედი – ქედი საქართველოში, მცირე კავკასიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, ახალციხის, ბორჯომის, ხაშურის, ქარელის, გორის, კასპის, მცხეთის, თეთრი წყაროს, წალკის მუნიციპალიტეტებისა და ქალაქ თბილისის ფარგლებში. უმაღლესი მწვერვალია შავი კლდე ზღვის დონიდან 2850 მ-ზეა, საყველოს მთა – 2806 მ, კენჭიყარო – 2349 მ, ქვაჯვარი - 2990 მ, ჯამჯამა – 2320 მ, მზისცხვირი – 2250 მ, ხოლო არჯევანი 2757 მ. დანარჩენი მწვერვალები მათ საგრძნობლად ჩამორჩება. თრიალეთის ქედის გვერდით განშტოებებს ქმნის: გვირგვინას ქედი (მწვერვალები – მურყნევი 2342 მ, აბუხალო 2250 მ, გვირგვინა 2252 მ და სხვ.); თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში შემოდის საწკეპელას ქედი, რომელიც მტკვარს მცხეთასთან ებჯინება. მასზე აღმართულია მთა დიდგორი (1275 მ).
თრიალეთის ქედის ჩრდილო მთისწინეთი ძირითადად საშუალომთიანი ეროზიული მთა-ხეობების ერთობლიობას ქმნის, რომლებიც ჩამოყალიბებულია მიოცენური დროიდან, დანაწევრების გარდიგარდმო და გასწვრივი ელემენტების შეთანაწყობით. ამ ფონზე განვითარებულია მოსწორებული ზედაპირები, მდინარეული ტერასები, მეწყრები, ხელოვნური გამოქვაბულები და სხვ. (მარუაშვილი, 1970). თრილეთის ქედის თხემური ნაწილი, განედური მიმართულებით, 120 კმ-ზეა გადაჭიმული, რამაც მხარის ბუნებასა და სამეურნეო ათვისებაზე დიდი გავლენა მოახდინა.
თრიალეთის ქედის მნიშვნელოვანი უღელტეხილია ცხრაწყარო (2454 მ). რელიეფს ძირითადად ქმნის ეროზიული ქედები და ხეობები. განვითარებულია აგრეთვე ვულკანური წარმონაქმნები, ქვაბულები, მეწყრები, გამოქვაბულები და სხვ. ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე საფეხურებივითაა განლაგებული 5 მოსწორებული ზედაპირი, რომელთა აბსოლუტური სიმაღლე 900-იდან 2400 მ-მდე ცვალებადობს. კალთები 1200–1300 მ-მდე შემოსილია მუხნარითა და მუხნარ-რცხილნარით, მთისწინეთი – ჯაგრცხილნარ-მუხნარითა და ჯაგეკლიანი ბუჩქნარით. 1200–1300 მ-იდან 2000–2200 მ-მდე წიფლნარი და წიფლნარ-მუქწიწვოვანი ტყეებია. ქედის ყველაზე მაღალი ნაწილი შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულით. (შ. ცხოვრებაშვილი)
