პაპირუსი
პაპირუსი – (ლათ. papyrus, ბერძნ. papuros) – ქართული შესატყვისია ჭილი.
პაპირუსს უძველესი დროიდან იყენებდნენ საწერ მასალად. პაპირუსზე (ჭილზე) დაწერილი ძეგლები გვხვდება ეგვიპტურ, ბერძნულ, ლათინურ, არამეულ, არაბულ, ებრაულ, სირიულ, ქართულ და სხვა ენებზე.
პაპირუსზე შესრულებული ჩვენამდე მოღწეული ძველი ეგვიპტის მათემატიკური ძეგლები თარიღდება დაახლოებით XVIII - XVI საუკუნეებით ჩვ. წ. აღ-მდე.
ასეთ პაპირუსებს მიეკუთვნება რინდის პაპირუსი, მოსკოვის პაპირუსი, კახუნის პაპირუსი, ბერლინის "6619" პაპირუსი, ბიზანტიის ეპოქის (V-IX ს.ს) პაპირუსები და სხვ.
ეგვიპტური მათემატიკის ყველაზე ძველი ხელნაწერია ე. წ. „მოსკოვური პაპირუსი“, რომელიც მიეკუთვნება ძვ. წელთაღრიცხვის დაახლოებით 1850 წელს. ამ პაპირუსის ზომებია: სიგრძე 544 სმ, სიგანე – 8 სმ. იგი 1893 წ-ს შეიძინა რუსმა გოლენიშევმა, ხოლო 1912 წლიდან ინახება ა. პუშკინის სახ. სახვითი ხელოვნების მუზეუმში. იგი გაშიფრეს აკადემიკოსებმა ბ. ტურაევმა და ვ. სტრუვემ. სხვა საკითხებთან ერთად, ამ პაპირუსში ამოხსნილია ამოცანა კვადრატული ფუძის მქონე წაკვეთილი პირამიდის მოცულობის გამოთვლაზე (ასეთ ამოცანას სხვა ეგვიპტური ძეგლები არ შეიცავენ).
მოსკოვის პაპირუსზე მოცულობით დიდია ახმესის პაპირუსი, რომელიც 1858 წ-ს მოიძია, შეიძინა და შეისწავლა ინგლისელმა ეგვიპტოლოგმა რინდმა; ამიტომ მას რინდის პაპირუსს უწოდებენ. იგი მიეკუთვნება ძვ. წელთაღრიცხვის 1700 წ-ს. ამ პაპირუსის ზომებია: სიგრძე 544 სმ, სიგანე – 33 სმ. იგი ინახება ლონდონში, ბრიტანეთის მუზეუმში.
სახელი ახმესის პაპირუსი ეწოდა მისი შემდგენელის – ახმესის (ძვ. წ. 2000 წ.) პატივსაცემად.
რინდის პაპირუსი, რომელიც 1877 წ. გაშიფრა ეიზენლორმა, შეიცავს მდიდარ და საინტერესო მასალას, პრაქტიკული შინაარსის 85 ამოცანას. მოსკოვის პაპირუსში ასეთი ამოცანაა 25.
ამ პაპირუსებიდან ჩანს, რომ ძველი ეგვიპტელები კარგად იცნობდნენ მათემატიკის მრავალ საკითხს; მათ იცოდნენ წილადებზე ოთხი მოქმედება, მარტივი გეომეტრიული ფიგურების (მართკუთხედის, სამკუთხედის, ტრაპეციის) ფართობების გამოთვლა, აგრეთვე მიახლოებით წრის ფართობი, სადაც π-ს როლს ასრულებს რიცხვი (16:9)2=3,16...; ზოგ შემთხვევაში ითვლიან პარალელეპიპედის, ცილინდრის მოცულობას და ზედაპირის ფართობს; იყენებენ პროპორციებს; ითვლიან გეომეტრიული პროგრესიის ჯამს, წაკვეთილი პირამიდის მოცულობას და მრავალი სხვა.
მართალია, პაპირუსებში მოცემულია გამოთვლის მრავალი წესი, მაგრამ არსად არ არის მითითება, სახელდობრ რატომ იყენებენ ასეთ წესს, არ არის მოცემული დამტკიცება, არ ტარდება ზოგადი სახის მსჯელობები.
