გაეროს საერთაშორისო სასამართლო
გაეროს საერთაშორისო სასამართლო – (International Court of Justice), გაეროს ერთ-ერთი ძირითადი ორგანო, რომლის საქმიანობას განსაზღვრავს გაეროს წესდების XIV თავი, სტატუტი და რეგლამენტი.
გაეროს წესდების თანახმად, ორგანიზაციის წევრები არიან ipso faacto (წევრობის ძალით) სტატუტის მონაწილეებიც, რაც გაეროს წესდების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს. გენერალური ასამბლეა უშიშროების საბჭოს რეკომენდაციით განსაზღვრავს იმ პირობებს, რომელთა საფუძველზეც გაეროს არაწევრ-სახელმწიფოებს შეუძლიათ გახდნენ სასამართლოს სტატუტის წევრები. სტატუტის ასეთი წევრები არიან შვეიცარია და ნაურუ. ამ სახელმწიფოებს შეუძლიათ მონაწილეობა მიიღონ სასამართლოს წევრთა არჩევაში გენერალური ასამბლეის 264 (III) რეზოლუციით განსაზღვრული პირობებით, ასევე გენერალური ასამბლეის მუშაობაში, სასამართლოს სტატუტში ცვლილებების შეტანასთან დაკავშირებით, იმავე წესით, როგორც გაეროს წევრ-ქვეყნებს. სტატუტის წევრთა ხმების 2/3-ით მოხდება მისი რატიფიკაცია სტატუტის წევრი ქვეყნების 2/3-ის მიერ კონსტიტუციური პროცედურის შესაბამისად. გაეროს საერთაშორისო სასამართლო შედგება 15 დამოუკიდებელი მოსამართლისაგან, რომლებიც აირჩევიან განურჩევლად მათი მოქალაქეობისა, მაგრამ ისე, რომ სასამართლოს შემადგენლობაში არ იყოს ერთი სახელმწიფოს ორი მოქალაქე. სასამართლოს წევრებს ირჩევს გაეროს გენერალური ასამბლეა და უშიშროების საბჭო 9 წლის ვადით, ხელახალი არჩევის უფლებით, სამედიატორო სასამართლოს მუდმივმოქმედი პალატის ნაციონალური ჯგუფების მიერ წარმოდგენილი კანდიდატების რიცხვიდან.
სასამართლოს წევრთა შემადგენლობა განახლდება 3 წელიწადში ერთხელ 1/3-ით. სასამართლო ირჩევს თავმჯდომარეს და ვიცე-თავმჯდომარეს 3 წლის ვადით და ხელახალი არჩვის უფლებით. გაეროს წესდება ერთმანეთისგან გამიჯნავს უშიშროების საბჭოს და გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს კომპეტენციას. წესდების თანახმად, უშიშროების საბჭო მხედველობაში იღებს, რომ იურიდიული ხასიათის დავები, როგორც წესი, უნდა გადაეცეს გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს სტატუტის დებულებათა შესაბამისად. გაეროს საერთაშორისო სასამართლოში მხარეებად გამოდიან მხოლოდ სახელმწიფოები. სასამართლო წარმოებას ექვემდებარება ის საქმეები, რომელთაც გადასცემენ მას მხარეები და ის საკითხები, რომლებიც სპეციალურად არის გათვალისწინებული გაეროს წესდებაში, მოქმედ ხელშეკრულებებსა და კონვენციებში.
სასამართლოს გადაწყვეტილება მიიღება მათი უმრავლესობით, ეს სავალდებულოა დავის მონაწილე სახელმწიფოებისათვის და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება. რომელიმე მხარის მიერ გადაწყვეტილებით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, უშიშროების საბჭოს შეუძლია მეორე მხარის მოთხოვნით, თუ საჭიროდ ჩათვლის, გასცეს რეკომენდაციები ან მიიღოს ზომები გადაწყვეტილების სისრულეში მოსაყვანად. სახელმწიფოთა შორის წამოჭრილი დავების განხილვის გარდა, გაეროს საერთაშორისო სასამართლო ახორციელებს კონსულტატიურ იურისდიქციასაც. გაეროს წესდების თანახმად, ცენტრალურ ასამბლეას ან უშიშროების საბჭოს შეუძლია გამოითხოვოს გაეროს საერთაშორისო სასამართლოსგან კონსულტატიური დასკვნა ნებისმიერ იურიდიულ საკითხზე. დღეს ამ უფლებით სარგებლობს გაეროს 4 ძირითადი ორგანო. გენერალური ასამბლეის 2 დამხმარე ორგანო, გაეროს 25 სპეციალიზებული დაწესებულება და ატომური ენერგიის საერთაშორისო ორგანიზაცია (სულ 32 ორგანო). გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს დასკვნა სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეთა მოსაზრებას ამა თუ იმ იურიდიულ საკითხზე. საერთაშორისო სამართლის სფეროში არსებითად ამ დასკვნებს არა აქვთ სავალდებულო ხასიათი, თუმცა რიგი საერთაშორისო ორგანიზაციები არსებულ დასკვნებს სავალდებულოდ მიიჩნევენ.
გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს სტატუტის 34-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო მისთვის გადაცემულ დავებს განიხილავს შემდეგ წყაროებზე დაყრდნობით: საერთაშორისო კონვენციები, საერთაშორისო ჩვეულებები, ცივილიზებული ერების მიერ აღიარებული სამართლის ზოგადი ნორმები, კვალიფიციური სპეციალისტების სასამართლო გადაწყვეტილებები და დოქტრინები როგორც სამართლებრივი ნორმის განსაზღვრის დამხმარე საშუალება.
