რობერვალი ჟილ პერსონ
ჟილ პერსონ დე რობერვალი – (ფრანგ. Giles Personne de Roberval; 9 აგვისტო 1602 — 27 ოქტომბერი 1675), ფრანგი მათემატიკოსი, მექანიკოსი, ასტრონომი და ფიზიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1666).
დაიბადა რობერვალში (საფრანგეთი) და ამის გამო სახელადაც რობერვალი დაირქვა. მუშაობდა მათემატიკის პროფესორად საფრანგეთის კოლეჯში და იყო აგრეთვე საფრანგეთის აკადემიის ძირითადი წევრი. მისი უმნიშვნელოვანესი ნაშრომები დაბეჭდილია აკადემიის შრომებში.
მათემატიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ორიგინალური მოაზროვნეა, თუმცა მისი სახელი ხშირად ნაკლებადაა ცნობილი, რადგან თავის აღმოჩენებს იშვიათად აქვეყნებდა.
სამეცნიერო მოღვაწეობა
რობერვალმა შეიმუშავა ფართობებისა და მოცულობების გამოთვლის საკუთარი მეთოდი (განუყოფელთა მეთოდი), რომელიც წინ უსწრებდა ინტეგრალურ აღრიცხვას. ის ფიგურებს განიხილავდა, როგორც უსასრულოდ ბევრი „ხაზის“ ან „ფენის“ ერთობლიობას. ამ მეთოდით მან შეძლო გამოეთვალა ციკლოიდის ქვეშ მოქცეული ფართობი.
რობერვალი იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც დეტალურად შეისწავლა ციკლოიდა (მრუდი, რომელსაც აღწერს წრეწირის წერტილი მისი გორვისას). მან დაამტკიცა, რომ: ციკლოიდის ერთი თაღის ქვეშ მოქცეული ფართობი ზუსტად სამჯერ მეტია იმ წრეწირის ფართობზე, რომელმაც ეს მრუდი წარმოქმნა.
მხების აგების კინემატიკური მეთოდი რობერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გენიალური მიგნებაა. სანამ დიფერენციალური აღრიცხვა შეიქმნებოდა, რობერვალი მრუდის მხებს განიხილავდა, როგორც წერტილის მოძრაობის მიმართულებას. ის წერტილის მოძრაობას შლიდა ორ ვექტორად და მათი შეკრებით (პარალელოგრამის წესით) პოულობდა მრუდის მხებს.
მათემატიკის მიღმა, მან გამოიგონა ე.წ. „რობერვალის მექანიზმი“ – სასწორი, რომლის თეფშები ყოველთვის ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში რჩება, მიუხედავად იმისა, თუ სად დადებთ ტვირთს თეფშზე. ეს მექანიზმი დღესაც გამოიყენება ბევრ მექანიკურ სასწორში.
რობერვალისა და დეკარტის დაპირისპირება
ყველაფერი ციკლოიდის გარშემო დაიწყო. რობერვალმა პირველმა იპოვა მისი ფართობი, მაგრამ თავისი მეთოდი საიდუმლოდ შეინახა. როდესაც დეკარტმა ამ მრუდის შესახებ შეიტყო, მან შესთავაზა მხების აგების საკუთარი წესი. რობერვალმა დეკარტის მეთოდი გააკრიტიკა და მას „არასრულყოფილი“ უწოდა. ამან დეკარტი, რომელიც საკმაოდ ამპარტავანი იყო, ძალიან გააღიზიანა.
რობერვალი ცნობილი იყო თავისი რთული ხასიათით. ის 40 წლის განმავლობაში იკავებდა მათემატიკის კათედრას პარიზში, რადგან ყოველ სამ წელიწადში იმართებოდა კონკურსი, სადაც კათედრის დასაკავებლად მათემატიკური ამოცანების ამოხსნა იყო საჭირო. რობერვალი იგებდა ამ კონკურსებს, რადგან იყენებდა თავის საიდუმლო მეთოდებს, რომლებსაც სხვებს არ უმხელდა, რათა კონკურენტებს არ გამოეყენებინათ. დეკარტი ამას შარლატანობად მიიჩნევდა და რობერვალს „აკადემიურ ეგოისტს“ ეძახდა.
დაპირისპირება იმდენად პირადული გახდა, რომ რობერვალი ყველაფერს აკეთებდა დეკარტის რეპუტაციის შესალახად. როდესაც დეკარტმა თავისი ცნობილი ნაშრომი „დიოპტრიკა“ გამოაქვეყნა, რობერვალმა მასში უამრავი შეცდომა „აღმოაჩინა“ (ზოგიერთი მათგანი ხელოვნურად გამოგონილიც კი იყო).
საბოლოო ჯამში, ისტორიამ დეკარტის მხარე დაიჭირა, რადგან მისმა ანალიზურმა გეომეტრიამ საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე მათემატიკას, თუმცა რობერვალის „განუყოფელთა მეთოდის“ გარეშე ნიუტონსა და ლაიბნიცს გაცილებით გაუჭირდებოდათ დიფერენციალური აღრიცხვის შექმნა.
