პალეოგრაფია
(ახალი გვერდი: '''პალეოგრაფია''' – (<ბერძნ. ი8121ტ5 – ძველი, თღმიჩშ – ეწერ), ისტორი�უ...) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''პალეოგრაფია''' – ( | + | '''პალეოგრაფია''' – (ბერძნ. παλαιóς – ძველი, γράφω – ეწერ), ისტორიულ-ფილოლოგიური დისციპლინა. სწავლობს წერის ხელოვნებასთან, დამწერლობით კულტურასთან დაკავშირებულ საკითხებს: [[ანბანი]]ს წარმოშობას, [[ასო (ნიშანი)|ასოთა]] მოხაზულობის ისტორიულ ცვალებადობას, ნაწერის ესთეტიკურ მხარეს, ტექსტის დანაწევრების აღმნიშვნელ სასვენ და [[განკვეთილობის ნიშნები|განკვეთილობის ნიშნებს]], საწერ მასალასა და იარაღებს, წარწერებისა და ხელნაწერი ძეგლების რაობას (მათ ქრონოლოგიას, შექმნის ადგილს, ისტორიულ გარემოს…) და სხვ. პალეოგრაფია ცალკე დისციპლინად ჩამოყალიბდა ძეელი დოკუმენტებისა და წერილობითი წყაროების რეალურ ღირებულებათა განმსაზღვრელი დიპლომატიკისაგან. პალეოგრაფიის ფუძემდებლად და ტერმინის მეცნიერებაში დამამკეიდრებლად ითელება ფრანგი ბ. მონფოკონი, ავტორი შრომისა „ბერძნული პალეოგრაფია“ (1708) |
| − | – ძველი, | + | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | წყაროების რეალურ | + | |
| − | ტერმინის მეცნიერებაში | + | |
| − | მონფოკონი, | + | |
| − | + | პალეოგრაფიის ძირითადი პრაქტიკული დანიშნულებაა დაუთარიღებელი ხელნაწერების ხელის განსაზღერის საფუძველზე დაადგინოს ავტორი, დრო და ადგილი, ისეთი ხელნაწერებისა, რომლებშიც ამ საკითხებზე პირდაპირი ცნობები არ არის. | |
| − | დრო და ადგილი, | + | |
| − | + | ||
| − | + | პალეოგრაფია ემსახურება ისტორიას, [[ენათმეცნიერება]]ს, ხელოვნებათმცოდნეობას, ლიტერატურის ისტორიას, საკუთრივ ტექსტოლოგიასა და სხვ. ჰუმანიტარულ დარგებს. პალეოგრაფიის მომიჯნავე დისციპლინებია: [[ეპიგრაფიკა]] (წარწერათმცოდნეობა), ჰერალდიკა (გერბთმცოდნეობა), [[ნუმიზმატიკა]] (ფულისმცოდნეობა) | |
| − | ჰუმანიტარულ დარგებს. | + | და სხვ. |
| − | ჰერალდიკა (გერბთმცოდნეობა), | + | |
| − | ნუმიზმატიკა (ფულისმცოდნეობა) | + | |
| − | და | + | |
| − | ზოგადი | + | ზოგადი პალეოგრაფიის გვერდით არსებობს კერძო პალეოგრაფია რომელიც სწავლობს კონკრეტული დამწერლობის (ქართულ, ბერძნნულ, სლავურ და ა. შ.) საკითხებს. |
| − | + | ||
| − | + | ქართული პალეოგრაფიის მეცნიერული შესწავლა იწყება XIX ს-ის II ნახ-იდან (ფ. დიუბუა, [[ბროსე მარი|მ. ბროსე]], [[ბაქრაძე დიმიტრი|დ. ბაქრაძე]], ა. ცაგარელი, [[თაყაიშვილი ექვთიმე|ე. თაყაიშვილი]], მ. ჯანაშვილი, [[კარიჭაშვილი დავით|დ. კარიჭაშვილი]], [[მარი ბროსე|ნ. მარი]]…), ხოლო მეცნიერულად ქართული პალეოგრაფიის ძირითადი საკითხები სისტემურად დაამუშავა [[ჯავახიშვილი ივანე|ი. ჯავახიშვილმა]]. XX ს. 20-იან წლებში მან პირველმა წაიკითხა ქართული პალეოგრაფიის კურსი ახალდაარსებულ [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის უნივერსიტეტში]] და შექმნა პირეელი სახელმძღვანელო – „ქართული დამწერლობათამცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია“ (1926). პალეოგრაფიის საკითხებს ინტენსიურად იკვლევენ აკად. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძის]] სახელმწიფო ხელნაწერთა ინსტიტუტში. | |
| − | + | ||
| − | ძირითადი საკითხები სისტემურად | + | |
| − | დაამუშავა ი | + | |
| − | ს. 20-იან წლებში მან | + | |
| − | წაიკითხა | + | |
| − | კ. დანელია | + | ''კ. დანელია'' |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | == ლიტერატურა == | |
| − | გარდამავალი ხელი (XI ს.), თბ., 1954; | + | * ჯავახიშვილი ი. ქართული დამწერლობათამცოდნეობა ანუ პალვოგრაფია, თბ, 1949; |
| − | პალეოგრაფიული ძიებანი, ტ. 1–2, თბ. | + | * აბულაძე ი. ქართული წერის ნიმუშები. პალეოგრაფიული ალბომი, თბ,, 1949; |
| − | 1965-69; ქაჯაია ლ. | + | * ხაჟომია თ. ნუსხური დამწერლობის გარდამავალი ხელი (XI ს.), თბ., 1954; |
| − | X-XII საუკუნეების ქართულ | + | * პალეოგრაფიული ძიებანი, ტ. 1–2, თბ. 1965-69; |
| − | ტერმინები, თბ., 1978; | + | * ქაჯაია ლ. პუნქტუაცია X-XII საუკუნეების ქართულ ხელნაწერებში, თბ., 1969; |
| − | XII-XIV საუკუნეთა ქართული | + | * სურგულაძე მ. ძველი ქართული პალეოგრაფიული ტერმინები, თბ., 1978; |
| − | სისტემა, თბ. 1987 (სადოქტ. | + | * მაჭავარიანი ე. ქართული ანბანის გრაფიკული საფუძელები, თბ. 1982; |
| − | + | * მისივე, XII-XIV საუკუნეთა ქართული ოთხთავების დეკორატიული მორთულობის სისტემა, თბ. 1987 (სადოქტ. დისერტაცია); | |
| − | დამწერლობა. ანბანური წერის | + | * გამყრელიძე თ. წერის ანბანური სისტემა და ძველი ქართული დამწერლობა. ანბანური წერის ტიპოლოგია და წარმომავლობა, თბ., 1990; |
| − | დანელია | + | * დანელია კ. სარჯველაძე ზ., ქართული პალეოგრაფია, თბ. 997. |
| − | ქართული პალეოგრაფია, თბ. 997. | + | |
| + | ==წყარო== | ||
| + | [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]] | ||
| + | [[კატეგორია:დისციპლინები]] | ||
| + | [[კატეგორია:მეცნიერების დარგები]] | ||
00:55, 9 თებერვალი 2024-ის ვერსია
პალეოგრაფია – (ბერძნ. παλαιóς – ძველი, γράφω – ეწერ), ისტორიულ-ფილოლოგიური დისციპლინა. სწავლობს წერის ხელოვნებასთან, დამწერლობით კულტურასთან დაკავშირებულ საკითხებს: ანბანის წარმოშობას, ასოთა მოხაზულობის ისტორიულ ცვალებადობას, ნაწერის ესთეტიკურ მხარეს, ტექსტის დანაწევრების აღმნიშვნელ სასვენ და განკვეთილობის ნიშნებს, საწერ მასალასა და იარაღებს, წარწერებისა და ხელნაწერი ძეგლების რაობას (მათ ქრონოლოგიას, შექმნის ადგილს, ისტორიულ გარემოს…) და სხვ. პალეოგრაფია ცალკე დისციპლინად ჩამოყალიბდა ძეელი დოკუმენტებისა და წერილობითი წყაროების რეალურ ღირებულებათა განმსაზღვრელი დიპლომატიკისაგან. პალეოგრაფიის ფუძემდებლად და ტერმინის მეცნიერებაში დამამკეიდრებლად ითელება ფრანგი ბ. მონფოკონი, ავტორი შრომისა „ბერძნული პალეოგრაფია“ (1708)
პალეოგრაფიის ძირითადი პრაქტიკული დანიშნულებაა დაუთარიღებელი ხელნაწერების ხელის განსაზღერის საფუძველზე დაადგინოს ავტორი, დრო და ადგილი, ისეთი ხელნაწერებისა, რომლებშიც ამ საკითხებზე პირდაპირი ცნობები არ არის.
პალეოგრაფია ემსახურება ისტორიას, ენათმეცნიერებას, ხელოვნებათმცოდნეობას, ლიტერატურის ისტორიას, საკუთრივ ტექსტოლოგიასა და სხვ. ჰუმანიტარულ დარგებს. პალეოგრაფიის მომიჯნავე დისციპლინებია: ეპიგრაფიკა (წარწერათმცოდნეობა), ჰერალდიკა (გერბთმცოდნეობა), ნუმიზმატიკა (ფულისმცოდნეობა) და სხვ.
ზოგადი პალეოგრაფიის გვერდით არსებობს კერძო პალეოგრაფია რომელიც სწავლობს კონკრეტული დამწერლობის (ქართულ, ბერძნნულ, სლავურ და ა. შ.) საკითხებს.
ქართული პალეოგრაფიის მეცნიერული შესწავლა იწყება XIX ს-ის II ნახ-იდან (ფ. დიუბუა, მ. ბროსე, დ. ბაქრაძე, ა. ცაგარელი, ე. თაყაიშვილი, მ. ჯანაშვილი, დ. კარიჭაშვილი, ნ. მარი…), ხოლო მეცნიერულად ქართული პალეოგრაფიის ძირითადი საკითხები სისტემურად დაამუშავა ი. ჯავახიშვილმა. XX ს. 20-იან წლებში მან პირველმა წაიკითხა ქართული პალეოგრაფიის კურსი ახალდაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში და შექმნა პირეელი სახელმძღვანელო – „ქართული დამწერლობათამცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია“ (1926). პალეოგრაფიის საკითხებს ინტენსიურად იკვლევენ აკად. კ. კეკელიძის სახელმწიფო ხელნაწერთა ინსტიტუტში.
კ. დანელია
ლიტერატურა
- ჯავახიშვილი ი. ქართული დამწერლობათამცოდნეობა ანუ პალვოგრაფია, თბ, 1949;
- აბულაძე ი. ქართული წერის ნიმუშები. პალეოგრაფიული ალბომი, თბ,, 1949;
- ხაჟომია თ. ნუსხური დამწერლობის გარდამავალი ხელი (XI ს.), თბ., 1954;
- პალეოგრაფიული ძიებანი, ტ. 1–2, თბ. 1965-69;
- ქაჯაია ლ. პუნქტუაცია X-XII საუკუნეების ქართულ ხელნაწერებში, თბ., 1969;
- სურგულაძე მ. ძველი ქართული პალეოგრაფიული ტერმინები, თბ., 1978;
- მაჭავარიანი ე. ქართული ანბანის გრაფიკული საფუძელები, თბ. 1982;
- მისივე, XII-XIV საუკუნეთა ქართული ოთხთავების დეკორატიული მორთულობის სისტემა, თბ. 1987 (სადოქტ. დისერტაცია);
- გამყრელიძე თ. წერის ანბანური სისტემა და ძველი ქართული დამწერლობა. ანბანური წერის ტიპოლოგია და წარმომავლობა, თბ., 1990;
- დანელია კ. სარჯველაძე ზ., ქართული პალეოგრაფია, თბ. 997.
