დინამიკა (მექანიკა)
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''დინამიკა''' (ბერძნ. dynamis – ძალა) – მექანიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ნივთიერ სხეულთა | + | '''დინამიკა''' (ბერძნ. dynamis – ძალა) – [[მექანიკა|მექანიკის]] ნაწილი, რომელიც შეისწავლის [[ნივთიერი (მატერიალური) სხეული|ნივთიერ სხეულთა]] [[მოძრაობა]]ს მათზე მოდებული ძალების მოქმედებით; ეს ძალები იწვევენ ან ცვლიან ამ მოძრაობას. |
| − | დინამიკამ განვითარება დაიწყო XVII ს-ის დასაწყისში; დინამიკის ფუძემდებლად ითვლება გ. გალილეი, რომელმაც პირველმა შემოიღო მოძრავი სხეულის სიჩქარისა და აჩქარების ცნება არათანაბარი მოძრაობისას. მანვე განიხილა სხეულთა მოძრაობა [[სიმძიმის ძალა|სიმძიმის ძალის]] მოქმედებით და დაადგინა ინერციის კანონი. გალილეის შრომების გაგრძელებას წარმოადგენს ჰოლანდიელი მეცნიერის ჰიუგენსის გამოკვლევები, რომელმაც | + | დინამიკამ განვითარება დაიწყო XVII ს-ის დასაწყისში; დინამიკის ფუძემდებლად ითვლება [[გალილეი გალილეო|გ. გალილეი]], რომელმაც პირველმა შემოიღო მოძრავი სხეულის [[სიჩქარე|სიჩქარისა]] და [[აჩქარება (მათემატიკა)|აჩქარების]] ცნება [[არათანაბარი მოძრაობა|არათანაბარი მოძრაობისას]]. მანვე განიხილა სხეულთა მოძრაობა [[სიმძიმის ძალა|სიმძიმის ძალის]] მოქმედებით და დაადგინა [[ინერცია (მათემატიკა)|ინერციის]] კანონი. გალილეის შრომების გაგრძელებას წარმოადგენს ჰოლანდიელი მეცნიერის ჰიუგენსის გამოკვლევები, რომელმაც [[საათი]]ს გამოგონების პროცესში შექმნა ფიზიკური [[ქანქარი]]ს სრული [[თეორია |თეორია]], [[წერტილი (გეომეტრია)|წერტილის]] მრუდწირული მოძრაობისათვის განაზოგადა გალილეის მიერ შემოღებული აჩქარების ცნება, დაადგინა ცენტრიდანული ძალის ცნება და სხვ. |
| − | გალილეის მიერ დაწყებული დინამიკის ძირითადი კანონების დადგენა განახორციელა ი. ნიუტონმა, რომელმაც მკაფიოდ ჩამოაყალიბა დინამიკის ძირითადი პრინციპები მექანიკის სამი ძირითადი კანონის და მათგან გამომდინარე შედეგების სახით. ამ კანონების შემდგომი განვითარება და სრულყოფა მოხდა ლ. ეილერის, ჟ. დალამბერის და ჟ. ლაგრანჟის შრომებში, სადაც მოცემული იყო დინამიკის ამოცანათა ამოხსნისათვის აუცილებელი ყველა განტოლება და თეორემა, ამასთანავე ამ განტოლებების შედგენისათვის საჭირო ზოგადი მეთოდები. | + | გალილეის მიერ დაწყებული დინამიკის ძირითადი კანონების დადგენა განახორციელა [[ნიუტონი ისააკ|ი. ნიუტონმა]], რომელმაც მკაფიოდ ჩამოაყალიბა დინამიკის ძირითადი პრინციპები მექანიკის სამი ძირითადი კანონის და მათგან გამომდინარე [[შედეგი|შედეგების]] სახით. ამ კანონების შემდგომი განვითარება და სრულყოფა მოხდა [[ეილერი ლეონარდ|ლ. ეილერის]], ჟ. დალამბერის და [[ლაგრანჟი ჟოზეფ ლუი|ჟ. ლაგრანჟის]] შრომებში, სადაც მოცემული იყო დინამიკის [[ამოცანა (მათემატიკა)|ამოცანათა]] [[ამოხსნა|ამოხსნისათვის]] აუცილებელი ყველა [[განტოლება]] და [[თეორემა]], ამასთანავე ამ განტოლებების შედგენისათვის საჭირო ზოგადი მეთოდები. |
| − | დინამიკის განტოლებათა კვლევის ანალიზური მეთოდებს საფუძველი ჩაუყარეს ჟ. ლაგრანჟმა, უ. ჰამილტონმა, კ. იაკობიმ. ამ მეთოდების შემდგომ განვითარებაზე მუშაობდნენ კ. გაუსი, მ. ოსტროგრადსკი, ა. პუანკარე, ს. ჩაპლიგინი და სხვ. | + | დინამიკის განტოლებათა კვლევის ანალიზური მეთოდებს საფუძველი ჩაუყარეს ჟ. ლაგრანჟმა, [[ჰამილტონი უილიამ როუან|უ. ჰამილტონმა]], კ. იაკობიმ. ამ მეთოდების შემდგომ განვითარებაზე მუშაობდნენ [[გაუსი კარლ ფრიდრიხ|კ. გაუსი]], მ. ოსტროგრადსკი, ა. პუანკარე, ს. ჩაპლიგინი და სხვ. |
გალილეისა და ნიუტონის პრინციპებზე დაფუძნებულ დინამიკას კლასიკური დინამიკა ეწოდება. მას ხშირად ნიუტონის დინამიკასაც უწოდებენ. | გალილეისა და ნიუტონის პრინციპებზე დაფუძნებულ დინამიკას კლასიკური დინამიკა ეწოდება. მას ხშირად ნიუტონის დინამიკასაც უწოდებენ. | ||
| − | კლასიკური დინამიკა შედგება მათემატიკური დასკვნების ერთობლიობისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ გალილეის და ნიუტონის ძირითადი კანონების შედეგებს. მასში აქსიომატიკის ხერხით შემოაქვთ უძრავი სივრცის ცნება (ათვლის აბსოლუტურად უძრავი სისტემა, ანუ ინერციული სისტემა) და აბსოლუტური დრო, რომელიც სივრცის ყველა წერტილისათვის ერთნაირია. აბსოლუტურ სივრცეს მიეწერება ევკლიდეს სივრცის გეომეტრიული თვისებები. ნიუტონის კანონები ჩამოყალიბებულია აბსოლუტური სივრცის და აბსოლუტური დროის მიმართ. დინამიკის ძირითადი განტოლებები მართებულია მხოლოდ ათვლის ინერციული სისტემის მიმართ მოძრაობის შესწავლისას. | + | კლასიკური დინამიკა შედგება მათემატიკური დასკვნების ერთობლიობისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ გალილეის და ნიუტონის ძირითადი კანონების შედეგებს. მასში [[აქსიომატიკა|აქსიომატიკის]] ხერხით შემოაქვთ უძრავი [[სივრცე|სივრცის]] ცნება ([[ათვლის აბსოლუტური სისტემა|ათვლის აბსოლუტურად]] უძრავი სისტემა, ანუ ინერციული [[სისტემა (მათემატიკური)|სისტემა]]) და [[აბსოლუტური დრო]], რომელიც სივრცის ყველა წერტილისათვის ერთნაირია. აბსოლუტურ სივრცეს მიეწერება [[ევკლიდეს სივრცე|ევკლიდეს სივრცის]] [[გეომეტრია|გეომეტრიული]] თვისებები. ნიუტონის კანონები ჩამოყალიბებულია აბსოლუტური სივრცის და აბსოლუტური დროის მიმართ. დინამიკის ძირითადი განტოლებები მართებულია მხოლოდ ათვლის ინერციული სისტემის მიმართ მოძრაობის შესწავლისას. |
==წყარო== | ==წყარო== | ||
მიმდინარე ცვლილება 16:33, 1 ივლისი 2024 მდგომარეობით
დინამიკა (ბერძნ. dynamis – ძალა) – მექანიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ნივთიერ სხეულთა მოძრაობას მათზე მოდებული ძალების მოქმედებით; ეს ძალები იწვევენ ან ცვლიან ამ მოძრაობას.
დინამიკამ განვითარება დაიწყო XVII ს-ის დასაწყისში; დინამიკის ფუძემდებლად ითვლება გ. გალილეი, რომელმაც პირველმა შემოიღო მოძრავი სხეულის სიჩქარისა და აჩქარების ცნება არათანაბარი მოძრაობისას. მანვე განიხილა სხეულთა მოძრაობა სიმძიმის ძალის მოქმედებით და დაადგინა ინერციის კანონი. გალილეის შრომების გაგრძელებას წარმოადგენს ჰოლანდიელი მეცნიერის ჰიუგენსის გამოკვლევები, რომელმაც საათის გამოგონების პროცესში შექმნა ფიზიკური ქანქარის სრული თეორია, წერტილის მრუდწირული მოძრაობისათვის განაზოგადა გალილეის მიერ შემოღებული აჩქარების ცნება, დაადგინა ცენტრიდანული ძალის ცნება და სხვ.
გალილეის მიერ დაწყებული დინამიკის ძირითადი კანონების დადგენა განახორციელა ი. ნიუტონმა, რომელმაც მკაფიოდ ჩამოაყალიბა დინამიკის ძირითადი პრინციპები მექანიკის სამი ძირითადი კანონის და მათგან გამომდინარე შედეგების სახით. ამ კანონების შემდგომი განვითარება და სრულყოფა მოხდა ლ. ეილერის, ჟ. დალამბერის და ჟ. ლაგრანჟის შრომებში, სადაც მოცემული იყო დინამიკის ამოცანათა ამოხსნისათვის აუცილებელი ყველა განტოლება და თეორემა, ამასთანავე ამ განტოლებების შედგენისათვის საჭირო ზოგადი მეთოდები.
დინამიკის განტოლებათა კვლევის ანალიზური მეთოდებს საფუძველი ჩაუყარეს ჟ. ლაგრანჟმა, უ. ჰამილტონმა, კ. იაკობიმ. ამ მეთოდების შემდგომ განვითარებაზე მუშაობდნენ კ. გაუსი, მ. ოსტროგრადსკი, ა. პუანკარე, ს. ჩაპლიგინი და სხვ.
გალილეისა და ნიუტონის პრინციპებზე დაფუძნებულ დინამიკას კლასიკური დინამიკა ეწოდება. მას ხშირად ნიუტონის დინამიკასაც უწოდებენ.
კლასიკური დინამიკა შედგება მათემატიკური დასკვნების ერთობლიობისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ გალილეის და ნიუტონის ძირითადი კანონების შედეგებს. მასში აქსიომატიკის ხერხით შემოაქვთ უძრავი სივრცის ცნება (ათვლის აბსოლუტურად უძრავი სისტემა, ანუ ინერციული სისტემა) და აბსოლუტური დრო, რომელიც სივრცის ყველა წერტილისათვის ერთნაირია. აბსოლუტურ სივრცეს მიეწერება ევკლიდეს სივრცის გეომეტრიული თვისებები. ნიუტონის კანონები ჩამოყალიბებულია აბსოლუტური სივრცის და აბსოლუტური დროის მიმართ. დინამიკის ძირითადი განტოლებები მართებულია მხოლოდ ათვლის ინერციული სისტემის მიმართ მოძრაობის შესწავლისას.
