ტრაგედია

12:39, 29 მაისი 2019-ის ვერსია

ტრაგედია - დრამატული ნაწარმოები, რომელშიც ასახულია შეურიგებელი კონფლიქტი, ძლიერი ხასიათებისა და ღრმა განცდების შეჯახება, რაც ხშირად გმირის დაღუპვით თავდება.

ტრაგედიის წარმოშობა

დიონისე

არისტოტელეს აზრით ტრაგედია წარმოშობა დიონისეს სადიდებელ სიმღერას უკავშირდება, რომელიც დიონისეს დღესასწაულებზე სრულდებოდა.

დღესასწაულზე დიონისეს წინასწარ საზვარაკოდ გასუქებულ ხარს უკლავდნენ. მსხვერპლშეწირვის დროს ღვთაების სადიდებელი სიმღერა - დითირამბი ჟღერდა. თავდაპირველად დითირამბს ერთი პიროვნება ასრულებდა და მას იმპროვიზაციული ხასიათი ჰქონდა, მოგვიანებით კორინთელმა პოეტმა არიონმა დითირამბი ერთპიროვნული სიმღერიდან საგუნდო სიმღერად გადააქცია, ხოლო გუნდის წევრები თხის ქურქით შემოსა - იმის საჩვენებლად რომ დიონისეს თანაშემწენი ნახევართხა სატირები იყვნენ. თხის ქურქში გამოწყობილ გუნდის მონაწილეებს ეწოდებოდათ "ტრაგო", ხოლო მათ სიმღერას - "ტრაგოდია" (ტრაგოს - "თხა", ოდე - "სიმღერა. ანუ "თხათა სიმღერა")

დღესასწაულის იმ ნაწილმა, რომელშიც დიონისეს უმღეროდნენ დითირამბს, დასაბამი მისცა ტრაგედიის წარმოშობას. არისტოტელეს აზრით ტრაგედია დითირამბის დამწყებთაგან წარმოიშა. გუნდში რომელიც მღეროდა დითირამბს, გამოირჩეოდა კორიფევსი, რომელიც სიმღერის დამწყები იყო. თუ თავდაპირველად დითირამბის დანიშნულება მხოლოდ დიონისეს ქება-დიდება იყო, მოგვიანებით ის გადაიქცა სიმღერად, რომელშიც დიონისეს თავგადასავალი იყო მოთხრობილი. კორიფევსი ანსახიერებდა ტანჯულ დიონისეს, ხოლო დანარჩენი გუნდი - მის მხლებელ სატირებს.

დროთა განმავლობაში დიონისეს დითირამბი შეიცვალა საგმირო დითირამბით, ე. ი. დითირამბის საგნად, ნაცვლად დიონისესი, გახდნენ გმირები. (აგამემნონი, აქილევსი, ადრასტე და სხვ.), რომლებმაც წარსულში დიდი ღვაწლი დასდეს საბერძნეთს.

საგმირო დითირამბის გაჩენამ შეცვალა თვით გუნდის სტრუქტურაც: სატირების გუნდი აღარ შეეფერებოდა საგმირო ქოროს, გაჩნდა გუნდი, რომელიც გმირის ისტორიის შესაფერისი იყო. გაჩნდა მსახიობიც, რომელსაც შეეძლო გამოცალკევებოდა გუნდს და განესახიერებინა დიონისე ან რომელიმე გმირი.

მსახიობს შეეძლო გამოეწვია გუნდი არა მარტო სასიმღეროდ, არამედ სამოქმედოდაც. მას შეეძლო საუბარი გაემართა გუნდის მეთაურთან, კორიფევსთან და მასთან გამართული საუბრით რაიმე ეპიზოდი განევითარებინა. ამგვარად დითირამბის განვითარების ამ ეტაპზე პირველად ჩნდება მოქმედება, რაც ტრაგედიის, როგორც დრამის ძირითად ელემენტს წარმოადგენ.

პირველი პოეტი, რომელმაც გუნდიდან გამოჰყო მსახიობი და დააკისრა მას ამა თუ იმ თავგადასავლის განსახიერება, იყო თესპიდი. თესპიდის ამ რეფორმამ (534 წელს) მისცა დასაბამი ტრაგედიას.

ერთი მსახიობი, რასაკვირველია მოქმედებას ვერ განავითარებდა და მას მოქმედების განვითარებაში გუნდი შველოდა, რაც რა თქმა უნდა, გარკვეულ სირთულეს წარმოადგენდა, რადგანაც გუნდს თავისი საგუნდო პარტია ჰქონდა.

ეს სირთლე სძლია პოეტმა ესქილემ (525-455), რომელმაც მოქმედების განვითარებისათვის შემოიყვანა მეორე მსახიობი. პოეტმა სოფოკლემ (496-406) კიდევ ერთ - მესამე მსახიობი დაამატა, და ამით უფრო მეტად განავითარა მოქმედება.

ტრაგედიის ამოსავალი წერტილი იმ ბირთვშია, რომელსაც დითირამბის შემსრულებელი გუნდი ეწოდება და რადგან ტრაგედიის როგორც დრამის, მთავარი მნიშვნელობა მოქმედების განვითარებაშია, ამდენად მისთვოს უპირველესი მნიშვნელობა მსახიობის გაჩენაა.

ატიკური ტრაგედიის წარმომადგენლები

ძვ. წ. VI-V საუკუნეები წარმოადგენდნენ ბერძნული ტრაგედიის განვითარების კლასიკურ ხანას. ჩვენამდე მოაღწია სამი პოეტის ესქილეს, სოფოკლეს და ევრიპიდეს ტრაგედიების ნაწილმა.

ბერძნებს ჰყავდათ სხვა ტრაგიკოსებიც. მათ შორის ყოფილან ისეთებიც, რომელნიც თანამედროვეთა შეფასებით არა თუ არ ჩამოუვარდებოდნენ გამოჩენილ სამ ტრაგიკოსს, არამედ ზოგჯერ სჯობნიდნენ კიდეც მათ ტრაგიკულ აგონებში. დიდასკალიებმა შემოგვინახა მრავალი ცნობა, რომ მათ არა ერთხელ დაუმარცხებიათ შეჯიბრებებში ესქილე, სოფოკლე და ევრიპიდე. ამ ტრაგიკოსთაგან გამოირჩევიან იონი (452-449) და აქეოსი. აქეოსი ერეტრიელი იყო, სოფოკლეს და ევრიპიდეს ხშირად შეჯიბრებია, 11-ჯერ გაუმარჯვია. ცნობილია აგრეთვე ტრაგიკოსი აგათონი (პლატონის "სიმპოსიონის" მოქმედი პირი), რომელსაც 416 წელს "ლენეებზე" გამარჯვება მოუპოვებია.

ძვ. წ. მეოთხე საუკუნის ცნობილი ტრაგიკოსები იყვნენ: კრიტიასი, მელეტოსი, თეოდექტე და ქაირემონი.

წყარო

• ყაუხჩიშვილი, სიმონ, ანტიკური ლიტერატურის ისტორია.