ანაფორა (სტილისტიკა)
(ახალი გვერდი: '''ანაფორა''' – მხატვრულ ლიტერატურაში გავრცელებული სტილისტურ...) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''ანაფორა''' – | + | '''ანაფორა''' – (ბერინ. anaphora – ზეეით აწევა, გამოტანა), |
| − | ::: | + | 1. რიტორიკაში – მეტყვულების ფიგურა, როდესაც მეტი ექსპრესიულობის მისაღწევად მეტყველების პარალელურ მონაკვეთებში (ლექსებში – მოსაზღერე ტაეპების, სტროფების) დასაწყისი ნაწილები მეორდება. ეს შეიძლება იყოს [[ბგერა|ბგერის]] ან ბგერათმიმდევრობის გამეორება – ფონეტიკური ანაფორა („რამ გამახაროს / როს თქვენ ტირიხართ, ჩემო კარგებო, / რისთვის დადუმდით, შრიალებთ რად არ?” ა. კალანდაძე); სიტყვის ან სიტყვების გამეორება – ლექსიკური ანაფორა („და ვიდრე ჩემთანაც მოსულა ფაიზი / და ვიდრე ჩემს თმებსაც თვითნებურ შეღებავს“, ა. კალანდაძე: ერთი და იმავე გრამატიკული კონსტრუქციის გამეორება - სინტაქსური ანაფორა („დავალ ქვეყანაზე, როგორც ბნედიანი, / ღმერთო! მაპატიე უქმად ხეტიალი, / დავალ ქვეყანაზე, როგორც გაძარცეული, / ღმერთო! დააჩქარე ჩემი აღსასრული” ტ. გრანელი). ანაფორას პროზაშიც მიმართავენ. მჭევრმეტყველებაში ანაფორა ემოციურობის გასაძლიერებლად გამოიყენება. განსაკუთრებით მდიდარია ანაფორით ქადაგებათა ტექსტები: „ჵ მდიდარო, რაისთვის იმოსები ძოწეულითა და ზეზითა? არა გესმაა, რასა იტევს: „უკეთუ გედვას ორი სამოსელი, მიეც, რომელსა არა აქუნდეს?“ არა გესმაა: „განყიდღე მონაგები შენი |
| − | : | + | და მიეც გლახაკთა და შემომიდეგ მე“? არცა-მე ესე გესმაა: „განაბნია და მისცა იგი გლახაკთა და სიმართლე მისი უკუნისამდე ჰგიეს“? (იოვანე ბოლნელის ქადაგებანი). |
| − | : | + | |
| − | : | + | 2. სინტაქსური მიმართება, როდესაც ერთი სიტყეის, ჩვეულებრივ, ნაცვალსახელის მნიშენელობა გასაგები ხდება სხვა (იმაეე ან წინამავალ წინადადებაში შემავალი) სიტყვის მნიშვნელობით. წინამავალისიტყვა, რომელიც გამოხატავს ნაცვალსახელის რეფერენტს, წარმოადგენს ანტეცედენტს. მაგ,, გამონათქვამში: „უცნაურ ქარბორბალას ვუცქერდი. იგი ფერადი იყო, ცისარტყელას შვიდივე ფერით გაწყობილი" ([[დუმბაძე ნოდარ|ნ. დუმბაძე]]), |
| + | იგი-ს მნიშვნელობას გასაგებს ხდის ანტეცედენტი „ქარბორბალა“. ზოგჯერ, ანტეცედენტთან ანაფორულ მიმართებაში შეიძლება აღმოჩნდეს სხეა სიტყვებიც: „ორნი კაცნი მიდიოდეს სადაურჩნი სადმე გზასა / უკანამან წინა ნახა ჩავარდნილი შიგან ჭასა“ ([[შოთა რუსთაველი]]). ანაფორას, როდესაც ანაფორული სიტყვა წინადადებაში წინ უსწრებს ანტეცედენტს, უწოდებენ კატაფორას. მაგ,, ,როცა [ის] ხატავს, მარიამი აღტაცებულია". | ||
| + | |||
| + | ''ც. ბარბაქაძე'' | ||
| − | |||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
| − | [[ქართული | + | [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]] |
[[კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები]] | [[კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები]] | ||
18:39, 15 ნოემბერი 2023-ის ვერსია
ანაფორა – (ბერინ. anaphora – ზეეით აწევა, გამოტანა),
1. რიტორიკაში – მეტყვულების ფიგურა, როდესაც მეტი ექსპრესიულობის მისაღწევად მეტყველების პარალელურ მონაკვეთებში (ლექსებში – მოსაზღერე ტაეპების, სტროფების) დასაწყისი ნაწილები მეორდება. ეს შეიძლება იყოს ბგერის ან ბგერათმიმდევრობის გამეორება – ფონეტიკური ანაფორა („რამ გამახაროს / როს თქვენ ტირიხართ, ჩემო კარგებო, / რისთვის დადუმდით, შრიალებთ რად არ?” ა. კალანდაძე); სიტყვის ან სიტყვების გამეორება – ლექსიკური ანაფორა („და ვიდრე ჩემთანაც მოსულა ფაიზი / და ვიდრე ჩემს თმებსაც თვითნებურ შეღებავს“, ა. კალანდაძე: ერთი და იმავე გრამატიკული კონსტრუქციის გამეორება - სინტაქსური ანაფორა („დავალ ქვეყანაზე, როგორც ბნედიანი, / ღმერთო! მაპატიე უქმად ხეტიალი, / დავალ ქვეყანაზე, როგორც გაძარცეული, / ღმერთო! დააჩქარე ჩემი აღსასრული” ტ. გრანელი). ანაფორას პროზაშიც მიმართავენ. მჭევრმეტყველებაში ანაფორა ემოციურობის გასაძლიერებლად გამოიყენება. განსაკუთრებით მდიდარია ანაფორით ქადაგებათა ტექსტები: „ჵ მდიდარო, რაისთვის იმოსები ძოწეულითა და ზეზითა? არა გესმაა, რასა იტევს: „უკეთუ გედვას ორი სამოსელი, მიეც, რომელსა არა აქუნდეს?“ არა გესმაა: „განყიდღე მონაგები შენი და მიეც გლახაკთა და შემომიდეგ მე“? არცა-მე ესე გესმაა: „განაბნია და მისცა იგი გლახაკთა და სიმართლე მისი უკუნისამდე ჰგიეს“? (იოვანე ბოლნელის ქადაგებანი).
2. სინტაქსური მიმართება, როდესაც ერთი სიტყეის, ჩვეულებრივ, ნაცვალსახელის მნიშენელობა გასაგები ხდება სხვა (იმაეე ან წინამავალ წინადადებაში შემავალი) სიტყვის მნიშვნელობით. წინამავალისიტყვა, რომელიც გამოხატავს ნაცვალსახელის რეფერენტს, წარმოადგენს ანტეცედენტს. მაგ,, გამონათქვამში: „უცნაურ ქარბორბალას ვუცქერდი. იგი ფერადი იყო, ცისარტყელას შვიდივე ფერით გაწყობილი" (ნ. დუმბაძე), იგი-ს მნიშვნელობას გასაგებს ხდის ანტეცედენტი „ქარბორბალა“. ზოგჯერ, ანტეცედენტთან ანაფორულ მიმართებაში შეიძლება აღმოჩნდეს სხეა სიტყვებიც: „ორნი კაცნი მიდიოდეს სადაურჩნი სადმე გზასა / უკანამან წინა ნახა ჩავარდნილი შიგან ჭასა“ (შოთა რუსთაველი). ანაფორას, როდესაც ანაფორული სიტყვა წინადადებაში წინ უსწრებს ანტეცედენტს, უწოდებენ კატაფორას. მაგ,, ,როცა [ის] ხატავს, მარიამი აღტაცებულია".
ც. ბარბაქაძე
