აწმყო (გრამატიკა)
(→წყარო) |
|||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''აწმყო''' – საუღლებელი ერთეული, საყრდენი მწკრივი I სერიის ჯგუფისათვის, ზმნათა უმრავლესობა | + | '''აწმყო''' – საუღლებელი ერთეული, საყრდენი მწკრივი I სერიის ჯგუფისათვის, [[ზმნა|ზმნათა]] უმრავლესობა [[აწმყო (გრამატიკა)|აწმყო]]ს ფორმას უნიშნოდ იწარმოებს; ენებითი გვარის ზმნებს მწკრივის ნიშნად -ი ელემენტი მოუდის. რომელიც III სუბიექტური პირის ფორმებში უჩინარდება (ვ-თბებ-ი – თბებ-ა); არსებობს თვალსაზრისი. რომლის მიხედვითაც თემის ნიშნად მიჩნეული -ი (ვ-ჭრ-ი...) აწმყოს ნიშნად გაიაზრება ([[გოგოლაშვილი გრიგოლ|გ. გოგოლაშვილი]]). |
| − | აწმყოს ფორმა შეიძლება იყოს ზმნისწინიანიც და უზმნისწინოც. ზმნისწინს აწმყოს ფორმასთან აქვს მიმართულების ( | + | აწმყოს ფორმა შეიძლება იყოს ზმნისწინიანიც და უზმნისწინოც. ზმნისწინს აწმყოს ფორმასთან აქვს მიმართულების ([[გეზი (ზმნა)|გეზი]]სა და ორიენტაციის) ფუნქცია და ზმნას ახალ მნიშვნელობას აძლევს. |
| − | აწმყო | + | აწმყო [[დრო (გრამატიკა)|დრო]]ის მიხედვით ახლანდელია, შეიძლება ჰქონდეს როგორც კონკრეტული, ისე ზოგადი აწმყოს მნიშვნელობა: გამოხატოს საუბრის მომენტში მიმდინარე ან ჩვეულებრივი, განმეორებადი მოქმედება (შდრ. ბავშვი სკოლაში მიდის/დადის), ზოგჯერ – მომავალი (ან დაცლილი კონკრეტული დროული მნიშვნელობისგან: ქუხს, ელაეს, თოვს), კილოს მიხედეით – თხრობითია: ასპექტის მიხედვით – უსრული. |
| − | ელაეს, თოვს), კილოს მიხედეით – თხრობითია: ასპექტის მიხედვით – უსრული. | + | |
III სუბიექტურ პირს მხოლობითში ძირითადად გამოხატავს -ს, ვნებითი და საშუალი გვარის ზოგ ზმნაში -ა (თბებ-ა, ს-ტკივ-ა...), მრავლობით რიცხეში -ენ, -ან სუფიქსებია გამოყენებული. | III სუბიექტურ პირს მხოლობითში ძირითადად გამოხატავს -ს, ვნებითი და საშუალი გვარის ზოგ ზმნაში -ა (თბებ-ა, ს-ტკივ-ა...), მრავლობით რიცხეში -ენ, -ან სუფიქსებია გამოყენებული. | ||
| − | სტატ. ზმნათა ერთი ნაწილი I და II პირის ფორმებს იწარმოებს მეშველი ზმნით (ვ-დგა-ვარ, დგა- | + | სტატ. ზმნათა ერთი ნაწილი I და II პირის ფორმებს იწარმოებს მეშველი ზმნით (ვ-დგა-ვარ, დგა-ხარ…), გვაქეს პარალელური წარმოების შემთხვევებიც (ვ-ტირ-ი, ვ-ტირ-ი-ვარ). სტატ. ზმნათა მცირეჯგუფი, გარდამავალ ზმნათა თურმეობითის მსგავსად, III სუბიექტური პირის ფორმებში -ია დაბოლოებას დაირთავს. ავტორთა ერთი ჯგუფი ა-ს III სუბიექტური პირის ნიშნად განიხილავს, მეორე ჯგუფი კი – მეშველი ზმნის ნაშთად (არს – ა). |
| − | + | ||
| − | + | ||
''გ. გოგოლაშვილი'' | ''გ. გოგოლაშვილი'' | ||
| ხაზი 20: | ხაზი 17: | ||
==ლიტერატურა== | ==ლიტერატურა== | ||
* ჩიქობავა არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. –ტ.I. თაბ. 1950; | * ჩიქობავა არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. –ტ.I. თაბ. 1950; | ||
| − | * შანიძე ა. გრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953 (1971); | + | * [[შანიძე აკაკი|შანიძე ა]]. გრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953 (1971); |
* გეგუჩაძე ლ. კვლავ კონტექსტის მნიშვნელობისათვის მწკრივთა დროულ-კილოურ შესაძლებლობათა რეალიზაციისას – კრ: «ვარლამ თოფურია – 100», თბ., 2001. | * გეგუჩაძე ლ. კვლავ კონტექსტის მნიშვნელობისათვის მწკრივთა დროულ-კილოურ შესაძლებლობათა რეალიზაციისას – კრ: «ვარლამ თოფურია – 100», თბ., 2001. | ||
03:32, 7 იანვარი 2024-ის ვერსია
აწმყო – საუღლებელი ერთეული, საყრდენი მწკრივი I სერიის ჯგუფისათვის, ზმნათა უმრავლესობა აწმყოს ფორმას უნიშნოდ იწარმოებს; ენებითი გვარის ზმნებს მწკრივის ნიშნად -ი ელემენტი მოუდის. რომელიც III სუბიექტური პირის ფორმებში უჩინარდება (ვ-თბებ-ი – თბებ-ა); არსებობს თვალსაზრისი. რომლის მიხედვითაც თემის ნიშნად მიჩნეული -ი (ვ-ჭრ-ი...) აწმყოს ნიშნად გაიაზრება (გ. გოგოლაშვილი).
აწმყოს ფორმა შეიძლება იყოს ზმნისწინიანიც და უზმნისწინოც. ზმნისწინს აწმყოს ფორმასთან აქვს მიმართულების (გეზისა და ორიენტაციის) ფუნქცია და ზმნას ახალ მნიშვნელობას აძლევს.
აწმყო დროის მიხედვით ახლანდელია, შეიძლება ჰქონდეს როგორც კონკრეტული, ისე ზოგადი აწმყოს მნიშვნელობა: გამოხატოს საუბრის მომენტში მიმდინარე ან ჩვეულებრივი, განმეორებადი მოქმედება (შდრ. ბავშვი სკოლაში მიდის/დადის), ზოგჯერ – მომავალი (ან დაცლილი კონკრეტული დროული მნიშვნელობისგან: ქუხს, ელაეს, თოვს), კილოს მიხედეით – თხრობითია: ასპექტის მიხედვით – უსრული.
III სუბიექტურ პირს მხოლობითში ძირითადად გამოხატავს -ს, ვნებითი და საშუალი გვარის ზოგ ზმნაში -ა (თბებ-ა, ს-ტკივ-ა...), მრავლობით რიცხეში -ენ, -ან სუფიქსებია გამოყენებული.
სტატ. ზმნათა ერთი ნაწილი I და II პირის ფორმებს იწარმოებს მეშველი ზმნით (ვ-დგა-ვარ, დგა-ხარ…), გვაქეს პარალელური წარმოების შემთხვევებიც (ვ-ტირ-ი, ვ-ტირ-ი-ვარ). სტატ. ზმნათა მცირეჯგუფი, გარდამავალ ზმნათა თურმეობითის მსგავსად, III სუბიექტური პირის ფორმებში -ია დაბოლოებას დაირთავს. ავტორთა ერთი ჯგუფი ა-ს III სუბიექტური პირის ნიშნად განიხილავს, მეორე ჯგუფი კი – მეშველი ზმნის ნაშთად (არს – ა).
გ. გოგოლაშვილი
ლიტერატურა
- ჩიქობავა არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. –ტ.I. თაბ. 1950;
- შანიძე ა. გრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953 (1971);
- გეგუჩაძე ლ. კვლავ კონტექსტის მნიშვნელობისათვის მწკრივთა დროულ-კილოურ შესაძლებლობათა რეალიზაციისას – კრ: «ვარლამ თოფურია – 100», თბ., 2001.
