მთვარის კულტი
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''მთვარის კულტი''' – მთვარე ძველი ქართული [[წარმართობა|წარმართული]] პანთეონის ღვთაებას წარმოადგენდა. პირველი ცნობები კავკასიელ ტომთა მიერ მთვარის თაყვანისცემის შესახებ მოეპოვება სტრაბონს: „ალბანელნი ღმერთებსავით თაყვანსა სცემენ – მზესა, [[ზევსი|ზევსს]] და | + | '''მთვარის კულტი''' – მთვარე ძველი ქართული [[წარმართობა|წარმართული]] პანთეონის ღვთაებას წარმოადგენდა. პირველი ცნობები კავკასიელ ტომთა მიერ მთვარის თაყვანისცემის შესახებ მოეპოვება სტრაბონს: „ალბანელნი ღმერთებსავით თაყვანსა სცემენ – მზესა, [[ზევსი|ზევსს]] და მეტადრე მთვარეს. მთვარის ტაძარი იბერიის მახლობლად მდებარეობს. მეფის შემდგომ ყველაზე უფრო პატივცემულ კაცად ის ითვლება, ვინც ტაძარს ემსახურება, იგი დიდსა და მჭიდროდ დასახლებულ ხატის მამულს განაგებს და ხატის ყმების უფროსად ითვლება, რომელთა შორის ბევრი ქადაგად დაეცემა და წინასწარმეტყველებს ხოლმე; იმას, ვინც მეტად ატაცებული ტყეებში მარტოკა დახეტიალებს, [[ქურუმები]] დაიჭერენ, კისერზე ჯაჭვს დაადებენ და ერთი წლის განმავლობაში ზვარაკად კარგა ასუქებენ ხოლმე; მერე მას, მირონცხებულს, სხვა საღმრთოებთან ერთად ღმერთს მსხვერპლად შესწირავენ“. |
| − | მთვარის თაყვანისცემა შეინიშნება ყველა ქართველ ტომში. მატერიალური კულტურის ძეგლებსა და ზეპირსიტყვიერ ნიმუშებს შემოუნახავს ცნობები, რომელთა მიხედვით მთვარის კულტთან | + | მთვარის თაყვანისცემა შეინიშნება ყველა ქართველ ტომში. მატერიალური კულტურის ძეგლებსა და ზეპირსიტყვიერ ნიმუშებს შემოუნახავს ცნობები, რომელთა მიხედვით მთვარის კულტთან დაკავშირებული ცერემონიალის სურათის აღდგენა შეიძლება. მთვარის დღედ ქართველთა შორის ორშაბათი ითვლებოდა (თუთაშხა, დოშდიშ). [[ხატობა]] იმართებოდა ღამით. [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გავრცელების შემდეგ მთვარის კულტი შეცვალა [[წმინდა გიორგი]]ს კულტმა. მთვარის თაყვანისცემის კვალი მკაფიოდ ჩანს წმ. გიორგისადმი მიძღვნილ ხატობებში („ნაციხურობა“, [[ლამპრობა]], თეთრგიორგობა). |
''ჯ. ბარდაველიძე'' | ''ჯ. ბარდაველიძე'' | ||
| ხაზი 7: | ხაზი 7: | ||
==ლიტერატურა== | ==ლიტერატურა== | ||
| − | * [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილი]], | + | * [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილი]], ქართველი ერის ისტორია I, 1960; |
==წყარო== | ==წყარო== | ||
[[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი II]] | [[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი II]] | ||
[[კატეგორია:წარმართობა]] | [[კატეგორია:წარმართობა]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 15:52, 4 ივნისი 2025 მდგომარეობით
მთვარის კულტი – მთვარე ძველი ქართული წარმართული პანთეონის ღვთაებას წარმოადგენდა. პირველი ცნობები კავკასიელ ტომთა მიერ მთვარის თაყვანისცემის შესახებ მოეპოვება სტრაბონს: „ალბანელნი ღმერთებსავით თაყვანსა სცემენ – მზესა, ზევსს და მეტადრე მთვარეს. მთვარის ტაძარი იბერიის მახლობლად მდებარეობს. მეფის შემდგომ ყველაზე უფრო პატივცემულ კაცად ის ითვლება, ვინც ტაძარს ემსახურება, იგი დიდსა და მჭიდროდ დასახლებულ ხატის მამულს განაგებს და ხატის ყმების უფროსად ითვლება, რომელთა შორის ბევრი ქადაგად დაეცემა და წინასწარმეტყველებს ხოლმე; იმას, ვინც მეტად ატაცებული ტყეებში მარტოკა დახეტიალებს, ქურუმები დაიჭერენ, კისერზე ჯაჭვს დაადებენ და ერთი წლის განმავლობაში ზვარაკად კარგა ასუქებენ ხოლმე; მერე მას, მირონცხებულს, სხვა საღმრთოებთან ერთად ღმერთს მსხვერპლად შესწირავენ“.
მთვარის თაყვანისცემა შეინიშნება ყველა ქართველ ტომში. მატერიალური კულტურის ძეგლებსა და ზეპირსიტყვიერ ნიმუშებს შემოუნახავს ცნობები, რომელთა მიხედვით მთვარის კულტთან დაკავშირებული ცერემონიალის სურათის აღდგენა შეიძლება. მთვარის დღედ ქართველთა შორის ორშაბათი ითვლებოდა (თუთაშხა, დოშდიშ). ხატობა იმართებოდა ღამით. ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ მთვარის კულტი შეცვალა წმინდა გიორგის კულტმა. მთვარის თაყვანისცემის კვალი მკაფიოდ ჩანს წმ. გიორგისადმი მიძღვნილ ხატობებში („ნაციხურობა“, ლამპრობა, თეთრგიორგობა).
ჯ. ბარდაველიძე
[რედაქტირება] ლიტერატურა
- ივ. ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია I, 1960;
