თავწითელა მთიულა
თავწითელა მთიულა (ლათ. Serinus pusillus Pallas, 1811) − ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგიდან.
- კლასი − ფრინველები (AVES)
- რიგი − ბეღურასნაირნი (Passeriformes)
- ოჯახი − მთიულასებრნი (Fringillidae)
- გვარი − იადონი (Serinus)
თავწითელა მთიულა პატარა ზომის ფრინველია; ფრთა 70-80 მმ-ია, კუდი – 50-60 მმ, ნისკარტი – 6-8 მმ, წონა – 10-13 გ. მამალი ოდნავ დიდია დედალზე. შეფერილობაში სქესთა შორის მცირე განსხვავებაა. ზრდასრულ მამალს თავზე წითელი „ქუდი“ აქვს. თავის დანარჩენი ნაწილი, ყელი და დიდი ლაქა მკერდზე შავია. კისრის უკანა მხარე რუხია. არამკაფიო შავი ლაქებით. მორუხო-ნარინჯისფერ ზურგსა და მხრებზე მურა-შავი ღერძულა ლაქებია. კუდზედა ბუმბულებზე მუქი ფერის წინწკლებია, რომლის ფონზე გამოირჩევა ნარინჯისფერი ლაქა. ფრთების ზემო მფარავები ნარინჯისფერია, შავი ცენტრებით. მომქნევები და საჭის ბუმბულები მუქი რქისფერია, ნარინჯისფერი არშიებით. მეორე რიგის შიგნითა მომქნევებს ფართო მოყავისფრო კიდეები აქვთ. მკერდი და მუცელი მონარინჯისფრო-თეთრია. სხეულის გვერდებზე შავი ან მუქი მურა სიჭრელეა. დედალი მამლის მსგავსი შეფერილობისაა, მაგრამ ნაკლებად მკვეთრია. თავზე წითელი „ქუდი“ უფრო მკრთალია. ნისკარტი და ფეხები შავია.
სარჩევი |
გავრცელება
არეალი მოიცავს მცირე აზიის, ჩრდილოეთი მესოპოტამიის, ირანის, ავღანეთის, ბელუჯისტანის, ქაშმირისა და ტიბეტის მთებს. სსრ კავშირში ბინადრობს კავკასიაში, თურქმენეთში, ტაჯიკეთში – პამირისა და სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილის გარდა, ტიანშანსა და ტარბაგატაიზე. ყველგან მობინადრეა, მათ შორის საქართველოშიც.
ბიოტოპი
ბინადრობს მთის ტყეების ზემო, გამეჩხერებულ ნაწილში, სუბალპურ მდელოებზე, ქვა-ღორღიან ან კლდოვან ადგილებში, დაბალი ბუჩქნარებით ან მაღალი ბალახნარებით. ზამთრობით ეშვება უფრო დაბლა, მთისწინების მინდვრიან ბუჩქნარებში.
გამრავლება
ბუდობს კლდეების ნაპრალებში, ქვების ღრმულებში, ფლატეების ხვრელებში, ზოგჯერ – კოწახურის, ასკილის ან ღვიის ბუჩქების ქვემო ნაწილში. აგებს მოხდენილსა და მაგარ ბუდეს. წელიწადში მრავლდება ორჯერ. პირველი გამრავლება მიმდინარეობს მაისსა და ივნისის პირველ ნახევარში, ხოლო მეორე – ივლისში და აგვისტოს დასაწყისში. დებს 3-5 კვერცხს. კრუხად ჯდება დედალი. საინკუბაციო პერიოდი 14 დღემდე გრძელდება.
კვება
თავწითელა მთიულა იკვებება ალპური და სუბალპური ბალახნარების თესლებით, აგრეთვე პატარა ზომის მწერებით.
მნიშვნელობა
დიდი სამეურნეო მნიშვნელობა არა აქვს. ლამაზი გარეგნობით და სასიამოვნო გალობით იპყრობს ფრინველების მოყვარულთა ყურადღებას.
